De inflatie kwam in augustus uit op 3,3 procent, een stijging van 0,1 procentpunt ten opzichte van het percentage vorige maand.

Vooral de energiekosten stegen opnieuw door de oorlog in het Midden-Oosten, blijkt uit een eerste raming van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). De prijzen van energie, inclusief benzine en diesel stegen met 11,7 procent in augustus, in juli was dat 9,7 procent.

Toch zullen de prijsstijgingen van augustus "waarschijnlijk wel meevallen voor veel mensen", zegt Peter Hein van Mulligen, hoofdeconoom van het CBS.

Buurlanden

"Als je kijkt naar landen om ons heen ging de inflatie daar toch wat meer omhoog". In België en Frankrijk stegen de prijzen harder. Van andere buurlanden is het inflatiecijfer nog niet bekend.

Dat de prijsstijging in Nederland meevalt heeft waarschijnlijk te maken met dat mensen hier relatief minder last hebben van de gestegen brandstofprijzen. "Bijvoorbeeld diesel, dat is een heel stuk duurder geworden maar in de meeste andere Europese landen wordt het veel meer gebruikt dan in Nederland."

Wat ook heeft geholpen bij het in toom houden van de inflatie zijn de boodschappen. "Afgelopen maand zijn de boodschappen zelfs iets goedkoper geworden", zag Van Mulligen.

Gas

In de maanden voor augustus leek de inflatie ook gedreven door hogere diesel- en benzineprijzen. "Maar nu zien we toch ook dat de maandelijkse energierekening iets stijgt, en dat zit dan vooral in gas", zegt van Mulligen.

Nederland kampt met hoge prijsstijgingen sinds Rusland in 2022 de gaskraan naar Europa dichtdraaide na de inval in buurland Oekraïne. In de jaren daarna duwde de grote loonstijgingen de inflatie omhoog. Gehoopt werd dat de inflatie ergens volgend jaar op de 2 procent terechtkomt; het doel van de centrale bank.

Maar sinds de VS dit voorjaar een oorlog rond de Perzische Golf ontketende blijven de prijsstijgingen dit jaar rond de 3 procent schommelen. Dat komt omdat door de afsluiting van de Straat van Hormuz de prijs van ruwe olie steeg, waardoor energie opnieuw duur werd.

Hardnekkig

Door de hardnekkige inflatie verhoogde de Europese Centrale Bank (ECB) in juni de rente weer, om zo de economie af te koelen. Geld lenen wordt door een hogere rente duurder voor bedrijven en overheden. Dit zou moeten helpen om te hoge prijsstijgingen tegen te gaan.

Volgende week komt het bestuur van de ECB opnieuw bijeen om te praten over de rente.

Wie nu een nieuw vast energiecontract wil afsluiten, kan behoorlijk schrikken van de prijzen. Sinds de oorlog in Iran nemen de zorgen van Nederlanders over de energierekening toe, blijkt uit onderzoek in opdracht van de Nederlandse Vereniging Duurzame Energie.

De zorgen gaan over de gasprijs, de vaste energiekosten en de salderingsregeling. Vijf vragen over de onzekerheid over de energierekening.

Waarom is de energierekening hoger?

Vooral de gasprijs is gestegen. De oorlog in Iran heeft niet alleen de handel in olie, maar ook in gas verstoord.

Op de wereldmarkt betalen energiehandelaren nu voor 100 kuub gas zo'n 67 euro, ongeveer de helft meer dan in februari van dit jaar.

Dat merken mensen die nu een nieuw vaste energiecontract zoeken, dat gaat om tienduizenden mensen per maand.

Momenteel hebben zo'n 7,7 miljoen huishoudens een vast contract, zegt de Autoriteit Consument & Markt (ACM). Gemiddeld betalen zij nu 277 euro per maand. Dat was 224 euro per maand in februari, schrijft NU.nl. Dat komt jaarlijks neer op zo'n 600 euro extra.

Wat als je dat niet kunt betalen?

Het aantal huishoudens dat te maken heeft met energiearmoede was in 2025 ruim 500.000. Het gaat om mensen met een laag inkomen, een hoge energierekening en die niet kunnen verduurzamen. Het bedrag dat zij gemiddeld tekortkomen, liep op naar 624 euro per jaar.

De energiearmoede zal dit jaar waarschijnlijk stijgen door de stijgende gasprijs. Daarom kwam het kabinet in april met steunmaatregelen voor de huishoudens die het hardst geraakt worden.

Met een fonds van 193 miljoen euro wil het kabinet deze mensen helpen, maar het fonds moet nog wel opgezet worden.

Is er nog wel genoeg gas voor deze winter?

Om zeker te zijn van gas, heeft Nederland een aardgasvoorraad. Die moet voorkomen dat huishoudens niet meer kunnen stoken bij een koude winter. Dit jaar verloopt het vullen van die voorraden moeizaam. Per 1 november zouden gasopslagen voor 80 procent gevuld moeten zijn, maar dat gaat dit jaar niet lukken, meldde de Gasunie vorige week.

Met nog twee maanden te gaan, zijn de gasopslagen voor 47 procent gevuld. Toch is de kans klein dat er te weinig is, zeggen experts. Alleen bij een uitzonderlijk strenge winter en als de gasimport stilvalt raakt de gasreserve op.

Wel kan het bijdragen aan een verdere stijging van de energierekening. Dan zal Nederland gas voor een hoge prijs moeten inkopen op de wereldmarkt. Dat is dan terug te zien op de energierekening.

Als die gasprijs weer zakt, is het probleem dan opgelost?

De ACM waarschuwt consumenten die "achterblijven", oftewel mensen die afhankelijk blijven van gas. Zij zullen de komende 25 jaar namelijk te maken krijgen met oplopende transportkosten die netbeheerders maken voor het leveren van stroom en gas.

Om huizen, gebouwen en bedrijven van stroom te blijven voorzien wordt er flink geïnvesteerd in hoogspanningskabels, kabels van wind-op-zeeparken naar land en megabatterijen voor stroomopslag. Die kosten worden doorberekend aan klanten.

Maar klanten die zelf stroom opwekken en van het gas af zijn, betalen minder mee aan die transportkosten. En daarmee komen die kosten meer terecht bij huishoudens die hun huis niet hebben verduurzaamd.

De ACM vraagt aandacht voor de mensen die nog wél gas gebruiken. Denk aan huurders die afhankelijk zijn van hun huurbaas voor het energiezuiniger of gasvrij maken van de woning. Ook kunnen zij niet zelf voor zonnepanelen kiezen.

Over zonnepanelen gesproken. Zijn die nog wel gunstig?

Tot nu toe kunnen huisbezitters zelf opgewekte elektriciteit terugleveren aan het stroomnet. Die geleverde stroom kunnen zij dan wegstrepen tegen de gebruikte stroom, wat energiekosten en energiebelasting scheelt, ooit bedacht om de aanschaf van zonnepanelen te stimuleren.

Maar per 2027 stopt die zogeheten salderingsregeling. De overheid vindt het te duur geworden en zonnepanelen zouden nu goedkoop genoeg zijn waardoor stimuleren niet meer nodig is.

Daar is onder meer de Vereniging Eigen Huis het niet mee eens: zij wijzen op de langere terugverdientijd. Milieu Centraal benadrukt dat zonnepanelen rendabel blijven, zolang je zoveel mogelijk van je eigen opgewekte stroom zelf gebruikt.

De Amerikaanse muziekgiganten Sony Music en Warner Music klagen AI-bedrijf Anthropic aan. De bedrijven zeggen dat Anthropic op grote schaal songteksten heeft gebruikt om AI-programma Claude te ontwikkelen, blijkt uit de aanklacht die online is gezet door muzieknieuwssite Music Business Worldwide.

De muziekbedrijven zeggen dat Anthropic daarvoor de illegale kopieën heeft gedownload. Hoeveel het er precies zijn, weten de platenmaatschappijen naar eigen zeggen nog niet. Wel wordt een aantal nummers genoemd, waaronder All I Want for Christmas is You (Mariah Carey), Paper Rings (Taylor Swift) en Eye of the Tiger (Survivor).

Muziekindustrie loopt geld mis

De songteksten worden volgens de muziekbedrijven letterlijk of bijna-letterlijk als reactie gegeven op vragen of opdrachten aan de Claude-chatbot. De bedrijven vinden dat schadelijk omdat zij hiervoor geen vergoeding krijgen en dus geld mislopen.

"Het schrijven van liedjes is geen gemakkelijke taak: er is talent, creativiteit, emotie, hulpmiddelen en meer voor nodig om onvergetelijke en populaire songteksten te schrijven", schrijven de platenlabels. Zonder auteursrecht verliezen de platenmaatschappijen en de mensen die zij vertegenwoordigen mogelijk hun inkomsten, stellen ze.

Ze wijzen erop dat songteksten niet "gratis" op het internet beschikbaar zijn, maar dat de websites daarvoor betalen via een licentie. De websites verdienen zelf vaak geld met advertenties.

De muziekbedrijven willen onder meer dat Anthropic stopt met de vermeende schending van auteursrecht en een schadevergoeding betaalt.

Anthropic oneens met aanklacht

Anthropic zegt in een reactie aan meerdere Amerikaanse media dat het bedrijf het oneens is met de aanklacht en "van plan is om onszelf stevig te verdedigen in de rechtbank".

In een vergelijkbare zaak in Europa verloor AI-bedrijf OpenAI eind vorig jaar een rechtszaak van de Duitse muziekorganisatie GEMA. De rechtbank oordeelde dat OpenAI het auteursrecht schond door chatbot ChatGPT songteksten te laten opschrijven.

Vorige maand keurde een rechter in Amerika nog een schikking van 1,5 miljard dollar (zo'n 1,3 miljard euro) goed in een zaak rond auteursrechten. Een groep schrijvers klaagde Anthropic aan omdat het bedrijf op grote schaal boeken gebruikte om Claude te ontwikkelen.

Goede koffie, een lekkere stoel en een goed boek in het Engels. Steeds meer ondernemers openen winkels die voorzien in precies die behoefte.

De afgelopen vier jaar openden in ieder geval tien nieuwe zaken in Nederland hun deuren, onder meer in Tilburg, Utrecht en Amersfoort. Ook bestaande boekwinkels breiden hun assortiment Engelse boeken uit, onder meer als gevolg van de populariteit van BookTok.

De nieuwe, vaak kleine winkels worden geregeld gerund door mensen die voorheen totaal iets anders deden. Zo gooide Daan Severijns (35) uit Tilburg na een carrière in de IT het roer om. De winkel van hem en zijn partner Ana Maria Vallejo Perez bestaat inmiddels een jaar.

"We filosofeerden weleens over wat we na ons pensioen zouden willen doen: een kleine boekwinkel runnen op een mooie plek. Toen verloor ik mijn baan en is de wens snel gegroeid naar wat het nu is. We werken zo'n 60 uur per week, maar dat voelt niet als werk."

In de originele taal

Sinds een maand heeft Anna Bergwerff (28) haar winkel in Engelstalige boeken in Amersfoort. Tot twee jaar geleden werkte ze als dierenarts. Het werk viel haar emotioneel zwaar. "Ik was veel bezig met het laten inslapen van dieren en nam dat toch ook wel mee naar huis."

Ze koesterde al lang de droom om een boekwinkel te openen. "Maar ik dacht lang dat dat niet realistisch was. Door de opkomst van andere Engelstalige boekhandels dacht ik: misschien kan het toch." Na een cursus ondernemerschap was ze er klaar voor. "Al blijft het spannend, maar het loopt storm. De reacties zijn overweldigend positief."

Dat Engelstalige titels goed verkopen, blijkt wel uit de verkoopcijfers: een op de vijf verkochte boeken in Nederland is Engelstalig, aldus de boekenmarktmonitor. Waar komt die populariteit vandaan? Een veelgehoord argument: boeken lezen het fijnst in de originele taal.

Jezelf ontdekken

"Dat vinden vooral jongeren. In Nederland hebben zij ook een vrij hoog niveau Engels, dus ze kunnen het ook lezen", zegt Diederik Oostdijk, hoogleraar Engelse literatuur aan de Vrije Universiteit in Amsterdam. Vooral in genres als sciencefiction, fantasy en young adult zijn Engelstalige boeken populair, zegt Oostdijk.

"Veel daarvan gaan over het ontdekken van jezelf, je eigen seksualiteit, je eigen identiteit. Het is ook interessant om dat in een andere taal te doen dan die van je ouders of de omgeving om je heen. Dat versterkt dat gevoel van ontdekken", vertelt hij.

De populariteit komt ook door sociale media. Op TikTok zijn er speciale kanalen die boeken promoten. Door BookTok trekken steeds meer jongeren een boekwinkel in.

Ook films en series spelen een rol. "Game of Thrones, Lord of the Rings, Emily in Paris; dat soort series ontstaan uit boeken. Men leest die liever in het Engels, dat komt het dichtst bij het origineel", vertelt Sanne Muijser, directeur van de Koninklijke Boekverkopersbond (KBB).

Vaste boekenprijs

Of je nu een grote of kleine boekhandel hebt in Nederland: de prijs van een Nederlands- (en Friestalig) boek is overal hetzelfde. Dat komt door de wet op de vaste boekenprijs. Die wet geldt niet voor tweedehands boeken en voor schoolboeken, en dus ook niet voor anderstalige boeken, zoals Engelstalige werken.

De opmars van Engelstalige boeken lijkt wel ten koste te gaan van Nederlandstalige boeken.

Boekenkoepel CPNB noemt dat jammer, maar wordt er niet pessimistisch van. "Jongeren lezen hierdoor", zegt woordvoerder Job Jan Altena. "En hopelijk pakken ze daarna ook eerder Nederlandstalige boeken op.

Sfeer en gezelschap

Het romantische idee van een boekwinkel heeft een keerzijde: de concurrentie op het internet. In webshops zoals Amazon zijn Engelstalige boeken te vinden tegen een lagere prijs dan in winkels. "Soms zelfs lager dan mijn inkoopprijs", zegt Bergwerff. "Maar mijn prijs in de winkel kan niet lager."

Daarom is een deel van haar winkel ingericht als horeca. "Ik vind dat zelf heel leuk, die sfeer. Britse boekhandels hebben dat vaker. Ook zakelijk werkt het echt om iets toe te voegen. Dat zie ik nu al terug."

Ook in de Tilburgse winkel van Daan en Ana kunnen lezers terecht voor wat lekkers. "We zijn ook meer een community, vooral van veel internationals: we hebben talloze leesclubs, er worden hier spelletjes gespeeld. Dat is denk ik ook de kracht in deze tijd: mensen zijn op zoek naar rust en gezelschap. Juist offline."

Terwijl het kabinet vandaag de begroting voor volgend jaar naar Raad van State moet sturen, is de overheid steeds meer kwijt aan rente. De komende negen jaar moet Nederland door de geopolitieke turbulentie en opgelopen rentes op de internationale kapitaalmarkten bij elkaar opgeteld zo'n 17 miljard euro extra aan rente betalen over geld dat wordt geleend.

Dat blijkt uit een berekening over de staatsschuld en rentebetalingen die het economisch bureau van Rabobank, RaboResearch, deed na vragen van de NOS.

Hoewel grote geldschieters Nederland vergeleken met andere landen als een veilige investering blijven zien, loopt ook de rente voor de Nederlandse Staat op. De hogere rente vertaalt zich in miljarden die het kabinet niet kan uitgeven aan andere zaken.

30 miljard aan rente

Nederland betaalde vorig jaar nog 8,5 miljard euro aan rente over het geld dat op de kapitaalmarkten is geleend. Het ministerie van Financiën verwacht zelf al dat de rentelasten in 2031 stijgen naar zo'n 16 miljard euro.

Rabobank berekende dat op basis van de rentes vóór het uitbreken van de oorlog rond de Perzische Golf, de rentelasten in 2035 uitkomen op zo'n 27 miljard euro per jaar. Maar door de rentestijgingen van de afgelopen maanden zullen die nu uitkomen op bijna 30 miljard euro. Dat is ongeveer 1,8 procent van de omvang van de economie, het bruto binnenlands product (bbp).

Bij elkaar opgeteld komt het verschil tussen de kosten aan rente sinds de onrust rond de Perzische Golf tussen 2026 en 2035 uit op 17 miljard euro extra, berekenden de economen van Rabobank.

Door de onrust in de wereld groeit de angst of landen hun schulden wel netjes terugbetalen. En ook de vrees voor hoge inflatie stuwt de rentepercentages omhoog. Voor Nederland is de rente volgens de economen van Rabobank de afgelopen maanden opgelopen met 20 tot 60 basispunten, afhankelijk van de looptijd van het schuldpapier.

Van 0 naar 3 procent

Momenteel vragen de financiële markten op een tien jaar lopende Nederlandse staatsobligatie zo'n 3,3 procent rente. Vijf jaar geleden wilden diezelfde markten op dezelfde lening nog een rente van 0,2 procent betalen.

Ook Duitsland betaalt inmiddels meer dan 3 procent rente op een staatsobligatie van 10 jaar, Frankrijk meer dan meer dan 4 procent. De Britten betalen meer dan 5 procent.

Omdat Nederland vele miljarden leent, heeft een kleine verhoging van de rente grote gevolgen. "De rentelasten zouden al sterk zijn opgelopen de komende tijd, omdat de komende jaren een aantal staatsobligaties afloopt die tegen zeer lage rentepercentages zijn uitgegeven", stipt Rabobank-econoom Hugo Erken aan.

Uit gegevens van het Agentschap van het ministerie van Financiën blijkt namelijk dat de komende zes jaar voor bijna 150 miljard euro aan staatsobligaties waar Nederland minder dan 1 procent rente over betaalt zullen aflopen. Erken: "Omdat die opnieuw moeten worden gefinancierd, moet daarover sowieso al een veel hogere rente worden betaald."

Hoewel er de komende jaren ook Nederlandse staatsleningen aflopen voor meer dan 5 procent, is de aflopende schuld onder de 1 procent rente vele malen groter.

Nederland heeft al lange tijd relatief lage rentelasten, onder meer door een relatief lage overheidsschuld. In 2015 was de overheidsschuld ruim 60 procent in verhouding tot de omvang van de economie, de zogenoemde schuldquote. Vorig jaar was dit nog slechts 44 procent.

Maar de uitgaven aan zorg en bijvoorbeeld sociale zekerheid nemen de komende jaren toe. En de rentelasten ook. Het schuldpercentage loopt hierdoor de komende jaren op. Het Centraal Planbureau berekende dit jaar dat dat percentage in 2034 terug is boven de 50 procent.

Dat is nog wel ruim onder de Europese grens van 60 procent. Maar het CPB en de Europese Commissie hebben al gewaarschuwd dat Nederland op lange termijn niet meer voldoet aan de Europese normen.

Lenen om rente te betalen

Hoe meer schuld, hoe hoger de rentelasten voor de overheid. Rabobank-econoom Frank van Es spreekt van een "haasje-over-effect". "Nederland moet oude schuld voor een hogere rente gaan herfinancieren. Daardoor betaalt het meer rente, waardoor de begroting steeds meer knelt."

Hoe dan ook heeft Nederland zijn financiële zaken wel beter op orde dan andere landen: "Internationaal is Nederlands schuldpapier nog altijd een veilige haven, ook omdat de schuldquote hier veel lager is dan in andere landen", ziet Erken. "Er zijn maar weinig landen waar echt stabiel beleid is. Vergeleken met andere Europese landen wijkt Nederland niet af."

Maar alles wat je aan rente kwijt bent, kun je niet meer uitgeven aan bijvoorbeeld defensie, zorg of infrastructuur. "Het zijn politieke afwegingen", benadrukt Van Es. "Maar de kans op een sneeuwbaleffect waarin Nederland straks geld moet lenen om de rente te betalen, is door hogere kapitaalmarktrentes toegenomen."

Deze week begint het nieuwe collegejaar. Onder de studenten die vanaf vandaag weer plaatsnemen in de collegebanken zijn ook duizenden internationale studenten.

In de politiek zijn al langer zorgen over de instroom van die groep studenten en wat zij de Nederlandse overheid kosten. Maar uit nieuw onderzoek van het Centraal Planbureau (CPB) blijkt nu dat internationale studenten Nederland gemiddeld geld opleveren.

Het geld dat de overheid aan de internationale studenten uitgeeft, bijvoorbeeld aan studiefinanciering en uitgaven aan sociale zekerheid en zorg, wordt gemiddeld ruimschoots terugverdiend. Dat komt vooral doordat een deel van de studenten na hun afstuderen in Nederland blijft werken en belasting betaalt.

Kosten voor de overheid

Ongeveer 17 procent van de studenten in Nederland kwam afgelopen collegejaar uit het buitenland. De meeste van hen komen uit de zogenoemde Europese Economische Ruimte (EER). Dat zijn de EU-landen plus Noorwegen, IJsland en Liechtenstein.

De overheid betaalt een groot deel van hun opleidingskosten, net als voor Nederlandse studenten. Alleen het collegegeld, dit jaar zo'n 2700 euro, moeten de studenten zelf betalen. Ook kunnen ze onder bepaalde voorwaarden studiefinanciering aanvragen.

Studenten van buiten de EER hebben geen recht op studiefinanciering en betalen de opleidingskosten helemaal zelf. Daardoor kosten zij de overheid nauwelijks geld.

Blijven na afstuderen

Hoewel de uitgaven voor studenten uit de EER flink kunnen oplopen, verdient de overheid die kosten meestal ook weer terug, concluderen de onderzoekers. "Bijvoorbeeld doordat een deel van de studenten tijdens hun studietijd een bijbaan heeft en dus inkomstenbelasting betaalt", zegt Paul Verstraten van het CPB.

Vooral studenten die na hun afstuderen in Nederland blijven wonen en werken, leveren de overheid geld op. "Hoe langer ze hier werken, hoe meer belasting ze afdragen", zegt Verstraten.

Uit onderzoek van het CPB blijkt dat de kans dat internationale studenten blijven plakken de afgelopen jaren toeneemt. Vijf jaar na uitstroom uit het hoger onderwijs woont ongeveer één op de vijf EER-studenten en twee op de vijf niet-EER-studenten nog in Nederland. Tien jaar geleden lagen deze cijfers ongeveer een kwart lager.

Ook vinden afgestudeerde internationale studenten steeds sneller een betaalde baan, waardoor zij eerder bijdragen aan de Nederlandse economie. Volgens Verstraten heeft dat mogelijk te maken met de ontwikkelingen op de arbeidsmarkt. "Door de krapte zijn er meer banen en voor internationale studenten meer kansen om hier te blijven."

Beperken aantal internationale studenten

De afgelopen jaren ging het in de politiek regelmatig over het beperken van het aantal internationale studenten dat naar Nederland komt. Zo wilde het kabinet-Schoof in 2024 de instroom van internationale studenten terugdringen om zo bijna 300 miljoen euro te besparen.

Los van de besparingen was de maatregel ook bedoeld om de kosten voor de sociale voorzieningen te verlagen en de druk op de woningmarkt te beperken.

Volgens Verstraten is het maar de vraag of het beperken van het aantal internationale studenten daar de oplossing voor is. "De studenten die hier na hun studie blijven wonen en werken, maken relatief weinig gebruik van de sociale voorzieningen. Ze zijn meestal hoogopgeleid, waardoor hun arbeidsparticipatie hoog is. Hoger dan die van de gemiddelde Nederlander."

Meer internationale studenten kan op de korte termijn wel tot extra druk op de woningmarkt leiden, blijkt uit het onderzoek van het CPB. "Op de lange termijn zijn die effecten vrij beperkt, omdat de markt zich aanpast", zegt Verstraten. "Of en in hoeverre dat ook daadwerkelijk gebeurt, hangt onder meer af van de keuzes die de politiek maakt."

Met miljarden euro's subsidie probeert het kabinet het tempo voor de bouw van windparken op de Noordzee weer op gang te brengen. Minister Van Veldhoven van Klimaat en Groene Groei praat ook met de bedrijven die binnenkort moeten beginnen met de bouw van de grootste windparken tot nu toe.

Pensioenfonds ABP en energiebedrijf Vattenfall hebben in 2024 de opdrachten gewonnen om windparken van 2 gigawatt te bouwen, zonder subsidie. De in totaal 4 gigawatt op het kavel IJmuiden Ver moet in 2030 genoeg stroom opleveren voor het verbruik van vier miljoen huishoudens. Zowel ABP als Vattenfall twijfelt nu over het definitieve investeringsbesluit.

De kosten voor de bouw van windparken zijn gestegen met zo'n 40 procent en er is onzekerheid of de zware industrie elektriciteit gaat afnemen en hoeveel. Afgelopen jaar mislukte een aanbesteding voor een groot windpark. Geen enkel bedrijf bood op een inschrijving van de overheid.

Hierdoor dreigen ook de doelen van het kabinet voor de ontwikkeling van duurzame elektriciteit in gevaar te komen. Vanaf 2032 moet zo'n 90 procent van de elektriciteit in Nederland duurzaam zijn opgewekt. Driekwart van die elektriciteit moet komen van windparken op de Noordzee. De miljardensubsidie voor wind op zee is daarom sinds dit jaar weer terug. Het kabinet-Jetten reserveert 9,5 miljard euro om bedrijven over de streep te trekken windparken op zee te gaan bouwen.

Minister Van Veldhoven probeert ook te voorkomen dat de bouw van IJmuiden Ver vertraagd wordt. "We zetten nu met elkaar alles op alles om te kijken of we ook deze projecten gewoon kunnen laten doorgaan. Want dit soort parken hebben we hard nodig om in Nederland nog meer schone energie te krijgen", zei ze tijdens een werkbezoek aan het installatieschip Boreas van het bedrijf Van Oord.

De contractvoorwaarden voor Vattenfall zijn al een beetje versoepeld, ook met het ABP wordt nog gesproken. Ook al is er nog geen definitief investeringsbesluit voor IJmuiden Ver, netbeheerder Tennet geeft al wel miljarden euro's uit aan de aansluiting van de windparken. Het gaat onder meer om honderden kilometers elektriciteitskabels en 2 gigawatt transformatorplatforms ter grootte van het Gelredome-stadion in Arnhem.

De vertraging in de bouw van grote windparken op de Noordzee raakt ook Nederlandse bedrijven die hierbij betrokken zijn. Zoals SIF, dat op de Tweede Maasvlakte in Rotterdam funderingen voor windmolens maakt. Uitstel van ingeboekte opdrachten zet de winst van het bedrijf onder druk.

Ook Van Oord ziet graag meer duidelijkheid voor opdrachten op de Noordzee de komende jaren. Het offshorebedrijf heeft een half miljard euro geïnvesteerd in het grootste installatieschip voor wind op zee ter wereld, de Boreas. "We bouwen zo'n schip voor tientallen jaren, dus wat we vooral nodig hebben, is continuïteit en voorspelbaarheid in de markt", zegt Maurits den Broeder, directeur offshore-energy van Van Oord.

Het schip met een lengte van 175 meter kan zichzelf optillen met poten van 126 meter. De Boreas kan de nieuwe windturbines tot 20 megawatt installeren, die worden met een tiphoogte van ruim 300 meter groter dan de Eiffeltoren. De Boreas installeert op dit moment een deel van het windpark Hollandse Kust West voor Ecowende. Dat is een joint-venture van Eneco en Shell ruim 53 kilometer uit de kust van Noord-Holland.

Verslaggever Rob Koster liep mee op de Boreas:

Volgend jaar moet de tijdelijke subsidieregeling overgaan in een nieuwe financieringsvorm die ook in veel andere Europese landen gebruikt wordt, het zogenoemde contract for difference. Bij een lage elektriciteitsprijs krijgt de eigenaar van een windpark dan subsidie van de overheid, bij een hoge elektriciteitsprijs wordt een deel van de bedrijfswinst afgedragen aan de overheid.

De inflatie in Amerika is nog steeds te hoog, en als dat zo blijft is er werk aan de winkel voor de FED. Dat zei de voorzitter van de Amerikaanse centrale banken, Kevin Warsh, in een toespraak in Jackson Hole. Hiermee hint hij op mogelijke renteverhogingen in de komende maanden.

Economen en analisten op Wall-Street hoopten op een duidelijk signaal over hoe de FED de inflatie gaat aanpakken. Warsh zegt dat de focus de inflatie moet zijn, maar houdt zijn opties open. "Ik sta hier vandaag om me vast te houden aan een discipline, niet om een beslissing te nemen".

Flexibel

Op de jaarlijkse bijeenkomst van centrale bankiers in Jackson Hole in Wyoming waren alle ogen op hem gericht. Met als centrale vraag: wat gaat de voorzitter van de Federal Reserve zeggen over de hoge inflatie en het rentebeleid. De Amerikaanse centrale bank besloot tot nu toe onder Warsh de rente gelijk te houden.

Warsh ging in zijn speech ook in op kunstmatige intelligentie. Het kan de economische groei en productiviteit aanzienlijk verhogen volgens hem. Maar de Fed onderzoekt nog wat AI betekent voor banen, lonen en ook de inflatie.

Geloofwaardigheid

Naar de speech werd ook uitgekeken omdat de geloofwaardigheid van Warsh op het spel staat. Bij zijn laatste persconferentie in juli slaagde hij er niet in investeerders ervan te overtuigen dat hij de inflatie onder controle gaat brengen. De inflatie in juli was 3,7 procent, ver boven de 2 procent die het doel van de FED is.

Vragen rond Warsh zijn ook aangewakkerd door de aanhoudende oproepen van president Donald Trump tot lagere rentetarieven. Trump wil een lage rente om de kosten voor het lenen van de Amerikaanse overheid en Amerikanen zelf niet verder op te laten lopen.

Trump heeft Warsh benoemd, en Warsh blijft hem tot nu toe verdedigen.

Oplopende rentes

Of Warsh de zorgen over de stijgende inflatie met zijn toespraak wegneemt en ook de langetermijnrentes zullen dalen, blijft de vraag.

De rente op een 30-jarige staatsobligatie bereikte vorig week het hoogste niveau in 19 jaar. Afgelopen weken liep deze gestaag op door onder meer het snel groeiende begrotingstekort van de Amerikaanse overheid, het uitgeven van leningen door technologiebedrijven die AI-infrastructuur aanleggen, en zorgen over de hoge inflatie.

Minister van Financiën Scott Bessent besloot daarop om obligaties terug te kopen; een ongebruikelijke maatregel.

De handel in obligaties in een groen beleggingsfonds van ondernemer Charles Ratelband is stilgelegd. Dat blijkt uit een e-mail die de NOS in handen heeft. Het bericht komt van handelsplatform Captin en is gericht aan beleggers.

Eergisteren viel de financiële opsporingsdienst (FIOD) binnen bij meerdere panden van de 46-jarige zoon van BN'er Emile Ratelband. De ondernemer wordt verdacht van miljoenenfraude. Hij zou 23 miljoen euro van beleggers hebben verduisterd.

Beleggers konden zogeheten obligaties kopen van groene beleggingsfondsen van Ratelband, bijvoorbeeld in Windsharefund. Die leningen waren verhandelbaar via het handelsplatform Captin.

Handel stopt

"Captin heeft besloten de handel in de (...) genoteerde obligatie van WindShareFund 1 met ingang van 27 augustus 2026 om 16.30 uur op te schorten", mailt het handelsplatform aan de beleggers.

Het handelsplatform noemt een rijtje met redenen: geldproblemen bij Windsharefund, rente die niet wordt uitbetaald en het onderzoek van de FIOD. "Gelet op de aard en ernst van de ontwikkelingen acht Captin voorzetting van de handel op dit moment niet verantwoord."

Windhandel

Met Windsharefund haalde Ratelband vanaf 2016 geld op bij Nederlandse beleggers. Hiermee investeerde het fonds in Duitse windmolens. Met latere fondsen zou hij ook geld steken in zonnepanelen en waterstoftechnologie.

De rentebetalingen van meerdere van deze fondsen liggen al langere tijd stil, tot onvrede van beleggers. De FIOD maakte gisteren bekend dat de ondernemer ervan verdacht wordt dat hij geld van beleggers naar zijn privérekening heeft weggesluisd.

Biedingen na de deadline, onduidelijke taxaties of druk voelen om een hoger bod uit te brengen. Het zijn meldingen die Vereniging Eigen Huis (VEH) de afgelopen maanden binnenkreeg bij het meldpunt voor klachten over makelaars. Sinds februari ontving de vereniging meer dan 900 klachten. Dat is volgens de VEH te veel.

Afgelopen februari opende de VEH het meldpunt makelaardij opnieuw, nadat het vijf jaar geleden was gesloten. De aanleiding was volgens de vereniging "aanhoudende signalen dat het kopen en verkopen van een woning niet altijd eerlijk en transparant verloopt".

De VEH analyseerde de klachten en concludeert dat kopers en verkopers nog te vaak vastlopen in een koopproces dat als oneerlijk, onduidelijk en moeilijk te controleren wordt ervaren.

'Geen eerlijk speelveld voor kopers'

Veel huizenkopers die zich melden vragen zich af of makelaars altijd onafhankelijk handelen. "Het voelt niet als een eerlijk speelveld voor kopers", zegt Renee, een van de melders. "Wat ons vooral stoort, is dat een woning via een gesloten inschrijving wordt aangeboden, maar vervolgens buiten die procedure om kan worden verkocht."

Ze bracht op tijd een bod uit via de officiële inschrijfprocedure, maar kreeg later te horen dat ze net was overboden. "Toen we het biedlogboek opvroegen, zagen we dat er na de deadline nog biedingen door de makelaar waren ingevoerd. Volgens de makelaar was de uiteindelijke koopprijs daarna rechtstreeks tussen koper en verkoper afgesproken."

Ook ervaren melders druk om hoger te bieden. Zo zegt Jeroen: "Na mijn bod van 265.000 euro belde de makelaar: ik had niet het hoogste bod, maar wel de beste voorwaarden. Als ik 10.000 euro extra bood, was de woning van mij. Ik deed dat niet. Toen ik later het biedlogboek zag, bleek er helemaal geen hoger bod te zijn geweest. Ik voelde me achteraf wel misleid en onder druk gezet."

Het biedlogboek geeft sinds 2023 meer transparantie. Daarin staat het winnende bod en hoeveel anderen hebben geboden. Hoewel dat biedlogboek voor de meeste makelaars verplicht is, bleek eerder dat veel bieders dit logboek niet altijd ontvangen. Ook ervaren huizenbieders dat met het biedlogboek het proces nog steeds niet eerlijk verloopt.

Wettelijk vastleggen

NVM, de grootste makelaarsvereniging, zegt in een reactie het prima te vinden dat de VEH het loket heropende. "Dat kan drempelverlagend zijn en signalen zijn altijd welkom. Ook als NVM blijven we ons maximaal inspannen om woningverkopen en aankopen eerlijk en volgens de huidige wet- en regelgeving te laten verlopen."

De NVM heeft sinds februari een 'protocol transparant bieden woonruimte' waar iedere NVM-makelaar zich aan moet houden. Vereniging Eigen Huis vindt dit soort zelfregulering door makelaars niet voldoende.

De VEH wil dat het koopproces wettelijk wordt vastgelegd, zegt algemeen directeur Cindy Kremer. "Kopers en verkopers moeten erop kunnen vertrouwen dat het proces eerlijk en controleerbaar verloopt. Daarom zijn wettelijke regels nodig, mét toezicht en handhaving, zodat overtredingen ook echt gevolgen hebben."

'Is aan de overheid'

Vastgoed Nederland, een kleinere makelaarsvereniging, sluit zich daarbij aan. "Het is aan de overheid om de kooppraktijken strak te regelen want dat is beter voor de koper. We horen ook klachten dat tijdens het bieden de spelregels worden veranderd, precies dat zijn de problemen", zegt Tristan Bons van Vastgoed Nederland. "Al die problematiek is op te lossen door het wettelijk vast te leggen."

Vastgoed Nederland vindt het goed dat er meldingen worden gedaan, maar vindt het jammer dat het door het meldpunt van de VEH geen zicht heeft op waar het precies misgaat. "Er is al een meldpunt namens de branche ingericht en doordat de VEH deze klachten nu naar hen afbuigt, hebben wij veel minder zicht op waar het fout gaat en bij welke makelaars", zegt Bons.

De overheid werkte de afgelopen tijd aan een onderzoek naar verschillende opties van regelgeving. Daarnaast werkt Tweede Kamerlid Jeremy Mooiman (PVV) aan een initiatiefwet.

De Amerikaanse chipmaker Nvidia, het meest waardevolle bedrijf ter wereld, is met iets opvallends bezig: ervoor zorgen dat zijn klanten genoeg geld hebben, zodat ze (nog meer) Nvidia-chips kunnen kopen.

Nvidia's computerchips hebben het bedrijf enorm groot gemaakt, omdat ze nodig zijn voor de ontwikkelingen op het gebied van kunstmatige intelligentie (AI).

De AI-chips die Nvidia ontwerpt, worden gekocht door grote techbedrijven. Zij gebruiken de rekenkracht om zelf AI-programma's te ontwikkelen, of verhuren de rekenkracht aan kleinere bedrijven die de chips niet zelf kunnen of willen kopen.

Nvidia is erg afhankelijk van die grote klanten, zegt Dennis Vink, hoogleraar ondernemingsfinanciering aan de Nyenrode Business Universiteit en bezitter van Nvidia-aandelen. "Als een van die grote klanten wegvalt, verliest Nvidia gelijk een groot deel van zijn omzet. Daarom willen ze ervoor zorgen dat meer klanten hun chips kunnen kopen."

Om dat te bereiken, laat Nvidia investeringsbedrijven 500 miljard dollar (429 miljard euro) verzamelen, zo kondigde het onlangs aan. Dat geld is bedoeld voor Nvidia-klanten: bedrijven die óók AI-chips willen gebruiken, maar minder geld hebben dan de grote techbedrijven.

Tienduizenden euro's per chip

"Nvidia wil dat de markt voor AI-chips groeit", zegt Arnout Boot, hoogleraar ondernemingsfinanciering aan de Universiteit van Amsterdam. "Dus zorgen ze ervoor dat hun klanten het geld hebben om te investeren in Nvidia-chips. Dat zijn niet de Googles en Amazons van deze wereld, maar de bedrijven die computercapaciteit gebruiken. Dat zijn wel duizenden bedrijven."

Reson8 is zo'n bedrijf. "Wij bouwen AI-toepassingen die spraak omzetten naar tekst, bijvoorbeeld tussen een arts en een patiënt", zegt oprichter Thomas Kluiters. De Nvidia-chips zijn nodig om dit soort programma te ontwikkelen: de AI-industrie noemt dat het 'trainen' van het programma.

"Op dit moment kosten die chips tussen de 20.000 en 60.000 dollar per stuk", zegt hij. "Je hebt vele tientallen van dit soort chips nodig, plus nog andere apparatuur. Dat betekent dat we behoorlijk afhankelijk zijn van Nvidia. Zij maken ook gewoon de beste chips. Daar kunnen we niet zo snel een alternatief voor vinden."

Door deze rol in de AI-industrie is Nvidia de laatste jaren zeer sterk gegroeid en verdient het enorm veel geld. Gisteravond maakte het bedrijf bekend dat het de afgelopen drie maanden 59,7 miljard dollar (ruim 51 miljard euro) winst maakte. Sinds 2024 boekte het een winst van in totaal meer dan 300 miljard dollar.

Concurrentie is risico voor NVIDIA

Toch gaat Nvidia niet zélf zijn klanten voorschieten met die pot van 500 miljard dollar, als die er komt. Het zijn de investeringsbedrijven die het geld bij elkaar verzamelen en vervolgens uitlenen aan bedrijven die de AI-chips willen kopen.

Een slimme manier om het zo te doen, vindt Vink van de Nyenrode-universiteit. "Op korte termijn zijn de risico's voor Nvidia zelf beperkt", zegt hij. "Dat ligt bij de investeringsbedrijven. Die zijn ook niet gek: ze zullen goed kijken hoe zo'n bedrijf ervoor staat. Een bank leent jou ook niet zomaar geld uit zonder naar jouw situatie te kijken."

Nvidia kan wel een rol spelen in de afspraken die een investeringsbedrijf met zo'n bedrijf maakt, door voor een deel van de lening garant te staan. Dat betekent dat Nvidia een deel van het risico op zich neemt, waardoor de investeerders iets meer zekerheid hebben dat zij in ieder geval een deel van hun geld terugzien als er iets misgaat, zegt UvA-hoogleraar Boot. "Nvidia kan dit doen omdat ze een buitengewoon sterke positie hebben."

Ondanks de miljarden die het verdient is er toch nog een risico, zegt Boot. "De ontwikkelingen op het gebied van AI zijn heel onzeker. De Nvidia-chips zijn nu nog heel belangrijk, maar wat brengt de toekomst precies? Wat doet de concurrentie? In deze riskante wereld is niets uitgesloten."

"Het is een serieus risico voor Nvidia als concurrenten net zulke goede AI-chips ontwikkelen", zegt ook Vink. Ook dat is een reden waarom het bedrijf geld regelt om nieuwe klanten te krijgen, zeg hij. "Ze proberen die afhankelijk te maken van Nvidia-chips, want ze willen de allergrootste blijven in deze markt."

De financiële opsporingsdienst (FIOD) is gisteren binnengevallen bij verschillende panden van ondernemer Charles Ratelband. Dat bevestigen bronnen tegen de NOS.

De 46-jarige zoon van Emile Ratelband wordt verdacht van verduistering en witwassen. Ratelband zou vanaf 2022 23 miljoen euro hebben opgehaald bij beleggers. Dat geld zou gebruikt worden voor groene investeringen, in windturbines, zonneparken of waterstoftechnologie.

"Vermoedelijk werden deze gelden daarvoor niet gebruikt. Ook de beloofde rente wordt inmiddels niet meer uitbetaald", schrijft de FIOD in een persbericht over de doorzoekingen. De dienst noemt hierin Ratelband niet bij naam.

De verdwenen miljoenen zouden onder meer naar een privérekening van de verdachte zijn overgeboekt.

Onbereikbaar

Ratelband was niet bereikbaar voor commentaar. De receptionist van een van zijn bedrijven kon niet doorverbinden. Telefoonnummers van andere bedrijven werkten niet meer.

En een 06-nummer op de site van zijn bedrijf FutureEnergyFund bleek van een nietsvermoedende buitenstaander. "Ik heb al eens gevraagd mijn nummer van de site te halen", zegt de vrouw. "Toen was het een tijdje rustig, maar de laatste tijd krijg ik weer veel telefoontjes."

Ook de beleggers kunnen Ratelband niet bereiken. "Hij heeft een geheim nummer", zegt Menno Visser, die namens de andere beleggers in een stichting zit die toezicht houdt op WindShareFund, een van de andere bedrijven. "Ik kan hem alleen mailen. Normaal belt hij dan snel terug."

Amerikaans avontuur

Volgens Visser is Ratelband veel in de Verenigde Staten. Daar zou de ondernemer beleggers zoeken voor nieuwe groene fondsen die hij daar heeft opgezet. Uit een recente nieuwsbrief van WindShareFund blijkt dat Ratelbands Nederlandse bedrijven ook reclame maken voor het Amerikaanse GreenRock.

De Amerikaanse activiteiten gebruikt Ratelband ook als excuus om in Nederland (tijdelijk) geen rente te betalen aan de beleggers. "De rente is nu ongeveer een jaar opgeschort", zegt Visser. Dat zou te maken hebben met een fusie van Ratelbands fondsen in de VS. "Ik heb geen aanleiding om aan te nemen dat de uitbetaling daarna niet weer op gang komt. Ik vertrouw er nog steeds op dat het goed komt."

Landhuis

Charles Ratelband wordt al langer in verband gebracht met schimmige zaken. Zo schreef FTM-columnist Roel Gooskens al in 2020 dat Ratelband geld van beleggers in landgoed Mariëndaal bij Arnhem stak en dat hij sterk het vermoeden van fraude had.

Een jaar later kreeg Ratelbands bedrijf een tik op de vingers van de rechter. Volgens het College van Beroep voor het bedrijfsleven (CBb) had hij beleggers niet goed geïnformeerd.

Het gaat goed met de Nederlandse chipindustrie. Vorig jaar was de omzet 46 miljard euro, ruim twee keer zoveel als in 2019, meldt het Centraal Bureau voor de Statistiek.

De verdubbeling komt deels doordat bedrijven zijn gegroeid en zich meer zijn gaan richten op chips. Het gaat dan om het aandeel van hun omzet dat samenhangt met de chipindustrie. Chips worden namelijk bijna nooit door één type bedrijf gemaakt.

Extra banen

In de keten zijn er bedrijven die chips ontwerpen en produceren, maar er zijn ook bedrijven die alleen ontwerpen en de productie door een ander bedrijf laten doen. Er zijn ook nieuwe bedrijven bij gekomen in de chipindustrie. Die waren goed voor bijna 2000 extra banen.

Chips zijn terug te vinden in bijna elk elektronisch apparaat; van telefoons tot de koelkast en in elektrische auto's. Nederland speelt een belangrijke rol in de wereldwijde chipindustrie, met ASML als de belangrijkste leverancier van chipmachines. Een andere belangrijke Nederlandse chipmachinemaker is ASM, dat het afgelopen kwartaal een recordomzet behaalde van meer dan 1 miljard euro.

In zes jaar tijd nam ook de werkgelegenheid toe. Het aantal mensen werkzaam in de chipindustrie ging van 23.000 naar 43.000. De ontwikkeling van de werkgelegenheid liep grotendeels gelijk aan de groei van de omzet.

Vorig jaar besloot het kabinet om 230 miljoen te investeren in de chipindustrie. Het is een industrie die zich voortdurend ontwikkelt, daarom vindt het kabinet het belangrijk dat Nederland niet achterblijft.

Europa moet veel strenger optreden tegen China om economisch overeind te blijven. Dat is een van de belangrijkste adviezen in een nieuw rapport van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR).

Europa moet daarbij niet bang zijn dat China zal terugslaan en de Europese economie schade oploopt. Niets doen is op de langere termijn risicovoller, zegt WRR-wetenschapper Haroon Sheikh. "En het alternatief is dat onze industrie verdwijnt."

De WRR

De WRR is een onafhankelijk orgaan dat de Nederlandse regering adviseert over grote maatschappelijke vraagstukken voor de lange termijn. In het rapport Strategisch handelen: beleid voor een geopolitieke economie doet de WRR aanbevelingen over hoe Europa die economische afhankelijkheid van China en de VS kan afbouwen.

De constatering dat Europa economisch meer op eigen benen moet staan is niet nieuw. Twee jaar geleden kwam het inmiddels veelbesproken Draghi-rapport uit. Daarin schreef Mario Draghi, voormalig topman van de Europese Centrale Bank, dat investeringen in innovatie cruciaal zijn om de strijd te kunnen aangaan met China en de VS.

Afgelopen december adviseerde ook voormalig ASML-topman Peter Wennink het Nederlandse kabinet maatregelen te nemen zodat bedrijven makkelijker kunnen innoveren.

Trump blokkeert digitale diensten

Ook de WRR noemt de innovatie-achterstand in het rapport. Die achterstand is vooral zichtbaar in de verhouding tussen de EU en de VS, zegt onderzoeker Sheikh. "We zien dat de VS die afhankelijkheid kan inzetten als wapen tegen Europa. Kijk naar de hoofdaanklager van het Internationaal Strafhof die is afgesloten van Microsoft-diensten. En Trump heeft gedreigd de meest geavanceerde AI-modellen niet langer voor Europeanen beschikbaar te stellen. Daarom moeten we onze eigen innovatiesystemen beter op orde krijgen."

Maar inzetten op innovatie alleen is volgens de WRR niet genoeg. Ook het handelsbeleid moet op de schop, met name ten aanzien van China. De WRR schrijft dat Chinese producten vaak meer dan 30 procent goedkoper zijn dan Europese. "Dat is geen toeval, maar een bewuste strategie van de Chinese overheid."

'Oneerlijke concurrentie'

De Chinese overheid pompt miljarden in de eigen industrie en houdt de Chinese munt, de yuan, kunstmatig laaggewaardeerd. Daardoor kunnen Chinese bedrijven hun producten voor heel lage prijzen dumpen op de Europese markt. "Oneerlijke concurrentie", zegt Europa. Vorige maand kwamen de staatshoofden van de 27 EU-landen bijeen om te bespreken hoe ze harder kunnen ingrijpen. Een concreet plan ligt er nog niet.

In oktober gaat Eurocommissaris Maros Sefcovic van Handel naar China om te praten over het herstellen van de balans. Loopt dit bezoek op niets uit, dan moet de Europese Unie niet terugdeinzen voor stevige maatregelen, schrijft de WRR. "Europa kan bijvoorbeeld, vergelijkbaar met wat Trump doet, importheffingen invoeren op Chinese producten", zegt Sheikh. "Of een systeem ontwikkelen waarbij Chinese producenten moeten bewijzen dat hun producten zonder oneerlijke staatssteun zijn geproduceerd."

De onderzoeker erkent dat deze adviezen ingaan tegen de Nederlandse traditie van vrije handel, met de regels van de Wereldhandelsorganisatie als uitgangspunt. "Maar als andere grote spelers zich niet aan die regels houden, moet je ook je eigen strategie aanpassen."

Handelsoorlog?

Zal China niet veel harder terugslaan en is Europa daar dan wel tegen opgewassen? "Het punt is juist dat als we nu niet ingrijpen, het straks te laat is. Nu is China op sommige gebieden nog afhankelijk van ons. En Europa is nog steeds een heel belangrijke afzetmarkt. Als we maatregelen blijven uitstellen, verdwijnen er steeds meer sectoren in Europa. Ja, dit soort maatregelen zullen eerst pijn doen, maar wij stellen dat niets doen uiteindelijk pijnlijker is. Bovendien heeft China er zelf ook belang bij dat een handelsoorlog niet escaleert."

De WRR brengt dit advies uit aan de Nederlandse regering, niet aan de Europese Commissie. In Den Haag ziet Sheikh "geen enorme weerstand". "Het besef begint in te dalen dat het heel snel kan gaan."

Maar Nederland zal zulke maatregelen alleen willen nemen als dat Europees wordt georganiseerd, denkt Sheikh. "Dit zal vragen om meer Europese samenwerking, maar ook daar zie ik beweging. En Europese landen moeten niet vergeten dat ze beschikken over een grote onderhandelingsmacht."

China-correspondent Laura van Megen:

"Peking ziet Europa als een zwakke speler die veel slikt, zoals het verlies van een Europese zonnepanelensector en tienduizenden banen in de Duitse auto-industrie door Chinese concurrentie. Het is daarom onrealistisch om te denken dat China gemakkelijk zijn eigen export zal inperken. Sterker nog: de handelsgesprekken tussen de EU en China zijn het afgelopen jaar nog niet succesvol geweest.

Tegelijkertijd gaat het slecht met de Chinese binnenlandse economie en heeft het land de Europese markt nodig. China wil juist meer exporteren en daarmee de handelsbalans nog schever maken. De aanbevelingen in het rapport, zoals algemene importheffingen, gaan China pijn doen.

Europa kan daarom de nodige tegenmaatregelen verwachten: zeldzame aardmetalen op (nog strengere) exportcontrolelijsten, importrestricties op Europese producten en Europese bedrijven die het doelwit worden. China schroomt niet meer, deels naar Amerikaans voorbeeld, andermans afhankelijkheden in te zetten als joker."

De staat moet mogelijk honderden miljoenen terugbetalen door fraude bij exportkredietverzekeringen. Uit een Kamerbrief van juli blijkt dat Atradius in totaal veertien polissen heeft afgegeven met vermoedens van fraude.

Uit onderzoek van het FD blijkt dat het ministerie van Financiën inmiddels aangifte heeft gedaan rondom één zaak waarbij het schadebedrag 137 miljoen euro bedraagt.

Atradius verzekert namens de staat bedrijven die handelen met risicovolle partijen in het buitenland. Bij deze zogenoemde exportkredietverzekeringen (ekv's) staat de Nederlandse staat garant als een klant niet betaalt.

De bedoeling van de verzekering is om bedrijven te stimuleren om grote projecten in het buitenland aan te gaan. Maar als er iets misgaat, kan de overheid dus uiteindelijk een groot deel van de rekening krijgen.

Exportkredietverzekering

Het OM en de FIOD zijn een strafrechtelijk onderzoek gestart. Begin juli legde het Openbaar Ministerie voor 137 miljoen euro beslag op bezittingen, waaronder huizen en bankrekeningen.

Staatssecretaris Eelco Eerenberg liet de Tweede Kamer weten dat Atradius veertien polissen heeft afgegeven waarbij het vermoeden van fraude bestaat.

De staatssecretaris noemt een buffer om dit soort bedragen op te vangen - ter hoogte van 826 miljoen - voldoende om de schade te dekken.

Griekse rederij

In de zaak zouden verzekeringen zijn afgesloten op basis van informatie die rooskleuriger werd voorgedaan dan in werkelijkheid het geval was.

Dat wordt duidelijk uit een voorbeeld in het FD: een Griekse rederij gevestigd op de Marshalleilanden wilde vier tweedehands bulkschepen kopen en verduurzamen. De Nederlandse scheepsbouwer Damen was aangewezen als projectmanager bij het opknappen van de schepen.

Het Nederlandse Atal Solutions was betrokken als tussenpartij die de financiering regelt en de verzekering afsluit. De Griekse rederij had niet meteen genoeg geld om de verduurzaming meteen te betalen, dus ging Atal op zoek naar financiers.

Twee daarvan waren bedrijven in de Verenigde Arabische Emiraten. Omdat er toen twee extra partijen waren aangesloten werd het project voor verzekeraar Atradius minder risicovol.

Aan de ketting

Later vermoedde Atradius dat de financiers uit de VAE minder geld hadden dan aanvankelijk gedacht. Daarom liet het alle schepen aan de ketting leggen. Inmiddels staat de Griekse rederij op de rand van een faillissement.

Als deze rederij niet kan betalen en de financiers uit VAE ook daadwerkelijk minder geld hebben dan gedacht, dan draait de Nederlandse staat mogelijk op voor het verzekerde bedrag: de exportkredietverzekering.

De baas van Atal zegt tegen het FD dat er geen sprake hoeft te zijn van fraude. "Het moeilijke van internationaal zakendoen is dat niet alles werkt zoals in Nederland. Niet alle bedrijven hebben een professionele website, maar wij hebben onze checks gedaan."

Internationaal netwerk

In de Kamerbrief schrijft de staatssecretaris dat dit ook bij andere publieke exportkredietverzekeraars voorkomt. Hij heeft daarover contact gehad met andere landen.

"Zodoende lijkt sprake te zijn van een geraffineerd internationaal netwerk waarbij partijen in meerdere landen valse documentatie gebruiken om in aanmerking te komen voor een ekv", staat in de brief.

Er staat ook in dat het beleid is aangescherpt om dit type fraude bij ekv in de toekomst te voorkomen.

Meta heeft een schikking getroffen in de grote rechtszaak in de VS over het verslaafd maken van jongeren aan sociale media. Het moederbedrijf van Facebook en Instagram heeft ingestemd om zo'n 18 miljard dollar te betalen, omgerekend zo'n 15,4 miljard euro. Ook belooft Meta de apps aan te passen.

Afgelopen week begon de rechtszaak in Californië. Tal van Amerikaanse staten spanden die aan omdat het techbedrijf jongeren bewust verslaafd zou maken aan sociale media. Ook zou Meta tactieken gebruiken om gebruikers zo veel mogelijk tijd door te laten brengen op de platforms.

Ook werd Meta ervan beschuldigd dat het wetten heeft overtreden door regelmatig gegevens te verzamelen van kinderen onder de 13 jaar zonder toestemming van hun ouders.

Verslavende technieken

De staten wilden Meta dwingen de verslavende technieken achter de platforms aan te passen. Zo willen ze dat het bedrijf stopt met verdwijnende berichten op accounts van kinderen, de zogenoemde 'stories' op Facebook en Instagram.

Ook moeten "dopamine-manipulerende aanbevelingsalgoritmes" verdwijnen, zoals het automatisch afspelen van video's. Daarmee moet 'eindeloos scrollen' worden voorkomen. Het leuk vinden van berichten (liken) moet ook niet meer mogelijk zijn, vinden de staten.

VS-correspondent Rudy Bouma:

"Het is de grootste schikking met een techbedrijf ooit. Meta voelde zich gedwongen te schikken nadat het bedrijf alleen al bij een rechtszaak in Californië 200 miljard dollar aan schadevergoedingen boven het hoofd hing, meer dan tien keer zoveel als het schikkingsbedrag dus.

Zo'n vonnis had bovendien als precedent kunnen dienen voor de duizenden andere lopende zaken van scholen en individuele tieners tegen Meta, vergelijkbaar met hoe de tabaksindustrie destijds definitief in de hoek werd gedreven nadat de eerste grote zaken waren verloren.

Bovendien lopen de advocatenkosten fors op. Meta gaf vorige maand aan alleen al in het tweede kwartaal zo'n 2 miljard dollar uit aan hun juridische strijd rond dit thema. En in maart verloren Meta en YouTube al de allereerste individuele zaak van dit type. Het bedrijf zag nu de bui dus al hangen.

Los van het geld was bij een verloren rechtszaak de reputatieschade enorm geweest. Mark Zuckerberg had in het getuigenbankje moeten plaatsnemen, en een rechterlijk vonnis met een jury die stelt dat Meta bewust kinderen heeft geschaad, weegt juridisch en publicitair veel zwaarder dan een schikking zonder schuldbekentenis."

Met de schikking komt een einde aan de rechtszaak. Naast het betalen van de schikking belooft Meta een reeks veiligheidsmaatregelen in te voeren op de platforms.

Zo komt er een strikte limiet voor de dagelijkse gebruiksduur en pauzes voor kinderen op Instagram en Facebook. Verder zal het bedrijf pushmeldingen tijdens schooluren uitschakelen en leeftijdscontroles uitvoeren om pesten en ander schadelijk materiaal te voorkomen. En als laatste komen er strengere ouderlijke controles en wordt het aantal likes verborgen bij minderjarige gebruikers.

Nederland kan voor de winter de gasopslag niet meer aanvullen tot het gewenste niveau. Dat bevestigt de Gasunie na berichtgeving van NU.nl. Een woordvoerder van de Gasunie benadrukt dat dit niet betekent dat er onvoldoende gas beschikbaar is voor de komende winter.

Het kabinet heeft een vuldoel vastgesteld van 80 procent (115 terawattuur) van de ondergrondse gasvoorraden. Dat is grofweg gelijk aan de helft van het jaarlijkse Nederlands gasverbruik. Vóór 1 november moet dit doel worden behaald.

Momenteel ligt de vulgraad van de gasopslag op 45 procent. Vorig jaar was dat nog 63 procent en in 2023 waren de voorraden voor 94 procent gevuld. In juni uitte de Gasunie al zorgen: de gasopslag werd dit jaar niet snel genoeg bijgevuld.

Het vullen is een verantwoordelijkheid van bedrijven en de overheid. De Gasunie zegt dat die mede door de hoge prijzen van nu wachten met de aankoop van gas. De hoge gasprijs als gevolg van de oorlog in de Perzische Golf maakt het voor de energiebedrijven onaantrekkelijk om de opslag te vullen.

Vuldoel voor strenge winter

Daarom is sinds begin april Staatsbedrijf Energiebeheer Nederland (EBN) in opdracht van het kabinet begonnen met het vullen van de gasopslagen. Omdat commerciële energiebedrijven dat niet doen, gaat het vullen minder vlug en is de voorraad nog niet aangevuld tot het gewenste doel.

Dit vuldoel is gebaseerd op de hoeveelheid gas die er nodig is op basis van de strengste winter van de afgelopen 30 jaar.

Op dit moment is er voor EBN 960 miljoen euro subsidie beschikbaar om het verschil tussen aan- en verkoop te dekken. Het gaat om geld dat uiteindelijk moet worden terugbetaald door de gebruikers van het gasnet.

Meer lng is alternatief

Niet iedereen is ervan overtuigd dat er nog meer overheidsgeld moet worden uitgegeven om ieder risico uit te sluiten. Een alternatief is dat er in de winter meer lng wordt besteld, vloeibaar gas dat wordt geleverd via Rotterdam en de Eemshaven. Financieel is dat op dit moment aantrekkelijker dan opslag, maar de lng-tankers moeten komende winter dan wel echt arriveren.

Bij een 'normale winter' is een lagere opslag dan ook niet meteen een probleem, maar "concreet betekent deze situatie wel dat Nederland zonder aanvullend beleid onvoldoende is voorbereid op een scenario van een van deze strengste winters", zegt de Gasunie. Nederland is dus kwetsbaarder bij zo'n strenge winter of wanneer er storingen zijn aan leidingen of lng-terminals.

De kans op een fysiek tekort wordt zeer klein geacht. De markt doet zijn werk uitstekend, zien energiedeskundigen. Of er wel of geen tekort komt, hangt af van de prijs die afnemers bereid zijn te betalen.

Noodvoorraad

Ook al is de kans op een tekort klein, het risico van een extreem hoge gasprijs is een stuk groter. Bijvoorbeeld na de inval van Rusland in Oekraïne in 2022 ging de gasprijs door de 300 euro per megawattuur.

De Gasunie adviseerde de politiek dit jaar al om een noodvoorraad aan te leggen. Deze week maakte Noorwegen bekend dat het in het Noordpoolgebied naar olie en gas blijft boren. Nederland haalde in 2024 een kwart van zijn gas uit Noorwegen.

Een deel van de zakelijke internetklanten van Ziggo heeft last van een storing. Daardoor hebben ze geen internetverbinding meer. Een woordvoerder van Ziggo zegt dat het komt door een defect in bepaalde modems. Het probleem kan alleen worden verholpen door de modem te vervangen door een nieuwe.

Ziggo zegt zo snel mogelijk aan die operatie te willen beginnen. "Daarvoor hebben we extra monteurs en middelen ingezet." Klanten hoeven hiervoor niets te doen. "We nemen contact op en plannen de vervanging op een zo kort mogelijke termijn in."

Volgens Ziggo speelt het probleem bij een beperkt deel van de zakelijke klanten, maar aantallen kan de woordvoerder niet noemen. Ook kan de provider niet vertellen waardoor het defect is ontstaan.

Klanten zeggen op het forum van techsite Tweakers dat de problemen zondag begonnen. De zakelijke klanten hebben het over modems van het merk Ubee, die mogelijk na een firmware-update niet meer zouden werken. Sommige klanten schrijven dat ze vandaag al een nieuw modem hebben gekregen.

Canada voert invoerheffingen in op zo'n 17 miljard euro aan producten uit de VS. Dat is het antwoord op hogere invoerheffingen die president Trump afgelopen weekend instelde in de handelsoorlog met het land.

De heffingen van 15, 25 of 50 procent gaan gelden voor zo'n 500 producten, zoals aluminium, meubels, kaas, elektronica en witgoed. Het nieuwe tarief gaat 8 september in, over precies twee weken dus. De hoogte van het bedrag is afgestemd op het deel van de Canadese economie dat de VS extra belast.

Tegelijk met de sancties kondigde het Canadese kabinet een pakket aan maatregelen aan om Canadese ondernemers te helpen die getroffen worden door de Amerikaanse handelsbeperkingen. Er wordt ruim 4,5 miljard euro uitgetrokken om de klappen op te vangen.

Te elfder ure mislukt

Canada en de VS leken er afgelopen week bijna uit te zijn met hun handelsbesprekingen. President Trump kondigde zelfs al aan dat een akkoord klaar was om ondertekend te worden. Op het laatste moment liepen de gesprekken toch stuk.

Onderhandelaars van beide kanten geven de andere partij de schuld van het klappen van de onderhandelingen. Zonder in detail te treden zei de Amerikaanse handelsgezant Greer dat de Canadezen "terugkrabbelden" en nieuwe eisen op tafel legden.

De Canadese premier Carney, die zich veel uitgebreider liet bevragen over het mislukte overleg, zei juist dat de Amerikanen uiteindelijk te veel dwarslagen. "We dachten te werken aan een akkoord waar we allebei van zouden profiteren, maar de VS kwam met nieuwe eisen die economisch onverantwoord en oneerlijk waren en de voordelen voor Canada zouden hebben ondermijnd."

Pick-uptruck en Franse labels

Zo zou de VS op het laatste moment geweigerd hebben de invoerheffing voor pick-uptrucks te verlagen, een belangrijk onderdeel van de Canadese auto-industrie. "We konden niet accepteren wat de VS bood en niet geven wat ze vroegen", vatte Carney de uitkomst samen.

Een ander heikel punt waren volgens de Canadezen de taaleisen voor bijvoorbeeld voedsellabels in Quebec. De VS zou een uitzondering hebben gewild op de regel dat die ook in het Frans moeten zijn. "De Amerikanen vinden de Franse taal en de cultuur van Quebec maar irritant, maar hier in Canada, in Quebec, is het een fundamenteel recht", legde Carney uit in het Frans.

Na het stuklopen van de onderhandelingen kondigde Trump hogere invoerheffingen aan op een veelvoud van Canadese importproducten, van bloemen, honing en alcohol tot elektronica en smartphones. In totaal ging het ook om zo'n 17 miljard euro. In totaal deden de landen vorig jaar voor ruim 750 miljard euro handel met elkaar.

Lake America

Trump waarschuwde er meteen bij dat Canada zich "koest diende te houden", omdat er "nog veel ergere consequenties" voor het land zouden kunnen zijn. Zo is de belangrijke en nauw vervlochten auto-industrie van beide landen tot nu toe niet geraakt door de nieuwe ronde sancties over en weer.

De handelsoorlog komt voor Trump op een politiek gevoelig moment, met eind dit jaar de Congresverkiezingen. Onder Republikeinen bestaat de vrees dat kiezers in grensstaten hun partij zullen afstraffen voor Trumps scherpe handelsbeleid. Zo noemde partijgenoot Susan Collins, die hoopt herkozen te worden in grensstaat Maine, de handelsoorlog ronduit "een fout".

Trump heeft nog niet gereageerd op de nieuwe ronde Canadese sancties. Eerder vandaag stelde hij wel voor om Lake Ontario, vernoemd naar de drukbevolkte provincie van het buurland, om te dopen tot Lake America, zoals hij eerder de naam Golf van Amerika opdrong voor de Golf van Mexico. "We overwegen dat serieus, omdat we niet verwachten nog veel zaken te zullen doen met Ontario."

Het plan van de Verenigde Staten om Iran economisch te isoleren lijkt een "wanhoopsdaad", zegt VS-deskundige Philip Marey van Rabobank. Gisteravond presenteerde de Amerikaanse minister van Financiën Scott Bessent de uitbreiding van sancties tegen Iran als 'economische D-day'.

En het blijft niet bij het economisch verstoten van Iran. Bessent dreigt ook met maatregelen tegen andere landen, bedrijven en personen die zakendoen met Teheran. Ook die kunnen gestraft worden.

Economische sancties waar Bessent mee dreigt:

Landen, personen en bedrijven die met Iran handelen moeten volgens de Trump-regering kiezen. Wie bijvoorbeeld Iraanse olie vervoert, financiële transacties mogelijk maakt of Iraanse vliegtuigen en schepen toelaat, riskeert zelf economische isolatie.

"Als je kijkt naar het verloop en de volgorde van de sancties, dan hadden de economische maatregelen ook eerder aangekondigd kunnen worden", zegt Marey. Volgens de econoom kan deze volgende stap in de oorlog de indruk geven aan zowel tegenstanders als aan bondgenoten van de VS dat het land handelt vanuit zwakte. Tot dusver is het conflict militair ook nog niet opgelost.

"Bessent probeerde het plan zo indrukwekkend mogelijk te presenteren", zegt Marey. Maar hij denkt dat er twijfels zijn over hoe krachtig dit is. Vooral omdat het erop lijkt dat een land als China wordt ontzien. Daardoor is het plan volgens hem niet waterdicht.

Ook Rabo-collega Elwin de Groot, hoofd macrostrategie, heeft twijfels of de sancties wel indruk gaan maken. "Ze zijn vooral gericht om andere landen af te schrikken".

Terugslaan

China heeft veel handelsrelaties en is een van de grootste handelspartners van Iran. Maar toch is de VS voorzichtig om China hard aan te pakken, omdat het land in de handelsoorlog al heeft laten zien dat het durft terug te slaan. En ook vandaag heeft Peking de VS gewaarschuwd dat het zal vergelden als Chinese bedrijven worden opgenomen in de nieuwe sancties van de regering-Trump.

"Amerika vergeet dat het Rusland en China niet aan zijn zijde heeft", zegt Jean Yves Ndzana Ndzana, onderzoeker Internationale Betrekkingen aan de Universiteit Leiden. "Bovendien onderhoudt Iran aanzienlijke economische banden met regionale partners zoals Turkije en Pakistan, wat de effectiviteit van Amerikaanse economische dwang ondermijnt."

Stank voor dank

Volgens Marey hebben de Verenigde Arabische Emiraten (VAE) en Saudi-Arabië geprobeerd om een goede relatie met Iran aan te houden. "Maar zij hebben stank voor dank gekregen", zegt hij. De VS wil de Golfstaten losweken van Iran. "Maar Amerika heeft beide landen niet kunnen beschermen tegen de bombardementen en daardoor verkeren ze in een kwetsbare positie."

Voor Iran zijn sancties niet nieuw. "Het land is enorm gespecialiseerd in het omzeilen daarvan, onder meer via Rusland, Noord-Korea en China", zegt Michel Don Michaloliákos van het Haagsch Instituut voor Geopolitiek (HIG). Al die landen zullen elkaar daarbij ook proberen te helpen, voegt hij nog toe.

Hij betwijfelt of de aangekondigde sancties ook zullen leiden tot de ineenstorting van het regime, omdat een economische crisis dat niet hoeft te betekenen.

Ondertussen zijn de gevolgen voor de Iraanse bevolking wel groot, ziet Don Michaloliákos. "De Iraanse economie zit al een tijdlang in een soort vrije val; de inflatie is hoog, er is schaarste aan allerlei belangrijke levensmiddelen, van medicijnen tot voedsel en water."

Strategische reserves

De grote economische effecten voor Europa vallen nu nog wel mee, maar volgens ING-econoom Rico Luman is het afwachten, want het conflict is een tikkende tijdbom.

"We gaan pas veel grotere effecten zien als we de bodem gaan zien van de strategische reserves van olie en gas. China heeft daar veel van, maar boort ze nu aan. De VS maakt daar nu ook gebruik van."

In het extreemste geval kan de VS overgaan tot het afkoppelen van landen van het dollarsysteem. Dan is handel bijna tot niet meer mogelijk, maar volgens Marey is de vraag of het land zo ver zal gaan.