De landelijke adviesprijs voor diesel is door de oorlog in het Midden-Oosten gestegen naar 2,375 euro per liter, meldt consumentencollectief UnitedConsumers. Daarmee evenaart de dieselprijs het record van 2022, toen de energiemarkten werden opgeschud door de Russische inval in Oekraïne.

Door de recordprijs voor diesel is het nu goedkoper om benzine te tanken dan diesel. De prijs voor benzine loopt ook op, maar minder snel.

'Europa afhankelijk van diesel uit buitenland'

Door de aanvallen van Israël en de Verenigde Staten op Iran en de tegenacties van dat land in de Golfregio stijgen de olieprijzen sterk. Een vat ruwe olie kost nu zo'n 85 dollar, 17 procent meer dan voor de luchtaanvallen die op 28 februari begonnen. De dieselprijzen reageren sterker op die stijging dan de benzineprijzen.

Dat komt omdat Europa veel meer diesel dan benzine importeert. Bij de inkoop van diesel heeft Europa relatief veel last van onrust op de oliemarkt of op belangrijke handelsroutes. Zo ligt de scheepvaart in de Straat van Hormuz praktisch stil. Benzine wordt daarentegen vooral door Nederland zelf geraffineerd.

Ook blijft de vraag naar diesel in Europa groot. Vrachtverkeer, scheepvaart en industrie zijn er voor een groot deel afhankelijk van en kunnen niet zomaar overstappen op een alternatief.

"Omdat Europa afhankelijk is van diesel uit het buitenland, kan de prijs sneller oplopen als de markt onzeker wordt", zegt brandstofexpert Derk Foolen van UnitedConsumers.

Langs snelweg

Het consumentencollectief houdt de landelijke adviesprijzen voor diesel en benzine in Nederland bij op basis van de adviesprijzen van de grootste oliemaatschappijen. Die prijzen gelden doorgaans alleen langs de snelweg. Tankstations op andere locaties zijn vaak goedkoper.

Als de oorlog in het Midden-Oosten aanhoudt en de olieprijs blijft stijgen, kunnen ook de prijzen aan de pomp verder oplopen.

Automobilisten, schippers en piloten zagen afgelopen dagen de prijs voor hun brandstof flink oplopen. Diesel aan de pomp nadert zelfs een recordprijs.

De oorzaak ligt in de Straat van Hormuz. De scheepvaart in die smalle zeepassage viel afgelopen dagen stil door aanvallen van Iran op schepen. Ook in de rest van de Perzische Golf is het transport niet veilig; afgelopen nacht werd een olietanker voor de kust van Koeweit aangevallen.

De zeestraat is daarmee praktisch geblokkeerd. Vloeibaar gas uit Qatar, ruwe olie uit Saudi-Arabië, diesel uit Koeweit of kerosine uit de Verenigde Arabische Emiraten kunnen voorlopig niet de wereld over. En met name van die laatste twee brandstoffen haalt Europa normaal gesproken veel uit dat gebied.

De geblokkeerde Straat van Hormuz uitgelegd:

Benzine raffineert Nederland vooral zelf. Diesel importeert het juist veel. Tot 2023 kwam veel uit Rusland, maar als gevolg van sancties tegen dat land werd er meer uit het Midden-Oosten gehaald. Vorig jaar kwamen er voor het eerst meer dan een half miljoen vaten diesel per dag vanuit die regio naar Europa.

Op land, op water en in de lucht

Zo komen de problemen in de Perzische Golf terecht bij de Nederlandse pomp. De adviesprijs voor diesel is inmiddels 2,33 euro per liter, slechts 4 cent minder dan de recordprijs in 2022.

"Ik heb het gezien", zegt ondernemer Jazz Dijk op het parkeerterrein van een groothandel. "Dus ik rijd deze zo leeg mogelijk en dan hopen dat die iets zakt."

Ondernemer Erik Ižarik heeft daar weinig vertrouwen in. "Ik denk dat het nog een stuk slechter gaat worden." Aannemers op de parkeerplaats zeggen dat ze de gestegen dieselprijs aan klanten moeten doorberekenen.

Ook op de Nederlandse binnenwateren worden de prijsstijgingen gevoeld, blijkt uit een rondgang onder bunkerstations - tankstations voor binnenvaartschippers. De schippers tanken daar gasolie, een soort scheepsdiesel. De bunkeraars hebben het over "hamsteren" en prijzen "waar niemand blij mee is".

Ondernemers Jazz Dijk en Erik Ižarik op de parkeerplaats van een groothandel:

"Vrijdag kostte een kuub gasolie nog 604 euro, nu al 799 euro. Dat is 32 procent meer", zegt Ruud Smit, financieel directeur bij binnenvaartrederij De Jong. Die hogere kosten doen de rederij niet direct pijn. Net als de meeste rederijen heeft De Jong contractueel vastgelegd dat hogere brandstofprijzen doorberekend worden aan de klant. Smit: "Bij de verladers doet het pijn, en als die het doorberekenen doet het alle consumenten pijn, ons allemaal dus."

De prijs van kerosine schoot ook de lucht in afgelopen dagen. In Noordwest-Europa steeg de kerosineprijs deze week met ruim 70 procent, naar zo'n 1400 dollar per ton, de hoogste prijs in vier jaar.

Veel vliegtuigmaatschappijen hebben hun inkoopprijzen voor langere tijd vastgezet. "Daardoor hebben prijsbewegingen in kerosine op de korte termijn slechts beperkt effect op onze kosten", laat Corendon weten. "Als de hogere kerosineprijzen langer aanhouden, kan dat op termijn wel invloed hebben. Voor de komende maanden staan onze brandstofprijzen echter al vast."

Reserves

Wanneer een aanzienlijk deel van de wereldhandel in fossiele brandstoffen wegvalt, gaan landen nadenken of ze wel voldoende brandstoffen ter beschikking hebben.

Zeker in Azië is dat voelbaar. Dat deel van de wereld haalt meer dan Europa zijn brandstof uit de Perzische Golf. China besloot vandaag de export van diesel te staken en Myanmar gaat fossiele brandstof rantsoeneren.

In Europa zijn zulke maatregelen niet aan de orde. Maar er wordt wel nagedacht over het aanspreken van de strategische reserves. "Dat gebeurt in internationaal verband", zegt Gert Jan ten Broeke, directeur van de stichting die over de Nederlandse olievoorraden gaat. "Er is nog geen beslissing genomen. De analyses vinden daar nu plaats."

Nederland heeft genoeg diesel in de strategische reserves om het zo'n tachtig dagen uit te houden. Daarnaast hebben bedrijven in Nederland reserves voor nog zo'n negentig dagen.

NS heeft vorig jaar voor het eerst in lange tijd weer winst gemaakt. Dat kwam vooral omdat meer mensen in 2025 de trein namen. Daardoor boekte NS vorig jaar een winst van 380 miljoen euro. In 2024 zat NS nog met een verlies van 141 miljoen euro diep in de rode cijfers.

De nettowinst wordt enigszins vertekend vanwege een boekhoudkundige meevaller. Door de lockdowns tijdens de coronacrisis mocht NS in 2025 582 miljoen euro terugboeken van de vergoeding die wordt betaald om op het landelijke spoor te mogen rijden.

Zonder al dit soort eenmalige mee- en tegenvallers, zou NS vorig jaar een winst van slechts 11 miljoen euro hebben geboekt.

De winst van vorig jaar betekent ook nog niet dat NS helemaal uit de financiële problemen is: nog altijd nemen er minder reizigers de trein dan in 2019, het jaar voor de uitbraak van het coronavirus. Met name op woensdag en vrijdag werken er bijvoorbeeld nog altijd veel mensen thuis. NS zegt zich wel voor te bereiden op meer reizigers.

1,2 miljard schuld

Wel kan NS nu het weer winstgevend is eindelijk wat doen aan het terugbrengen van de enorme schulden. Omdat de vervoerder wilde blijven investeren, in bijvoorbeeld nieuwe treinen, stations en hogere lonen voor het personeel, moest er de afgelopen jaren veel geld worden geleend. Inmiddels heeft NS een netto schuld van 1,2 miljard euro die moet worden afgelost. Hierover betaalde NS vorig jaar 21 miljoen euro aan rente.

President-directeur Wouter Koolmees is opgelucht dat NS "stap voor stap uit donkerrode financiële cijfers is geklommen". "Toch is het resultaat nog steeds onvoldoende", benadrukt hij in een persbericht. "NS gaf de afgelopen jaren meer geld uit dan het verdiende en heeft veel moeten lenen voor investeringen in de toekomst. Het is nu zaak om onze netto schuld die sinds 2020 is opgelopen tot 1,2 miljard euro af te bouwen."

Slim bezuinigen

Naast meer reizigers probeert NS ook de kosten omlaag te brengen. Zo moet onder meer het hoofdkantoor worden verkleind. Ook gebruikt het bedrijf steeds meer slimmere toepassingen, bijvoorbeeld bij het onderhoud van treinen.

Inmiddels kunnen er meer treinen van de vloot worden ingezet omdat ze niet meer voor kleine reparaties uit de dienstregeling worden gehaald, zoals een scheur in een stoel.

Volgens NS zijn slimmere oplossingen ook nodig vanwege een tekort aan personeel. Een derde van het NS-personeel is 55 jaar of ouder. Dat betekent dat de komende tien jaar zo'n 6000 NS'ers met pensioen gaan.

Uitval kostenpost

Hoewel er vorig jaar meer treinen op tijd reden, betaalde NS meer aan reizigers voor vertraging of uitval van ritten. Vooral juni vorig jaar was een grote kostenpost, toen de vakbonden staakten voor een betere cao.

Reizigers die vervangend vervoer moesten regelen dienden bijna 190.000 claims in bij NS. Hiervan werden ruim 133.000 claims goedgekeurd, voor een bedrag van in totaal 2,8 miljoen euro.

De Autoriteit Consument en Markt (ACM) gaat energiebedrijven intensiever controleren of zij zich wel aan de regels houden. De toezichthouder heeft de afgelopen dagen signalen gekregen dat sommige energieleveranciers gestopt waren met het aanbieden van vaste energiecontracten door de snel gestegen gasprijs.

De afgelopen dagen steeg de gasprijs heel snel door de oorlog in het Midden-Oosten. Maandag was de toename voor de Europese gasprijs nog 36 cent en dinsdag nog eens 30 cent.

Energiebedrijven Vattenfall en Eneco kondigden dinsdag aan deels te stoppen met het aanbieden van vaste contracten. Essent biedt nog wel vaste contracten aan, maar kan niet garanderen hoelang het dat nog doet.

Vaste contracten

Energiebedrijven bieden naast variabele en dynamische contracten vooral veel 1-jarige of 3-jarige contracten aan. Volgens de nieuwe energiewet die op 1 januari is ingegaan zijn energiebedrijven altijd verplicht een variabel en 1-jarig-contract aan te bieden.

Vanaf 1 april gaat de ACM er ook op toezien dat energiebedrijven daadwerkelijk deze contracten aanbieden. Bedrijven hebben drie maanden gekregen om de nieuwe regels in te voeren. Op dit moment is de ACM al in gesprek met energieleveranciers.

Een woordvoerder van de ACM benadrukt wel dat het niet per se voordelig is om nu een vast contract af te sluiten. Energieleveranciers mogen door de gestegen gasprijzen nu ook hogere prijzen vragen voor hun vaste contracten. Het kan dus beter zijn voor de portemonnee om de prijs nog niet vast te zetten. De ACM adviseert mensen een aanbod goed te vergelijken en niet gelijk in te gaan op een ongevraagd aanbod.

Geld in kas

Behalve dat het ACM de contracten controleert die energiebedrijven aanbieden, kijkt de toezichthouder ook naar de tarieven van de energieleveranciers. Die mogen stijgen zolang dit maar redelijk is.

Leveranciers zijn verplicht te zorgen dat hun financiële positie goed blijft. De toezichthouder zal dus ook controleren of de energiebedrijven genoeg geld achter de hand hebben.

De gasprijs is de afgelopen dagen iets gestabiliseerd. Doordat de situatie in het Midden-Oosten onstabiel blijft, blijft het heel lastig in te schatten wat de energieprijzen de komende maanden gaan doen.

In tegenstelling tot wat vaak wordt gedacht zijn de woonlasten van jonge kopers niet altijd heel veel lager dan die van jonge huurders. Dat blijkt uit onderzoek van ABN AMRO. De woonlasten van jonge kopers en jonge starters zijn vrijwel gelijk.

"Jonge kopers en jonge huurders op de vrije markt geven ongeveer een even groot deel van hun inkomen uit aan woonlasten", zegt Mike Langen, woningmarkteconoom van de bank. Jonge huurders zijn gemiddeld iets meer dan 35 procent van hun inkomen kwijt aan woonlasten. Voor jonge kopers is dit 30 procent. In de hogere leeftijdsgroepen wordt het verschil in woonlasten veel groter.

Volgens de bank spelen er verschillende zaken. Zo zijn de woonlasten van starters de afgelopen jaren gestegen door flink toegenomen huizenprijzen. Het verschil in woonlasten van kopers en huurders neemt op latere leeftijden steeds verder toe doordat kopers hun hypotheek aflossen.

Verder ziet ABN AMRO dat we in Nederland de afgelopen jaren een minder groot deel van het inkomen kwijt zijn aan de woonlasten. Ondanks dit goede nieuws hoort Nederland nog altijd tot een van de landen met de hoogste woonlasten van de eurozone.

Wie nu begint na te denken over een treinvakantie deze zomer in Europa, is eigenlijk al te laat. De meeste goedkope tickets zijn namelijk al zo goed als op.

Daarbij is het boeken van een goedkope treinreis door Europa nogal een uitdaging, zeggen zelfs spoorexperts in de Jaarbeurs in Utrecht op Railtech Europe. Hier komen Europese spoorbedrijven samen om de banden verder aan te halen en innovaties uit te wisselen.

"Het is zelfs voor mij soms nogal zoeken", reageert Jeroen Wesdorp, programmamanager internationaal treinverkeer bij spoorbeheerder ProRail. "Als reiziger wil je een ticket kopen en weten dat het van A naar B helemaal goed komt", zegt journalist Alexander Molendijk van spoorwebsite SpoorPro. "Daar schiet het toch wel tekort tussen vervoerders."

Wie is er bijvoorbeeld verantwoordelijk bij vertraging? "Bij een overstap moet je maar hopen dat de andere trein er nog staat", zegt Molendijk. "Voor Europese treintickets zou er eigenlijk één totaalpakket moeten komen voor reizigers, zodat je niet bij verschillende vervoerders moet shoppen."

Geen prijsvechters

En dan is er met dat shoppen ook nog de prijs. Voor een treinkaartje betaal je bij laat boeken de hoofdprijs. "Echte prijsvechters op het Europese spoor hebben wij nog niet", ziet Wesdorp van ProRail.

Dat kan eigenlijk alleen maar worden opgelost als er meer treinen over het spoor gaan rijden. "Met weinig stoelen wordt de prijs hoog om een goede omzet voor vervoerders te realiseren", legt Wesdorp uit. "Maar met meer aanbod van treinen zal er meer keuze komen."

Wesdorp verwijst naar diverse nieuwe treinbedrijven die zich hebben gemeld om tot nieuwe internationale verbindingen te komen. Bedrijven die tussen het binnenlandse treinverkeer met internationale treinen willen rijden, mogen hier sinds kort een aanvraag voor doen.

Spoor en spanning

Problemen met andere spoorbreedtes en spanning op de bovenleidingen zijn er vrijwel niet meer op de belangrijke routes, benadrukt Wesdorp. "Alleen in Oost-Europa heb je nog de oude Sovjet-breedte. Maar daar zijn alle nieuwe spoorprojecten met de Europese eisen. Dat geldt ook voor die in Spanje en Portugal."

Blijft over de ruimte voor meer treinen op bijvoorbeeld het toch al drukke Nederlandse spoor. ProRail denkt dat die ruimte er wel is. "We kunnen met de huidige infrastructuur twee keer zo veel treinen kwijt dan er nu rijden. Dat kan al op korte termijn. Ik denk over drie tot vijf jaar al."

Er kunnen zelfs nog meer treinen rijden via een nieuw Europees veiligheidssysteem, ERTMS geheten. Dat is een digitaal systeem dat als een soort radar bijhoudt welke trein waar rijdt en met welke snelheid. Op die manier kunnen er per uur meer treinen over eenzelfde stuk spoor rijden.

Spoorrobot

Alleen is dat aanleggen niet eenvoudig. "Het veiligheidssysteem moet om de kilometer in het spoor worden ingebouwd", vertelt Ben van Schijndel van bouwbedrijf Strukton. "Dat moet in de nacht, door ploegen van vier tot vijf mensen. En dan moet er ook nog iemand bij die alles voor de veiligheid in de gaten houdt."

Op de spoorbeurs in Utrecht laat Strukton een manier zien om dat sneller en goedkoper te doen. In een kleine vierkante locomotief hangen drie robotarmen, die het werk van de handvol monteurs overnemen. "Hij zuigt zelfs met een elektromagneet de metaalresten op. Want die kunnen het spoorsysteem later verstoren."

De robot gaat binnenkort op het Nederlandse spoor aan de slag. Van Schijndel rekent ook op interesse uit het buitenland, waardoor snellere en goedkopere Europese treinreizen dichterbij moeten komen. "Dat is wel de hoop. Voor dit werk heb je anders veel mensen nodig. En die zijn steeds lastiger te vinden."

Nieuw spoor niet nodig

Met zulke innovaties zijn grote nieuwe spoorlijnen voor meer internationale treinen volgens ProRail niet nodig. "Het kan dan ook met de investeringen in het spoor die al gepland zijn", aldus Wesdorp.

Hij noemt als voorbeeld de verlenging van de Noord/Zuid-lijn in Amsterdam. "Dat is natuurlijk goed voor reizigers in de regio Amsterdam en Schiphol. Maar met die metro kunnen we ook ruimte op het spoor vrijspelen voor intercity's en internationale treinen."

"Zo zijn er meer voorbeelden", vervolgt Wesdorp. "Er wordt vaak om meer hogesnelheidslijnen geroepen. Maar in de basis hebben we een goede infrastructuur. Die moeten we vooral slimmer gaan benutten."

Er zitten weer iets meer vrouwen in het bestuur van grote bedrijven. Het aantal vrouwen in de raad van commissarissen stagneert juist. Dat blijkt uit de Monitor Genderbalans van de Sociaal-Economische Raad (SER). Die onderzocht de man-vrouwverhouding over het jaar 2024.

Het aandeel vrouwen in besturen is met 2 procentpunten gestegen naar 17,3 procent. De groei bij de raad van commissarissen, die toezicht houdt op het bestuur van een bedrijf, bleef juist uit. Dat percentage blijft al drie jaar hangen rond de 26 procent.

Grote Nederlandse bedrijven moeten sinds 2022 doorgeven hoe de man-vrouwverdeling in hun top eruit ziet. Het streven is dat die uiteindelijk voor een derde uit vrouwen bestaat.

Zo'n 5000 bedrijven vallen onder de wet, maar ongeveer een derde van die bedrijven geeft de cijfers niet door. In de data van de SER is terug te zien welke bedrijven dat niet hebben gedaan en dat is zichtbaar voor iedereen.

Top bestaat nog grotendeels uit mannen

Ondanks de lichte stijging bij de vrouwelijke bestuurders, bestaat 56 procent van de besturen en 30,5 procent van de raden van commissarissen nog volledig uit mannen. Voor beide geldt dus dat het strevingspercentage vooralsnog uit zicht blijft.

De SER heeft het rapport vandaag aangeboden aan het ministerie van Onderwijs Cultuur en Wetenschap. Staatssecretaris Tielen van Onderwijs en Emancipatie zegt met het onderwerp aan de slag te gaan.

"Vrouwen en mannen doen niet voor elkaar onder als het gaat om kwaliteit in de top. Maar deze cijfers laten zien dat er nog een wereld te winnen is in het aantal vrouwen met een toppositie", aldus de staatssecretaris.

Werk aan de winkel

Op basis van de laatste cijfers is duidelijk dat maar 4 op de 10 bedrijven een concreet plan van aanpak heeft voor het bereiken van die ambitie. Dat aandeel is sinds 2022 gelijk gebleven.

Zo'n plan van aanpak moet worden goedgekeurd door de raad van bestuur. "Dat zorgt ervoor dat de genderbalans onderdeel wordt van het DNA van een bedrijf", zegt Marguerite Soeteman-Reijnen, lid van de raad van commissarissen van Siemens Nederland. "Daarom kan zoiets niet alleen bij HR blijven liggen."

"Sommige bedrijven denken dat ze al veel gedaan hebben", zegt Soeteman-Reijnen. Maar uit recent Europees onderzoek blijkt dat Nederland het niet goed doet. In vergelijking met andere Europese landen staat Nederland onder aan de lijst als het gaat om genderdiversiteit in de top van het bedrijfsleven. "We lopen echt achter en het toont aan dat er nog werk aan de winkel is."

Als allerlaatsten kwamen ze binnen bij de show van Prada in Milaan, vorige week. Omringd door beveiligers werden ze naar hun plaats op de eerste rij gebracht. De rest van het publiek keek ervan op: dit waren geen modeminnende sterren, maar Meta-baas Mark Zuckerberg en zijn vrouw Priscilla Chan. Techmiljardairs zoals zij lijken de weg naar de modewereld gevonden te hebben, maar met welk doel?

ELLE-hoofdredacteur Emma Vloeimans was bij de Prada-show op de Milanese modeweek, al had ze in eerste instantie niet door dat het echtpaar Zuckerberg was aangeschoven. "Er was zoveel te doen om de aanwezige K-popsterren dat er weinig aandacht was voor Mark", beschrijft ze.

Modejournalisten schreven al snel over een mogelijk motief voor het bezoekje van Zuckerberg. Hij zou Prada willen verleiden tot een deal voor het maken van Meta's AI-brillen. Zo'n samenwerking is er al met Ray-Ban en Oakley. Die merken zijn eigendom van hetzelfde moederbedrijf als de brillentak van Prada, en dus zou het volgens Vloeimans goed kunnen dat de deal er komt.

Bezos

Eind januari was er op de coutureweek in Parijs minstens zo'n opvallend koppel aanwezig. Amazon-oprichter Jeff Bezos en zijn vrouw Lauren Sánchez Bezos verschenen bij meerdere modeshows, net zoals ze afgelopen najaar in de Franse hoofdstad deden. Bij de show van modehuis Schiaparelli arriveerde Sánchez zelfs met poortwachter van de modewereld Anna Wintour.

Het is een teken aan de wand dat het echtpaar in korte tijd veel invloed heeft vergaard in de modewereld. De twee zijn bovendien hoofdsponsor van het aanstaande Met Gala, het benefiet voor de modeafdeling van het Metropolitan Museum of Art in New York en georganiseerd door Wintour. Het is een van de belangrijkste mode-evenementen van het jaar.

Al bij de aankondiging was er kritiek op het binnenhalen van het miljardairspaar, al is het niet de eerste keer dat de avond door de techwereld gesponsord wordt. Op de Instagrampagina van het museum schreven gebruikers dat Bezos culturele invloed probeert te kopen. Anderen riepen op tot een boycot van het gala.

Die negatieve geluiden zijn er ook van journalisten en modebloggers als het echtpaar zich op de modeweken vertoont. Zeker in januari, toen hun aanwezigheid in Parijs samenviel met een grote ontslagronde bij The Washington Post. Bezos is eigenaar van die Amerikaanse krant. Zijn Amazon ligt al langer onder vuur omdat de Amerikaanse immigratiedienst ICE gebruikmaakt van de IT-diensten van het techbedrijf.

"De vraag is: waarom zitten ze bij de shows terwijl ze niets met mode te maken hebben?", zegt Vloeimans. "Ik vind het niet nodig dat iemand als Bezos en zijn vrouw een podium krijgen in de modewereld. Maar de keuze voor wie front row mag, daar zitten altijd belangen achter."

Een hoop grote spelers in de mode zullen blij zijn met de komst van de techmiljardairs, zegt modejournalist en host van podcast De Modeshow Georgette Koning. "De merken zien mogelijkheden, want ze zijn uit op die miljarden."

"Het is een wedstrijd tussen een paar modeconglomeraten", zegt ze. "Het gaat niet heel florissant met die bedrijven. Er moet vertrouwen komen." Een Bezos of Zuckerberg kan dat vertrouwen leveren door te investeren. Er gaan geruchten dat Bezos geïnteresseerd is in het kopen van de Amerikaanse Vogue of de uitgever daarvan, mediabedrijf Condé Nast. Daarnaast zou een modehuis als Schiaparelli op zijn lijstje staan, al blijft dat allemaal onbevestigd.

'Geen illusies maken'

"Het is mogelijk dat beide partijen beter worden van zulke deals. Wat critici en bloggers daarvan vinden is ondergeschikt", zegt Koning. Vloeimans benadrukt dat veel modehuizen de techmiljardairs niet de rug toe kunnen keren. Ze verwijst naar de woorden van Prada-boegbeeld Miuccia Prada.

"Zij is politiek geëngageerd, een echte feminist, maar intussen zelf ook miljardair. Ze werd na de show geïnterviewd en zei dat we ons geen illusies moeten maken over de catwalk als plek voor politieke statements, omdat een modehuis als Prada nu eenmaal kleding maakt voor rijke mensen."

Hoever de invloed van de techbazen uiteindelijk zal reiken in de mode, blijft de vraag. Koning benadert het nuchter. "Op front row gaat het tussen de knapste mensen en de mensen met het geld. In die laatste categorie zijn de techmiljardairs gewoon een nieuwe soort."

Het bedrijf achter de eerste Nederlandse testrit met de hyperloop is failliet. Gisteren sprak de rechtbank het faillissement uit van Hardt Hyperloop. De Delftse start-up haalde miljoenen op voor de ontwikkeling van een soort snelle trein in een buis.

De oorzaak van het faillissement is niet bekend. De curator zegt tegen RTL Z niet te weten of er een doorstart komt. Hardt Hyperloop werd opgericht in 2017 uit een studententeam van de TU Delft dat al deelnam aan ontwerpwedstrijden.

De hyperloop is een concept dat sinds vijftien jaar onder de aandacht wordt gebracht door Elon Musk en zijn bedrijf SpaceX. Het houdt in dat reizigers in een capsule door een vacuümbuis worden getrokken. In theorie zou het reistijd drastisch kunnen verkorten, maar het idee is nooit verder gekomen dan de testfase.

Wel halen hyperloop-projecten miljoenen aan investeringen op, dat gold ook voor Hardt Hyperloop. Met een investering in 2019 bouwde het Nederlandse bedrijf een grote testbaan in het Groningse Veendam. De provincie en het Rijk staken volgens RTV Noord 7,5 miljoen euro aan publiek geld in het project. De Europese Unie kende enkele jaren later 12 miljoen euro subsidie toe aan de testbaan.

Groningse testbaan

De testbaan staat tegenwoordig los van het bedrijf dat nu failliet is. De directeur van het European Hyperloop Center hoopt dat de ontwikkeling van de hyperloop door kan gaan, nu de belangrijkste partner bankroet is. Tegen de streekomroep RTV1 zegt hij dat de toekomst van het centrum opnieuw verkend moet worden.

Hardt Hyperloop was een van de grootste spelers in een samenwerkingsverband tussen Europese en internationale bedrijven die zich bezighouden met het experiment. De Europese Unie wil zo de krachten bundelen om het idee tot een succes te maken.

In een rapport van afgelopen november zei de Europese Commissie dat de hyperloop een steeds serieuzer idee wordt, maar dat er nog grote uitdagingen zijn. Zo zijn er geen duidelijke businessmodellen en zijn de investeringskosten hoog.

Forum voor Democratie kreeg vorig jaar twee ton van vastgoedman Peter Poot, dat schrijft Follow The Money. Sinds 2023 is 100.000 euro per donateur de maximale gift voor een politieke partij, maar door een omweg was de gift van Poot toch legaal.

Poot is eigenaar van het vastgoedbedrijf Chipshol. Hij is ook al jaren donateur van Forum voor Democratie (FVD). In het verleden gaf hij al vaker meer dan een ton per jaar, bijvoorbeeld in verkiezingsjaar 2021.

In aanloop naar diezelfde verkiezingen kregen andere partijen nog veel hogere bedragen van één persoon. Zo kreeg D66 een miljoen van techondernemer Steven Schuurman.

De hoge giften waren de aanleiding om partijdonaties aan banden te leggen. Sinds 2023 mag een persoon of rechtspersoon nog maar maximaal 100.000 euro per jaar aan een partij doneren.

Toegestaan?

Toch kreeg FVD vorig jaar het dubbele van twee stichtingen waar Poot de voorzitter van is, blijkt ook uit het overzicht van giften aan politieke partijen. Uit een mailwisseling tussen FVD en het ministerie zou bovendien blijken dat de vastgoedman ook de uiteindelijke eigenaar (in jargon: UBO) van de stichtingen is.

"Hij wil graag een bevestiging dat de andere entiteit waarin hij ook UBO is ook 100.000 kan doneren zonder een boete te krijgen", citeert Follow The Money uit de mail. De ambtenaar zou terug hebben gemaild dat de methode inderdaad is toegestaan.

Poot en FVD reageerden deze ochtend niet op vragen van de NOS.

Andere partijen

Steven Schuurman blijft overigens ook flink doneren. Hij schonk afgelopen jaar eveneens meer dan een ton. Maar omdat hij zijn geld over meerdere partijen verdeelde is het ook toegestaan. Volt kreeg 100.000 euro van Schuurman, net als D66. GroenLinks en PvdA kregen beide 20.000 euro.

Ook dit jaar stroomden er weer aanzienlijke donaties binnen bij verschillende partijen. Die bleven tot nu wel allemaal onder de grens van 100.000 euro per persoon. De Partij voor de Dieren kreeg tot nu toe het meest, twee ton, van twee verschillende mensen. De VVD kreeg 150.000 euro van twee donateurs. D66 en GroenLinks kregen beide zo'n 10.000 euro.

De snel stijgende gasprijs van de laatste dagen kan bij consumenten herinneringen oproepen aan de energiecrisis van vier jaar geleden. Toen was het de inval in Oekraïne en het stoppen met Russisch gas. Nu is het een oorlog in het Midden-Oosten. We zijn nog lang niet op punt van toen, maar er is duidelijk wel iets aan de hand.

Consumenten leggen hun vragen neer bij energieleveranciers. Ze willen weten wat de huidige situatie voor hen betekent.

Waardoor wordt de stijging van de gasprijs veroorzaakt?

Dat heeft alles te maken met de Amerikaans-Israëlische aanvallen op Iran. Iran reageerde door de Straat van Hormuz af te sluiten. Via die zeeroute wordt veel vloeibaar gas (lng) verscheept, maar nu dus niet.

De geblokkeerde Straat van Hormuz uitgelegd:

De blokkade van de zeeroute leidt wereldwijd tot zorgen over de beschikbaarheid van gas. "Nederland is zelf niet heel afhankelijk van gas uit het Midden-Oosten, maar in Azië zijn ze dat wel", vertelt energie-expert Martien Visser.

De prijs van gas gaat nu dus omhoog, onder meer vanwege Aziatische landen die op hetzelfde gas azen als Nederland, zoals gas uit de Verenigde Staten. "Europa en Azië worden als het ware uit elkaar gespeeld om hoger te bieden", zegt Visser. "Zo werkt de markt."

Hoe hoog is de stijging eigenlijk?

Vergeleken met 2022 vallen de energieprijzen tot nu toe mee. Op het hoogtepunt kwam de gasprijs destijds uit boven de 300 euro per megawattuur. De prijs van nu is een stuk lager, maar komt wel ruim boven de 55 euro uit. Eind 2025 schommelde de prijs nog rond de 30 euro.

De prijsstijging van gas schiet omhoog, maar het valt mee in vergelijking met 2022:

"Het valt niet te voorspellen wat de prijzen gaan doen", zegt Vattenfall. De energiemaatschappij bevestigt aan de NOS dat ze deels is gestopt met het aanbieden van vaste contracten. Dat is niet gek, zegt expert Visser. "Dat heeft te maken met onvoorspelbaarheid op de markt." Er is een te groot risico dat leveranciers hun beloftes niet kunnen waarmaken.

Welke vragen stellen consumenten?

Veel energieleveranciers worden overspoeld met vragen. "We krijgen inderdaad meer vragen bij de klantenservice", zegt Eneco. Bij Essent spreken ze van twee keer zo veel belletjes als normaal: "En vandaag komt daar naar verwachting nog een verdubbeling bovenop", zegt een woordvoerder.

Bij Vattenfall spreken ze van "een forse toename". "Mensen willen weten of de situatie gevolgen heeft voor hun rekening."

Mensen willen bijvoorbeeld weten wat een nieuw vast contract voor hen zou betekenen. Mensen weten dan beter hoeveel ze gaan betalen, "maar als je dat nu afsluit, betaal je waarschijnlijk meer dan als je dat twee weken geleden had gedaan", zegt energie-expert Visser.

Hoe gaat het nu verder?

De gasvoorraad is met minder dan 11 procent nog nooit zo laag geweest. "De verwachting is heel lang geweest dat er deze zomer veel vloeibaar gas beschikbaar zou zijn", zegt energie-expert Martien Visser. "Daarom hebben grote energiebedrijven het aanvullen van de gasvoorraad uitgesteld." De voorraad weer aanvullen kan, als de gasprijs hoog blijft of nog verder stijgt, wel duurder uitpakken.

Wel benadrukt hij dat we het voorlopig nog wel redden met de gasvoorraden. "Dat heeft te maken met het warmere weer", zegt Visser. "Wel is het belangrijk dat de gasvoorraad tegen het einde van de zomer voldoende gevuld is, zodat we de winter doorkomen."

Verschil vast, variabel, dynamisch

Als je een vast contract neemt voor een bepaalde periode (vaak 1, 2 of 3 jaar) dan heb je die hele periode dezelfde energietarieven. Als ondertussen de variabele tarieven stijgen en hoger zijn dan die van je vaste contract dan heb je dus geluk. Als ze dalen dan heb je pech, want dan betaal je meer dan met een variabel contract. Je kan een vast contract niet zomaar voortijdig opzeggen. Je moet dan namelijk eerst betalen voor het financiële verlies dat je leverancier lijdt.

Bij een variabel contract kunnen energiebedrijven de tarieven aanpassen. Meestal doen ze dit twee keer per jaar, op 1 januari en 1 juli. Ze moeten dat minstens 30 dagen van tevoren doorgeven. Je kan een variabel contract altijd kosteloos opzeggen en overstappen naar een andere leverancier.

Bij een dynamisch contract verandert de prijs voortdurend, iedere dag of zelfs ieder uur. Meestal kun je een dag van tevoren zien hoe laat welke prijs geldt. Het is dan extra aantrekkelijk om op bepaalde tijden veel of juist weinig elektriciteit te gebruiken. Je draait bijvoorbeeld een wasje of laad je elektrische auto op als er veel zon is, zonnepanelen veel leveren en daardoor de elektriciteitsprijs laag is. Ook een dynamisch contract kun je altijd kosteloos opzeggen.

In ieder geval twee van de drie grote energieleveranciers in Nederland stoppen deels met vaste energiecontracten vanwege de ontwikkelingen in het Midden-Oosten. Dat laten ze desgevraagd weten aan de NOS. Door de oorlog zijn de gasprijzen razendsnel gestegen en dat veroorzaakt onzekerheid voor de energiebedrijven.

Vattenfall was tijdelijk helemaal gestopt met het aanbieden van vaste contracten. Inmiddels worden er wel weer vaste contracten aangeboden, maar vooral aan bestaande klanten die nu voorrang krijgen. Veel klanten willen vanwege de gestegen prijzen overstappen, bijvoorbeeld van een variabel contract naar een vast contract.

Eneco is gestopt met het aanbieden van de vaste contracten voor drie jaar. Een jaarcontract wordt wel nog aangeboden. Essent biedt nog wel vaste contracten aan, maar kan niet garanderen hoelang het dat nog doet.

Straat van Hormuz

De energieleveranciers komen met de aanpassingen door de snel gestegen gasprijs als gevolg van de oorlog in het Midden-Oosten. Gisteren steeg de Europese gasprijs al met 36 procent en vandaag met 30 procent. Daarmee is de prijs nu ongeveer gelijk aan de gaspiek in 2025.

Iran heeft de Straat van Hormuz afgesloten. De zeestraat is een belangrijke route voor het vervoer van vloeibaar gas. Vanwege het conflict heeft ook Qatar, een van de grootste gasproducenten ter wereld, de productie stilgelegd.

De energiebedrijven spreken van "een momentopname", omdat de situatie rond de gasprijs telkens verandert.

Vattenfall was ook gestopt met het aanbieden van de variabele contracten. Dat zijn de contracten die een keer per kwartaal meebewegen met de marktprijs. De verkoop van die contracten wordt morgen weer aangepast. Bestaande klanten krijgen daarbij opnieuw voorrang.

Bij vergelijkingssite overstappen.nl zagen ze dat na het weekend bij vrijwel alle energiebedrijven er aanpassingen zijn gedaan aan de aanbiedingen. Ook veel kleinere leveranciers bieden geen vast contract meer aan of hebben hun aanbod aangepast.

"De markt schiet nu alle kanten op", vertelt energie-expert Rick Boenink. "Daardoor is het voor de leveranciers best moeilijk om goed in te kopen. Ze willen niet op de piek gas gaan inkopen, want dat krijg je aan de straatstenen niet verkocht."

Een klein deel van de 160.000 rijksambtenaren protesteert vandaag in Den Haag tegen de bezuinigingen van het nieuwe kabinet. Dat besloot om een zogenoemde 'nullijn' te hanteren, wat betekent dat ambtenaren er dit jaar geen salaris bij krijgen en ook geen compensatie voor de inflatie.

Volgens FNV zijn er minstens 2000 mensen aanwezig bij de actie op de Koekamp, naast het Malieveld. Het zijn onder meer medewerkers van de Belastingdienst, Rijkswaterstaat, DUO en de gevangenissen.

Het is nog onduidelijk hoeveel ambtenaren in totaal het werk neerleggen. Volgens vakbond FNV is de overlast voor Nederlanders in ieder geval beperkt. "Daar is de actie op ingericht", aldus een woordvoerder.

'Echte mensen'

"Het is een makkelijke bezuiniging, we zijn heel loyaal, gaan niet snel de straat op", zegt een aanwezige medewerker van Rijkswaterstaat. "Maar het is niet abstract: we zijn echte mensen met huizen, boodschappen, als ieder ander."

Dat zij nu wel de straat op gaat, komt omdat er volgens de rijksambtenaar geen normale cao-onderhandeling mogelijk is. "Er is gewoon eenzijdig gezegd: er is een nullijn, die bezuiniging is ingeboekt. Dat is geen onderhandeling waarin je dingen naast elkaar kan zetten."

Personeelstekort

Vooral mensen die werken bij uitvoeringsinstanties worden hard geraakt door de nullijn, zegt de bond. Die instanties kampen al jaren met een hoge werkdruk en personeelstekorten. "Deze mensen doen het werk om Nederland draaiende te houden, maar ze worden niet gewaardeerd", aldus de vakbond.

Uitvoeringsinstantie DUO meldt een lange wachttijd vandaag en ook de Belastingtelefoon is slechter bereikbaar. Een aantal slachthuizen is dicht omdat controleurs van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) bij de staking aanwezig zijn.

Nieuwe staking

Vakbond FNV organiseert de werkonderbreking die 24 uur duurt. Dat doet de bond zonder andere vakbonden. Volgens de belangenbehartiger wordt er op 14 april weer gestaakt, tenzij het kabinet met een nieuw loonbod komt. Bij die staking zouden ook andere vakbonden zich willen aansluiten.

"Mensen spreken zich krachtig uit", zegt cao-onderhandelaar Marcelle Buitendam van FNV. "Maar als dit niet helpt, staan we hier dan weer. Dan verwachten we ook echt dat het hele land plat gaat."

Onderhandelingen over een nieuwe cao liepen afgelopen november vast, doordat de Rijksoverheid nul procent loonsverhoging voor 2026 voorstelde. Volgens de vakbonden betekent dat, dat ambtenaren er onder de streep op achteruit gaan.

Tussen januari 2023 en december 2025 zagen rijksambtenaren hun maandloon stijgen met ruim 11 procent.

Wie van een doorsnee inkomen een huis wil kopen, komt meer dan 100.000 euro tekort om een hypotheek te kunnen afsluiten. Zonder dubbel inkomen of rijke ouders lukt het deze inkomensgroep niet om een huis te kopen. Dat blijkt uit de eerste toegankelijkheidsmonitor die het Centraal Planbureau (CPB) uitvoerde naar de markt van koopwoningen.

Een doorsnee inkomen is het inkomen dat precies in het midden ligt: de helft van de huishoudens in Nederland verdient meer en de helft verdient minder. Dat bedrag ligt rond de 50.000 euro bruto per jaar, zegt het CPB. Dat is ongeveer 4166 euro per maand.

Het CPB nam de betaalbaarheid van koopwoningen van 2015 tot en met 2024 onder de loep. De monitor laat zien dat het huishoudens met een doorsnee inkomen tot aan 2018 nog lukte om van het eigen salaris een hypotheek voor een koopwoning af te sluiten. Daarna moesten zij spaargeld meenemen om een huis te kunnen kopen.

Dat komt doordat de woningprijzen in die jaren veel harder stegen dan de inkomens. In 2024, toen de gemiddelde prijs van een koopwoning uitkwam op bijna 451.000 euro, kwam iemand met doorsnee inkomen meer dan een ton tekort. "In 2015 konden huishoudens met een doorsnee inkomen nog 61 procent van het woningaanbod in Nederland kopen. In 2024 was dat nog slechts 21 procent", zegt Emile Cammeraat, programmaleider bij het CPB.

Half miljoen

Eind vorig jaar ging de gemiddelde verkoopprijs van een koophuis door de grens van een half miljoen euro. Dat hoeft niet te betekenen dat doorsnee inkomens sinds 2024 nog meer moeten bijleggen voor een hypotheek. In 2025 stegen de lonen voor het derde opeenvolgende jaar harder dan de inflatie. Omdat het CPB voor het onderzoek nog niet over alle cijfers van 2025 beschikte, is dat jaar in het onderzoek niet meegenomen.

Het CPB constateert dat het mensen met een doorsnee-inkomen niet meer lukt om zelf iets te kopen. Kopers hebben eigenlijk een partner of andere tweede koper nodig. Cammeraat: "Eenpersoonshuishoudens met een doorsnee inkomen kunnen nog maar 2 procent van het aanbod woningen kopen."

De gedaalde toegankelijkheid tot de koopwoningmarkt treft vooral starters, omdat die doorgaans jonger zijn en een lager inkomen hebben. Ook hebben ze geen overwaarde van een woning die ze verkopen.

Bouwen en belastingmaatregelen

Het probleem doet zich in het hele land voor, becijferde het CPB. Cammeraat: "In alle regio's is de toegankelijkheid voor doorsnee inkomens afgenomen. De problemen zijn het grootst in de grote steden. Daar is de bereikbaarheid van een koopwoning gedaald tot 18 procent. In Amsterdam en Utrecht is het zelfs nog erger."

Veel mogelijkheden om doorsnee huishoudens te helpen zijn er niet, in ieder geval niet op de korte termijn. Eén van de manieren om de prijzen van koopwoningen minder hard te laten stijgen, is het aanbod vergroten, oftewel bijbouwen. Maar het doel om 100.000 nieuwe woningen per jaar te realiseren, blijkt al jaren een onmogelijkheid, door onder meer stikstofregels en een tekort aan personeel in de bouw.

Het CPB noemt als optie het splitsen van bestaande woningen makkelijker maken en ook het verminderen van de belastingvoordelen voor huizenbezitters. "De hypotheekrenteaftrek en het lage woningforfait leiden ertoe dat kopers meer kunnen bieden. En dat jaagt de prijzen verder op", zegt Cammeraat.

De kans dat aan de hypotheekrenteaftrek gemorreld wordt, lijkt klein, omdat in het coalitieakkoord is opgenomen dat dit niet gebeurt.

Meer lenen slecht idee

Een andere optie kan zijn om de leennormen wat te versoepelen. Het onderzoek van het CPB werd in het leven geroepen om als input te dienen bij het vaststellen van de leennormen voor een woning. In het verleden konden huishoudens 106 procent van de waarde van een woning lenen voor een hypotheek.

Toen de huizenprijzen tijdens de kredietcrisis van 2008 hard daalden, bleven veel huizenbezitters die hun woning moesten verkopen met een restschuld zitten. Om herhaling te voorkomen kunnen kopers sinds 2018 niet meer dan de getaxeerde waarde van de woning lenen.

De Nederlandsche Bank (DNB) herhaalt vandaag dat de leennormen versoepelen geen goed idee is. "Dat kan leiden tot hogere biedingen en hogere schulden bij kopers, vooral starters. En daarmee tot hogere risico's voor huishoudens en financiële instellingen", aldus de toezichthouder.

DNB voegt daaraan toe dat een versoepeling van de leennormen er alleen maar toe leidt dat de huizenprijzen nog harder zullen stijgen, omdat mensen dan meer kunnen bieden. Diezelfde conclusie trekt het CPB.

Na raketaanvallen rond de Perzische Golf en de Straat van Hormuz ligt de scheepvaart daar grotendeels stil. De oorlog in het Midden-Oosten zorgt daarmee voor hogere olie- en gasprijzen, en raakt ook Nederlandse rederijen.

Vanochtend sloot het Saudische staatsoliebedrijf Saudi Aramco zijn rederij in Ras Tanura na een droneaanval. Ook schepen in het gebied werden aangevallen. Qatar legde vervolgens de hele productie van vloeibaar gas stil.

De aanvallen leggen de handel in de Straat van Hormuz goeddeels plat. Normaal gaan er 20 miljoen vaten olie per dag door de smalle zeestraat tussen Iran en het Arabisch Schiereiland, plus nog eens al het vloeibaar gas dat Qatar normaal exporteert. Maar deze middag varen er vooral wat Iraanse vissersschepen op een van de belangrijkste vaarroutes voor olie- en gastankers ter wereld.

Heel vorige maand schommelde het aantal schepen met olie of gas aan boord tussen de vijftig en tachtig per dag in de Straat. Tot gisteren. Toen waagden minder dan tien tankers zich door de doorvaart, blijkt uit cijfers van Britse scheepvaartanalyse bedrijf Lloyd's List.

Energieprijzen

De stilgevallen productie en handel is direct terug te zien in de wereldwijde olie- en gasprijzen. Toen de grondstoffenbeurzen vandaag opengingen schoten de prijzen omhoog. De situatie kan nog grotere impact krijgen op de energieprijzen, zegt energiedeskundige aan het Haags Centrum voor Strategische Studies, Lucia van Geuns.

Het hangt er vooral vanaf hoelang de aanvallen doorgaan. Door het stilleggen van de schepen is er minder aanbod voor olie en gas op de wereldmarkt en dat duwt de prijs omhoog.

"Dit is een zorgelijke ontwikkeling voor de energieprijzen aangezien bijna twintig procent van zowel olie als vloeibaar gas door de straat van Hormuz gaat. Als dit langer dan een week duurt, zal deze keten echt verstoord worden en dat zullen we ongetwijfeld merken", zegt Van Geuns over de gevolgen voor Nederlandse huishoudens.

Het ministerie van Economische Zaken verwacht voorlopig geen gastekorten, laat een woordvoerder weten. Wel houden ze de situatie nauwlettend in de gaten. Als de prijzen langere tijd hoog blijven, kan het aanvullen van de op dit moment lage gasvoorraad veel geld gaan kosten.

Andere koers

In het gebied zijn ook verschillende Nederlandse bedrijven actief met schepen. Het baggerschip Artemis, van Van Oord, ligt voor de haven van Muscat, de hoofdstad van Oman. Iets verder uit de kust werd daar gisteren een olietanker geraakt, waarbij een bemanningslid omkwam.

"De veiligheid van onze collega's in de regio en aan boord van onze schepen heeft onze hoogste prioriteit, en wij zijn op dagelijkse basis met hen in contact", laat een woordvoerder van Van Oord weten. "Op basis van de meest recente informatie zijn onze mensen momenteel veilig en we hopen dat de situatie niet verder escaleert."

Van rederij Roll Group was er een groot transportschip op weg naar de Saudische haven Al Jubail. "Op dit moment hebben we geen schepen in het gebied", zegt een woordvoerder over de Perzische Golf. "Een van onze schepen heeft een nieuwe bestemming gekregen toen het onderweg was naar de Golf. Nu gaat er geen enkel schip van ons die kant meer op."

Net buiten dezelfde haven ligt nog wel een schip van Jumbo Shipping. Wat verderop, in een haven van de Verenigde Arabische Emiraten, ligt ook een klein transportschip van een rederij uit Urk. Die laat weten dat het werk in de haven voorlopig gewoon doorgaat.

De vakbonden FNV, CNV en VCP zijn niet tevreden na hun kennismakingsgesprek met het kabinet-Jetten. Het gesprek duurde korter dan gepland, omdat de bonden wegliepen.

Ze zijn het oneens met de plannen om de AOW-leeftijd te verhogen en de WW te verkorten.

Volgens de bonden stond er twee uur voor het gesprek. Na ongeveer drie kwartier concludeerden ze dat verder praten geen zin heeft. De sfeer was volgens de bonden "redelijk goed" totdat "je beseft dat je bent uitgepraat".

Het kabinet heeft aangegeven dat ze "een valse start hebben gemaakt" en naar dingen willen kijken, maar de plannen zijn niet van tafel. En dus komen er acties, kondigen de bonden aan na het gesprek.

Ze gaan hun leden, die volgens hen al "heel erg boos zijn", informeren en acties voorbereiden.

Op opmerkingen van journalisten dat er voor de plannen, met verzachtingen, nu een Kamermeerderheid is, zeiden de bonden dat die meerderheid er in de Eerste Kamer niet is, en dat het kabinet de polder ook nodig heeft. Met de polder bedoelen ze zichzelf.

Geen begrip

Het is gebruikelijk dat de sociale partners kort na het aantreden van een nieuw kabinet ontvangen worden door de ministers van Sociale Zaken en Economische zaken en de premier. De bonden vonden het niet netjes om niet op die uitnodiging in te gaan, maar hadden al aangekondigd dat het overleg "kort en kil" zou worden, als de plannen met de AOW en de WW niet volledig van tafel zouden gaan.

Ook de plannen voor hervormingen in de zorg vinden ze heel zorgelijk. De bonden hebben er begrip voor dat er extra miljarden naar defensie moeten, maar vinden de verdere keuzes van het kabinet onbegrijpelijk. "Kijk eerst eens naar bedrijven en de bedrijfswinst" aldus FNV-er Koerselman.

"Draai om je oren"

De vakbonden hebben er vooral geen begrip voor dat het kabinet het zwaar bevochten Pensioenakkoord wil openbreken. Daarin werd in 2019 met de werkgevers en de bonden afgesproken dat de AOW-leeftijd langzaam meegroeit met de gemiddelde levensverwachting. Voor elk jaar dat we gemiddeld langer leven, krijgen mensen 8 maanden later hun eerste AOW.

De bonden begrijpen de "uitgestoken hand" waar het kabinet het meermaals over had niet. "Het is een draai om je oren", zeiden ze na afloop van het overleg.

Betaalbaar houden

Het kabinet vindt op zijn beurt de destijds gemaakte afspraken financieel niet langer houdbaar, en wil dat de AOW-leeftijd vanaf 2033 gelijkopgaat met de levensverwachting. Twintigers van nu zouden dan tot hun 72-ste moeten doorwerken.

Volgens Jetten en de coalitie moet er iets gebeuren om het AOW-systeem ook in de toekomst betaalbaar te houden. Door de vergrijzing maken steeds meer mensen gebruik van de AOW, terwijl er minder mensen werken om de uitkeringen via premies op te brengen. In 2024 werd de AOW voor het eerst voor meer dan de helft betaald uit belastinggeld.

'Land plat leggen'

Vorige week deed het kabinet onder druk van de Tweede Kamer een toezegging om de AOW-plannen te verzachten. Het kabinet wil dat in overleg doen met de polder: de vakbonden en de werkgeversorganisaties. De bonden willen sowieso niet meer praten zolang de plannen niet van tafel gaan.

Het eerste belangrijke overleg, het zogenoemde Voorjaarsoverleg, stond gepland voor 31 maart, maar gaat wat de bonden betreft niet door. Als het kabinet de bonden niet tegemoetkomt "leggen ze het land plat" met landelijke acties en stakingen. "Als dit kabinet onrust zaait, kan het onrust krijgen", aldus de bonden

De gasprijs in Europa schiet omhoog, nadat de grote gasexporteur Qatar de productie vandaag had stilgelegd vanwege de oorlog in het Midden-Oosten.

Rond de hele Perzische Golf valt Iran schepen en doelen op land aan, als vergelding voor de aanvallen van Amerika en Israël op Iran zelf. Vanochtend werd onder meer een grote Saudische raffinaderij stilgelegd na een droneaanval.

Staatsbedrijf Qatar Energy besloot de productie stil te leggen. Qatar is een van de grootste gasproducenten ter wereld. Zo'n 20 procent van de wereldwijde handel in lng komt uit de Perzische Golf, waarvan verreweg het grootste deel uit Qatar komt.

Die scheepsladingen gas gaan met name naar China, India en andere Aziatische landen. Een kleiner deel gaat naar Europa, en dan vooral naar Italië. Het grootste deel van het gas in Europa komt uit Noorwegen en de VS.

Toch raakt de onrust in het Midden-Oosten ook de prijzen hier. De gasprijzen op de Amsterdamse beurs lagen in de middag ruim 40 procent hoger dan voor het weekend.

Er is voor meer dan vijf miljard euro gefraudeerd met geld uit het Europese coronaherstelfonds. Dat schat het Europees Openbaar Ministerie (EOM). Dat fonds, met als officiële naam de Recovery and Resilience Facility (RRF), helpt landen om te herstellen van de coronacrisis.

Onderzoeksplatform Follow The Money (FTM) meldt dat er bij het EOM ruim 500 fraudeonderzoeken lopen. Dat aantal "verdachte fraudegevallen" is een stuk hoger dan een jaar eerder. In 2025 ging het om bijna 300 nieuwe onderzoeken.

"Samen met al eerder gestarte onderzoeken, liepen er aan het einde van vorig jaar ruim 500 RRF-zaken bij het EOM", schrijft FTM. "Volgens het jaarverslag zijn er bijna 2000 verdachten in beeld en is de geschatte schade ruim 5 miljard euro. Dat is bijna het dubbele van een jaar eerder."

Een deel van de verklaring voor de stijging is dat het herstelfonds dit jaar eindigt, denkt het EOM. Voor aanvragen geldt een deadline voor het einde van het jaar.

Wat is het Europese coronaherstelfonds?

Europese landen konden allemaal een herstelplan indienen bij het fonds. Het werd in 2020 opgericht om de Europese Unie na de coronacrisis weer op gang te brengen. Lidstaten kunnen aanspraak maken op financiële steun in de vorm van leningen of subsidies.

Er werd destijds 750 miljard euro in gestopt, waarvan 390 miljard aan subsidies en 360 miljard aan leningen. Nederland diende een herstelplan in voor 4,7 miljard euro.

Uit het jaarverslag van het EOM, waar FTM over schrijft, blijkt dat vooral in Italië fraude wordt vermoed. Bijna twee derde van de onderzoeken gaat over Italië. Dat land is tot nu toe ook het land dat het meeste geld uit het fonds ontvangt.

Het EOM benadrukt dat dit niet per se verklaart waarom Italië bovenaan staat. "De Guardia di Finanza (de Italiaanse fiscale politie) doet geweldig werk in het ontdekken van financiële fraude in het algemeen en EU-fraude in het bijzonder."

Dat er geen meldingen zijn van fraude in een land betekent niet dat dit ook niet gebeurt, zegt het EOM. Verder kunnen EU-lidstaten wat het EOM betreft veel meer doen om fraude op te sporen. In Nederland deed het EOM tot eind vorig jaar geen onderzoeken.

Honderden miljoenen

In mei vorig jaar verscheen er een ongekend kritisch rapport van de Europese Rekenkamer over het gebruik van het EU-coronaherstelfonds. Een van de conclusies luidde toen dat er amper "informatie over werkelijk gemaakte kosten en resultaten" is van projecten die met honderden EU-miljarden zijn bekostigd.

De zorgen om fraude rond het fonds spelen al jaren. Zo riepen onderzoekers in 2021 al op tot uiterste waakzaamheid voor infiltraties van de maffia in ondernemingen. Bijna twee jaar geleden werden in Italië, Oostenrijk, Roemenië en Slowakije 22 mensen gearresteerd, op verdenking van het doorsluizen van honderden miljoenen euro's aan post-coronasteunfondsen.

In de wereld van programmeurs gaat het de laatste weken veel over computerprogramma's die zélf code schrijven. Die programma's werken op basis van kunstmatige intelligentie (AI).

Computercode is de taal waarmee mensen een computer aan het werk zetten. Deze instructies worden door mensen opgeschreven. Dat doen ze door deze code, in een speciale programmeertaal, op het toetsenbord uit te werken. Dat code schrijven is een lang proces van typen, proberen, foutjes herstellen en meer.

Maar sinds enige tijd zijn er dus computerprogramma's die zelf code schrijven. Programmeurs zijn vooral de laatste weken onder de indruk van Claude (van het bedrijf Anthropic) en Codex (van OpenAI). Zij geven het programma in gewonemensentaal een opdracht, bijvoorbeeld om iets toe te voegen of aan te passen. Een druk op Enter, en het AI-programma gaat draaien.

"Een revolutie", noemt Dagmar Lens het. Zij is directeur van NLdigital, de branchevereniging van de digitale sector. "Het betekent een ontzettende versnelling in het creëren van nieuwe code. Dat betekent dat het beroep van programmeur verandert."

AI als supertoetsenbord

Wat dit soort AI-programma's in de praktijk betekenen, weten ze bij Moneybird. Dit bedrijf maakt boekhoudsoftware voor kleine ondernemers. Sinds deze maand hebben alle veertig programmeurs toegang tot het AI-programma Claude, vertelt directeur Edwin Vlieg.

"We zien het als een nieuw junior teamlid dat heel snel code kan lezen en schrijven. Het is eigenlijk een supertoetsenbord. Een programmeur heeft daarmee heel snel code op zijn scherm staan."

Programmeurs besteden normaal veel tijd aan het typen op een toetsenbord, zegt Vlieg. "Claude neemt dat nu over." Maar dat betekent volgens hem niet dat er geen programmeurs meer nodig zijn.

"Het werk van programmeur is zoveel meer dan code schrijven. Als je iets bouwt, moet je ook nadenken wat je precies wil. Je moet begrijpen welke code er al staat, en hoe jouw code daarin past. AI maakt het schrijven sneller, maar ook daarna ben je nog niet klaar."

Dat merkt ook Jeroen Smienk, een van de programmeurs bij Moneybird. "In de praktijk moet ik vaak controleren of de code is zoals ik bedoelde", zegt hij. "En of er dingen zijn die beter kunnen. Als programmeur heb je een voorkeur voor hoe je code eruit moet zien. Dus soms moet je drie keer achter elkaar zeggen wat je precies wil zien."

Toch bespaart het Smienk uren tijd. Want terwijl het AI-programma draait, kan hij iets anders doen: kijken naar een nieuw ontwerp bijvoorbeeld, of het werk van een collega controleren.

Onrealistische belofte

De oprichter en topman van Anthropic, het bedrijf achter Claude, zei een aantal weken geleden dat het AI-programma "het werk van programmeurs binnen zes tot twaalf maanden kan uitvoeren, van begin tot eind".

Mensen achter AI-bedrijven doen vaak hele grote beloftes of indrukwekkende voorspellingen, maar die zijn vaak niet realistisch. Ze doen dat omdat ze daarmee aandacht kunnen trekken van de media, investeerders en nieuwe klanten.

Maar AI is geen magische oplossing die het werk helemaal overneemt, hoort branchevereniging NLdigital van leden. En programmeurs moeten de code die het AI-programma schrijft wel snappen, zodat die veilig is, zegt directeur Lens.

Programmeurs blijven nodig

"Claude maakt ook veel fouten", zegt Moneybird-directeur Vlieg. Daarom benadrukt hij ook: "Je moet de code blijven controleren. Een programmeur moet weten hoe code werkt en hoe je die moet lezen. Honderdduizenden ondernemers leunen op ons product. Het is niet verantwoord om dat volledig door een AI-programma te laten maken."

Vlieg denkt ook niet dat werken met Claude ervoor zorgt dat bij zijn bedrijf straks minder programmeurs werken. "Sterker nog: we zijn mensen aan het aannemen. Programmeurs zijn probleemoplossers. Zij denken echt goed na over een probleem: wat moet er gebeuren, wat is daarvoor nodig? Dat is iets wat AI niet kan. Alleen een supertoetsenbord is niet genoeg."

De kans is groot dat de energierekening de komende tijd omhoog zal gaan door de gisteren uitgebroken oorlog in het Midden-Oosten. De Nederlandse gasvoorraad was met minder dan 11 procent nog nooit zo laag als nu. De Gasunie vreest niet dat de voorraad leeg zal raken, maar het vullen daarvan kan door de onrust flink duurder worden.

Dinsdag maakte de Gasunie zich nog geen zorgen over de historisch lage gasvoorraad. Wel benadrukte een woordvoerder dat er geen onverwachte dingen moeten gebeuren: "Er moet niet opeens een blokkade komen van de Straat van Hormuz, bijvoorbeeld."

Sinds zaterdag heeft de Iraanse Revolutionaire Garde die zeestraat bij Iran vanwege de Amerikaanse en Israëlische bombardementen afgesloten voor schepen. Vanmorgen werd er al een tanker uit Oman aangevallen.

Hoogst ongelukkig moment

De Straat van Hormuz is cruciaal voor de aanvoer van olie en gas uit het Midden-Oosten. Bijvoorbeeld voor Qatar, dat een van de grootste LNG-exporteurs ter wereld is, het vloeibaar gemaakte aardgas dat ook Nederland importeert.

De Gasunie zegt dat de afsluiting voor Nederland "op een hoogst ongelukkig moment komt nu de gasbergingen weer gevuld moeten worden". Dat komt niet omdat Nederland afhankelijk is van LNG uit Qatar, maar omdat de prijzen van gas wereldwijd door onrust kunnen gaan stijgen. Met de lente voor de deur is dit doorgaans het juiste moment om de gasvoorraad flink bij te vullen omdat gas nu goedkoper is.

"Het grootste effect is de onrust die het op de wereldmarkt kan gaan veroorzaken en de stijgende gasprijzen", laat de Gasunie weten. "LNG is een wereldmarkt en onderbrekingen in deze toevoer zullen ongetwijfeld negatieve effecten voor de gasmarkt met zich meebrengen, onder andere qua prijs."

Sinds het afsluiten van de gaskraan in Groningen, haalt Nederland zijn gas uit het buitenland. Meer dan dan helft komt via pijpleidingen, met name uit Noorwegen. Van het gas dat via schepen met LNG aan Nederland wordt geleverd, komt volgens de Gasunie maar een klein deel deel van de LNG uit Qatar.

De Straat van Hormuz is ook belangrijk voor de oliehandel, waarmee de prijzen aan de pomp ook zouden kunnen stijgen. Dagelijks gaan er zo'n 20 miljoen olievaten door de zeestraat, zo'n 20 procent van de wereldwijde oliehandel.

Olieprijs

De olieprijs steeg de afgelopen week al vanwege de spanningen in het Midden-Oosten. De verwachting is dat maandag, als de markt weer opengaat, de olieprijs verder omhoogschiet. Dat vertaalt zich door aan de benzinepomp.

Acht olieproducerende landen, onder leiding van Saudi-Arabië en Rusland, verhogen per 1 april de olieproductie. Dat maakte deze zogenoemde OPEC+ zondag bekend. Door de oorlog in het Midden-Oosten dreigt de olieproductieproductie te laag te worden, schrijven zij.

Vanaf april verhogen zij de productie daarom met 206.000 extra vaten per dag. Saudi-Arabië zal daarvan ongeveer de helft voor zijn rekening nemen. Rusland zal ruim 9600 vaten per dag extra produceren.