Een kabinetsdelegatie van zes bewindslieden onder wie premier Rutte spreekt op dit moment met Groningse bestuurders over het toekomstperspectief van het aardbevingsgebied. Het gesprek vindt plaats in het provinciehuis in Groningen.

Naast de premier zijn ook staatssecretaris Vijlbrief en de ministers Bruins Slot, Adriaansens, De Jonge en Schouten aanwezig. Namens de regio schuiven onder anderen commissaris van de koning Paas en de Groningse burgemeester Schuiling aan. Ook voorzitter Remkes van het Nationaal Programma Groningen is bij het gesprek.

Twee maanden geleden oordeelde een parlementaire enquêtecommissie dat de jarenlange gaswinning rampzalig was voor de Groningers en dat Nederland een ereschuld aan Groningen heeft. Het gesprek in Groningen zal onder meer gaan over hoe het kabinet die ereschuld kan inlossen, aldus premier Rutte. Eerder zeiden Groningse bestuurders 30 miljard aan investeringen voor langere tijd te eisen.

Rutte zegt "vanavond nog geen grote aankondigingen te verwachten". Wel zei Rutte voor aanvang van het gesprek dat de Groningers hard zijn geraakt en zich in de steek gelaten voelen. Het is volgens hem "ongelofelijk belangrijk dat we recht doen".

Maar volgens commissaris van de koning Paas zijn de Groningse bestuurders en het kabinet nog "een eind van elkaar weg". De Groningse burgemeester spreekt van een "zoektocht" en een "puzzel" bij het inlossen van de ereschuld aan Groningen.

Naar verwachting komt het kabinet volgende maand met een reactie op de harde conclusies van de parlementaire enquêtecommissie. Die concludeerde onder meer dat de veiligheid van Groningers decennialang ondergeschikt was aan financiële en economische belangen bij de gaswinning, en er te weinig aandacht was voor de schade en angst die de aardbevingen veroorzaakten.

Staatssecretaris Vijlbrief van Mijnbouw, die al meerdere keren erkende dat de psychische gevolgen van de gaswinning lange tijd werden onderschat door Den Haag, zegt "te weten wat mensen willen" en ook te weten "wat wij bieden". Maar hij benadrukte dat het "geen vismarkt is". "Het gaat om sociale en mentale gezondheid van mensen en om economische perspectieven."

Het rijden in een benzine- of dieselauto wordt vanaf volgend jaar mogelijk flink duurder voor particulieren. Minister Jetten voor Klimaat en Energie heeft het kabinet twee lastenverhogingen voorgelegd om de klimaatdoelen te halen. Dat bevestigen bronnen uit coalitiekringen aan de NOS. Sommige partijen in het kabinet vinden de plannen echter te ver gaan en willen dat ze worden afgezwakt.

Jetten wil verplichten om duurdere biobrandstof met gewone brandstoffen te mengen waardoor benzine en diesel zo'n 5 tot 10 cent per liter duurder worden. Dat moet leiden tot minder gereden kilometers. Deze maatregel kan al vanaf 2024 ingevoerd worden.

Verder wordt een verhoging van de aanschafbelasting op nieuwe benzine- en dieselauto's (bpm) vanaf 2025 besproken. Het gaat waarschijnlijk om een verdubbeling van de bpm per auto. Dit moet de schatkist miljarden euro's opleveren. Daar staat een lastenverlichting tegenover voor kopers van tweedehands elektrische auto's. Zakelijke leaseauto's moeten vanaf 2025 allemaal elektrisch zijn.

Het doel is uiteindelijk dat er helemaal geen 'fossiele kilometers' meer worden gereden. Daarmee komt het halen van de klimaatdoelen dichterbij.

Maar het levert tegelijkertijd een financieel probleem op: de vergroening van het wagenpark kost het kabinet geld vanwege het geven van aankoopsubsidies. Daarnaast loopt de schatkist brandstofaccijnzen mis.

Vanaf 2030 moet het verlies aan inkomsten gecompenseerd worden door het nieuw in te voeren rekeningrijden voor alle auto's. Tot die tijd moet het kabinet alternatieve inkomsten zoeken, zoals dus de verhoging van de bpm.

De voorstellen liggen politiek gevoelig, zeker voor een partij als de VVD, die doorgaans opkomt voor de belangen van automobilisten. Jetten heeft vandaag van sommige partijen in het kabinet gehoord dat de autobezitter door deze plannen te hard geraakt wordt. Die partijen vinden dat de plannen moeten worden afgezwakt.

Daar zal de komende dagen discussie over gevoerd worden binnen het kabinet. Het is de vraag hoe hoog de partijen die discussie willen laten oplopen, maar duidelijk is dat de benzinerijder niet aan maatregelen ontkomt.

Het is voorlopig nog onduidelijk of er een einde komt aan de tijdelijke huurcontracten. Een stemming over het initiatiefwetsvoorstel vandaag is opgeschort. Er is namelijk een stevige ruzie ontstaan over het initiatiefwetsvoorstel van PvdA-Kamerlid Henk Nijboer en Kamerlid Pieter Grinwis van de ChristenUnie om tijdelijke contracten af te schaffen.

De verwijten vlogen vanmiddag in de Tweede Kamer over en weer. Nijboer verdenkt woonminister Hugo de Jonge ervan de Kamerleden Jaco Geurts (CDA) en Peter de Groot (VVD) te hebben aangezet om de wet "om zeep te helpen".

De afgelopen tijd zag het ernaar uit dat een meerderheid voorstander zou zijn van de initiatiefwet van PvdA en CU. Ook het CDA en in mindere mate de VVD vonden dat tijdelijke huurcontracten tot onzekerheid en stress leiden bij de huurder, en dat de verhuurder in deze krappe woonmarkt wel een erg sterke machtspositie had.

Maar de Kamerleden van CDA en VVD kwamen op het laatste moment met een aanpassing van het wetsvoorstel: particuliere huiseigenaren die maar één huis verhuren, moeten het recht krijgen om die huurders eruit te zetten als ze het huis willen verkopen, of als er familie in wil wonen.

Het CDA-Kamerlid Geurts noemt de aantijgingen van Nijboer dat het is ingegeven door De Jonge "zeer kwalijk". Hij kwam naar eigen zeggen zelf op het idee om het voorstel te veranderen en de minister heeft daar volgens hem niets mee te maken. "Wij maken onze eigen afweging."

PvdA en CU zijn al dagen geïrriteerd door de onaangekondigde aanpassing, die haaks staat op het doel van de nieuwe wet. "De huurbescherming wordt sterk verminderd. Een huurder mag dan pats-boem op straat worden gezet", stelt Nijboer, die de aanpassing "destructief" noemt.

Nijboer denkt aan een vooropgezet plan, omdat De Jonge eigenlijk weinig voelt voor die nieuwe wet. De minister vreest dat in deze tijd van woningnood huiseigenaren hun lege woningen niet meer verhuren uit vrees niet meer van de huurders af te komen.

De woordvoerder van De Jonge noemt de verwijten van de PvdA "merkwaardig" en zegt dat er "uiteraard" is gesproken met zowel de initiatiefnemers als Kamerleden die zich zorgen maken. Het aanpassen van wetsvoorstellen gedurende de behandeling is "gebruikelijk", aldus De Jonge.

De afhandeling van de wet ligt nu dus even stil. De PvdA wil eerst dat alle informatie die De Jonge, zijn ambtenaren of zijn politiek assistent naar de betrokkenen Kamerleden Jaco Geurts en Peter de Groot hebben gestuurd, ook naar de complete Tweede Kamer gaat.

Het is niet zeker of De Jonge aan dit verzoek gaat voldoen en of de twee initiatiefnemers dan verder willen met de afhandeling van hun wet.

Zonder wachttijd het vliegtuig pakken bij een chique terminal op Schiphol-Oost, als het aan Schiphol ligt is dit binnenkort voorbij. Schiphol-topman Ruud Sondag heeft aangekondigd dat de luchthaven vanaf eind 2025 een verbod wil op privéjets. Dat zou geluidhinder en overlast beperken. Verschillende luchtvaartexperts betwijfelen of zo'n verbod haalbaar is.

"Ik zie een verbod op korte termijn niet gebeuren, juridisch gezien wordt het een ontzettend lastig verhaal'', zegt luchtvaartdeskundige Joris Melkert. Ook hoogleraren lucht- en ruimterecht, Steven Truxal en Pablo Mendes De Leon, bevestigen dat een verbod moeilijk te realiseren valt doordat Nederland is gebonden aan wereldwijde verdragen.

Onder privévluchten vallen onder andere zakenvluchten, vakantievluchten voor privépersonen en het regeringstoestel. Greenpeace en Extinction Rebellion voeren al langere tijd actie tegen dit soort vluchten. Er is met name kritiek op privévluchten die worden gebruikt naar vakantiebestemmingen.

Volgens Schiphol geldt dit voor 30 tot 50 procent van de privévluchten. Critici vinden dat er naar vakantiebestemmingen voldoende commerciële vluchten en zelfs treinen beschikbaar zijn. Sondag lijkt nu gehoor te geven aan hun kritiek. Volgens de Schiphol-topman zorgen privévliegtuigen namelijk voor onevenredig veel geluidsoverlast en CO2-uitstoot per passagier.

Volgens de branche valt het wel mee met de uitstoot. "De zakelijke luchtvaart vormt maar een klein onderdeel van de totale luchtvaart en daarmee veroorzaken wij maar een klein deel van de totale CO2-uitstoot", zegt Robert Baltus van de EBAA, de branchevereniging van privévliegers.

De toegevoegde waarde van zakelijke vluchten is twee miljard euro per jaar, zegt Baltus. "Schiphol is de grootste Nederlandse luchthaven voor de zakelijke luchtvaart en er zijn veel grote bedrijven in de regio. Als je zakelijke vluchten vanaf Schiphol verbiedt, heeft dat een gigantische impact op ons vestigingsklimaat." Een rechtszaak sluit de branche niet uit als het voorstel van Schiphol daadwerkelijk beleid wordt.

Luchtvaartdeskundige Joris Melkert zegt dat privévliegtuigen per passagier een stuk vervuilender zijn, maar totaal gezien zijn ze maar verantwoordelijk voor een klein deel van de CO2-uitstoot op Schiphol.

Maar wie gebruiken er nou eigenlijk privévliegtuigen? Dat weet Niels Noorlander. Als broker koppelt hij privévliegtuigen aan klanten.

De branche maakt zich zorgen. Toch is de kans dat privévliegtuigen vanaf 2025 niet meer welkom op Schiphol zijn volgens experts klein. "Volgens het internationale Luchtvaartverdrag van Chicago uit 1944 moeten landen hun luchthavens openstellen voor vliegtuigen uit andere landen. Dit verdrag geldt ook voor privévliegtuigen", zegt hoogleraar lucht- en ruimterecht Steven Truxal.

Een luchthaven kan volgens het Luchtvaartverdrag het aantal vliegbewegingen op grond van geluidhinder alleen verminderen na het doorlopen van een zogeheten balanced approach-procedure. "Daarbij moeten omwonenden, luchtvaartondernemingen, de luchthaven en andere betrokken partijen in het proces meegenomen worden", zegt emeritus hoogleraar lucht- en ruimterecht Pablo Mendes De Leon.

Zo verloor het kabinet op 5 april dit jaar nog de rechtszaak over de krimp van Schiphol. Hierbij ging het niet om privévliegtuigen maar over het schrappen van 40.000 commerciële vluchten. Hierbij werd de balanced approach-procedure niet gevolgd en volgens de rechter had het kabinet dit wel moeten doen.

Schiphol kan volgens Mendes De Leon niet eenzijdig een besluit nemen. Verder mag een luchthaven het aantal vliegbewegingen pas inperken als andere alternatieven tegen geluidhinder niet voldoende blijken te werken.

Mendes De Leon is kritisch op Schiphol: ''Schiphol wekt met hun aangekondigde plannen de illusie voor de omwonenden: dit gaan we wel even voor jullie regelen. Uiteindelijk heeft de luchthaven hier niet de bevoegdheid voor." Ook de Europese Commissie moet de procedure beoordelen en beslissen of er genoeg juridische grondslag is om privévliegtuigen te weren.

Minister Mark Harbers van Infrastructuur en Waterstaat, staat wel positief tegenover de plannen van Schiphol. "Overigens zal niet alles van de een op de andere dag gerealiseerd zijn, er zijn de nodige juridische punten. Het vergt een nader gesprek met Schiphol'', aldus de minister.

De partijen die overleggen over het landbouwakkoord hopen medio mei een akkoord te hebben. Dat zeiden ze in een persmoment in Hierden. Gisteren en vandaag stonden er twee onderhandeldagen op het programma waarin zo'n vijftig partijen, waaronder het ministerie, landbouworganisaties en natuurbeheer, tot een akkoord probeerden te komen.

De partijen lieten weten dat het moeilijke gesprekken zijn, maar dat er nog altijd vertrouwen is in een akkoord. "De gesprekken zijn op het scherpst van de snede en soms heel pittig. We staan soms echt ver uit elkaar, maar iedereen ziet het belang van het akkoord", zegt minister Adema van Landbouw. "We gaan doorpraten de komende tijd."

Volgens land- en tuinbouworganisatie LTO gaan de onderhandelingen best goed, maar worden er te veel rondjes gedraaid. "Er moet nu echt een concreet stuk op tafel komen. Het kabinet is aan zet", zegt voorzitter Sjaak van der Tak. De organisatie wil in de week van 8 mei duidelijkheid hebben over de definitieve tekst van het landbouwakkoord.

Ook minister Adema richt zich nu op die datum. "Is het makkelijk? Nee. Komen we eruit? Ik hoop het en verwacht het ook. De partijen aan tafel zijn gemotiveerd, dus geklapt is het zeker niet. Ik heb er nog vertrouwen in." Volgens de partijen die aan tafel zitten zijn de grootste pijnpunten in de onderhandeling met name landbouwgrondgebruik, wat de ketenpartijen gaan doen, het verdienmodel van de boer en mest.

Al sinds december praat het kabinet met meerdere organisaties over de toekomst van de boeren. Om de natuur te beschermen en te herstellen wil het kabinet de stikstofneerslag in 2030 flink hebben teruggedrongen. Ook moeten zo'n 3000 'piekbelasters' een aanbod krijgen in ruil voor het terugbrengen van hun uitstoot.

Tegelijkertijd wil het kabinet met een plan komen voor boeren die willen verduurzamen of verplaatsen. Daarvoor moet het landbouwakkoord de basis vormen. Het kabinet liet eerder weten dat het "zo nodig met eigen beleid" zou komen, als het niet zou lukken om tot een akkoord te komen.

De onderhandelingen over het landbouwakkoord verliepen al maanden stroef. Vorige maand trok boerenbelangenorganisatie Agractie zich bijvoorbeeld terug uit het overleg over het akkoord.

Vorig jaar stapte Henk Staghouwer op als minister van Landbouw. Het lukte hem niet om een concreet plan te maken voor de toekomst van de landbouw. Hij werd opgevolgd door Piet Adema, die besloot op advies Johan Remkes om om tafel te gaan met alle betrokken partijen.

Gemeenten en het kabinet hebben na lang onderhandelen een principeakkoord bereikt over het geld dat de komende jaren beschikbaar is voor de uitvoering van de jeugdzorg. Nu dat conflict uit de wereld is, moeten er nog wel inhoudelijke afspraken worden gemaakt over hoe de slecht functionerende jeugdzorg verbeterd moet worden.

Staatssecretaris Maarten van Ooijen (VWS) schrijft aan de Tweede Kamer dat de voorgenomen bezuinigingen de komende twee jaar worden "verzacht". In 2024 en 2025 blijft er in totaal 385 miljoen euro meer beschikbaar dan eerst de bedoeling was.

Hij noemt het akkoord "een belangrijke stap naar verbetering van de jeugdzorg". Het is volgens Van Ooijen nu aan alle betrokkenen om overeenstemming te bereiken over de inhoud van de hervormingen van de jeugdzorg.

Er is al jaren veel te doen over de zorg aan jongeren en kinderen die met problemen kampen. In 2015 werd de uitvoering van die zorg overgedragen aan de gemeenten. De verwachte verbeteringen bleven uit.

De kosten liepen op, de wachtlijsten werden langer en hulpverleners werden geconfronteerd met veel administratieve lasten. Die problemen zijn nog steeds niet opgelost, Het gevolg is dat kinderen niet of te laat de zorg krijgen die ze nodig hebben, constateerde de Algemene Rekenkamer vorige week nog in een snoeihard rapport.

Over het principeakkoord over de financiering is anderhalf jaar onderhandeld. De gemeenten, verenigd in de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) liepen te hoop tegen de ingeboekte bezuinigingen voor de komende jaren. De gesprekken over de noodzakelijke hervormingen kwamen er zelfs door stil te liggen.

De VNG is blij dat het akkoord er nu ligt, maar waarschuwt voor al te veel euforie. "Hoewel deze overeenstemming een belangrijke eerste stap is, moeten we ons realiseren dat er nog veel werk te doen is om de jeugdzorg in Nederland te verbeteren."

Aanvankelijk was het de bedoeling dat er vanaf dit jaar 374 miljoen euro per jaar zou worden bezuinigd, oplopend tot 570 miljoen in 2025. De afgesproken verzachting betekent dat de bezuinigingsopgave de komende twee jaar niet stijgt, maar 374 miljoen euro blijft.

Cathalijne Dortmans, die namens de VNG onderhandelde, spreekt over een "pauzeknop op de bezuinigingen" die nu ingedrukt is. "Het is belangrijk dat we deze hobbel nu hebben kunnen nemen. Gemeenten kunnen nog verschillende verbeteringen doorvoeren waarmee we hopelijk ook die bezuinigen kunnen realiseren."

Ook de zorgverleners in de jeugdzorg vinden het goed dat het conflict tussen het kabinet en de gemeenten nu uit de wereld is, maar ze hebben nog steeds zorgen. Zo zouden ze het veel logischer vinden dat er eerst gekeken wordt naar de benodigde maatregelen om de jeugdzorg te verbeteren en daar vervolgens een passend budget bij wordt bepaald. "Nu is de volgorde opnieuw andersom."

De gemeenten en het kabinet hebben afgesproken dat er een commissie van deskundigen wordt ingesteld, die advies kan uitbrengen tijdens de uitvoering van de hervormingen. Als de gemeenten toch meer geld kwijt zijn aan de jeugdzorg dan afgesproken, dan kan die commissie om advies worden gevraagd.

Nu het principeakkoord gesloten is, moeten de afzonderlijke gemeenten er nog wel mee instemmen. Zij buigen zich erover op 14 juni.

Nu de hobbel over de financiën genomen is, kan er volgens de staatssecretaris "binnen afzienbare tijd" overeenstemming worden bereikt met de hulpverleners en de jongeren zelf over de inhoudelijke verbeteringen.

Van Ooijen wil vooral dat de kinderen met de ernstigste problemen veel sneller de hulp krijgen die ze nodig hebben. Nu gaat er ook veel aandacht naar minder zware gevallen en dat gaat soms ten koste van de kwetsbaarste kinderen.

Inmiddels krijgt een op de zeven kinderen enige vorm van jeugdzorg. Van Ooijen vindt dat geen goede ontwikkeling, maakte hij twee weken geleden duidelijk in een opiniestuk in het AD.

Hij wil een "maatschappelijke dialoog" starten over de vraag of de gang naar een hulpverlener wel altijd nodig is. Problemen waar jongeren veel mee kampen, zoals eenzaamheid, kunnen misschien ook wel op een andere manier opgelost worden.

Die oproep leidde tot veel reacties, ook van de staatssecretaris zelf. "Ik heb helaas berichten gekregen van kinderen die zichzelf snijden, die anorexia hebben en die zich aangesproken voelden. Ik wil heel duidelijk tegen deze kinderen zeggen: dit gaat niet over jullie. Sterker nog: voor deze kinderen moet die hulpverlener juist sneller beschikbaar zijn."

Van Ooijen wil de lucht klaren over zijn bedoelingen:

SP'er Maarten Hijink vertrekt uit de Tweede Kamer. De 39-jarige politicus stopt om meer tijd vrij te maken voor zijn privéleven, zo laat hij via Twitter weten.

Hij zegt dat hij met plezier zeventien jaar in de Tweede Kamer heeft gewerkt. "Tegelijkertijd grijpt dit werk hard in op je gezinsleven." Hijink was meer dan zes jaar Kamerlid. Daarvoor was hij voorlichter van SP-leider Emile Roemer en persoonlijk medewerker van het Kamerlid Agnes Kant.

Hijink was woordvoerder Zorg en voerde in coronatijd de vele debatten met het kabinet over de pandemie. Hij wordt deze week al opgevolgd door Jimmy Dijk, die op dit moment fractievoorzitter is van de SP in de gemeenteraad van Groningen en ook lid is van het dagelijks bestuur van de partij.

De hoge werkdruk in de Tweede Kamer is een veelbesproken onderwerp de afgelopen tijd. Het VVD-Kamerlid Ockje Tellegen vertrok in oktober 2022 definitief na een burn-out.

De laatste jaren zijn veel politici ziek geworden door overbelasting, zoals fractievoorzitter Esther Ouwehand van de Partij voor de Dieren, het Kamerlid Pieter Omtzigt en Harry van der Molen van het CDA. Zij kwamen na een rustperiode wel weer terug.

Het is niet nodig nu te onderzoeken of rechters extra eisen moeten stellen aan belangenorganisaties die rechtszaken beginnen tegen de staat. Minister Weerwind voor Rechtsbescherming schrijft aan de Tweede Kamer dat rechters sinds 2020 al over extra wettelijke mogelijkheden beschikken om te toetsen of een belangenclub voldoende representatief is.

Een meerderheid van de Tweede Kamer vroeg in februari op initiatief van SGP-Kamerlid Stoffer om rechters extra eisen te laten stellen aan organisaties die zaken tegen de staat beginnen. Verschillende rechtszaken tegen het kabinet over het klimaat- en stikstofbeleid waren aanleiding voor de SGP om met het voorstel te komen.

Bij het indienen van zijn voorstel zei SGP-Kamerlid Stoffer klimaatbeleid een "zaak van de politiek en niet van de rechter" te vinden. Hij vindt het ongezond dat "activistische, gesubsidieerde organisaties" met rechtszaken de bouw van huizen kunnen tegenhouden of bedrijven waar duizenden mensen werken kunnen "platleggen". Stoffer noemde Urgenda en Mobilisation for the Environment als voorbeelden.

Het voorstel kreeg een Kamermeerderheid, maar minister Weerwind voor Rechtsbescherming schrijft de Kamer dat hij het niet overneemt.

Volgens Weerwind is juist in 2020 in de wet vastgelegd om de zogeheten representativiteit extra te toetsen. Weerwind zegt jaarlijks met alle personen en organisaties die met de wet te maken hebben te overleggen en te evalueren. Volgens hem wordt "algemeen erkend" dat rechters de representativiteit van belangenorganisaties indringend toetsen.

In 2025 wordt de betreffende wet weer geëvalueerd, tot die tijd ziet Weerwind geen aanleiding om iets te veranderen, aldus de minister in de brief aan de Kamer.

Vooral Kamerleden en ambtelijk leidinggevenden maken zich schuldig aan grensoverschrijdend gedrag in de Tweede Kamer. En dat gedrag wordt onvoldoende aangepakt. Dat komt naar voren uit onderzoek door de Universiteit Utrecht naar sociale veiligheid in de Kamer.

Ruim een derde van de Kamerleden en medewerkers in het Kamergebouw die meededen aan het onderzoek, heeft last van roddelen, pesten, discriminatie of ander grensoverschrijdend gedrag door andere mensen in de Kamer. De onderzoekers spreken van "een grote minderheid".

Volgens hen wijst dit erop dat het meer is dan een reeks incidenten. "Het onderzoek wijst op dieperliggende patronen en mechanismen die concrete en aanhoudende risico's vormen."

Deelnemers aan het onderzoek zeggen onder meer dat ze zijn geconfronteerd met kleinerende opmerkingen, zwartmaken, discriminatie, sabotage, pesten, schelden en schreeuwen. Ook druk om iets te doen dat tegen de regels ingaat of niet integer is komt voor, net als bedreiging en (seksuele) intimidatie.

Aan het onderzoek hebben 428 ambtenaren, 173 fractiemedewerkers en 38 Kamerleden meegedaan. De meest genoemde bron van grensoverschrijdend gedrag was de ambtelijke leiding. Ruim een kwart wordt aan hoge ambtenaren toegeschreven, terwijl ze maar 4 procent van het personeelsbestand uitmaken.

Kamerleden worden door de deelnemers ook in ruim een kwart van de gevallen als dader genoemd. Zij maken 9 procent uit van de mensen die werken in de Kamer.

Uit het onderzoek blijkt ook dat zowel de sociale veiligheid van melders als die van beklaagden onvoldoende is geborgd. "Er lijkt een zekere terughoudendheid te zijn (...) om grensoverschrijdend gedrag te melden, en angst voor negatieve gevolgen of een gebrek aan vertrouwen in meldkanalen speelt daarin mee", aldus het rapport.

Volgens de onderzoekers schiet het beleid rond ongewenste omgangsvormen tekort. "Onder meer doordat het onvoldoende breed en zichtbaar gedragen en voorgeleefd wordt door presidium en andere Kamerleden, en de ambtelijk leidinggevenden." Het presidium is de dagelijkse leiding van de Kamer, met voorzitter Bergkamp aan het hoofd.

Bergkamp besloot tot het onderzoek nadat zij veel signalen had ontvangen van ongewenst gedrag binnen de Tweede Kamer.

Nederland verzet zich tegen plannen uit Brussel om zogeheten bodemverstorende visserij in Natura 2000-gebieden aan banden te leggen. Het kabinet is "zeer kritisch" over het EU-voorstel, schrijft minister Adema van Visserij aan de Tweede Kamer. Volgens de minister ontbreken in het plan, dat in Nederland de garnalenvisserij treft, onderbouwing en nuance.

De Europese Commissie presenteerde in februari een actieplan dat bodemverstorende visserij in beschermde gebieden tot 2030 stapsgewijs verbiedt. Ook wil Brussel dat de visserijsector energie-efficiënt wordt en minder afhankelijk van fossiele brandstoffen.

Op dit moment is 30 procent van de Noordzee beschermd natuurgebied; in 5 procent mag niet op de bodem worden gevist. De commissie wil met de maatregelen tegen de zogeheten bodemberoerende visserij onder meer bereiken dat er meer vissoorten in zee terugkeren.

Volgens Adema gaat het EU-plan voorbij aan verschillen tussen andersoortige delen van de zee en diverse visserijtechnieken. "Het is voor het kabinet van belang dat voor dergelijke maatregelen een gedegen inzichtelijke onderbouwing wordt gegeven en die ontbreekt."

Verder vindt het kabinet dat Brussel niet genoeg rekening houdt met de sociaal-economische impact. Vooral op de kustgemeenschappen en de garnalen- en schelpdierensector. "Die verdwijnen mogelijk als gevolg van de voorgestelde maatregelen."

Aangespoord door een meerderheid van de Tweede Kamer gaat minister Adema in Europa medestanders zoeken tegen het plan. Eerder kwamen al kritische geluiden uit Frankrijk, Duitsland, België en Spanje.

De voorstellen van kritische leden van JA21 om de partij democratischer te maken zijn op de ledenvergadering in Amersfoort met een ruime meerderheid overgenomen. Veel leden van de partij trokken twee weken geleden in een kritische openbare brief aan de bel. Onder de ondertekenaars waren prominenten zoals Kamerleden, leden van Provinciale Staten en Europarlementariërs.

Zij vonden dat er te weinig democratie is in de partij en toonden zich teleurgesteld door de uitslag van de Provinciale Statenverkiezingen in maart. JA21 heeft in de Tweede Kamer 2 zetels meer dan concurrent BBB, maar in Provinciale Staten (en dus ook in de nog te kiezen Eerste Kamer) schiet die partij JA21 ver voorbij.

Vandaag leek bijna iedereen in de partij ervan overtuigd dat het democratischer en beter moet. Volgens de briefschrijvers heeft een kleine groep te veel macht en hebben de leden te weinig te zeggen. Dat groepje, hoor je binnen de partij, bepaalt de koers, maakt uit wie in het bestuur komt en wie volksvertegenwoordiger mag worden. Ook vinden de briefschrijvers dat volksvertegenwoordigers niet meerdere functies tegelijk mogen hebben, wat nu wel zo is.

Partijleider Eerdmans nam aan het begin van de vergadering de kou uit de lucht door te zeggen dat hij de ideeën van de kritische leden omarmt. En het bestuur beloofde in de aanloop naar de vergadering al beterschap. Er komt een partijraad zodat leden meer inspraak krijgen over de koers, het bestuur wordt voortaan democratisch gekozen en ook komt er in de toekomst een einde aan dubbelfuncties.

Eerdmans staat dus achter de voorstellen, al waarschuwde hij wel voor te snelle verandering: "We zijn begonnen in de cockpit van een klein vliegtuig. Dat is steeds sneller gaan vliegen. Maar je kan ook te hard gaan vliegen". Hij zei ook dat het geen slechte uitslag was in maart: "Wij zijn in de Eerste Kamer van 0 naar 3 gegaan. BBB heeft iedereen opgegeten, maar ook wij hebben gewonnen." Volgens Eerdmans is er geen alternatief voor JA21 om het land uit het slop te halen.

Een aantal kritische leden heeft nog geen vertrouwen in de beloftes van het bestuur en het tempo waarmee de veranderingen komen. "Ik heb het idee dat jij iets te veel op de rem staat, Joost," zei oud-Statenlid Ransijn tegen Eerdmans, "We mogen het gaspedaal wel wat dieper indrukken." En ook Europarlementariër Roos is niet helemaal tevreden. Maar de critici waren vandaag uiteindelijk dus in de minderheid.

Het kabinet houdt dit jaar rekening met de komst van nog 47.500 ontheemden uit Oekraïne. Dit schrijft staatssecretaris Van der Burg van Asiel aan de Tweede Kamer.

In januari waren er al bijna 88.000 Oekraïners in Nederland. De oorlog met Rusland is nog steeds in volle gang en de staatsecretaris verwacht niet dat komend jaar veel Oekraïners zullen terugkeren naar hun land. Het kabinet denkt daarom dat eind dit jaar ruim 135.000 vluchtelingen uit het oorlogsland in Nederland zullen verblijven.

De extra ontheemden uit Oekraïne komen bovenop de duizenden asielzoekers die er meer naar Nederland komen. Het aantal asielzoekers dat dit jaar wordt verwacht, ligt volgens het hoogste scenario op iets boven de 76.000 personen. Volgens een wat lagere schatting komt de instroom dit jaar uit op zo'n 67.000 asielzoekers.

De komst van zowel asielzoekers als Oekraïners maakt het voor het kabinet nog lastiger om voldoende onderdak te vinden. Het aanmeldcentrum Ter Apel is al bijna vol en er zijn nog steeds geen plannen om het aantal bedden snel uit te breiden.

Premier Rutte zei vandaag dat er "intensieve gesprekken" worden gevoerd over de toename van het aantal asielzoekers. Hij kon alleen niet garanderen dat er deze zomer niemand meer in het gras hoeft te slapen, zei Rutte op zijn wekelijkse persconferentie.

Burgers moeten dit jaar kort blijven douchen en de thermostaat laag zetten. Het kabinet wil dat Nederlanders energie blijven besparen, ook al is de gasvoorraad niet in gevaar. Maar het risico op tekorten is nog niet geweken, waarschuwt minister Rob Jetten voor Klimaat en Energie in een brief over de stand van zaken van de Nederlandse gasvoorraad.

In april 2022 begon het kabinet een energiebesparingscampagne onder het motto Zet ook de knop om, uit vrees voor een gastekort. In februari was Rusland buurland Oekraïne binnengevallen en omdat Europa dat land financieel en met wapenleveringen steunde, draaide Rusland de gaskraan richting Europa grotendeels dicht.

Zowel burgers als bedrijven kregen in de campagne praktische adviezen om te voorkomen dat Nederland in de winter te weinig gas zou hebben. Bedrijven werd gevraagd om ledverlichting te gebruiken, leegstaande ruimten niet meer te verwarmen en na het werk overal in het pand het licht uit te doen. Burgers werd aangeraden om niet langer dan vijf minuten te douchen en de thermostaat in huis niet hoger dan 19 graden te zetten.

Nederland gebruikte de afgelopen tijd 30 procent minder gas dan de afgelopen vijf jaar. Maar dat kwam ook door de warme winter en de hoge energieprijzen, waarschuwt de minister. De gasopslag in Nederland is nu met 58 procent gevuld en hij wil dat in het voorjaar verhogen naar 90 procent.

Nederland is minder afhankelijk geworden van Russisch gas en dat komt ook door de import van vloeibaar gas uit andere landen. Toch blijft er krapte op de Europese gasmarkt. "Het blijft noodzakelijk om het komende jaar energie te besparen", aldus Jetten. In mei krijgt de campagne Zet ook de knop om een nieuwe start.

De grote toename van het aantal asielzoekers leidt tot "intensieve gesprekken" in het kabinet. "Met deze aantallen kan ik niet garanderen dat er deze zomer niemand meer in het gras hoeft te slapen." Dat signaal gaf premier Mark Rutte op zijn wekelijkse persconferentie.

Uit cijfers die de NOS deze week publiceerde blijkt dat dit jaar, volgens het maximale scenario, zo'n 76.000 personen asiel komen aanvragen. Dat aantal kan de komende jaren zo hoog blijven.

Een wat lagere schatting komt uit rond de 67.000 personen. Nog steeds veel meer dan de laatste prognose van het kabinet van 50.650 asielzoekers, exclusief Oekraïners.

Het kabinet komt met maatregelen en dat zal eerder binnen weken dan maanden zijn, verwacht Rutte. "Het leidt tot grote maatschappelijke vraagstukken over opvang, onderwijs, huisvesting. Die moeten we zien te beantwoorden en dat is niet eenvoudig." Hij denkt wel dat de coalitiepartijen VVD, D66, CDA en CU eruit komen, ondanks de grote politieke tegenstellingen.

"We komen niet met een groot, stoer pakket. Het zal een combinatie zijn van dingen die we al doen, het finetunen van maatregelen en dingen die we al in gang hadden gezet."

Dat het kabinet niet met zo'n 'groot, stoer pakket' aan nieuwe maatregelen komt heeft voor een groot deel te maken met de vergaande verschillen van mening binnen de coalitie. Grofweg staan VVD en CDA tegenover D66 en CU en zijn er weinig nieuwe opties die op steun van alle partijen kunnen rekenen.

Zo wil het CDA bijvoorbeeld een twee-status-stelsel waarbij asielzoekers die mogen blijven ook een tijdelijke verblijfsvergunning kunnen krijgen. De tijdelijke is voor één tot drie jaar, en er mag geen beroep worden gedaan op gezinshereniging. De VVD wil dit plan wel steunen.

Maar de ChristenUnie vindt het niets, zegt Kamerlid Don Ceder: "Ik kan het niet serieus nemen, dat proefballonnetje. Het leidt tot een eindeloze stroom aan bezwaarprocedures en de IND heeft het al zo druk."

Ruben Brekelmans van de VVD wil meer ongewenstverklaringen. Nu kunnen alleen uitgeprocedeerde asielzoekers die een gevaar zijn voor Nederland ongewenst verklaard worden. Dat moet gaan gelden voor alle uitgeprocedeerden die hun uitzetting tegenwerken. Zo staat het ook in het regeerakkoord, maar deze maatregel is nog steeds niet uitgevoerd.

Hij houdt de andere partijen aan de afspraken. "We hebben in het regeerakkoord afgesproken dat er grip moet komen op migratie. Die is er nu duidelijk niet."

Waar D66 en de CU de oplossing zien in het verbeteren van Europese afspraken over een eerlijke verdeling van alle asielzoekers, richten VVD en CDA zich meer op het internationaal stoppen van de asielinstroom. Bijvoorbeeld door migratiedeals met Noord-Afrikaanse landen als Tunesië en het strenger bewaken van de buitengrenzen.

De belofte aan zijn eigen VVD om de instroom te verminderen staat, zegt Rutte. Internationaal is hij daar ook mee bezig. De Italiaanse regering riep woensdag de noodtoestand uit en Rutte heeft de Italiaanse premier Meloni daarna niet zelf gesproken, maar de gesprekken over Tunesië lopen wel, zegt hij.

Rutte: "Tunesië lijkt weinig te doen aan de enorme uitstroom over zee richting Italië. Dat is echt een probleem. Daar ging het gisteren ook met de Franse president Macron over."

Bij het kabinet liggen inmiddels allerlei voorstellen op tafel, bijvoorbeeld veilige regio's aanwijzen in voor de rest onveilige landen, zodat mensen eerder kunnen worden afgewezen of teruggestuurd. Of uitgeprocedeerde asielzoekers langer in detentie houden als ze niet uitgezet kunnen worden. Van de Europese grensbewaker Frontex kan een soort leger worden gemaakt. Er kan een maximum worden gesteld aan de asielinstroom, of er kunnen opvanglocaties buiten de EU worden ingericht.

Maar voorlopig zijn door de meningsverschillen binnen de coalitie de afspraken uit het regeerakkoord het maximum haalbare. En van het openbreken van het regeerakkoord zoals bij stikstof is geen sprake, zegt Rutte.

Luchthaven Schiphol en het Havenbedrijf Rotterdam spannen een rechtszaak aan tegen de overheid vanwege de verdeling van frequenties voor 5G, bevestigt een woordvoerder van Schiphol naar aanleiding van berichtgeving in het FD. De rechtszaak leidt mogelijk opnieuw tot vertraging bij de komst van de snellere variant van 5G-internet.

De bedrijven vinden dat ze in het Nationaal Frequentieplan van minister Adriaansens (Economische Zaken) te weinig ruimte krijgen. Verdere innovatie en digitalisering wordt daardoor onmogelijk gemaakt, stellen ze. De Schiphol-woordvoerder geeft als voorbeeld de automatisering van de bagagekelder, waarvoor een eigen 5G-netwerk noodzakelijk is.

De luchthaven en de haven willen meer plek voor eigen, lokale 5G-netwerken op de nog te verdelen 3,5 GHz-band dan het kabinet in zijn plannen heeft gereserveerd. Ook maken ze bezwaar tegen hoe die schaarse ruimte wordt verdeeld. Dat gebeurt op volgorde van aanmelding: wie het eerst komt, die het eerst maalt.

Een kwart van de ruimte op de 3,5 GHz-band is gereserveerd voor lokaal gebruik, bijvoorbeeld voor de eigen mobiele netwerken die Schiphol en de Rotterdamse haven willen hebben. De overige frequenties worden geveild. Daarop kunnen telecomproviders dan bieden, zodat ze die (nog) snellere 5G-variant landelijk aan consumenten kunnen leveren. Het oorspronkelijke plan was om die veiling begin 2022 te houden, maar dat werd uitgesteld.

De veiling staat nu voor het najaar gepland, maar een woordvoerder van minister Adriaansens erkent dat de rechtszaak mogelijk tot uitstel leidt. "Het is nog niet duidelijk of de veiling kan doorgaan. Het is vervelend als er opnieuw vertraging zou ontstaan, maar tegen een besluit van de overheid mag je beroep aantekenen. Die zaak zullen we moeten afwachten."

Hij stelt verder dat er veel verschillende belangen spelen bij de verdeling van de 5G-frequenties en dat het ministerie heeft geprobeerd om daarbij een zo goed mogelijke afweging te maken.

Meer mensen moeten hulp in het stemhokje kunnen krijgen. Dat is de strekking van een wetsvoorstel dat minister Bruins Slot voor advies naar de Raad van State heeft gestuurd.

Nu mogen alleen kiezers worden geholpen die vanwege een lichamelijke beperking niet zelfstandig kunnen stemmen. Bruins Slot wil dat uitbreiden, zodat bijvoorbeeld ook kiezers met een verstandelijke beperking of laaggeletterde mensen assistentie kunnen krijgen.

Alleen een lid van het stembureau mag de hulp geven. Als de kiezer iemand naar keuze in het stemhokje zou mogen meenemen, wordt het risico te groot dat de stemmer tot een bepaalde keuze wordt gedwongen, denkt Bruins Slot. Ze benadrukt dat leden van stembureaus een speciale opleiding zullen krijgen om de stemhulp te verlenen.

De minister denkt dat door haar voorstel meer mensen in de gelegenheid worden gesteld om zelfstandig een stem uit te brengen.

Bruins Slot wil eerst in zo'n vijftien gemeenten gaan experimenteren met het nieuwe systeem en daarna bekijken of de hulp landelijk kan worden ingevoerd. Ze wijst erop dat haar voorstel aansluit bij een VN-verdrag en bij de wens van verschillende organisaties. Ook de Kiesraad adviseerde eerder in deze richting.

Het kabinet heeft besloten dat er een regeling komt voor de levensbeëindiging van ernstig zieke en onbehandelbare kinderen van 1 tot 12 jaar, een regeling waar kinderartsen al jaren voor pleiten. Tot nu was er alleen iets geregeld voor kinderen vanaf 12 jaar en voor baby's tot één jaar.

Het gaat om een kleine groep ongeneeslijk zieke kinderen die uitzichtloos en ondraaglijk lijden en bij wie de mogelijkheden van palliatieve zorg niet toereikend zijn om hun lijden te verlichten. Kinderen van wie verwacht wordt dat zij binnen afzienbare tijd aan hun ziekte zullen overlijden.

Het gaat om ziekten als aangeboren afwijkingen van de hersenen, longen of het hart, of stofwisselingsziekten. Zowel artsen als ouders vinden dat het leven van deze kinderen soms onnodig lang wordt gerekt.

Het onderwerp ligt politiek gevoelig, ook omdat het gaat om wilsonbekwame kinderen. Juist de wilsonbekwaamheid heeft de afgelopen jaren geleid tot debat, ook als het gaat om demente ouderen.

Het kabinet benadrukt dat levensbeëindiging alleen mogelijk is wanneer dit voor arts en ouders het enige redelijke alternatief is om uitzichtloos en ondraaglijk lijden van het kind te beëindigen. "Het zal gaan om kinderen bij wie sprake is van een dermate ernstige ziekte of aandoening dat de dood onafwendbaar is en het overlijden van deze kinderen binnen afzienbare tijd wordt verwacht", schrijft het kabinet aan de Kamer.

Het gaat slechts om enkele kinderen, waarschijnlijk minder dan vijf kinderen per jaar. Eduard Verhagen, hoofd van de afdeling kindergeneeskunde van het Groningse UMCG, die al jaren voor de regeling pleit, vindt dat ook die kinderen recht hebben op een menswaardig levenseinde.

Nieuwsuur sprak in 2019 artsen en ouders die geconfronteerd werden met de situatie waarin een kind ernstig leed, maar waarin actieve levensbeëindiging niet is toegestaan:

De meeste kinderartsen in Nederland die betrokken zijn bij de zorg voor ongeneeslijk zieke kinderen, willen dat levensbeëindiging bij deze groep mogelijk wordt. Nu kan een arts alleen pijn bestrijden door middel van palliatieve sedatie, waarbij de patiënt met een prik of infuus een slaapmiddel krijgt. Dit gebeurt het meest. Ook kunnen artsen en ouders kiezen voor het afzien van verdere behandeling, zoals medicatie. Of nog drastischer: versterven, dat is het stoppen met het toedienen van eten en drinken.

Al deze ingrepen kunnen de dood bespoedigen, maar het stervensproces van een kind kan dan nog dagen tot zelfs weken duren. De euthanasiewet is voor deze kinderen niet van toepassing. Die gaat uit van wilsbekwaamheid - de patiënt kan zelf om het eigen levenseinde vragen - maar deze jonge tot zeer jonge zieke kinderen kunnen dat lang niet altijd.

In de regeling staat dat het ondraaglijk en uitzichtloos lijden niet op een andere manier kan worden opgelost. Het kabinet vraagt de beroepsgroep op basis van ervaringen aanvullende zorgvuldigheidseisen te formuleren.

Voor artsen is het belangrijk dat het Openbaar Ministerie aangeeft dat er geen vervolging zal zijn, mits aan alle zorgvuldigheidseisen is voldaan. Alle meldingen zullen worden behandeld door een commissie met de juiste medische expertise, waarvan een strafrechtjurist voorzitter is. Het OM komt meer op afstand te staan, schrijft het kabinet.

Suzanne van de Vathorst, bijzonder hoogleraar 'kwaliteit van de laatste levensfase en van sterven' aan de Universiteit van Amsterdam, vindt de nieuwe regeling in deze vorm toch geen goed nieuws. "Omdat de artsen bang zijn voor justitie. De euthanasiewet is zo geregeld dat een euthanasie-commissie een laatste oordeel geeft. En als die vindt dat je zorgvuldig hebt gehandeld, is het afgedaan. In deze regeling is dat onduidelijker, en dat vinden artsen heel erg spannend."

"Het gaat eigenlijk om de vraag: hoe gaat het kind dood?", zegt Van de Vathorst. "Dan ben ik ervoor dat artsen gebruik kunnen maken van een manier om een zachte dood te bewerkstelligen. Maar ik denk niet dat dat met deze regeling gaat gebeuren."

De Nederlandse regeling is uniek en wereldwijd het meest vergaand. In België is er al jaren een mogelijkheid tot het beëindigen van levens van ernstig zieke, ernstig lijdende, onbehandelbare kinderen, maar daar is het alleen een optie als het kind kan meebeslissen.

Ook Ilse Zaal-Schuller van de Nederlandse Vereniging Artsen Verstandelijk Gehandicapten en gepromoveerd op besluitvorming rondom het levenseinde bij ernstig meervoudig gehandicapte kinderen, heeft moeite met de regeling, vooral met de eindleeftijd van 12 jaar. Daarboven gaat de euthanasiewet gelden.

"Het is niet ondenkbaar dat artsen en ouders een tijdsdruk gaan ervaren rondom dat levensjaar van twaalf. En ik denk dat dat wel heel erg onwenselijk is. Als het gaat over een beslissing die natuurlijk onomkeerbaar is."

Ook vindt ze dat artsen palliatieve zorg onvoldoende benutten. "Ik denk dat ouders zich nu vaak alleen voelen staan, omdat die gesprekken toch niet tijdig worden gevoerd. Of dat er niet altijd genoeg de tijd voor genomen wordt. Daar is nog enorm veel bij winst te behalen, in het verbeteren van de palliatieve zorg aan deze groep. En dan is de vraag of er nog wel zo'n behoefte is aan deze regeling."

Het ministerie van Volksgezondheid laat weten dat er in de richtlijn Kinderpalliatieve Zorg meer aanadacht is voor deze zorg en er gesprekken zijn met alle relevante partijen.

Jongeren onder de 16 jaar mogen binnenkort geen boodschappen meer bezorgen voor een snelle boodschappenbezorgdienst, de zogenoemde flitsbezorgers. De bezorgers rijden vaak snel op een (elektrische) fiets door het drukke verkeer en dat is te gevaarlijk. Ook is de druk om de boodschappen snel af te leveren te groot voor kinderen jonger dan 16, vindt minister Van Gennip van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, die de kinderarbeidswet gaat aanpassen.

Sinds juli 2020 mogen 13-,14,- en 15-jarigen al geen maaltijden bezorgen. De PvdA en GroenLinks vonden dat het verbod ook voor flitsbezorgers moest gelden en daar is minister Van Gennip het mee eens. Ze hoopt het verbod nog dit jaar, in 2023, in te laten gaan. Een exacte datum is er nog niet.

Voor kinderen tussen de 13 en 15 jaar worden de regels voor het werken in bijvoorbeeld een supermarkt wel versoepeld. Nu mogen zij tot 19.00 uur werken. Dat wordt met een uurtje verlengd naar 20.00 uur, maar wel alleen op niet-schooldagen of in niet-schoolweken, om te voorkomen dat er te weinig tijd is voor huiswerk of "sociale activiteiten". De ouders moeten het ook goed vinden.

Het ministerie heeft ook gekeken of er betere controle kan zijn op het werk van jonge influencers, kinderen die met vloggen soms veel geld verdienen. Dat blijkt niet eenvoudig, omdat het werk vooral thuis gebeurt en er geen echte werkgever is. Minister Van Gennip maakt zich zorgen omdat die kinderen soms onder hoge druk en met veel stress video's moeten plaatsen.

"Uitwassen waarbij kinderen als verdienmodel worden ingezet door hun ouders of bedrijven moeten beter kunnen worden aangepakt", schrijft de minister aan de Tweede Kamer. Ze gaat kijken of jonge influencers onder de regels van jonge artiesten kunnen vallen; die mogen maar een beperkt aantal dagen in het jaar werken. De minister gaat dat nu verder uitzoeken.

Breed gedeelde steun in de Tweede Kamer voor het uiterst kritische eindrapport van de parlementaire enquête over de aardgaswinning in Groningen. De Kamer rondde vandaag het debat af met de enquêtecommissie onder leiding van GroenLinks-Kamerlid Tom van der Lee.

De commissie concludeerde in dat rapport onder meer dat de belangen van de Groningers stelselmatig zijn genegeerd en dat geld verdienen boven veiligheid ging.

De Kamer debatteerde in zekere zin met zichzelf, omdat het kabinet nog geen oordeel over het rapport heeft geveld. Pas als dat er is, kunnen de Kamerleden ministers ter verantwoording roepen voor de besluiten die in het verleden zijn genomen. Dat zal ergens in mei zijn.

Sommige partijen hadden van de enquêtecommissie al harde politieke oordelen willen horen over de verschillende kabinetten-Rutte en de premier zelf. SP-Kamerlid Sandra Beckerman vertelde hoe het voelde om als Groninger een lagere gaswinning te willen vanwege de aardbevingen. "Je werd weggezet als egoïstisch. Je zette oma in de kou als je er vragen over stelde. Dat schuldgevoel is ook een effect geweest van deze politieke besluiten en vraagt om een harder oordeel."

Ook PvdA-Kamerlid Henk Nijboer vroeg om een harder oordeel dan dat van de enquêtecommissie, die spreekt van ernstige en verwijtbare tekortkomingen. Nijboer: "We hebben jarenlang doorgevraagd en steeds gehoord dat er 38 miljard kuub gas nodig was voor de leveringszekerheid aan ziekenhuizen en bejaardenhuizen. Dat bleek achteraf helemaal niet waar."

Maar Van der Lee bleef erbij dat het rapport er is voor waarheidsvinding en dat de commissie het eindoordeel daarin weloverwogen heeft verwoord. "Als de Kamer daar iets aan wil toevoegen kan dat in het debat met de regering."

De Kamer roept het kabinet op snel met een reactie te komen.

In Nederland hebben meer dan 100.000 mensen langer dan een jaar ziek thuis gezeten als gevolg van een covid-infectie. Dat kostte de werkgevers in Nederland per jaar ruim 8 miljard euro, blijkt uit berekeningen van de NOS op basis van nieuwe onderzoeksresultaten van het UMC Groningen.

De impact van corona op werknemers is voor het eerst in Nederland door wetenschappers onderzocht. De onderzoekers presenteerden vanmiddag hun bevindingen van de impact in Noord-Nederland.

De NOS heeft op basis daarvan berekend wat de omvang van de werknemersuitval én de kosten daarvan op regionaal en landelijk niveau zijn. De berekeningen zijn voor kwaliteitscontrole voorgelegd aan de aan de Vrije Universiteit verbonden gezondheidseconoom Xander Koolman.

De meest precieze schatting van de kosten zijn te maken voor de regio Noord-Nederland (Groningen, Friesland en Drenthe). Op basis van de onderzoekspopulatie van het UMCG, die bestaat uit 10.000 werkzame mensen en representatief is voor deze regio, blijkt dat 1,28 procent van de werknemers langer dan een jaar ziek thuis zit na een covidinfectie.

Wanneer dit uitvalspercentage wordt toegepast op de totale werkende bevolking van Noord-Nederland, volgens het CBS 908.000 mensen, betekent het dat 11.622 mensen langer dan een jaar niet werken vanwege corona.

De UMCG-onderzoekers hebben vastgesteld dat de gemiddelde productiviteitskosten per dag, per werknemer 312,72 euro bedragen. Op een gemiddeld werkjaar lopen die kosten op naar 71.300 euro per werknemer. Dat betekent voor Noord-Nederland een kostenpost van ruim 828 miljoen euro.

"En waarschijnlijk onderschatten we het probleem dan nog", zegt onderzoeksleider Sandra Brouwer die tevens hoogleraar Sociale Geneeskunde is. "We hebben niet vanaf het begin naar klachten gevraagd als hersenmist en overgevoeligheid voor prikkels. Dan mis je misschien mensen die vanwege deze redenen uitvallen."

Zelfs met deze conservatieve schatting zijn de gevolgen op landelijk niveau aanzienlijk. Als het uitvalspercentage van 1,28 procent op de ruim 9 miljoen werkenden in Nederland wordt toegepast zitten meer dan 100.000 mensen langer dan een jaar ziek thuis. Dat kost de werkgevers in Nederland per jaar ruim 8 miljard euro.

Gezondheidseconoom Xander Koolman ziet wel lichtpunten. Zeker als hij naar de ontwikkeling kijkt van de verzuimcijfers die afkomstig zijn van één van de grootste arbodiensten in het land, ArboNed. In 2020 en 2021 was nog 2,5 en 2,2 procent van de werknemers met een corona-infectie langer dan een jaar uitgeschakeld. In 2022 was de langdurige uitval al gedaald naar 0,5 procent.

"Je ziet dat er mensen zijn die toch herstellen. En ook dat de instroom van nieuwe mensen beperkt blijft. Dit past in de internationale trends. Dat komt deels door de immuniteitsopbouw in Nederland vanwege de vele doorgemaakte infecties en vaccinaties. Maar waarschijnlijk ook door de nieuwe virusvarianten die minder leiden tot long covid."

Niettemin is de verwachting dat een kleine groep na een corona-infectie voorgoed arbeidsongeschikt zal blijven. Ook vermoeden Amerikaanse wetenschappers dat mensen die gevaccineerd zijn of zonder problemen corona hebben gehad, alsnog long covid kunnen krijgen. Hoe vaker iemand corona krijgt, hoe groter de kans dat sommige klachten chronisch worden.

Kennis over het voorkomen en behandelen van long covid zal daarom belangrijk worden. Maar recent bleek de toekomst van onderzoek naar long covid in Nederland nog onzeker vanwege gebrekkige financiering. Als het goed is wordt in mei een onderzoeksagenda voor long covid gepresenteerd.

Volgens een woordvoerder van het ministerie van Volksgezondheid is minister Ernst Kuipers van plan extra budget beschikbaar te maken voor het oprichten van een expertisenetwerk long covid en een meerjarig onderzoeksprogramma. "Volgende maand komt hierover meer duidelijkheid."

Ook vanuit de Tweede Kamer is gereageerd op het Groningse onderzoek. Wieke Paulusma van D66, zelf ook Long Covid patiënt, noemt het belang van het onderzoek groot. Volgens haar biedt het hoop en perspectief aan patiënten.

De Tweede Kamer nam eerder een motie van de Partij voor de Dieren aan over het in kaart brengen van long covid patiënten. Eva van Esch van de Partij voor de Dieren: "Door dit onderzoek wordt de druk op het ministerie verhoogd om zich toch een beter beeld te gaan vormen en dat is in eerste plaats erg belangrijk voor al die long covid patiënten."

Ook Fleur Agema van de PVV pleit voor meer onderzoek en daarnaast extra aandacht voor medewerkers met long covid in de ouderenzorg, waar in het begin van de pandemie zonder beschermingsmiddelen werd gewerkt.