We shoppen meer online, maar dat zijn vaker goedkopere spullen. Ook schaffen we onze artikelen vaker bij buitenlandse webwinkels aan. Dat blijkt uit cijfers van dit eerste half jaar van brancheorganisatie Thuiswinkel.org.

We deden de eerste zes maanden 170 miljoen aankopen. Dat is 3 procent meer dan een jaar eerder. Maar doordat we per aankoop iets minder uitgaven bleef het totale aankoopbedrag nagenoeg hetzelfde als vorig jaar, zo'n 17 miljard euro. "Voor het eerst sinds covid geven we minder uit maar aan de andere kant doen we nog evenveel aankopen", zegt Marlene ten Ham, directeur van Thuiswinkel.org.

We hebben het afgelopen half jaar vooral minder reizen online geboekt. Thuiswinkel.org ziet al langere tijd een daling van het aantal vliegtickets, accommodaties en pakketreizen dat online wordt geboekt.

Vooral klus- en tuinproducten

De concurrentie met buitenlandse webshops neemt hard toe en met name Chinese webwinkels weten de Nederlandse consument goed te vinden. Zo kochten we dit voorjaar vooral klus- en tuinproducten vaak bij Chinese webshops. Vooral elektrisch tuingereedschap en tuinmeubelen werden online gekocht.

Toch verwacht Ten Ham dat dit jaar het aantal pakketjes uit China zal afnemen. "Sinds 1 juli betaal je 3 euro invoerrechten voor een pakket van buiten de EU. Cijfers van de douane voor juli en augustus laten zien dat het aantal kleine pakketten van buiten de EU daalt."

De smartphone is uitgegroeid tot het populairste middel om online te shoppen. Het afgelopen half jaar werd bijna de helft van de aankopen gedaan via een telefoon. Wel zien de webshops dat voor de grote aankopen nog altijd vaker een computer wordt gebruikt.

De supercomputer voor een Nederlandse 'AI-fabriek' komt op de campus van de Rijksuniversiteit Groningen. De AI-computer moet een boost geven aan de Nederlandse kenniseconomie.

Op termijn moeten verschillende organisaties gebruik kunnen maken van de technologie om AI-toepassingen te ontwikkelen en te testen. Daarmee hoopt de Nederlandse overheid de afhankelijkheid van buitenlandse AI-bedrijven te verkleinen.

De Groningse AI-supercomputer wordt in de loop van 2027 opgeleverd en is naar verwachting vanaf 2028 klaar voor gebruik.

Wat is een supercomputer?

Een supercomputer is een computer die allerlei complexe berekeningen kan uitvoeren die te groot zijn voor een 'gewone' computer. Zo'n supercomputer bestaat uit een groot aantal krachtige processoren, die samen een hele hoge rekencapaciteit kunnen bereiken.

Supercomputers worden onder meer gebruikt voor weersvoorspellingen, wetenschappelijk onderzoek en het controleren van kernreactoren. Maar ze kunnen dus ook gebruikt worden om zware AI-algoritmen te trainen.

De drie krachtigste supercomputers staan in China en de VS. Vorig jaar werd in Duitsland de krachtigste supercomputer van Europa gepresenteerd: Jupiter. Die computer kan vele honderden biljarden berekeningen per seconde uitvoeren, vergelijkbaar met bijna een miljoen smartphones.

Nederland heeft ook een supercomputer: Snellius. Die computer staat in Amsterdam en wordt beheerd door SURF, de ict-coöperatie van Nederlandse onderwijs- en onderzoeksinstellingen. Daarnaast hebben Nederlandse onderzoekers toegang tot grotere Europese systemen, zoals de Finse supercomputer Lumi.

In oktober 2025 werd bekend dat de eerste Nederlandse 'AI-fabriek' in de stad Groningen zou komen. In zo'n fabriek werken ondernemers, onderzoekers en overheden samen aan het bouwen van technieken voor kunstmatige intelligentie. Zo wordt er bijvoorbeeld geëxperimenteerd met AI-toepassingen en onderzocht hoe data veilig kan worden opgeslagen.

Op dit moment komen de belangrijkste innovaties op het gebied van kunstmatige intelligentie uit de Verenigde Staten en China. Het kabinet-Schoof vond dat dat Europa, en dus ook Nederland, te afhankelijk maakte van andere landen.

Daarom werd besloten te investeren in een Nederland AI-fabriek waar ruimte is voor innovatie en het ontwikkelen en testen van nieuwe systemen. Daarvoor is zowel een expertisecentrum als een supercomputer nodig.

Een paar maanden geleden startte het expertisecentrum. De plannen en projecten die daar ontstaan worden nu nog naar andere Europese 'fabrieken' geleid, waar genoeg rekenkracht beschikbaar is. Daar moet met de nieuwe Nederlandse supercomputer verandering in komen.

Baby's

De vraag is welke bedrijven gebruik zullen gaan maken van de rekenkracht van de superslimme computer. Zo heeft het universitaire ziekenhuis in Groningen hard zijn best gedaan om de supercomputer naar de regio te halen, vertelt Bart Scheerder van het Universitair Medisch Centrum Groningen (UMCG).

Bijvoorbeeld omdat het ziekenhuis kwetsbare pasgeboren baby's in de gaten wil houden gehouden met allerlei sensoren. "Daar komt ontzettend veel data uit over hoe een baby zich gedraagt", zegt Scheerder. "Denk aan informatie over de hartslag, hersengolven of videobeelden."

"We willen die data graag gebruiken om te onderzoeken. Bijvoorbeeld om te leren of het gedrag iets zegt over of een baby voeding nodig heeft, of pijn heeft. Daarvoor hebben we rekenkracht nodig die we graag bij de locatie in Groningen willen halen."

Scheerder zegt dat het om privacygevoelige informatie gaat en om medisch onderzoek. "Het is erg duur om daar rekenkracht voor in te kopen. Daardoor zijn commerciële aanbieders van AI-rekenkracht voor ons geen optie. We verwachten dat dit in Groningen wel kan."

Geen subsidie voor Nederlandse AI-gigafabriek

Afgelopen zomer kwam de Europese Commissie met een plan om van Europa koploper te maken op het gebied van kunstmatige intelligentie. Daarvoor zouden er zeven 'AI-gigafabrieken' moeten komen, die de rekenkracht leveren die nodig is om te concurreren met de VS en China.

De bedoeling is dat Europese bedrijven die fabrieken draaiende houden en dat alles onder Europese wetten valt. Verschillende Europese lidstaten, waaronder Duitsland en Frankrijk, ondertekenden het initiatief.

Nederland tekende niet. Eerder zag het kabinet af van een subsidie voor een mogelijke AI-gigafabriek in Rotterdam. In een brief aan de Tweede Kamer schreef staatssecretaris Aerdts (Digitale Economie en Soevereiniteit) dat Nederland nu meer baat heeft bij kleinere AI-fabrieken, zoals die in Groningen.

Mensen met lage inkomens gaan in het nieuwe kinderopvangstelsel, dat vanaf 2029 moet ingaan, iets meer betalen voor de kinderopvang dan ze nu doen. Dat komt doordat het nieuwe stelsel duurder is dan eerder werd gedacht door het kabinet.

Nu hangt het percentage dat ouders vergoed krijgen af van het inkomen: de hoogste inkomens krijgen 36,5 procent vergoed, de laagste 96 procent. Daar wil het kabinet in het nieuwe stelsel één percentage van maken van 95,6 procent.

Onderaan de streep gaan de lage inkomens dus iets meer betalen dan in het huidige stelsel. Het gaat volgens het ministerie naar schatting om 120 euro op jaarbasis. Dat bedrag is gebaseerd op een gezin met twee kinderen die twee dagen per week naar de opvang gaan.

Terugvorderingen voorkomen

Het ministerie van Sociale Zaken heeft de wet voor het nieuwe stelsel naar de Raad van State gestuurd, die er nu een advies over gaat geven. De bedoeling is dat vanaf 2029 de overheid de toeslag direct aan de kinderopvang betaalt, in plaats van de ouders. Zij moeten alleen een kleine eigen bijdrage doen. Zo moet voorkomen worden dat ouders onverwachts te maken krijgen met grote terugvorderingen.

De vergoeding gaat dus vooral voor de midden- en hoge inkomens flink omhoog. Het idee is dat als de kinderopvang betaalbaarder wordt, er meer mensen gaan werken. Omdat de vraag naar opvang in het nieuwe stelsel gaat toenemen, werd de toeslag afgelopen twee jaar alvast verhoogd om de sector daaraan te laten wennen.

Ook dit jaar stijgt de toeslag voor ouders verder, al geeft het kabinet er wel 350 miljoen euro minder aan uit dan gepland. Volgens het ministerie betekent het dat een gezin (met twee keer modaal inkomen) met twee kinderen en twee dagen opvang alsnog zo'n 700 euro meer toeslag krijgt dan in 2026.

De plannen voor het nieuwe kinderopvangstelsel zijn nog niet definitief, de Eerste en Tweede Kamer moeten er nog over praten. Ook de kinderopvangtoeslag voor volgend jaar kan nog veranderen, omdat het kabinet nog geen meerderheid heeft voor de begroting.

Google krijgt opnieuw een miljoenboete opgelegd. De Ierse privacywaakhond legt het Amerikaanse bedrijf een boete op van 403 miljoen euro omdat het zich niet hield aan de regels over de locatiegegevens van gebruikers. Google moet zorgen dat het binnen een half jaar wel aan de Europese regels voldoet.

De Ierse toezichthouder handelt namens andere Europese privacywaakhonden. Omdat Google een hoofdkantoor heeft in Ierland is het aan de Ieren om in te grijpen.

"Doordat Google zich niet aan de regels hield, waren mensen zich niet bewust van het feit dat hun locatie gebruikt werd om bijvoorbeeld gepersonaliseerde reclames aan te bieden. Op deze manier verloren mensen de controle over hun persoonlijke data", zegt Graham Doyle plaatsvervangend commissaris van de Ierse privacytoezichthouder, DPC.

Google zegt jaren geleden zijn beleid te hebben aangepast en inmiddels aan de regels te voldoen. Het bedrijf wil op een paar punten in beroep gaan om meer "juridische helderheid" te krijgen.

Langere tijd bron van zorg

Al langere tijd zijn er grote zorgen over hoe Google de locatiegegevens van gebruikers inzet. Een aantal Europese consumentenorganisaties, waaronder de Nederlandse Consumentenbond, trok in 2018 al aan de bel.

De Europese koepel van consumentenorganisaties, BEUC, is blij dat Google nu een boete krijgt. "Google heeft honderden miljoenen Europese consumenten voor jaren gevolgd om zo veel mogelijk over hen te weten te komen. Dit is een grote inbreuk op fundamentele rechten op privacy", zegt Agustin Reyna, directeur van BEUC.

Veel boetes voor de techreus

De boete komt bovenop een flinke stapel van andere boetes vanuit de EU. Zo kreeg het bedrijf afgelopen juli een boete van de Europese Commissie van bijna 900 miljoen euro. Voor app-ontwikkelaars was het te moeilijk om klanten aankopen te laten doen buiten Google om.

Ook kreeg de Amerikaanse techreus in juli te horen dat een boete uit 2018 van 4,1 miljard euro, na allerlei juridische procedures, definitief betaald moet worden.

Duizenden werknemers en omwonenden van staalfabriek Tata in IJmuiden moeten waarschijnlijk langer wachten op duidelijkheid over de toekomst van het bedrijf. Tata onderhandelt met het kabinet over 2 miljard euro overheidssteun voor de verduurzaming van de staalfabriek.

De afspraken hierover moeten uiterlijk 30 september definitief gemaakt worden. Een rondgang langs mensen die bekend zijn met de onderhandelingen leert dat de kans dat dit binnen tien dagen lukt uiterst klein is. Strafrechtelijk onderzoek naar Tata en de dreiging van het intrekken van vergunningen voor fabrieksonderdelen bemoeilijken de onderhandelingen.

Formeel wordt de intentieverklaring, waarin eerder afspraken zijn gemaakt over de verduurzaming, na 30 september beëindigd. Dat betekent dat zowel Tata als het kabinet niet meer gebonden is aan de gemaakte afspraken. Maar als beide partijen besluiten dat de onderhandelingen voortgezet moeten worden, kunnen ze daar een regeling voor treffen.

De hoogovens in IJmuiden zijn de grootste uitstoter van broeikasgassen van Nederland, met jaarlijks 11,2 megaton CO2. Het verduurzamingsplan moet de uitstoot met zo'n 40 procent verlagen. Tata wil de helft van de hoogovens sluiten en vervangen door een proces dat op gas en waterstof kan draaien.

Daarnaast wil het staalbedrijf meer schroot recyclen in een elektrische oven. Het gebruik van gas en gedeeltelijke voortzetting van het gebruik van kolen betekent dat de fabriek nog jarenlang CO2 blijft uitstoten. Daarom wil het bedrijf ook CO2 afvangen en opslaan.

Er werken zo'n 9000 mensen bij Tata in IJmuiden, naar schatting zijn er nog eens zo'n 20.000 arbeidsplaatsen bij toeleveringsbedrijven afhankelijk van de staalfabriek. Daarmee is Tata de grootste werkgever in de regio IJmond. De overheid wil met de 2 miljard subsidie niet alleen de CO2-uitstoot verminderen maar ook een belangrijke basisindustrie voor Nederland behouden.

Omdat de rechten om CO2 te mogen uitstoten in de komende jaren steeds duurder worden, is staalproductie met kolen naar verwachting op termijn niet meer rendabel.

Tata Steel IJmuiden bevindt zich op dit moment op alle fronten in zwaar weer. Het Openbaar Ministerie verdenkt het bedrijf van het opzettelijk uitstoten van schadelijke stoffen, met gevaar voor de gezondheid van omwonenden. Het OM doet daarom strafrechtelijk onderzoek naar Tata en bekijkt de rol van leidinggevenden.

Daarnaast wil de omgevingsdienst van de provincie Noord-Holland de vergunning intrekken van belangrijke onderdelen. Het gaat om de cokesgasfabrieken die structureel meer gevaarlijke stoffen uitstoten dan is toegestaan.

Ook heeft de overheid vanwege milieurisico's het gebruik van staalslakken, een restproduct van de staalproductie, aan banden gelegd. Omdat het hierdoor lastig wordt om deze staalslakken te verkopen voor bijvoorbeeld wegenbouw, dreigt Tata met een grote berg onverkoopbaar afval te blijven zitten.

De verantwoordelijkheden van het kabinet, de omgevingsdienst en het Openbaar Ministerie zijn in Nederland strikt gescheiden. Toch leidt de gang van zaken tot gefronste wenkbrauwen bij de hoogste bazen op het hoofdkantoor van Tata in India.

De verduurzamingsplannen van Tata zijn de afgelopen jaren regelmatig aangepast maar de dilemma's blijven hetzelfde, zoals NOS op 3 die eerder schetste in deze video.

Voor de overheid is het lastig om miljardensteun te verlenen aan een bedrijf dat onderwerp is van strafrechtelijk onderzoek. Zowel het kabinet als een meerderheid in de Tweede Kamer is in principe voorstander van financiële steun voor de productie van 'groen staal' in Nederland. Voorwaarde is wel dat overtreding van de milieuregels in IJmuiden stopt.

Daarnaast moet het bedrijf financieel gezond zijn. Dit om te voorkomen dat over een aantal jaren de miljarden euro's overheidssubsidie in een bodemloze put verdwijnen. Het afgelopen jaar leed Tata ruim 200 miljoen euro verlies.

Critici zijn van mening dat groen staal in Europa beter in Scandinavië of Spanje gemaakt kan worden. Daar is goedkope duurzame elektriciteit uit waterkracht of zonne-energie beschikbaar om groene waterstof mee te maken.

Tata en het kabinet zouden het liefst een akkoord sluiten over verduurzaming en daarmee de staalindustrie voor de toekomst in Nederland behouden. Maar de problemen zijn niet zomaar opgelost. De hoop op een schone staalfabriek in IJmuiden is nog niet verdwenen, maar zekerheid dat zo'n fabriek er ook komt is er nog niet.

De dagen na Prinsjesdag zijn veel ondernemers in de kinderopvang opgelucht. De plannen voor bijna gratis opvang in 2029 gaan door. De vrees was groot dat ze voor de derde keer zouden worden uitgesteld. Maar niet iedereen is even blij.

"Het is heel fijn dat het kabinet hieraan vasthoudt. Het is een belangrijke stap om kinderopvang toegankelijk te maken voor iedereen", zegt Karen Strengers van de Branchevereniging Maatschappelijke Kinderopvang (BMK), die organisaties zonder winstoogmerk vertegenwoordigt.

Maar de opvangbedrijven die wel winst willen maken, zijn minder enthousiast. "We waarschuwen al langer voor de uitwerking. We willen graag meedenken, maar het moet wel reëel zijn", zegt Ilse Vanhijfte van Brancheorganisatie Kinderopvang. "We zien onze expertise niet terugkomen in beleid."

Personeelstekorten

Ze wijst erop dat de personeelstekorten oplopen als de opvang goedkoper wordt. En als meer mensen in de opvang gaan werken, dan zullen de tekorten in de al krap bemenste zorg ook nog groter worden.

De twee sectoren vissen "deels in dezelfde vijver", zegt econoom Ed Buitenhek. "De enige winnaars van dit plan zijn ouders die veel verdienen, want voor hen wordt het aanzienlijk goedkoper."

Er zijn volgens hem nu al niet genoeg geschikte locaties. "Bijna gratis klinkt geweldig, maar het is een onzinnig plan."

Het zal de schatkist ongeveer 3 miljard euro extra kosten per jaar. Critici onderstrepen dat dat zich niet gaat terugbetalen in meer gewerkte uren door ouders. De arbeidsparticipatie zal slechts stijgen met 0,2 procent, becijferde het Centraal Planbureau.

Gendergelijkheid

De dure crèche wordt gezien als een belangrijke oorzaak dat Nederland steeds slechter scoort op de wereldwijde ranglijst voor gendergelijkheid.

Fulltime, betaalbare opvang is cruciaal in regio's die goed scoren op vrouwenemancipatie. In bijvoorbeeld Berlijn en de Scandinavische landen kost dat zo'n 200 euro per maand voor twee kinderen.

In Nederland zijn ouders met modale inkomens er nu ongeveer 1200 euro netto aan kwijt. Voor wie meer verdient, kan daar nog eens 1000 euro bij komen.

De opvangbranche zal inderdaad meer personeel nodig hebben. Over vijf jaar moet de sector nog 24.000 medewerkers weten te vinden om voor alle nieuwe kinderen te zorgen.

Tegelijk nam het aantal medewerkers de afgelopen vijf jaar al toe met ongeveer 22.000 mensen. "Een enorme prestatie, helemaal in deze krappe arbeidsmarkt", zegt Strengers van de BMK. Het is gelukt door campagnes en subsidies om meer zij-instromers en studenten te werven. Daar zal dus nog een schepje bovenop moeten.

De toekomstige personeelstekorten worden bovendien steeds lager ingeschat. Dit zou kunnen komen doordat de plannen voor gratis opvang al twee keer werden uitgesteld, volgens een analyse van Ipsos en SEO economisch onderzoek.

Dat het nu al niet lukt om genoeg lokalen te vinden, komt grotendeels door het zwabberende beleid van de overheid, zegt Strengers. "Als de plannen niet steeds weer worden uitgesteld, weten ondernemers waar ze aan toe zijn. Dan durven ze te investeren op de lange termijn, in meer personeel en geschikte lokalen."

Korte versus lange termijn

Econoom Janneke Plantenga is kritisch op het idee dat de plannen niet tot meer gewerkte uren zullen leiden. "Het klopt dat het veel kost op de korte termijn", zegt de emeritus hoogleraar. Maar volgens haar moet je een langer perspectief aanhouden. "Je ziet het in andere landen die betaalbare opvang hebben ingevoerd: dat gaat samen met hogere arbeidsparticipatie van vrouwen."

De vraag is wel hoe de opvang daadwerkelijk toegankelijk blijft voor iedereen. Want ook in het nieuwe stelsel mag de crèche een eigen bijdrage vragen. De vrees is dat die omhooggaat, omdat hogere inkomens dat extra bedrag wel kunnen betalen. Mensen met lagere inkomens niet. De kinderopvangtoeslag vervalt, waardoor zij mogelijk duurder uit zijn.

Dat wil het kabinet voorkomen door de sector te bestempelen als een zogenoemde dienst van algemeen belang, waardoor de overheid eisen kan stellen aan de prijs. "De vraag is of zo'n constructie genoeg is om dat te adresseren", zegt Plantenga. "Je moet er vooral voor zorgen dat opvang betaalbaar wordt ook voor mensen met lagere inkomens."

Het grootste accountants- en adviesbureau van Nederland krimpt. Er werken nu 900 mensen minder bij Deloitte dan twee jaar geleden. Vooral het aantal werknemers onder de dertig nam rap af. Er werken nu zo'n 7400 mensen bij Deloitte.

Dat blijkt uit de jaarcijfers van Deloitte. De krimp heeft meerdere oorzaken, zegt Deloitte Nederland-topman Hans Honig in het FD. Hij noemt onder meer AI en offshoring. Met dat laatste bedoelt hij dat een deel van het werk van Nederland verplaatst is naar Deloittekantoren in andere landen, zoals India en Egypte.

Daarnaast valt het aantal klussen voor de adviestak wat tegen, aldus het FD.

Junior banen

Bij Deloitte vertrokken afgelopen jaar ruim 260 meer mensen jonger dan 30 jaar dan er werden aangenomen. Het aantal mensen boven de dertig daalde veel minder hard. Een jaar eerder was dat ook al zo.

"Voor corona was het voor onze organisatie normaal om gemiddeld 500 starters aan te nemen. De jaren in en direct na corona vormden een uitzondering met gemiddeld 950 starters", zegt een woordvoerder van Deloitte tegen de NOS. Afgelopen boekjaar nam Deloitte 544 starters aan.

"Omdat we tijdens en net na corona veel starters hebben aangenomen, en wij niet iedere medewerker één-op-één vervangen krimpt het personeelsbestand", zegt de woordvoerder. "Nieuwe technologieën, waaronder AI, helpen onze professionals efficiënter te werken, maar vormen niet de enige verklaring voor deze ontwikkeling."

Als andere verklaringen noemt Deloitte onder meer het verplaatsen van werk naar andere landen en de hoeveelheid werk die er is.

AI of niet?

Over de invloed van kunstmatige intelligentie op startersbanen zijn de meningen verdeeld. Amerikaans onderzoek wijst erop dat banen voor twintigers in sectoren met veel AI-gebruik achterblijven. Maar het is moeilijk om de link met zekerheid te leggen.

Nederlandse economen wijzen erop dat de naweeën van de coronapandemie nog een rol spelen. Vlak na de pandemie was er veel vraag naar arbeid. Na die piek stabiliseerde dat weer. Dat is vooral terug te zien in startersvacatures, zeiden economen eerder tegen Nieuwsuur.

Wel worden accountants genoemd als een beroepsgroep die bovenmatig is blootgesteld aan veranderingen door AI. Een onderzoek in economenvakblad ESB zag de accountancy als een van de weinige sectoren waar het AI-gebruik toenam en de baankansen voor net afgestudeerde studenten significant afnamen.

De bouwdoelen voor huurwoningen worden op basis van de Miljoenennota nu en in de toekomst niet gehaald, zeggen deskundigen en de woningbranche.

Ook de Nederlandsche Bank bracht afgelopen zomer een kritische analyse naar buiten en concludeerde dat er grote investeringen nodig zijn. De voorgestelde maatregelen van het kabinet lijken verre van toereikend.

Het vinden van een huurhuis is voor veel woningzoekers een bijna onmogelijke opgave. De afgelopen jaren verkochten particuliere huiseigenaren duizenden huurwoningen. Om het aantal huurwoningen op peil te houden moet er dus flink bijgebouwd worden.

Weinig interesse

Die nieuwe huurwoningen moeten niet alleen van woningcorporaties komen, maar ook voor een groot deel van andere investeerders uit binnen- en buitenland, zoals pensioenfondsen en verzekeraars. Maar vooral internationale investeerders hebben daar weinig interesse meer in.

Vanuit verschillende hoeken komt kritiek. De Nederlandsche Bank concludeerde dat het slecht gesteld is met het investeringsklimaat. Ook de Woonalliantie, bestaande uit brancheverenigingen Aedes, Bouwend Nederland, IPO, IVBN, NEPROM, Vastgoed Belang, VNG en WoningBouwersNL, trok in aanloop naar Prinsjesdag aan de bel.

In de Miljoenennota kondigt het kabinet verschillende maatregelen aan om dichterbij het doel van 100.000 nieuwe woningen per jaar te komen. Zo gaat er ieder jaar 1 miljard euro naar de woningbouw, gaat de overdrachtsbelasting omlaag naar 7 procent en krijgt elke nieuw gebouwde middenhuurwoning een subsidie van 10.000 euro.

De woningcorporaties zijn wel positief, onder meer omdat het kabinet een belastingmaatregel wil schrappen, waardoor de investeringscapaciteit van corporaties groter wordt. Volgens brancheorganisatie Aedes kunnen daardoor 22.000 extra woningen van de grond komen.

Naast woningcorporaties zijn bedrijfsmatige investeerders van groot belang. Het kabinet stelt dat er per jaar 16.000 woningen vanuit de private sector moeten komen.

Maar het lijkt private beleggers op basis van deze plannen erg lastig om tot dat aantal te komen.

"Vooral de middenhuur krijgt wel een beetje lucht, maar dit lijkt mij niet per se het verschil maken", zegt Claire van Staaij, sectorbankier vastgoed van ABN Amro. Volgens haar heeft het kabinet wel een handreiking gedaan, maar is het te weinig.

Daar is hoogleraar vastgoedfinanciering aan de Universiteit Maastricht Nils Kok het mee eens. "Platgeslagen over de jaren heen zijn de aangekondigde bedragen klein", zegt hij. Doordat de rentes zijn gestegen is per saldo de aantrekkelijkheid van woningbeleggingen volgens Kok eerder verslechterd dan verbeterd.

Dat verslechterde klimaat leidt tot minder activiteit bij buitenlandse beleggers. Tot en met 2023 waren zij verantwoordelijk voor bijna een derde van wat er aan private huurwoningen werd bijgebouwd. Maar inmiddels komt daar bijna niets meer bij, blijkt uit cijfers van Capital Value, een adviesbureau van vastgoedbeleggingen.

Hoewel het aantal Nederlandse beleggers dat huurwoningen financierde toenam, kunnen Nederlandse investeerders het volgens de DNB niet alleen doen.

Volgens DNB is er voor het bouwen van genoeg huurwoningen per jaar 6,4 miljard euro nodig van private investeerders. Vooral het geld van buitenlandse investeerders ontbreekt. Waar zij in 2022 nog 1,2 miljard investeerden in de huurmarkt, is dat naar bijna nul gezakt.

Dat veel beleggers zich terugtrekken heeft met een combinatie van factoren te maken. Zo is de overdrachtsbelasting voor vastgoed hoger geworden, steeg de rente waardoor lenen duurder werd en zijn ook bouwkosten flink opgelopen. Daarnaast betalen beleggers een winstbelasting over hun huurinkomsten en vastgoedwinst.

Om die kosten te kunnen dekken konden beleggers tot een paar jaar geleden hun huren verhogen. Maar door de Wet betaalbare huur werden huren aan banden gelegd. Bovendien moeten twee op de drie gebouwde woningen in het zogeheten betaalbare segment vallen.

Onzekerheid

Dat alles zorgde voor veel beleidsonzekerheid en leidde ertoe dat met name internationale beleggers zich terugtrekken. Beleggers kijken namelijk naar waar het geld het veiligst is en een lange adem heeft, zegt Mark Kuijpers, directeur van internationale vastgoedbelegger en -ontwikkelaar Greystar.

"Internationaal kapitaal heeft behoefte aan rust. Dat moet je echt herstellen om het terug te laten komen", zegt hij.

De minister komt maandag met het Actieplan Versnellen Woningbouw waarin vijftig concrete acties worden gepresenteerd.

Bedrijven die deze zomer schepen door het Kanaal van Gent naar Terneuzen lieten varen, hebben voor miljoenen euro's schade opgelopen. Dat zegt CEO van North Sea Port Cas König in een interview met persbureau Belga. Zijn bedrijf beheert de havens van Vlissingen, Terneuzen en Gent.

Afgelopen zomer was de warmste zomer sinds het begin van de metingen van het KNMI in 1901. Ook was het extreem droog, wat leidde tot een lage waterstand in het kanaal.

"Dit hadden we nog niet zo heel vaak gezien", zegt König. Op het dieptepunt was een van de twee zeesluizen in Terneuzen volledig gesloten. De andere zeesluis kon slechts 4 uur uur per hoogtij worden gebruikt.

Daardoor bleef er op een volledige dag slechts 8 uur effectieve sluiscapaciteit over en werd het moeilijker voor schepen om binnen te varen of de haven te verlaten. De schepen bleven vaak langer liggen.

Iedereen wil erdoorheen

Dat leidde tot het volgende probleem: een dubbel knelpunt. Want zodra de sluis openging, wilden alle schepen tegelijkertijd doorvaren en aanmeren. Zo ontstond er een tekort aan dienstverleners, zoals loodsen en sleepboten.

Ook mochten schepen vanwege het lage waterpeil minder diep liggen en konden ze dus minder vervoeren. Sommige bedrijven schakelden over op vrachtwagens om goederen over te slaan.

Hoge kosten

De kosten kunnen dan snel oplopen. Zo kan het zijn dat bedrijven zogenoemde demurragekosten moeten betalen voor de vertraagde schepen. Dat zijn vergoedingen voor wanneer een schip langer dan verwacht moet blijven liggen.

Exacte getallen heeft North Sea Port niet. "We weten niet precies over welke schade het bij bedrijven gaat, maar het gaat echt wel over miljoenen", aldus König.

Klimaatadaptatie

Hij verwacht dat de situatie van deze zomer vaker zal voorkomen in de toekomst. De haven wil daarom de klimaatadaptatie, ofwel de weerbaarheid tegen klimaatverandering, versnellen met maatregelen tegen zowel droogte als extreme regenval.

Deze maand zei ook de Algemene Rekenkamer dat er vanuit de overheid meer aandacht moet komen voor droogte om problemen en enorme schade te voorkomen. De Rekenkamer becijferde al eens dat de schade in 2018 tussen de 500 miljoen en 2 miljard euro bedroeg.

Het aantal toeristen is de eerste zeven maanden van het jaar toegenomen, blijkt uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek vergeleken met dezelfde periode vorig jaar. Maar terwijl er meer toeristen waren, nam het aantal overnachtingen in hotels en vakantieparken iets af.

Juli was wel een heel goede maand, waarin niet alleen het aantal toeristen, maar ook het aantal overnachtingen toenam. "Door het goede weer hebben veel mensen last minute geboekt", zegt een woordvoerder van toerismebureau NBTC.

De eerste zomermaand maakte volgens de sector een hoop goed ten opzichte van het tegenvallende half jaar ervoor, maar pas volgende maand wordt duidelijk hoe de hele zomer is verlopen.

Lagere marge hotels

Sinds 1 januari is de btw op een overnachting in een hotel of vakantiepark verhoogd van 9 naar 21 procent. Veel hotels klagen dat dat ten koste gaat van hun omzet en marge, oftewel wat ze onder de streep overhouden.

Volgens Rabobank-econoom Jos Klerx blijft dat beeld wel overeind staan. Hij ziet dat hotels een deel van de btw-verhoging voor eigen rekening nemen. "Als je de prijs 12 procent omhoog doet, verlies je te veel van je bezettingsgraad." Hij wijst ook op andere hogere kosten, zoals die voor het personeel, energie en inkoop van eten en drinken. "Eigenlijk zouden ze 14 à 15 procent meer moeten vragen."

De regionale verschillen zijn volgens Klerx groot. "Zeeland blijft duidelijk achter. Noord-Holland doet het een stuk beter dan vorig jaar."

Als kampeerterreinen, waarvoor de btw-verhoging niet geldt, worden meegenomen in de cijfers, is er in het aantal overnachtingen een kleine plus te zien.

Unilever heeft verzorgingsmerk Zwitsal verkocht aan Royal Sanders, bekend van merken als het Melkmeisje, Van Gils en Odorex. Hoeveel geld ervoor is betaald, is niet bekendgemaakt.

De stap past binnen een reeks van afsplitsingen waar Unilever mee bezig is. Sinds 2017 zijn veel levensmiddelenmerken in de verkoop gegaan, waaronder de Vegetarische Slager, Unox, Conimex en Becel. Ook ijsmerken als Magnum en Ben & Jerry's werden van de hand gedaan.

Gele flessen

Unilever focust zich de laatste tijd voornamelijk op huishoudelijke en persoonlijke verzorgingsproducten, zoals Andrelon, Axe en Robijn. Toch gaan nu ook de iconische gele flessen van Zwitsal niet meer onder Unilever vallen. Volgens het bedrijf past dat in de ambitie "om een eenvoudiger en sterker gefocust bedrijf" te worden.

Het Nederlandse Royal Sanders, met het hoofdkantoor in het Brabantse Vlijmen, richt zich volledig op persoonlijke verzorging. Naast het Melkmeisje, Van Gils en Odorex vallen ook zeepmerk Sanicur, scheermerk Fresh Up en haarproductverkoper ProSet onder het concern.

De overname van Zwitsal moet begin volgend jaar afgerond zijn.

Duitse wind- en zonne-energiebedrijven staan er niet goed voor. Na jaren van snelle groei, komen steeds meer bedrijven die zich bezighouden met groene energie in de problemen. Dat meldt persbureau Bloomberg.

Deze maand vroeg een van Europa's grootste beheerders van zonneparken faillissement aan. Het Duitse Enerparc bezit zo'n 500 zonneparken, maar kwam met een schuld te zitten van ongeveer 3 miljard euro. Eerder vroeg ook het windenergiebedrijf Sowitec Group faillissement aan.

Andere Duitse bedrijven moeten ook ingrijpen. Onder meer Baywa en Abo Energy zijn begonnen met reorganiseren. Beide bedrijven zijn ook actief in Nederland.

Omslag

De problemen laten een omslag in de sector voor hernieuwbare energie zien, schrijft Bloomberg. Afgelopen jaren kregen bedrijven steun van de Duitse overheid, maar die subsidies worden afgebouwd. Duitse banken waarschuwen dat groene-energiebedrijven daardoor in de knel kunnen komen.

Net als in Nederland, kampen bedrijven in Duitsland met de druk op het stroomnet. Vooral als de zon flink schijnt, leveren zonnepanelen veel stroom op. Soms zoveel, dat het elektriciteitsnet het niet aankan. Om mensen en bedrijven ertoe te bewegen om stroom af te nemen, daalt de prijs.

"Voor afnemers van elektriciteit is dat gunstig, omdat ze minder hoeven te betalen", zegt hoogleraar klimaateconomie Sandra Phlippen van de Rijksuniversiteit Groningen. "Maar een aanbieder van stroom, zoals een zonnepaneelbeheerder, verdient dan juist minder of geen geld."

Chinese panelen

Ook zonnepanelen uit China stellen Europese zonne-energiebedrijven voor een uitdaging. Bedrijven in China kunnen zonnepanelen veel goedkoper produceren dan in Europa. "Als je een zonnepaneelbedrijf in Europa bent is dat zwaar, maar als je een boer bent met een groot dak, dan ben je met Chinese panelen een stuk goedkoper uit", zegt Phlippen.

Een oplossing voor de groene-energiebedrijven is ingewikkeld. De markt beschermen tegen Chinese gesubsidieerde producten is een risico, omdat de Duitse fabrikanten voor allerlei bouwonderdelen juist afhankelijk zijn van China.

Goedkoop lenen

Wat ook speelt, is dat bedrijven voorheen goedkoop konden lenen, vertelt hoogleraar Phlippen. "De rente is afgelopen jaren gestegen en daardoor is geld lenen duurder geworden", vertelt ze.

Vooral groene bedrijven profiteren van een lage rente, omdat ze daardoor goedkoop grote investeringen kunnen doen. "Als een zonnepark eenmaal staat en de stroomkabels zijn aangesloten, dan kan het zonnepark gewoon leveren", zegt de hoogleraar. "Fossiele-energiebedrijven hebben hun grootste investeringen al gedaan en hoeven dus minder te lenen."

Voor het tweede jaar op rij groeit het aantal werkende Nederlanders niet meer. Dat blijkt uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek. Ook de werkweek is gemiddeld wat korter geworden, vooral voor mannen.

In het tweede kwartaal van 2026 waren er 9,6 miljoen werkenden tussen de 15 jaar en de AOW-leeftijd van 67 jaar, ongeveer gelijk aan een jaar eerder. De Nederlandse bevolking groeit wel door en dus is het aantal mensen dat niet werkt juist toegenomen. Dat gaat om 8,5 miljoen Nederlanders.

Onder de niet-werkenden vallen kinderen jonger dan 15 jaar, gepensioneerden en mensen tussen de 15 en 67 die niet werken. Twaalf jaar geleden werkten er nog meer mensen niet dan wel, een gevolg van matige economische jaren.

In 2018 keerde dat tij en werkten er weer meer mensen wel dan niet. Dat het aantal werkenden weer groeide in die jaren, kwam vooral doordat meer mensen bleven werken naast hun AOW.

Mannen werken minder

Het aantal werkenden in de leeftijdsgroep 45 tot 55 jaar daalt al negen jaar. Dat hield eerst nog gelijke tred met de krimp van het aantal mensen in deze leeftijdscategorie. Maar inmiddels is dat niet meer de verklaring. Ook in verhouding werken er nu daadwerkelijk minder mensen in deze groep.

Ook de werkweek wordt wat korter voor veel werkenden. Dat speelt vooral bij mannen van 25 tot 67 jaar. In de afgelopen vier jaar zijn zij gemiddeld genomen bijna een uur minder gaan werken, van 39,4 uur naar 38,6 uur per week.

Vrouwen zijn juist iets meer gaan werken. Vier jaar geleden werkten zij nog 29,8 uur per week. Inmiddels is dat gemiddeld 30,2 uur per week.

Meer werkloosheid

Het CBS publiceert vandaag ook de werkloosheid in Nederland. In augustus dit jaar waren 408.000 Nederlanders werkloos, van wie 195.000 mensen met een WW-uitkering.

In de afgelopen jaren is de werkloosheid in Nederland opgelopen tot 4 procent van de beroepsbevolking. Daarmee ligt de werkloosheid hier lager dan in de meeste andere Europese landen.

De VS is bereid om handel met de Europese Unie stop te zetten, als de EU en Canada nauwer gaan samenwerken. Dat zegt de Amerikaanse president Trump.

Woensdag riep EU-voorzitter Von der Leyen op tot intensievere samenwerking met Canada, onder meer op het gebied van handel en defensie. Canada zou dan het eerste 'geassocieerde lid' van de EU worden.

Trump vindt de plannen van Von der Leyen "lachwekkend", zei hij tegen verslaggevers. "Als ze dat doen, en ik beschouw dat op enige wijze als een vijandige daad, zal ik zeer zware importheffingen invoeren of stoppen met de handel met Europa."

Toespraak Carney

De Canadese premier houdt vanmorgen in Straatsburg een toespraak in het Europees Parlement. De EU en Canada hebben nieuwe, vergaande samenwerking aangekondigd. De toespraak is hier vanaf 11:30 uur te volgen en wordt gehouden in het Engels.

De Amerikaanse president heeft vaker importheffingen opgelegd om zijn zin af te dwingen. Daarvoor is hij vorig jaar ook al eens teruggefloten door de rechter. Bijna een anderhalf jaar geleden ontketende Trump een wereldwijd handelsconflict toen hij onder meer heffingen oplegde aan de EU. Vooral het handelsconflict tussen de VS en China escaleerde, maar is inmiddels weer wat bedaard.

Trump stelt de importheffingen die hij wil opleggen vaak op het laatste moment uit. Dat gebeurde onder meer met de buurlanden Canada en Mexico. De president zet importheffingen regelmatig in als drukmiddel of troefkaart om een deal te sluiten.

Handelsoorlog

Canada is momenteel verwikkeld in een handelsconflict met de VS, doordat onderhandelingen over het terugschroeven van handelsbeperkingen op het laatste moment afketsten. Carney zei daarom meer toenadering te gaan zoeken tot andere markten, zoals Europa.

Eerder dit jaar oogstte Carney nog veel lof door op het World Economic Forum in Davos, waar politici, bankiers en economen bijeenkomen, te waarschuwen dat de oude wereldorde niet zal terugkeren. Middelgrote mogendheden zouden volgens hem daarom meer moeten samenwerken om zich te beschermen tegen grootmachten als China en de VS. "Want als we niet aan tafel zitten, dan staan we op het menu."

Veiligheidsraad

Naast de intensievere economische samenwerking tussen de EU en Canada, sneed Von der Leyen ook andere onderwerpen aan. Zo zou er een nieuwe Veiligheidsraad moeten komen met landen als Canada en Oekraïne. Mede door de onvoorspelbaarheid van Trump en Russische drones op EU-grondgebied zoeken landen alternatieven voor de NAVO.

De Franse onderminister van Europese Zaken Haddad zegt dat de VS, net als elk ander land, niet bepaalt hoe de EU en Canada met elkaar omgaan. "We werken al samen met Canada en we staan in het recht om onze band te versterken."

"Aan de slag" en "tijd voor keuzes" lazen we nog in het coalitieakkoord van het kabinet-Jetten. Ook de "lange termijn" werd veelvuldig aangehaald. Maar in de eerste de beste begroting verschuift de focus toch weer naar de korte termijn: het repareren van de koopkracht voor huishoudens.

Het kabinet wil investeren in de economie op de middellange termijn. Maar om voldoende steun in de Tweede Kamer te krijgen, werd in de miljoenennota geschoven met geld om de pijn voor huishoudens volgend jaar wat te verlichten. Zo wordt bijvoorbeeld de korting op de brandstofaccijnzen met een jaar verlengd.

Economen vinden het weggegooid geld. "Had het gestopt moeten worden in het betaalbaar maken van het isoleren van woningen. Dan was iedereen toch ook akkoord gegaan?", reageert hoogleraar Arnoud Boot van de Universiteit van Amsterdam. "Want de onzekerheid over de hoge energieprijs, die blijft nog wel even."

Mede door zulke maatregelen rekent het kabinet op een kleine koopkrachtdaling voor een gemiddeld huishouden, van 0,1 procent. Dan moeten de prijzen niet harder stijgen dan de 2,7 procent waar het Centraal Planbureau (CPB) volgend jaar op rekent.

Energie blijft duur

Maar die schatting is volgens Rabobank-econoom Hugo Erken inmiddels achterhaald. Dat komt omdat de oorlog in het Midden-Oosten aanhoudt en de prijzen van energie hoog blijven. "Wij komen nu uit op een inflatie van 3,8 procent voor volgend jaar", zegt hij.

De economen van Rabobank verwachten namelijk dat de energieprijzen hoog blijven, omdat er weinig zicht is op een snelle oplossing van het conflict tussen de Verenigde Staten en Iran: "De energieprijzen zullen volgend jaar doorwerken in de prijzen van voedsel, industriële producten, de lonen en daarmee ook diensten. Door die hogere inflatie, zal de gemiddelde koopkracht volgens ons dalen met 0,8 procent."

Een vat Brent-olie kost opnieuw meer dan 100 dollar. Nieuwsuur legt uit waardoor dit komt:

Volgens Rabo-econoom Erken heeft sturen op koopkrachtbehoud met zulke maatregelen zodoende weinig zin meer. "Je hebt toch geen grip op de energieprijzen", constateert hij.

Hoogleraar Boot is het daarmee eens: "De politiek zit helemaal klem in de afweging tussen de korte en lange termijn. De overheid moet alles dempen en oplossen. En komt daarom steeds met kortetermijnmaatregelen om iedereen maar tegemoet te komen. Zonnebloemkapitalisme, noem ik dat."

'Boekhouden op vierkante centimeter'

Al diverse kabinetten worstelen met het oplossen van grote problemen zoals die van de woningmarkt, stikstof en milieu, de energievoorziening plus defensie-investeringen. Boot mist een brede politieke discussie over deze hoofdpijndossiers.

"Zowel het kabinet als de Tweede Kamer blijft vooral bezig met boekhouden op de vierkante centimeter. Je moet terug naar het grote verhaal. Hoe kunnen we ons economisch zo sterk mogelijk maken om ons te weren tegen alle onzekerheid in de wereld? Dan kun je bij elk plan vragen: draagt dit bij aan die doelstelling?"

Econoom Erken van Rabobank wijst wel op het plan in de miljoenennota om ruim 3 miljard euro te steken in een nationale investeringsbank. Deze instelling moet los van het kabinet leningen gaan verstrekken, mogelijk zelfs aandeelhouder bij jonge bedrijven worden. "Dat startkapitaal van 3,3 miljard euro kan extra geld uit het bedrijfsleven aantrekken. Zo hoeft de overheid niet alles zelf te doen", stipt Erken aan.

Missie

Toch is ook daar kritiek op. Hoogleraar Boot vindt dat het kabinet eerst een duidelijk plan had moeten maken voor de nationale investeringsbank: "Er is nog geen missie. Als je niet duidelijk bedenkt waar het wel en niet naartoe moet gaan, is dit straks ook weggegooid geld."

Boot hoopt daarom dat de Algemene Beschouwingen ditmaal eerst beginnen met een discussie over het grotere verhaal: "Als je geen debat voert waarom je dingen doet, dan komen er voor deze begroting compromissen uit waardoor je aan het einde van de rit nét vooruit kunt maar niet doet wat je eigenlijk moet doen."

Nederland is opnieuw gedaald op de wereldwijde ranglijst voor gelijkheid tussen mannen en vrouwen. Vorig jaar stonden we nog op plek 43, dit jaar op plek 46. Vorig jaar daalde ons land ook, toen met vijftien plekken.

De emancipatie van vrouwen staat in Nederland vrijwel stil, valt op te maken uit de Global Gender Gap Index, een jaarlijks onderzoek in opdracht van het World Economic Forum. Omdat andere landen wel vooruitgang boeken, zakt Nederland al jaren gestaag weg op de rangschikking.

Van koploper naar achterblijver

"Ik dacht dat we het dieptepunt vorig jaar hadden bereikt", zegt Henk Volberda, hoogleraar Strategie & Innovatie aan de Universiteit van Amsterdam. Volberda onderzocht met zijn team voor dit wereldwijde onderzoek de situatie in Nederland.

In het onderzoek zijn 145 landen met elkaar vergeleken. Daarbij wordt gekeken naar verschillen tussen mannen en vrouwen op vier onderwerpen: economische participatie, toegang tot onderwijs, gezondheidszorg/levensverwachting en politieke invloed.

"Qua toegang tot onderwijs en gezondheidzorg is er in Nederland geen kloof meer. Vrouwen scoren daar soms zelfs beter dan mannen, net als in bijna alle EU-landen", vertelt Volberda. Economisch gezien is er ook een lichte stijging te zien, maar lopen we achter op onze buurlanden die sneller vooruitgang boeken.

Nederland zou beter scoren als vrouwen hetzelfde zouden worden beloond voor hetzelfde werk en ook vaker leidinggevende functies zouden vervullen.

Juist doordat er weinig vooruitgang is op het gebied van politieke invloed, zakt Nederland "van koploper naar achterblijver", stelt Volberda. "Hoewel het aantal vrouwen in de Tweede Kamer licht is toegenomen, is het aantal vrouwen op ministerposten achteruitgegaan. We hebben ook nog nooit een vrouwelijke minister-president gehad."

Gratis kinderopvang

In IJsland is de genderkloof volgens het rapport het kleinst, dat land staat op nummer 1. Gevolgd door Finland, Noorwegen, Namibië en het Verenigd Koninkrijk. Buurland Duitsland staat op nummer 9.

Om de kloof tussen genders te verkleinen, pleit Volberda voor meer proactief emancipatiebeleid. Nu valt het thema onder het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. "Terwijl er geen onderwijskloof meer is. Op dit moment voelt niemand bij de overheid zich verantwoordelijk voor dit onderwerp."

De hoogleraar raadt de overheid ook aan de terugkeer in het arbeidsproces na zwangerschap beter te faciliteren. "We kunnen hierbij een voorbeeld nemen aan de Scandinavische landen met gratis kinderopvang en ruimer zwangerschapsverlof." Volberda krijgt regelmatig signalen van vrouwen die wel meer willen werken, maar aangeven dat ze er dan economisch niet op vooruitgaan.

Een betere verdeling van zorgtaken vindt de hoogleraar ook een goed idee. Daarnaast denkt de hoogleraar aan normstellende quota voor overheidsfuncties en leidinggevende functies.

Tussen 2015 en 2026 nam het aandeel leidinggevende functies toe met bijna 3 procentpunten, maar naarmate het functieniveau hoger wordt, neemt de vertegenwoordiging van vrouwen af. Zo blijven vrouwen structureel ondervertegenwoordigd in functies die dienen als springplank naar CEO van een bedrijf.

De Amerikaanse centrale bank verhoogt de rente van 3,5 tot 3,75 procent naar 3,75 tot 4 procent. Het is voor het eerst in ruim drie jaar tijd dat de rente naar boven wordt bijgesteld om de inflatie te beteugelen.

Hoewel het besluit op de financiële markten niet helemaal als een verrassing komt, is de verhoging tegen het zere been van president Trump. Hij had gehoopt dat de Federal Reserve onder de nieuwe voorzitter, Kevin Warsh, de rente juist zou verlagen.

Trump noemde het bestuur van de centrale bank na de aangekondigde renteverhoging "erg vijandig". "Ze zijn erg politiek. Ze doen het verkeerde. Het zijn een stel politici", zei hij op campagne in North Carolina. "Ze verhogen de rente om Trump zo slecht mogelijk te laten presteren."

Geloofwaardigheid

De laatste keer dat de Amerikaanse centrale bank de rente verhoogde was in juli 2023. Bij de afgelopen vijf aankondigingen bleef de rente onveranderd.

Philip Marey, VS-analist bij Rabobank, herinnert zich nog dat Warsh zich bij het vorige besluit al stevig uitliet over de inflatie. "Maar uiteindelijk deed hij niets." Dat was volgens Marey niet heel geloofwaardig. "De verhoging van vandaag was nodig om de geloofwaardigheid te behouden."

Zware botsing

Kevin Warsh werd in mei de nieuwe voorzitter van de Fed, nadat de termijn van Jerome Powell was afgelopen. Powell was door Trump tijdens zijn eerste presidentschap aangesteld, maar kwam na zijn terugkeer in het Witte Huis vorig jaar hard in botsing met het staatshoofd.

Trump vindt dat de Amerikaanse leenkosten de laagste ter wereld moeten zijn. Hij haalde dit jaar regelmatig publiekelijk uit naar de Fed. Hij noemde Powell een "loser", dreigde hem te ontslaan en beschuldigde hem zelfs van fraude.

De centrale bank had in twee jaar tijd de rente van 5,25 tot 5,5 procent verlaagd naar 3,5 tot 3,75 procent. Maar sinds eind vorig jaar bleven verdere verlagingen uit, in eerste instantie door economische onzekerheid over de wereldwijde handelsoorlog die Trump in april ontketende. Vervolgens speelden de oplopende energiekosten door de oorlog in het Midden-Oosten een cruciale rol.

'Rente gaat omlaag'

Trump koos dit voorjaar voor Warsh als nieuwe Fed-voorzitter nadat die zich daarvoor geregeld had uitgesproken voor lagere rentes. "Als Kevin op zijn plek zit, dan gaat de rente omlaag", zei Trump.

Maar van een verlaging kwam het onder Warsh niet, omdat de inflatie in de VS door de hoge olieprijzen maar rond de 4 procent blijft schommelen.

Anders dan zijn voorgangers wil hij weinig toelichten over de rentebesluiten van de Fed en de verwachtingen over de rente. Daarom wordt getwijfeld of de Fed onafhankelijk opereert of de oren laat hangen naar de president.

Groeiende onrust

Door de aanhoudende hoge inflatie rekenden de markten nu op een renteverhoging door de Fed. Door de groeiende onrust over de Fed en de Amerikaanse economie en staatsschuld lopen wereldwijd de rentes op. Ook Nederland betaalt op een tienjarige staatsobligatie inmiddels meer dan 3 procent rente.

Marey denkt dat we nog een renteverhoging kunnen verwachten in de nabije toekomst. "Dat is nodig om de inflatie onder controle te krijgen, maar niet heel erg veel."

Uiteindelijk komt de prijsstijging vooral door de situatie rondom de Golfregio. "Daar kan de centrale bank niet zoveel aan doen, maar met één of twee renteverhogingen kan het wel een belangrijk signaal geven."

Een deel van de kritiek op de Prinsjesdagplannen gaat erover dat werkenden meer belasting gaan betalen. En dat terwijl allerlei adviesorganen en economen al langer zeggen dat belastingen evenwichtiger verdeeld kunnen worden. Werk moet meer lonen, zeggen ook politici van links tot rechts.

Maar van de lastenverzwaring van 6 miljard volgend jaar is bijna alles, 5,8 miljard, een verzwaring van de lasten op arbeid, constateerde de Raad van State gisteren.

Ervan uitgaande dat je belastinginkomsten op peil wil houden, hoe zou je dan de lasten op arbeid kunnen verlagen en werk meer laten lonen? Dat vroegen we twee economen.

Arbeid of vermogen

"Er is toch wel overeenstemming tussen economen dat er nu te veel belasting op inkomen uit arbeid wordt geheven ten opzichte van inkomen uit vermogen", zegt Bas Jacobs, hoogleraar economie en overheidsfinanciën aan de Vrije Universiteit Amsterdam.

"Als je vermogen meer belast, kun je het tarief op arbeid verlagen", vindt ook Aart Gerritsen, universitair hoofddocent aan de Erasmus School of Economics.

Beiden vinden dat je dan niet zozeer het huidige tarief van box 3 moet verhogen. Dat is nu 36 procent op vermogensinkomsten en dat is internationaal gezien al behoorlijk hoog.

Eigen woning en pensioen

Maar er is in Nederland veel vermogen dat niet belast, maar juist gesubsidieerd wordt. Namelijk de twee belangrijkste vermogensbronnen voor veel huishoudens: de eigen woning en het opgebouwde pensioen.

Over de eigen woning betalen mensen wel wat belasting, via het eigenwoningforfait, maar daar staat veel meer hypotheekrenteaftrek tegenover. Netto ontvangen mensen dus subsidie over hun woning. En het totale pensioenvermogen van alle pensioenfondsen bij elkaar bedraagt meer dan 2000 miljard euro. Over de vermogensinkomsten betalen pensioenfondsen geen belasting.

"En daarop legt de overheid ook geld bij", zegt Gerritsen. Want op het moment dat je inkomen uit werk in een pensioenfonds stopt betaal je daar ook geen belasting over. En als je pensioen wordt uitgekeerd is de inkomstenbelasting die je dan betaalt een stuk lager dan de inkomstenbelasting van werkenden.

Tientallen miljarden

"Voer je een gematigd belastingtarief in op de inkomsten uit deze vermogens, dan levert dat al snel tientallen miljarden op. Deze opbrengst kun je dan gebruiken om de belasting op arbeid te verlagen", zegt Bas Jacobs. "Zo wordt de belastingdruk beter verdeeld over arbeid en kapitaal."

Volgens hem zouden de belastingtarieven in de inkomstenbelasting met zo'n 10 procentpunten omlaag kunnen als huizen en pensioenen net zo worden belast als spaargeld en beleggingen. De tarieven van de eerste twee belastingschijven zijn nu rond de 37 procent. Het tarief voor schijf 3, voor inkomen boven de 78.000 euro, is ruim 49 procent.

Volgens Jacobs is een betere verdeling van de belastingen over arbeid en kapitaal beter voor de economie. "Mensen krijgen dan meer prikkels om meer en langer te werken, carrière te maken en te ondernemen. En de economie wordt minder gevoelig voor financiële schokken." De winst daarvan is volgens hem groter dan het nadeel van een wat hogere gemiddelde belastingdruk op vermogensinkomsten.

Toeslagen

Aart Gerritsen van de Erasmus Universiteit Rotterdam wijst op nog een andere manier om werken meer te laten lonen. Dan gaat het vooral om toeslagen en belastingkortingen. "Je ziet dat veel middeninkomens ook nog profiteren van toeslagen en heffingskortingen. Die worden rond de middeninkomens afgebouwd. En daardoor zie je dat als middeninkomens 100 euro meer verdienen, ze een groot deel kwijt zijn aan meer belasting en minder toeslagen en kortingen."

Dat maakt het volgens hem onnodig onaantrekkelijk voor middeninkomens om meer te werken. Hij pleit er daarom voor dat zulke toeslagen en kortingen meer toegespitst worden op de laagste inkomens. Want de grootste groep werkenden zijn toch de middeninkomens en die hebben dan meer prikkels om meer te werken.

Belangen

Economen hebben dus wel voorstellen om werken meer te laten lonen. Toch gebeurt dat niet, hoe komt dat dan? "Vermogenden, huizenbezitters, gepensioneerden, die weten hun belangen heel goed te behartigen", zegt Bas Jacobs. "Als je die tegen de haren instrijkt dan heb je een groot electoraal probleem."

"Mensen horen vooral: mijn eigen huis moet dan zwaarder belast worden", zegt Gerritsen. "Maar ze beseffen niet dat ze dan ergens anders minder belasting hoeven te betalen. Dat is een boodschap die voor de politiek moeilijk te vertellen is."

Toch ziet hij wel langzame verschuivingen. Het CDA was bijvoorbeeld lang tegen een stapsgewijze afschaffing van de hypotheekrenteaftrek. Maar bij de afgelopen verkiezingen waren ze ervoor.

Beveiligers op Schiphol gaan vandaag toch niet staken. De vakbonden FNV en CNV hebben afspraken gemaakt met Schiphol en de beveiligingsbedrijven over betere arbeidsomstandigheden op de luchthaven. Reizigers hoeven daarom vandaag geen rekening te houden met langere wachttijden, zegt Schiphol.

Het gaat onder meer om afspraken over de pauzetijden en plaspauzes. "Beveiligers konden niet volledig van hun pauze genieten", zegt bestuurder Serda Karabulut van FNV. "Afgelopen tijd zijn de looptijden van de werkplek naar de pauzeplek veranderd, ten nadele van de beveiligers." Er is afgesproken dat de pauzetijden meer in overeenstemming zijn met de looptijden.

Ook kregen beveiligers te weinig rust na opeenvolgende werkdagen, vindt de vakbond. "We hebben afgesproken dat beveiligers 48 uur rust krijgen als ze vijf of meer dagen achter elkaar werken", zegt Karabulut. "Het gebeurde ook te vaak dat verlofdagen niet werden goedgekeurd." Daar komt verandering in, stelt de vakbond.

De bonden hebben ook afspraken gemaakt over vrouwelijke beveiligers. Een tekort aan vrouwelijk personeel leidt ertoe dat zij vaak lang achter elkaar reizigers moeten fouilleren. Mannen mogen namelijk geen vrouwen fouilleren. "In de nieuwe afspraken is geregeld dat vrouwen maximaal een uur achter elkaar mogen fouilleren", zegt Karabulut.

Reizigers in de wacht

Sinds mei is de beveiliging op Schiphol anders geregeld. Eerder waren er vijf bedrijven die de beveiliging regelden, nu zijn dat er nog drie. Het leidde tot problemen met onder meer het rooster, pauzes, verlof en de bezetting, stelt de vakbond.

Afgelopen maand legden beveiligers daarom al meerdere keren kort hun werk neer. De wachttijden voor reizigers liepen daardoor op.

De afspraken tussen de vakbonden, Schiphol en de beveiligingsbedrijven moeten uiterlijk volgend jaar in de meivakantie allemaal geregeld zijn.

De koopkracht ontwikkelt zich volgend jaar iets beter dan in augustus nog geraamd werd. Dat zegt het Centraal Planbureau. In augustus ging het CPB ervan uit dat een doorsnee huishouden er volgend jaar 0,3 procent op achteruitgaat in koopkracht.

Door de maatregelen die op Prinsjesdag zijn aangekondigd is de raming nu een achteruitgang van 0,1 procent voor het doorsnee huishouden.

Plusje voor laagste inkomens

Alleen de laagste inkomens gaan er volgend jaar iets op vooruit: +0,2 procent. En gepensioneerden: +0,3 procent. Gepensioneerden krijgen er geld bij doordat pensioenfondsen er goed voorstaan en daardoor de pensioenen kunnen verhogen. De koopkracht van de laagste inkomens groeit een beetje doordat werkenden een grotere korting krijgen op hun inkomstenbelasting.

"Er gebeurt wel iets om voor bepaalde groepen de koopkracht iets op te krikken", zegt CPB-directeur Pieter Hasekamp. "Het kabinet heeft ervoor gekozen om werkenden een steuntje in de rug te geven door die arbeidskorting iets te verhogen."

Focus op kwetsbaren

"We hebben in augustus gezegd: focus nu vooral op kwetsbare groepen en zorg tegelijkertijd dat we minder afhankelijk worden van geïmporteerde fossiele energie", zegt Hasekamp. "En je zou kunnen zeggen, dit pakket komt daar half aan tegemoet."

Het kabinet kiest volgens het CPB voor gerichte steun aan huishoudens met een lager inkomen en voor ondersteuning bij verduurzaming. Zo kondigde het kabinet in het voorjaar al aan dat er weer een Tijdelijk Noodfonds Energie komt. Mensen met een laag inkomen en hoge energierekening kunnen steun uit dat fonds krijgen.

Ook komt er hulp bij energiebesparende maatregelen in huis en is binnenkort subsidie beschikbaar voor het inruilen van een brandstofauto voor een tweedehands elektrische auto.

Onzekerheid

Het CPB zegt erbij dat er nog veel onzekerheid is rondom de koopkrachtcijfers, ten eerste omdat er nu een minderheidskabinet is. Dat betekent dat voor veel Prinsjesdagmaatregelen nog politieke steun moet worden gezocht.

Daarnaast is er de situatie rond Iran. Wanneer de oorlog daar aanhoudt of verergert kunnen de brandstof- en energieprijzen verder stijgen. Dan zullen vooral huishoudens geraakt worden met een laag tot middeninkomen die veel gas gebruiken en/of veel kilometers rijden.

Nibud is bezorgd

Het Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting (Nibud) benadrukt dat de koopkracht vooral achteruitgaat door belastingverhogingen van het kabinet. De inkomstenbelasting gaat omhoog. "Dit merken mensen in januari direct op hun loonstrook. Zonder deze plannen zouden mensen er gemiddeld een ruime procent op vooruit gaan", aldus het Nibud.

Sommige bezuinigingsmaatregelen zijn uitgesteld tot 2028. Het Nibud is dan ook bezorgd over wat er dan gebeurt. "Nu al kunnen veel huishoudens met een laag inkomen en extra zorgkosten hun minimaal noodzakelijke uitgaven niet betalen", zegt Nibud-directeur Mattias Gijsbertsen.

"Het uitstel van een aantal plannen neemt een deel van de druk weg. Maar voor hoelang? Komt de klap alsnog in 2028? We roepen het kabinet op om deze kwetsbare groep ook op de langere termijn te ontzien en niet op te zadelen met onvermijdbare financiële problemen."

Economie groeit

De Prinsjesdagmaatregelen hebben volgens het CPB verder nauwelijks effect op de economische groei in 2027. Het CPB gaat net als in augustus nog steeds uit van een economische groei van 1,2 procent volgend jaar. Het begrotingstekort komt naar verwachting uit op 2,2 procent en de staatsschuld op 46,7 procent van het bruto binnenlands product.