Fors meer Nederlandse huishoudens dienden afgelopen weken een aanvraag in voor een nieuwe of zwaardere aansluiting op het stroomnet. Dat bevestigen netbeheerders na berichtgeving van De Telegraaf. Ze zien de afgelopen weken een flinke toename in het aantal aanvragen.

De run op aansluitingen ontstond doordat er vanaf 1 juli nieuwe spelregels gaan gelden voor het verdelen van de schaarse ruimte op het stroomnet. In gebieden waar het stroomnet vol zit, belanden ook kleinverbruikers zoals huishoudens op een wachtlijst. Dat kan hun plannen om een warmtepomp, laadpaal of elektrische kookplaat te installeren in de weg zitten.

Netbeheerders maakten vorige maand bekend dat het stroomnet in delen van Utrecht grotendeels 'op slot' gaat, om te voorkomen dat het net overbelast raakt. In andere gebieden waar dit boven de markt hing, gebeurde dat niet.

Staatssecretaris De Bat van Klimaat en Groene Groei sprak van "een pauzeknop" in Utrecht. Het is onduidelijk wanneer daar weer aanvragen kunnen worden geaccepteerd.

'Vier keer meer dan gemiddeld'

Stedin, de netbeheerder in het grootste deel van Zuid-Holland, Utrecht en Zeeland, ziet een verband tussen de berichtgeving over het volle stroomnet en de toename van het aantal aanvragen door huishoudens.

"Die stijging loopt inderdaad vanaf het moment dat de eerste berichten naar buiten kwamen over een aansluitingspauze in grootstedelijk Utrecht", reageert een woordvoerder van Stedin.

Maar niet alleen in Utrecht is de vraag toegenomen. "In ons hele gebied zien we dat er een toename van aanvragen voor huishoudens plaatsvindt", laat ook netbeheerder Liander (Gelderland, Flevoland, Friesland, Noord-Holland en delen van Zuid-Holland) weten.

En Enexis (Groningen, Drenthe, Overijssel, Noord-Brabant en Limburg) spreekt van een "forse toename" sinds medio april. "Specifiek voor huishoudens is het aantal aanvragen voor verzwaring toegenomen." De netbeheerder zag de afgelopen maanden een stijging van alle soorten aanvragen, ook voor nieuwe aansluitingen.

Exacte cijfers hebben de meeste beheerders nog niet, maar de stijging is duidelijk. "In de maand april zagen we dat het aantal vragen voor een zwaardere huisaansluiting vier keer hoger lag dan het maandgemiddelde", ziet Stedin. "Ook nu ligt het niveau nog hoger dan het maandgemiddelde, met ongeveer anderhalf tot twee keer zoveel vragen per dag als gebruikelijk."

Niet altijd nodig

De meeste netbeheerders benadrukken dat de zwaardere aansluitingen niet altijd nodig zijn, en dat dus lang niet iedereen een aanvraag hoeft te doen voor een zo'n aansluiting. "Ik snap dat mensen het aanvragen, maar er is ook veel mogelijk met de huidige aansluiting", aldus een woordvoerder van Liander.

Huishoudens die bijvoorbeeld de aanschaf van een warmtepomp of elektrische kookplaat overwegen en daarvoor een zwaardere stroomaansluiting willen, krijgen daarom het advies om goed te overleggen met hun installateurs. Zo kunnen ze bepalen of de verzwaring echt noodzakelijk is. "Dat kan ook kosten schelen. Het is niet altijd nodig."

Energieconcern BP heeft bestuursvoorzitter Albert Manifold per direct ontslagen. Het bedrijf meldt dat er "ernstige zorgen" waren over toezicht, bestuur en gedrag. De raad van bestuur heeft unaniem besloten dat hij niet kon aanblijven. Zijn vertrek komt onverwacht; hij werd vorig jaar nog benoemd om de nieuwe koers van BP in goede banen te leiden.

"Dit volgt op ernstige zorgen die bij de raad van bestuur zijn geuit met betrekking tot belangrijke bestuurlijke normen, toezicht en gedrag", aldus het bedrijf.

Verdere details over de inhoud van deze zorgen zijn niet bekendgemaakt. Het bestuur heeft de Brit Ian Tyler benoemd tot interim-voorzitter, hij blijft aan tot er een opvolger voor Manifold is gevonden.

Al langer onrustig

BP maakte begin vorig jaar bekend weer meer te willen investeren in olie en gas, en minder nadruk te leggen op duurzame energie. Daarmee nam het concern deels afstand van eerdere klimaatambities.

Manifold heeft geholpen, zegt BP, om meer tempo te brengen in die koerswijziging, maar de raad was "verrast en teleurgesteld over problemen rond toezicht en gedrag die als onacceptabel worden beschouwd".

Het is al langere tijd onrustig binnen BP. Eerder werd onder meer topman Bernard Looney ontslagen, nadat hij zou hebben gelogen over persoonlijke relaties. Ook zijn opvolger Murray Auchincloss vertrok plotseling zonder duidelijke uitleg.

Eind vorig jaar stelde het bedrijf Meg O'Neill aan als nieuwe CEO van het bedrijf. In Angelsaksische landen is -in tegenstelling tot veel andere landen- de CEO niet dezelfde persoon als de voorzitter van de raad van bestuur. O'Neill was de vijfde CEO in zes jaar tijd.

Door conflicten wereldwijd zijn financiële instellingen kwetsbaarder geworden. Daarvoor waarschuwen De Nederlandsche Bank (DNB), de Autoriteit Financiële Markten (AFM) en het Centraal Planbureau (CPB).

De instanties uiten alle drie hun zorgen over de kwetsbaarheid van het financiële systeem. Olaf Sleijpen, president van De Nederlandsche Bank, heeft het over een "giftige cocktail" van economische onzekerheid, te groot optimisme op de beurzen en een toename van cyberaanvallen op banken.

Oorlogen in het Midden-Oosten en Oekraïne en de verslechterde verhouding met de Verenigde Staten veroorzaken economische tegenwind en oplopende inflatie. Dat kan uiteindelijk ook financiële instellingen, zoals banken, verzekeraars en pensioenfondsen, raken.

Verder merken Nederlandse huishoudens de gevolgen van die economische onzekerheid. Zij zien die vooral terug in de prijzen voor het dagelijks leven, met name voor benzine. Ook lenen, bijvoorbeeld voor een hypotheek voor een koophuis, wordt duurder.

De drie rapporten concluderen dat de financiële markten sterk reageren op spanningen in de wereld. Al het nieuws hierover zet de olieprijs, de rente en de beurzen in beweging.

De olieprijs is wereldwijd hard gestegen door de aanvallen van de VS en Israël op Iran en de blokkade van de Straat van Hormuz. De prijs voor een vat olie schommelt al bijna drie maanden rond de 100 dollar, maar berichten over dreigende aanvallen of juist over onderhandelingen laten die prijs sterk op en neer gaan. Ook de leenrente stijgt. Dat maakt het voor bedrijven en particulieren moeilijker om geld te krijgen voor investeringen of uitgaven.

Op de aandelenbeurzen gaat het goed, maar ook daar zijn er sterke schommelingen. "Is de onzekerheid in de wereld wel goed doorgeprijsd in de aandelenkoersen?", vraagt CPB-directeur Pieter Hasekamp zich af. CPB, DNB en AFM wijzen op de nervositeit op de beurzen en wijzen op het gevaar van "fikse marktcorrecties".

Die sterke schommelingen kunnen kwetsbaarheden van financiële instellingen blootleggen. Eerder had DNB-baas Sleijpen het over "code oranje", maar inmiddels heeft hij over "donkeroranje". Van code rood is nog geen sprake, zegt DNB, omdat de onzekerheid er nog niet toe heeft geleid dat banken of andere financiële instellingen omvallen, zoals dat wel gebeurde bij de bankencrisis in 2008. "Gelukkig is er ook tegengif", zegt Sleijpen. "De Nederlandse banken hebben genoeg buffers."

Twijfels over opbrengsten AI

De zorgen zijn er vooral over een specifiek onderdeel van het financiële systeem: private credit. Dit zijn leningen van een vermogende partij aan een ander bedrijf zonder tussenkomst van een bank. Private credit kan een uitkomst zijn voor bedrijven en particulieren die niet direct in aanmerking komen voor een lening bij de bank, maar dat geld wel nodig hebben om te investeren.

Olaf Sleijpen ziet het nut van private credit, maar waarschuwt voor intransparantie: "We weten onvoldoende wat er speelt. Dat maakt ons als centrale bankier wel een beetje zenuwachtig". Volgens DNB is vaak onduidelijk of de bedrijven en fondsen die het geld ophalen - en weer uitlenen - voldoende geld in kas hebben om aan aanzienlijke terugkoopverzoeken te kunnen voldoen.

Honderden miljarden

De laatste tijd zijn er zorgen over private credit ontstaan. Veel van de investeringen van de Amerikaanse techbedrijven zijn hiermee gefinancierd. Het gaat om honderden miljarden. Onder beleggers bestaan er inmiddels twijfels of de totale investeringen in AI nog wel in verhouding staan tot de opbrengsten.

Als blijkt dat een techbedrijf de schuld niet kan terugbetalen, kan zo'n private credit-instelling in de problemen komen en dat kan ook traditionele instellingen raken, waarschuwt DNB.

De centrale bank wijst erop dat pensioenfondsen een deel van hun geld in private credit hebben gestoken. Ook bestaan er private credit-fondsen die gevuld zijn met geld van banken.

Het kabinet trekt het plan om de AOW-leeftijd sneller te verhogen weer in. Met dat besluit hoopt minister Vijlbrief van Sociale Zaken de vakbonden weer om tafel te krijgen voor een breed akkoord over de sociale zekerheid. Hij heeft ze daarover een brief gestuurd met een uitnodiging voor "een open gesprek op korte termijn".

De bezuiniging op de AOW had een besparing van ruim 2,7 miljard euro per jaar moeten opleveren. Vanaf 2033 zou de leeftijd waarop mensen AOW krijgen weer een-op-een gaan meestijgen met de gemiddelde levensverwachting. Maar er kwam veel kritiek op dat plan van het minderheidskabinet. Niet alleen van de vakbonden, ook de werkgevers en de Tweede Kamer zijn er niet voor.

In de brief aan de vakbonden constateert het kabinet dat het AOW-voorstel het sluiten van een akkoord in de weg staat. "We hebben besloten te stoppen met dit wetsvoorstel", staat er. De bonden stelden eerder een ultimatum: als de verhoging niet van tafel zou gaan, zouden er stakingsacties komen.

Minister Vijlbrief legt uit waarom het kabinet deze zet doet:

Nu stijgt de AOW-leeftijd ook al op basis van de levensverwachting; voor ieder jaar dat we langer leven, komen er acht maanden bij. In het kabinetsplan werd dat een jaar per extra jaar levensverwachting. Jonge mensen zouden dan mogelijk tot hun 71ste moeten blijven werken voordat ze AOW krijgen.

Ook de voorgestelde versoberingen van de uitkeringsregelingen voor werkloosheid en arbeidsongeschiktheid, de WW en de WIA, leverden veel kritiek op. Ook die plannen zet het kabinet voorlopig niet door. "Daarmee maakt het kabinet ruimte voor sociaal overleg en rust in de polder", schrijft Vijlbrief.

Hij wil nu samen met de vakcentrales en de werkgevers kijken naar een alternatieve invulling van de bezuinigingsplannen. De minister wijst daarbij op de veranderende arbeidsmarkt die vraagt om werknemers die makkelijker en sneller van baan kunnen wisselen.

Door meer te doen aan scholing en begeleiding naar nieuw werk wil hij komen tot "een ontslagvrije samenleving", waarin mensen zo min mogelijk gebruikmaken van een WW-uitkering. Ook het arbeidsongeschiktheidsstelsel wil hij hervormen. Vijlbrief noemt dat "een doolhof, een onbegrijpelijk systeem dat mensen gevangen houdt".

Bezuiniging wel halen

Het kabinet hoopt dat de vakbonden weer willen komen praten nu de bezuinigingen in hun huidige vorm niet worden doorgezet, maar houdt voorlopig wel vast aan de miljarden die de maatregelen moesten opleveren.

"Het kabinet voelt een diepe verantwoordelijkheid om Nederland beter door te geven aan de volgende generaties. Dat betekent ook dat het geen rekening wil doorschuiven", staat in de uitnodigingsbrief, die ook is ondertekend door premier Jetten.

'Volstrekt onvoldoende'

Ondanks de uitnodiging van het kabinet gaan de geplande acties wat de bonden betreft nog steeds door. Volgens CNV, FNV en VCP zijn de voorstellen over AOW, WW en WIA "volstrekt onvoldoende" maar ook "mager en ontzettend onduidelijk".

"Dat moet echt opgehelderd", zegt FNV-voorzitter Hans Spekman. "Als de bezuinigingen doorgaan wordt de rekening enkel en alleen neergelegd bij mensen die werken en uitkeringsgerechtigden."

De bonden willen wel een "verhelderend gesprek" met het kabinet om te bepalen of het klopt dat de politieke partijen bij de bezuinigingen op de sociale zekerheid willen blijven. Volgens de bonden "de keuze tussen een stomp in de buik of een klap in het gezicht".

Ze zijn wel blij dat de plannen rondom de versnelde verhoging van de AOW-leeftijd worden teruggedraaid. "Maar ook hier laat het kabinet de deur op een kier om in de toekomst toch geld op te halen bij gepensioneerden. Daar valt voor de bonden niet over te praten."

Toekomst van de arbeidsmarkt

Werkgeversverenigingen VNO-NCW en MKB-Nederland vinden het verstandig dat het het kabinet de versnelde stijging van de AOW-leeftijd van tafel haalt. Ook zijn ze te spreken over het verkorten van de WW en het aanpassen van de WIA.

Zij hopen dat dit voor de bonden voldoende is om snel over de toekomst van de arbeidsmarkt en de sociale zekerheid te gaan praten. De werkgevers gaan ervan uit dat de bonden de aangekondigde stakingen opschorten.

Een klimwand, schminkhoek of arcadehal: het is waarschijnlijk niet het eerste wat je verwacht als je uit eten gaat. Toch wordt er in horecazaken regelmatig ruimte vrijgemaakt voor dit soort uitgebreide speelhoeken.

Bij Pannenkoekenhuis Voorst begon dat klein, met een zaaltje waar kinderen oudhollandse spelletjes konden doen terwijl hun ouders zaten te eten. Nu, ruim dertig jaar later, zijn er botsauto's, een rodelbaan en een springkasteel. "Daarmee onderscheiden we ons van al die andere pannenkoekenhuizen waar alleen een wipwap of een schommel is", zegt eigenaar Bert van Welsem. "Mensen rijden ervoor om."

Het is onduidelijk hoeveel van dit soort kindvriendelijke horeca er precies is in Nederland. Koninklijke Horeca Nederland houdt er geen cijfers over bij. "Maar we zien wel dat het aantal pannenkoekenrestaurants al jaren stabiel is. Mensen met kinderen weten die plekken goed te vinden."

Dat herkent Goof Lukken, vrijetijdsdeskundige aan de Breda University of Applied Sciences. "Vooral buiten de stad zijn er al jaren restaurants die entertainment aanbieden voor kinderen, om zo klanten te trekken."

In de stad is er volgens Lukken minder van dit soort horeca. "Voor een springkasteel heb je ruimte nodig en die ruimte is er daar niet altijd." Toch ziet hij dat ook ondernemers in de stad zich steeds vaker op kinderen richten. "Maar wel in aangepaste vorm. Het is wat kleinschaliger en er worden allerlei dingen omheen bedacht om het rendabel te houden."

Voor jong en oud

In Utrecht bouwden de zussen Marleen en Carlijn Vos begin dit jaar een voormalig bruin café om tot een kindvriendelijk restaurant. "We hebben zelf kinderen en merkten dat je in gewone restaurants soms wat moeilijk wordt aangekeken als je met je kind binnenkomt. Het alternatief is een massaal indoor speelparadijs, maar daar zit je als ouder niet altijd op te wachten. Er zat eigenlijk niets tussenin."

Dus besloten ze zelf een zaak te openen. Ze verdeelden het pand in twee delen: aan de achterkant is het speelgedeelte met speelhuisjes, een klimwand en een boomhut. "Daar maakt het niks uit als je kind een keer huilt, schreeuwt of rent", zegt Carlijn Vos.

Aan de voorkant, afgescheiden door een geluidsdichte wand, is het restaurantgedeelte. "Daar kun je bijvoorbeeld terecht om te dineren of te flexwerken. Er is ruimte voor iedereen, met of zonder kind."

Een slimme zet, zegt vrijetijdsdeskundige Lukken. "Op die manier trek je de hele dag door mensen. In de ochtend en de namiddag vooral ouders die hun kinderen naar school brengen of ophalen, daartussendoor de gewone horecagasten."

Volgens Jos Klerx, horecaspecialist bij de Rabobank, richten ondernemers zich op kinderen omdat zij meestal de locatie kiezen als ze mee uit eten gaan. "Denk bijvoorbeeld aan McDonald's. Dat is al jaren een hit omdat kinderen een cadeautje bij hun eten krijgen en buiten van de glijbaan kunnen. Als kinderen het naar hun zin hebben, zitten ouders of grootouders vaak ook wat relaxter te eten en komen ze een volgende keer terug."

Wel ligt de lat voor vermaak de laatste jaren steeds hoger. "Alleen een kleurplaat of een glijbaan is niet meer genoeg om kinderen achter hun schermpjes vandaan te krijgen", zegt Lukken. "Daarom zien we bij steeds meer horecazaken aparte ruimtes, vol met entertainment."

Speeltoeslag

Buiten de steden is er meestal voldoende ruimte voor attracties of speelautomaten, maar in de stad blijft dat een puzzel. "De panden zijn daar kleiner, waardoor speelruimte ten koste gaat van een extra tafeltje", zegt Lukken.

Bij sommige kindvriendelijke horecazaken proberen ze die misgelopen omzet op te vangen door een speeltoeslag te rekenen. Marleen en Carlijn Vos in Utrecht doen dat voorlopig niet. "We merken dat ouders juist langer blijven hangen en meer bestellen als hun kind ondertussen kan spelen. En ze komen regelmatig terug zonder kinderen. Dat levert voor nu voldoende inkomsten op."

Of ze het net zolang volhouden als de pannenkoekenhuizen buiten de stad, blijft afwachten. "De zomermaanden worden spannend, want we hebben vooral speelruimte binnen", zegt Carlijn Vos.

In Voorst hebben ze die zorgen niet. "Er is hier ruimte zat", zegt Van Welsem, terwijl hij naar de velden achter hem gebaart. "Wij hopen vooral dat ook mensen uit de stad voor ons blijven omrijden."

In slierten rijden ze door het Zuid-Limburgse Heuvelland: scooters, motoren, oldtimers. Dat moet anders, vinden ze in Vaals. De gemeenteraad stemt dinsdag over een voorstel om gemotoriseerde toertochten aan banden te leggen. Wie voortaan met meer dan tien voertuigen op pad gaat, moet zich van tevoren melden bij de gemeente. Scooterverhuurbedrijven in de regio zijn niet blij met het plan.

Waar de toeristen juist komen voor de rust en het landschap, zien de bewoners van het Heuvelland het tegenovergestelde: steeds meer drukte. Dat moet anders, vindt Paul Merk, voorzitter van stichting Verkeersleefbaar Heuvelland. "Als het mooi weer is, zijn er fietsers op de weg, oldtimers, tractoren. Alles waar een wiel onder zit, gaat dan hier de weg op. Met verschillende snelheden en omvang."

Vooral het zogenoemde 'funverkeer' stoort hem. Groepen motoren, oldtimers en andere auto's op pleziertochtjes. Juist die groep wil gemeente Vaals aanpakken. Naast de verplichting om een toertocht met meer dan tien voertuigen te melden, komt er voor tochten met meer dan 49 voertuigen ook een vergunningsplicht. Die vergunning wordt maximaal vier keer per jaar afgegeven.

Toertochten voor bepaalde voertuigen worden helemaal niet meer toegestaan. Bijvoorbeeld voor hotrods, omgebouwde oldtimers met extra grote en lawaaiige motoren. In bepaalde gebieden mogen toertochten ook niet meer komen, zoals landelijke wegen en stilte- en natuurgebieden. Toeren op feestdagen wordt ook taboe.

Handhaving

De stichting van Merk is blij dat gemeenten iets proberen te doen aan de overlast, maar pleit vooral voor handhaving. Hij vraagt zich af hoe Vaals dat in dit geval wil doen: "Hoe wil je controleren of een oldtimertocht met 49 of met 50 komt?"

"We zien nu al gebeuren dat toertochten in groepen van tien komen, maar wel de hele dag. Als er daarvan meerdere groepen komen, dan heb je uiteindelijk een soort toertocht van wellicht honderd voertuigen, de hele dag door."

Locoburgemeester Erika Jaegers zegt dat handhaving op verschillen manieren kan plaatsvinden. "Boa's mogen niet handhaven op verkeersovertredingen, maar kunnen de verkeersdeelnemers wel aanspreken op het gedrag. Maar denk ook aan politieacties, dat we hierop controles uitvoeren. Afgelopen weekend was er nog een controle hier op geluidsovertredingen van voertuigen."

Ondernemers teleurgesteld

Scooterverhuurders in de regio staan minder te springen om de maatregelen. Ze willen kansen om het anders te doen. Thijs Schoenmakers verhuurt als eerste in de regio elektrische scooters vanuit Wijlre. "Er komen steeds meer vakantieparken bij, vakantiegangers, maar ook dagjesmensen uit de eigen regio die willen wandelen, fietsen en een scooter huren. Je kunt mensen niet opsluiten." Schoenmakers koos juist voor elektrische scooters, om geluidsoverlast te voorkomen.

"Het heeft ook met verdraagzaamheid te maken", vindt Schoenmakers. "Dat is het dilemma voor de gemeentes ook. Mensen die klagen moeten gehoord worden, maar mensen die niet klagen ook." Hij probeert zelf ook om zijn klanten te spreiden door ze niet te sturen naar de toeristische hotspots, maar bijvoorbeeld de grens over richting België.

Scooterverhuurder Marcel Bol uit Schin op Geul is kritischer. "De gemeente weet van gekkigheid niet wat ze moeten", zegt hij. "Ik splits groepen gewoon op in twee groepjes van tien scooters. De maatregel is echt belachelijk. De ondernemer wordt iedere keer gestraft op deze manier." Bol vreest dat andere gemeenten in het gebied dezelfde maatregelen gaan nemen.

Waterbedeffect

Als de ene gemeente een maatregel neemt, kan dat weer tot extra drukte leiden in de andere gemeente, een waterbedeffect. In 2022 leidde het al tot een rechtszaak tussen Vaals en buurgemeente Gulpen-Wittem. Vaals wilde de Epenerbaan, een bekende weg voor motorrijders, afsluiten in de weekenden. Gulpen-Wittem stapte naar de rechter uit vrees dat het te druk zou worden in hun gemeente en kreeg gelijk.

Ook het plan om gemotoriseerde toertochten aan banden te leggen is een nieuwe soloactie van Vaals. Paul Merk verwacht dat het probleem zich gaat verplaatsen, al heeft hij wel waardering voor het feit dat er iets gebeurt.

"Op bepaalde wegen wil je bepaalde weggebruikers niet meer hebben. Je moet je afvragen of een gehucht, een kern, een attractie moet of wil zijn, of een woongebied tegelijkertijd een doorgaande of toeristische route moet zijn? Voor ons is het heel belangrijk dat het leidt tot een aantoonbare afname van drukte en overlast. Veiligheid volgt vrijwel vanzelf."

De gemeente houdt rekening met een waterbedeffect, maar plaatst ook een kanttekening. "Het is niet dat wij doorgaande wegen gaan afsluiten", zegt Jaegers.

Spoorbeheerder ProRail krijgt een boete van 2,75 miljoen euro omdat er vorig jaar te veel storingen waren met grote gevolgen voor de dienstregeling. Dat staat in een Kamerbrief van staatssecretaris Bertram van Infrastructuur en Waterstaat.

In 2025 waren er 586 storingen. Dat zijn er meer dan het maximum van 520 storingen dat ProRail had afgesproken met het ministerie. In 2024 bleef ProRail met 507 storingen onder die grens.

Volgens de spoorbeheerder zijn er verschillende oorzaken voor het oplopende aantal storingen. Op een deel daarvan had ProRail niet direct invloed, bijvoorbeeld bij koperdiefstallen of aanrijdingen met personen of voertuigen.

Ook problemen met de techniek leidden tot verstoringen. De afgelopen jaren zijn er bijvoorbeeld geregeld defecte wissels, problemen met de bovenleiding of seinstoringen.

Tekorten

Vorig jaar liet de toenmalige staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat Aartsen aan de Tweede Kamer weten dat er de afgelopen jaren vaker technische storingen zijn op het spoor. Volgens Aartsen komt dat doordat er niet altijd voldoende materieel of personeel beschikbaar is voor onderhoud.

Ook ProRail noemt de "imperfecte onderhoudsmarkt" een belangrijke reden voor het hoge aantal storingen in 2025. Een woordvoerder laat aan de NOS weten constructieve gesprekken te voeren met het ministerie over het terugdringen van het aantal storingen.

Regionale storingen

Naast de storingen op het landelijke spoor is het ministerie ook kritisch op de betrouwbaarheid van het treinverkeer op het regionale spoor. Ook daar waren geregeld storingen en vertragingen.

Toch krijgt ProRail daar geen boete voor, omdat de problemen vooral het gevolg waren van vertragingen in het buitenland. Volgens het ministerie heeft ProRail daar geen invloed op.

Over de NS is de staatssecretaris tevreden. Treinen reden vaak genoeg op tijd, waren niet te druk en reizigers waarderen de dienstverlening. Wat betreft de punctualiteit en de kans op een zitplaats ziet Bertram nog ruimte voor verbetering.

Wie doet wat op het spoor

ProRail is, in opdracht van de overheid, verantwoordelijk voor de aanleg, het onderhoud en de vernieuwing van het spoor in Nederland. Ook regelt het bedrijf de dagelijkse verkeersleiding.

De Nederlandse Spoorwegen (NS) regelt het grootste deel van het personenvervoer. Daarbij is de NS verantwoordelijk voor de dienstregeling, het onderhoud aan treinen en de verkoop van vervoersbewijzen.

Het is inmiddels een bekend plaatje: Shell tegenover Milieudefensie in de rechtszaal. Vandaag diende een uitzonderlijke zitting bij de Hoge Raad, de hoogste rechterlijke instantie in Nederland. Vaak zijn procedures hier schriftelijk, maar deze keer konden de partijen hun pleidooi laten horen.

De advocaten van Milieudefensie herhaalden het bekende standpunt: "Shell moet de uitstoot zeer fors reduceren". Raadsman Roger Cox benadrukte de verantwoordelijkheid die Shell en andere bedrijven hebben om CO2 te verminderen.

Een verplichting van Shell om de uitstoot aanzienlijk te verlagen "zal een belangrijke en grote bijdrage leveren aan het tegengaan van klimaatverandering", zei Cox in de zaal in Den Haag.

Shell een rol

Advocaten van Shell begonnen hun pleidooi met de stelling dat de partijen het eens zijn dat een "urgente transformatie in het energiesysteem nodig is". Advocaat Freerk Vermeulen erkent ook "dat ondernemingen als Shell hierin een rol hebben". Maar daarna lopen de meningen van Milieudefensie en Shell uiteen, vervolgt hij.

Shell wijst erop dat wereldwijd de vraag naar olie en gas nog groeit. "En olie en gas houden nog aanzienlijke tijd een belangrijke functie om in de vraag naar energie te voorzien."

Slepende strijd

Het is een slepende juridische strijd die al zeven jaar duurt. In 2021 oordeelde de rechter dat Shell de CO2-uitstoot versneld moest terugdringen.

Drie jaar later ging in hoger beroep een streep door die uitspraak. Het gerechtshof oordeelde dat Shell de uitstoot weliswaar moet verminderen, maar ook dat het geen zin heeft het bedrijf meer te laten doen dan andere energieproducenten. De eis om de uitstoot van Shell in 2030 met 45 procent te verlagen werd daarom afgewezen.

Milieudefensie, toen nog onder directeur Donald Pols, stapte naar de Hoge Raad. Dat het hof inderdaad geen concreet percentage uitstootreductie kan opleggen aan een individueel bedrijf, moet de hoogste rechter maar beoordelen, vond Milieudefensie.

Daarom troffen de twee partijen elkaar vandaag in Den Haag.

Percentage opleggen?

De vraag die centraal stond vandaag: kán de rechter Shell opleggen om de uitstoot van broeikasgassen met een bepaald percentage te verminderen? Shell vindt dit "niet alleen weinig zinvol, maar ook disproportioneel". Milieudefensie noemt het noodzakelijk.

De pleidooien leidden tot kritische vragen van de rechters en de leden van het parket. Die wilden weten hoe Milieudefensie tot dit concrete percentage kwam van 45 procent reductie.

Milieudefensie wees op klimaatscenario's die laten zien welke vermindering van CO2 nodig is. De raadsman zei dat daaruit al een absolute ondergrens blijkt van 30 procent en daar zijn andere factoren nog niet in meegenomen.

Of de Hoge Raad dat volgt zal begin volgend jaar duidelijk worden. Het parket doet in het najaar zwaarwegend advies aan de Hoge Raad. De uitspraak zal naar verwachting in het voorjaar van 2027 volgen.

Ondertussen heeft Milieudefensie een nieuwe zaak aangespannen tegen Shell. Daarin stelt de milieuorganisatie dat het bedrijf moet stoppen met het aanboren van nieuwe olie- en gasbronnen.

Het belooft een zonnig pinksterweekend te worden en dat hebben eigenaren van strandtenten ook door. In Zeeland verwachten ze een flinke piek in het aantal bezoekers. En om die op te vangen, zijn extra handjes nodig.

"Normaal staan we hier met z'n vieren, maar dit weekend zijn we met elf", zegt Lars den Hollander van Zeecafé in Oostkapelle. Hij heeft wat vrienden opgetrommeld om een weekendje bij te springen.

Zo'n 12 kilometer verderop, bij Strandpaviljoen Scheldezicht in Westkapelle, verwachten ze ook topdrukte. Om het rooster rond te krijgen, keek eigenaar Bob van der Maas ook naar het buitenland. "In de bediening hebben we iemand uit Portugal. Die hebben we onderdak aangeboden. Je moet creatief zijn."

Minder jongeren

Horecaondernemers zullen de komende jaren meer moeite hebben met het vinden van jonge werknemers, ziet het UWV, simpelweg omdat het aantal jongeren in Nederland afneemt.

Ook kiezen minder jongeren voor een horeca-opleiding. Dit studiejaar volgen 22.000 jongeren een horeca-opleiding. Tien jaar geleden waren dat er zo'n 6.000 meer.

En verder daalt het aantal internationale studenten op hbo's en universiteiten, terwijl in studentensteden veel horecazaken volgens het UWV juist afhankelijk zijn van internationale studenten met een bijbaan in de horeca.

Hip trekt jongeren aan

De meeste mensen die in de horeca werken zijn jonger dan 25 jaar. Het is voor ondernemers dus belangrijk om een aantrekkelijke werkgever te zijn voor deze leeftijdsgroep.

Daar slaagt ondernemer Niels van Alphen best aardig in, vindt hij zelf. Hij is eigenaar van Bombaai Strandbar in Westkapelle. "We zijn een hippe tent. Dat heeft een aantrekkende werking op jongeren."

Hij vertelt dat jonge mensen vaak lang blijven werken, maar hij ziet ook een nieuwe houding. "De jeugd van tegenwoordig heeft meer te eisen; bijvoorbeeld wanneer ze vrienden willen zien of naar een festival willen. Ze zijn veel bewuster bezig met werk en vrije tijd."

Via via

Ondernemer Nasir Khalil lukt het ook om jonge werknemers naar zijn zaak te halen, hoewel het steeds moeilijker wordt. Hij is eigenaar van Strandpaviljoen de Zeebries vlakbij Vlissingen.

"Wij hebben best veel jongeren onder de 25", vertelt hij. "Het zijn vaak studenten uit Vlissingen of Middelburg. Iedereen kan binnen een half uur bij ons zijn."

De truc is volgens hem om aan jonge collega's te vragen of ze leeftijdsgenoten kennen die op zoek zijn naar een baan. "Als je al veel jongeren hebt die bij je werken, is het makkelijk om via via nieuwe jongeren aan te nemen", zegt Khalil.

Voor strandtenten in Westkapelle en Oostkapelle is het een stuk lastiger om jongeren te vinden, zegt Khalil. "Hoe meer je daar naartoe gaat, hoe minder jongeren er zijn. Wat dat betreft mag ik echt niet klagen."

De nieuwe motorrijtuigenbelasting voor vrachtwagens, de zogenoemde vrachtwagenheffing, wordt tot 1 januari 2027 verlaagd. Het scheelt de sector een uitgavepost van 80 miljoen euro.

Het kabinet neemt deze maatregel omdat een meerderheid in de Tweede Kamer de transportsector wil steunen vanwege de hoge brandstofprijzen door de oorlogssituatie in het Midden-Oosten.

De heffing gaat in op 1 juli. Dan moet op bijna alle snelwegen en een aantal andere wegen voortaan een heffing per gereden kilometer worden betaald. Het tarief hangt af van hoeveel CO2 de vrachtwagen uitstoot.

Tolkastjes

De tijdelijke verlaging van het tarief is om praktische redenen niet al per 1 juli van kracht, maar gaat op 1 september in. De ICT en de tolkastjes die het aantal gereden kilometers registreren kunnen niet eerder worden aangepast.

De transportsector wilde het liefst een accijnsverlaging op brandstoffen, maar daar was geen meerderheid voor in de Kamer.

Snel en makkelijk zoeken naar veiligheidsproblemen in computerprogramma's: het kan met kunstmatige intelligentie (AI). Deze AI-systemen werken sneller dan een mens en worden nooit moe. En dat kan grote gevolgen hebben voor de digitale beveiliging voor allerlei bedrijven en organisaties.

De AI-systemen kunnen ernstige veiligheidsproblemen ontdekken. Bijvoorbeeld waarmee je computers kunt hacken of platleggen. Het kunnen fouten zijn die al jaren in computerprogramma's zitten, terwijl niemand dat doorhad.

"Daarom moeten bedrijven en organisaties supersnel kunnen reageren", waarschuwt Matthijs van Amelsfort, directeur van het Nationaal Cyber Security Centrum (NCSC). "Vroeger duurde het dagen voordat een aanvaller een fout misbruikte, nu is dat uren", zegt hij. "Dat zal minuten worden."

De dringende waarschuwing is bekend bij de mensen die erover gaan, zegt Dimitri van Zantvliet. Hij is voorzitter van de beroepsvereniging voor die mensen: het CISO Platform. "Er is geen paniek, maar het is zeker urgent", zegt hij.

Deze week kwamen honderden daarvan bij elkaar op een evenement, onder meer om het hierover te hebben. "Deze ontwikkeling betekent dat er kwetsbaarheden gevonden worden in systemen die al twintig jaar oud zijn. We moeten versnellen, zodat we die fouten oplossen voordat ze misbruikt worden."

Overheid met hulp van AI gehackt

Dat je met AI-programma's snel en automatisch veiligheidsproblemen kunt vinden, bewijst Rogier Fischer van cybersecuritybedrijf Hadrian. In het kantoor in Amsterdam laat hij zien hoe hij daarmee de overheid kon hacken.

Fischer liet een AI-systeem kijken naar de programmeercode van een overheidswebsite. Hij vroeg of er een bepaalde fout in zat waarmee hij toegang kon krijgen tot bestanden die niet toegankelijk horen te zijn. Het AI-programma antwoordde dat dit inderdaad zo is.

Door die fout kon Fischer een bestand downloaden, terwijl het niet de bedoeling is dat hij erbij kan. Hij wijst het aan op zijn scherm. "Hier zie je letterlijk de wachtwoorden", zegt hij.

Daarmee kon Fischer inloggen op de database van de website. "Er is niets dat me tegenhield", zegt de hacker. "Als je binnen bent, kun je bijvoorbeeld dingen aanpassen. Of in die database nieuwe aanvallen uitvoeren. Dat doen we niet: wij hebben al aangetoond dat we toegang hadden. Dus toen stopten we met de aanval."

'Volledige toegang voor 10 euro'

Hadrian kon de overheid hacken met een goedkoop AI-programma van OpenAI, het bedrijf achter ChatGPT, vertelt Fischer. De totale aanval kostte hem ongeveer 10 euro, schat hij. "Daarmee kreeg ik dus volledige toegang."

Andere goedkope AI-programma's zijn ook geschikt om dit soort fouten te vinden, blijkt uit onderzoek van cybersecuritybedrijf AISLE. Sinds september heeft het bedrijf meer dan tweehonderd fouten gevonden met behulp van allerlei AI-systemen, zegt Jaya Baloo, een van de oprichters.

AISLE onderzocht onder meer of goedkope systemen fouten kon vinden in twee computerprogramma's die pas geleden ook al werden ontdekt met het AI-programma Mythos. Het bedrijf achter Mythos gebruikte die twee fouten die het programma vond om reclame te maken voor het AI-systeem. Dit is zo goed, zei het bedrijf, dat maar een heel kleine groep er toegang toe krijgt.

"Het verhaal was dat AI 'opeens' heel goed was in het vinden van kwetsbaarheden", zegt Baloo. "Maar wij konden met oudere AI-systemen diezelfde fouten vinden. Dus hoezo 'opeens'? Wij doen dit al maanden."

Nog meer fouten vinden

Baloo en Fischer denken dat de verdedigers op dit moment in het voordeel zijn. Maar er is haast, zeggen ze: als de criminele hackers aan de slag gaan met deze AI-programma's, kunnen zij deze veiligheidsproblemen ook vinden en misbruiken.

"Technologie wordt vaak na een aantal maanden gebruikt door mensen met slechte bedoelingen", zegt NCSC-directeur Van Amelsfort. Het is belangrijk om daar serieus rekening mee te houden, omdat het gaat over de digitale veiligheid van ons allemaal, zegt hij.

"We hebben al meegemaakt dat een haven platligt of dat onze gegevens worden gestolen. Nederland is heel erg digitaal. Dat maakt ons ook kwetsbaar. Aanvallers en verdedigers zullen met elkaar in gevecht blijven, ook met deze AI-ontwikkeling. We moeten echt zorgen dat onze verdediging op orde is."

Het kabinetsplan om de AOW-leeftijd sneller te laten stijgen moet van tafel, zegt werkgeversorganisatie VNO-NCW in De Telegraaf.

Ook andere ingrepen in de sociale zekerheid die het kabinet wil doen, zijn voorlopig niet aan de orde als het aan de werkgevers ligt. "We hebben veel grotere problemen op dit moment", zegt de nieuwe VNO-NCW-voorzitter Coen van Oostrom in De Telegraaf.

IJskast

Het sneller laten stijgen van de AOW-leeftijd gaat volgens de werkgevers, net als volgens de vakbonden, in tegen de afspraken die in 2019 zijn gemaakt in het Pensioenakkoord. Daarin werd afgesproken de AOW-leeftijd minder hard te laten stijgen.

"Mijn voorgangers hebben daar hun handtekening onder gezet. Ik voel me er dus absoluut aan gecommitteerd", zegt Van Oostrom, "Afspraak is afspraak."

VNO-NCW voelt voorlopig ook niets voor een alternatief waarbij gepensioneerden meer meebetalen aan de AOW. "Misschien dat we ooit in het kader van ons belastingstelsel kunnen praten over die fiscalisering van de AOW. Maar nu moet het hele onderwerp AOW in de ijskast, doe die ijskast op slot en vries de sleutel in."

Breed akkoord

Ook het verkorten van de werkloosheidsuitkering (WW) en het versoberen van de arbeidsongeschiktheidsverzekering (WIA) kan niet op steun rekenen van VNO-NCW. Van Oostrom zegt in De Telegraaf dat er grotere problemen opgelost moeten worden. Hij noemt daarbij de oorlog in het Midden-Oosten die ook onze economie raakt, de opnieuw oplopende inflatie en het volle stroomnet.

Volgens VNO-NCW is het daarom nu niet het moment om over losse bezuinigingsmaatregelen te praten. "Waar wij het over moeten hebben, is de weerbaarheid van Nederland. In financiële zin, op het gebied van energie en andere dingen. En dan kunnen we daarna ruzie gaan maken of die bezuiniging dan 6 miljard moet zijn of een ander getal."

Van Oostrom hoopt snel met de vakbonden en het kabinet aan tafel te kunnen zitten. Het is zijn bedoeling tot een integraal "breed akkoord" te komen.

Ultimatum

Minister Heinen van Financiën wil niets zeggen over de consequenties voor de begroting als de ingrepen in de sociale zekerheid van tafel gaan. "Het belangrijkste is dat we in gesprek zijn." Heinen wil afwachten wat dit gesprek tussen werkgevers, werknemers en het kabinet oplevert. Wel benadrukt hij dat hij zich wil houden aan het regeerakkoord, waar de bezuinigingen in staan.

Eerder eisten ook de vakbonden dat de kabinetsplannen voor ingrepen in de sociale zekerheid van tafel gaan. Zij willen pas praten met het kabinet als de ingrepen in de AOW, WW en WIA worden geschrapt. Als dat niet gebeurt voor het einde van deze maand, volgen er landelijke acties. De eerste actie is inmiddels afgekondigd: een staking bij het openbaar vervoer op 24 juni.

Vakbond FNV is dat blij dat de werkgevers dit signaal afgeven. "Met zo'n sterk signaal uit de polder zou dit kabinet wat moeten doen", zegt FNV-voorzitter Hans Spekman. Volgens Spekman is ingrijpen in de sociale zekerheid onnodig. Hij wil pas weer aan tafel als het kabinet "bereid is om andere keuzes te maken".

De eerste maanden van dit jaar pakten iets minder mensen het vliegtuig dan het jaar ervoor, meldt het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Voor het eerst sinds de coronapandemie daalde het aantal passagiers dat in die maanden met het vliegtuig reisde.

In totaal reisden 16,2 miljoen passagiers van januari tot en met maart met het vliegtuig van en naar een van de Nederlandse luchthavens. Daaronder vallen de luchthavens van Rotterdam, Eindhoven, Maastricht, Groningen en Schiphol. In 2025 waren dat er 16,6 miljoen.

Nog steeds gaat het overgrote deel van het luchtvaartverkeer in Nederland via Schiphol. Daar is de afname van het aantal passagiers en vluchten dan ook het grootst. Het aantal passagiers daalde met zo'n 3 procent, het aantal vluchten meer dan 6 procent.

Winters weer en oorlog Midden-Oosten

De afname van het aantal vluchten en luchtvaartpassagiers komt in de eerste plaats door het winterse weer. Door de flinke sneeuwval in de eerste dagen van januari moesten er flink wat vluchten worden geschrapt. Zo werden er op woensdag 7 januari bijna 400 vluchten geschrapt.

Daarnaast waren de gevolgen van de oorlog in het Midden-Oosten sterk zichtbaar in de luchtvaart. Na de bombardementen van de VS en Israël op Iran eind februari werd het luchtruim in die regio voor een groot deel gesloten.

Daardoor gingen niet alleen minder vluchten van en naar Israël, Jordanië, Qatar, Saudi-Arabië en de Verenigde Arabische Emiraten, ook het aantal passagiers op de Nederlandse luchthavens nam daarmee af.

Nog altijd is het luchtruim in de regio beperkt open. KLM zegt bijvoorbeeld tot eind juni vluchten naar Dubai, Riyad en Dammam te annuleren.

Bankmedewerkers van ING die dit jaar gedwongen moeten vertrekken bij de bank lopen geld voor in hun pensioenpot mis. Het kan gaan om duizenden tot wel tienduizenden euro's. ING schrapt dit jaar 950 banen. Ontslagen medewerkers hebben geen recht op compensatie voor de overgang naar het nieuwe pensioenstelsel, bevestigt een woordvoerder aan de NOS.

Bij vakbond De Unie komen veel vragen binnen van bezorgde werknemers. "Het leidt tot onrust en frustratie bij de medewerkers die onderdeel zijn van een reorganisatie."

ING wijst naar het sociaal plan, overeengekomen met de vakbonden, waar behoud van recht op compensatie niet bij hoort. Wel onderzoekt de bank nu wat er toch nog mogelijk is.

Banen weg

De afgelopen maanden kondigden onder meer ASML, ABN Amro, Tata, Achmea, Philips en Signify ontslagen aan. Ook ING schrapt banen. Voor sommige ING-medewerkers komt ontslag nu erg ongelukkig uit vanwege het nieuwe pensioenstelsel.

Ruim de helft van de werkenden in een pensioenfonds is al overgestapt naar het nieuwe pensioenstelsel. Bij die overgang hoort compensatie voor sommige leeftijdscategorieën.

Hoe werkt die compensatie?

In het oude systeem dragen jonge werknemers meer af om zo de oudere generatie de zekerheid te kunnen geven van een stabiel pensioen. Naarmate die jongere werknemers zelf ouder worden, zorgen de generaties onder hen weer voor hun pensioen door meer in te leggen.

Die systematiek verdwijnt en dat levert een nadeel op voor werkenden in het midden van hun loopbaan; veertigers en vijftigers. Zij hebben jarenlang extra geld ingelegd voor de generatie boven hen, maar kunnen niet meer rekenen op die hogere inleg van de generaties onder hen.

Daarvoor moeten zij worden gecompenseerd bij de overstap naar het nieuwe stelsel. Per pensioenfonds spreken werkgevers en werknemers met elkaar af hoe hoog die compensatie is. Het kan om duizenden tot tienduizenden euro's gaan.

Uiterlijk 1 januari 2028 moeten alle pensioenfondsen in het nieuwe stelsel zitten. Juist omdat nog niet iedereen 'over' is kunnen er financieel pijnlijke situaties ontstaan. Wie dit jaar ontslag neemt of ontslagen wordt loopt mogelijk compensatie mis.

De compensatie geldt namelijk alleen voor actieve deelnemers in het fonds op het moment van overstappen. Wie ontslagen wordt heeft nog wel pensioengeld in het pensioenfonds, maar bouwt daar niet meer op. Deze zogeheten 'slapers' komen niet in aanmerking voor compensatie.

Frustratie en onrust

Dat geldt ook voor de ontslagen medewerkers bij ING. De NOS sprak met een medewerker, halverwege de veertig en meer dan tien jaar in dienst bij ING. De naam van de medewerker is bekend bij de redactie.

Met een ruim jaarsalaris loopt deze medewerker waarschijnlijk zo'n 27.000 euro mis voor in de pensioenpot. Ook lager ingeschaalde medewerkers hebben al snel recht op zo'n 16.000 euro compensatie. Eenmaal met pensioen kan dat 70 tot 200 euro per maand schelen.

Vakbond De Unie krijgt veel vragen hierover van ING-medewerkers: "Deze medewerkers zitten al in een stresssituatie omdat zij hun baan dreigen te verliezen", zegt onderhandelaar Inge de Vries van vakbond De Unie.

"Als belediging daarbovenop horen deze medewerkers dat ze mogelijk ontslagen worden voor de transitiedatum van het fonds waardoor ze de compensatie mislopen." De Vries vindt dat extra pijnlijk vanwege de miljardenwinsten van ING de afgelopen jaren.

Vrijwillig premie inleggen

ING zegt dat er inderdaad niets is afgesproken over pensioencompensatie in het sociale plan dat met de vakbonden is overeengekomen. Volgens de bank is dat sociale plan ruimhartig, maar ING vraagt nu aan het pensioenfonds of er toch nog iets geregeld kan worden. Of zo'n regeling nog geldt voor mensen die al of bijna ontslagen zijn, is onduidelijk. Bij ING zijn eind 2025 en begin mei 2026 de eerste mensen weggestuurd. Per juli 2026 vertrekken er nog meer.

Bij andere grote bedrijven met ontslagrondes zijn wel regelingen getroffen. Bij ABN Amro, waar ruim 5200 mensen weg moeten, is afgesproken dat ontslagen bankmedewerkers zelf nog pensioenpremie kunnen inleggen zolang het bedrijfspensioenfonds nog niet is overgestapt. Zo blijft een deelnemer actief en behoudt diegene dus recht op compensatie.

Ook bij bedrijven als Tata Steel, Philips en Signify zijn afspraken gemaakt over het vrijwillig voortzetten van pensioenopbouw. Met ASML, waar honderden mensen hun baan verliezen, wordt waarschijnlijk afgesproken dat de ontslagen pas vallen nadat het pensioenfonds is overgestapt naar het nieuwe stelsel.

Torenhoge ambities, grote dromen in de ruimte, maar ook grote verliezen. Volgende maand wil Elon Musk zijn ruimtevaartbedrijf SpaceX naar de beurs brengen. Het belooft een van de opmerkelijkste beursgangen ooit te worden.

Gisteren werden documenten gepubliceerd die een inkijkje geven in het ruimtebedrijf van miljardair Musk. Die zogeheten prospectus moet beleggers helpen in te schatten of het een interessante investering kan zijn als het bedrijf de beurs op gaat.

Het leest als een sciencefictionboek. Zo wil Musk al over twee jaar de eerste AI-datacenters in de ruimte lanceren. Ook wil hij kunstmatige intelligentie ontwikkelen die het uiteindelijk mogelijk moet maken een basis op de maan te bouwen. Hij wil grondstoffen delven op asteroïden en passagiersvluchten naar Mars realiseren.

Kans van hun leven

Om dit allemaal te bereiken heeft SpaceX geld nodig. Musk wil 75 miljard dollar ophalen en daarmee zou het de grootste beursgang ooit worden. Als beleggers daadwerkelijk dit geld steken in SpaceX dan zou het bedrijf een beurswaarde krijgen van meer dan 2 biljoen dollar (2000.000.000.000 dollar). Musk zou daarmee ook direct de eerste biljonair ter wereld worden.

"Beleggers kunnen dit zien als de kans van hun leven. Het kan een succes zijn en dan wil je de boot niet missen", zegt beleggingsexpert en beursanalist Corné van Zeijl. Maar hij stipt ook de andere kant van de medaille aan. Want wie voorbij de grote toekomstdromen kijkt, ziet vooral een bedrijf dat nog heel veel verlies maakt.

"Als je naar de financiën kijkt dan slaat het helemaal nergens op", zegt Van Zeijl. Zo boekte SpaceX het afgelopen kwartaal nog een verlies van bijna 4,3 miljard dollar bij een omzet van bijna 4,7 miljard dollar. In heel 2025 boekte het bedrijf ook al een fors verlies van bijna 5 miljard dollar. De torenhoge ambities gaan volgens Van Zeijl dan ook gepaard met grote risico's.

Wanneer SpaceX een beursgang maakt op de Amerikaanse techbeurs Nasdaq dan is het goed mogelijk dat het ook wordt opgenomen in indexfondsen. "Pensioenfondsen gaan hier mogelijk ook geld in steken. Zodra een bedrijf in een indexfonds zit dan gaat het heel snel", zegt Van Zeijl. Want pensioenfondsen volgen vaak indexfondsen en als SpaceX er in de toekomst in zit, bestaat er dus een kans dat ook Nederlands pensioengeld gestoken wordt in dit bedrijf.

Tanken op Mars

Los van de financiën staan er nog andere zaken in de prospectus die de beleggers zouden kunnen afschrikken. Zo houdt Musk ook na de beursgang 85 procent van de stemrechten in handen en kan hij niet ontslagen worden. Ook staat er in de documenten dat Musk zijn interesse in het bedrijf kan verliezen: "Het verlies of afname van betrokkenheid zou een negatief effect hebben op onze bedrijfsstrategie." Het is volgens Van Zeijl wel duidelijk dat deze bestuursstructuur voor beleggers risicovol is.

Daarnaast zijn er grote twijfels over de haalbaarheid van al deze grote dromen. "AI-datacenters in de ruimte lanceren is een erg vergezocht plan. Maar wellicht weet Musk de wereld te verbazen", zegt Philippe Schoonejans van ruimtevaartmuseum Space Expo.

Hiervoor zijn heel veel grote satellieten nodig en die kunnen volgens Schoonejans grote problemen op aarde veroorzaken. "De hoeveelheid satellieten vergroot het risico op een kettingbotsing. Zonder werkende satellieten worden we zo'n twintig jaar terug in de tijd geworpen. Terug naar toen we nog niet afhankelijk waren van mobiele telefoons, internet of navigatie."

Nu al is het leeuwendeel van alle satellieten die rond de aarde zweven in handen van Musk, weet Schoonejans.

Hij is nog minder hoopvol over passagiersvluchten naar Mars. "Dat gebeurt zeker niet in de komende twintig jaar en al helemaal niet met een terugkeer naar aarde", zegt Schoonejans. "Door gewichtloosheid vindt spierverlies en botontkalking plaats. Na dat soort lange vluchten worden astronauten normaal gesproken uit een raket getild." Dat lukt niet op Mars.

Bovendien heb je heel veel brandstof nodig om weer terug te kunnen keren naar aarde. "Maar op Mars kun je niet tanken."

De overheid weet vaak al wie hulp nodig heeft, maar komt te laat of helemaal niet in actie om hen te helpen. Doordat regelingen vaak ingewikkeld zijn, missen burgers de ondersteuning waar zij recht op hebben, concludeert de Nationale ombudsman in het jaarverslag over 2025.

De zorgen zijn niet nieuw. In april liet de Nationale ombudsman zich al kritisch uit over het voornemen van het kabinet om te besparen op het proactief benaderen van mensen die recht hebben op een bijstandsuitkering. Die bezuinigingen zijn inmiddels teruggedraaid.

De Nationale ombudsman, de Kinderombudsman en de Veteranenombudsman ontvingen vorig jaar 25.000 klachten en signalen. "Sinds ik ombudsman ben, is het al alle jaren hetzelfde. Nummer één: ik krijg een bericht van de overheid en ik begrijp het niet. En nummer twee is: ik krijg geen contact met de overheid", vertelt Van Zutphen. "Dat betekent die responsiviteit, een overheid die vanuit zichzelf enorm zijn best doet - dat lukt nog steeds niet."

Gebrek aan initiatief

Het gebrek aan actie vanuit de overheid komt volgens ombudsman Van Zutphen niet doordat er onvoldoende informatie is over welke burgers hulp nodig hebben. Volgens de Ombudsman is het een keuze: "Er zijn al heel veel rapporten over geschreven. De overheid weet al heel lang wat er moet gebeuren. Soms is het geldgedreven, omdat ze moeten bezuinigen. Dan gaan ze ervan uit dat niet iedereen die aanspraak mag maken op iets, zich ook meldt. Er zit een soort idee achter, dat als mensen het nodig hebben, ze zich wel melden."

Als voorbeeld noemt Van Zutphen het Tijdelijk Noodfonds Energie. Dat fonds werd vorig jaar voor de derde keer opengesteld en was bedoeld om huishoudens met een lager inkomen en een relatief hoge energierekening te helpen. "Daarvoor moet je weer digitaal vaardig zijn, je kan het alleen met je DigiD aanvragen. Degenen die het hardst nodig hebben, die komen niet aan de beurt."

Onnodig in de problemen

Door het gebrek aan initiatief vanuit de overheid komen burgers volgens de ombudsman soms onnodig in de problemen. "Dat betekent dat ze een hele moeilijke financiële positie hebben. Met gevolgen voor hun gezin, voor de kinderen. We weten ook allemaal dat gezondheid bij deze groep zich te wensen overlaat. Het heeft een enorme impact op mensen."

Tegelijkertijd ziet de ombudsman ook dat er organisaties en gemeenten zijn die burgers wel proactief benaderen. Bijvoorbeeld door hen te informeren over de regelingen waar ze gebruik van kunnen maken of hen die hulp automatisch te bieden. Dat gebeurt echter nog niet op grote schaal.

Volgens Van Zutphen is het belangrijk dat de muurtjes bij de overheid dan verdwijnen. "Als je dat gescheiden houdt, is het heel moeilijk om alles bij elkaar te brengen. Dat is het echt een voorwaarde om te komen tot die proactiviteit. De organisatie van de overheid moet zo ingericht zijn, dat ze weten wat er speelt in een huishouden en in een gezin."

De Amerikaanse chipfabrikant Nvidia heeft afgelopen kwartaal een recordomzet van 81,6 miljard dollar behaald. De nettowinst verdrievoudigde ten opzichte van een jaar eerder naar 58,3 miljard dollar. Op de beurs is de waarde van de chipmaker inmiddels gegroeid naar meer dan 5 biljoen dollar (dat zijn 12 nullen) en die is daarmee het waardevolste bedrijf ter wereld.

Hoewel deze cijfers de verwachtingen overtreffen, steeg het aandeel van Nvidia niet bijzonder hard na de bekendmaking van de kwartaalcijfers. Beleggers lijken inmiddels gewend aan het succes van het bedrijf.

AI is booming

Het bedrijf maakt chips die gebruikt worden voor AI-datacenters. De afgelopen jaren worden die met hoog tempo wereldwijd uit de grond gestampt en dat leidt tot grote winsten voor bedrijven zoals Nvidia.

Topman Jensen Huang zei bij de presentatie van de kwartaalcijfers te verwachten dat de omzet komend kwartaal om deze reden zal doorgroeien naar 91 miljard dollar. Het succes van Nvidia betekent ook goed nieuws voor de vele bedrijven die leveren aan de chipbouwer.

De ontwikkelingen in de AI-industrie gaan ontzettend hard. Beleggers steken op dit moment veel geld in bedrijven die actief zijn in deze sector.

Hoewel Nvidia op dit moment nog boven iedereen uittorent, neemt de concurrentie wel toe. Vorige week maakte AI-chipfabrikant Cerebras Systems een beursgang in New York. Het was met een aanvankelijke opbrengst van 5,5 miljard dollar de grootste beursgang op Wall Street van dit jaar.

Te hoge lasten en een te laag inkomen: de financiële situatie van Nederlandse huiseigenaren verslechtert, blijkt uit onderzoek van de Nationale Hypotheek Garantie (NHG). Dat leidt tot problemen met aflossen en rente betalen.

"Waar het tot voor kort eigenlijk alleen maar mensen met een laag inkomen waren, mensen in de steden en jongeren, zien wij nu een veel grotere groep met een betalingsachterstand die zich grote zorgen maakt", zegt directeur Roald van der Linde van NHG. "En dat zijn cijfers van voor de oorlog in Iran."

Zo geven meer huiseigenaren met een NHG-hypotheek aan het afgelopen jaar veel moeite te hebben met het betalen van de woonlasten. Ook steeg het aantal mensen dat wel eens een betalingsachterstand heeft. "Wat we nu zien is echt een keerpunt", zegt Van der Linde.

De Nationale Hypotheek Garantie

De NHG is een regeling voor huizenkopers die ze beschermt tegen financiële risico's. Als woningbezitters noodgedwongen hun huis moeten verkopen, bijvoorbeeld vanwege een scheiding, neemt de NHG de eventuele restschuld over.

Kopers kunnen zelf kiezen of ze de garantie willen; daarvoor betalen ze eenmalig een vergoeding van 0,4 procent van de totale hypotheek. Bij een hypotheek van 470.000 euro is dat dus 1880 euro. In Nederland hebben 1,4 miljoen huishoudens een hypotheek met een NHG.

Het is de vijfde keer dat NHG een onderzoek naar woonlasten uitvoert onder huishoudens met deze garantie. Zo'n 2400 mensen deden mee. Het eerste onderzoek dateert uit 2024.

Ruim een derde van de mensen die meededen aan de enquête zegt dat hun inkomen net genoeg of zelfs niet genoeg is om alle kosten en vaste lasten te kunnen betalen. Ze hebben weinig ruimte voor andere uitgaven, zeggen ze.

Daarom nemen ze maatregelen. Het grootste deel bespaart op bijvoorbeeld een vakantie, bezoek aan een restaurant of andere uitjes om de woonlasten te kunnen betalen. Soms bezuinigen ze ook op boodschappen en zeggen ze abonnementen op.

Jonge woningbezitters

Wat het meest opvalt, is dat nu vooral bij jonge woningeigenaren de financiële zorgen toenemen. Het percentage volwassenen tot 34 jaar dat het inkomen onvoldoende vindt om de woonlasten te betalen steeg van 12 naar 23 procent.

Volgens Van der Linde komt dat doordat jongeren van plan zijn hun huis te verduurzamen om de energiekosten omlaag te brengen. "Vooral jonge huiseigenaren zien verduurzaming steeds vaker als een kans om grip te krijgen op hun energierekening. Terecht, want verduurzaming loont in de meeste gevallen. Maar veel mensen hebben ook behoefte aan duidelijkheid over kosten, besparingen en de terugverdientijd."

ABN Amro rekende een paar maanden geleden uit dat de gemiddelde woonlasten voor jonge kopers bijna gelijk zijn aan die van jonge huurders. Jonge kopers zijn gemiddeld zo'n 30 procent van hun inkomen kwijt aan woonlasten. Bij jonge huurders is dat iets meer dan 35 procent.

Volgens de bank komt dat door de sterk gestegen huizenprijzen. Nederland is nog altijd een van de landen met de hoogste woonlasten van de eurozone.

Professionele hulp zoeken

Door de toenemende financiële druk op woningeigenaren neemt ook de stress toe, bij een op de vijf ondervraagden. Ze slapen slecht en worden moedeloos van hun financiële situatie.

Steeds meer mensen zoeken daarom professionele hulp om de problemen op te lossen, blijkt uit het onderzoek. Daar is Van der Linde blij mee: "Als je financiële zorgen hebt, ga alsjeblieft naar je financieel adviseur, ga naar je hypotheekverstrekker. Probeer erover te praten. Er zijn vaak oplossingen mogelijk."

Toch bleven de gemiddelde betalingsachterstanden grotendeels stabiel, rond de 4,6 tot 4,9 maanden. Er is wel een lichte stijging zichtbaar, maar het niveau van de betalingsachterstanden blijft volgens de NHG historisch laag.

Een lange, koude en dure winter, dat staat Europa te wachten als het de strenge milieuregels voor fabrikanten van fossiele brandstoffen niet snel versoepelt. Daarvoor waarschuwt Andrew Puzder in het FD.

Hij is ambassadeur van de Verenigde Staten bij de Europese Unie en volgens hem zijn de klimaatregels 'onuitvoerbaar'. De regels zijn twee jaar geleden door de EU vastgelegd in de methaanwet, die volgend jaar moet ingaan.

Het doel daarvan is om de uitstoot van methaan die vrijkomt bij olie- en gaswinning te verminderen. Energieleveranciers zijn daarmee verplicht om te melden hoe hoog de uitstoot van het broeikasgas is en moeten maatregelen nemen om die ook terug te dringen. Als zij dat niet doen volgen er boetes.

Erg afhankelijk

Maar volgens de Amerikaanse ambassadeur is dat niet te doen en kan dus de olie- en gaslevering aan Europa per 1 januari stoppen als er niets verandert. Volgens de VS kunnen ze hun olie en gas ook naar Azië sturen in plaats van naar Europa.

"Dat is bijzonder ongemakkelijk voor de Europese Unie", zegt energiedeskundige Lucia van Geuns van het Den Haag Centrum voor Strategische Studies (HCSS). "Wij zijn erg afhankelijk van import van zowel ruwe olie als vloeibaar aardgas, met name uit de Verenigde Staten."

Schaliegas, schalieolie en aardgas en -olie worden grootschalig gewonnen in de VS, legt Van Geuns uit. Daarbij is vaak sprake van methaanuitstoot bij de productie, "maar die administratie is niet altijd op orde".

"Het brengt veel papierwerk met zich mee, maar uiteindelijk is dat nodig om importeurs inzicht te geven in hoeveelheid methaan die zij indirect invoeren via de import van ruwe olie en aardgas."

Tempo te hoog

De nieuwe regels zijn door de EU bedacht in een tijd dat er nog geen sprake was van een oorlog in het Midden-Oosten en de afsluiting van de Straat van Hormuz. De manier waarop Europa het wil uitvoeren is een probleem, vindt directeur Jan-Willem van den Beukel van de belangenorganisatie van energiebedrijven, Vemobin.

"We steunen het doel van de methaanregels en het terugdringen van methaanemissies, maar de wereldwijde oliemarkt staat er al slecht voor", zegt Van den Beukel. Er is niet voldoende 'gecertificeerde' olie beschikbaar, zegt hij. Als de EU het plan doorzet, verwacht hij dat bedrijven geen interesse meer hebben om te exporteren naar Europa.

"Toen de regels werden opgesteld was dat voor binnen Europa", zegt Van den Beukel. Nu gelden ze ook voor de rest van de wereld, maar volgens Van den Beukel is het tempo van de EU te hoog. Als ze daar rekening mee houden zou een groter deel van de beschikbare olie aan de eisen kunnen voldoen.

Gebeurt dat niet, dan kan dat leiden tot meer import van eindproducten zoals benzine en diesel, denkt Van den Beukel. En dat kan weer leiden tot hogere prijzen. Ook energiedeskundige Van Geuns vraagt zich af of Europa de VS en andere landen kan vragen om aan de nieuwe regels te voldoen.

"Met een crisis in het Midden-Oosten waarin wij wel degelijk ook de gevolgen zien en voelen met betrekking tot de betaalbaarheid van gas, maar ook de betaalbaarheid van bijvoorbeeld olieproducten zoals kerosine en diesel, zijn we eigenlijk nu niet in een positie om dat te eisen."

Van tafel

In Brussel wordt erover gesproken om de regels misschien wat te versoepelen. Als het aan Europarlementariër Auke Zijlstra (PVV) ligt gaat de wet van tafel. Volgens hem zijn de bezwaren van de Amerikanen terecht en moet Europa kiezen: "Gas kopen in de VS, of we zitten vanaf januari met een gat van 25 procent in onze gasvoorziening."

Europarlementariër Mohammed Chahim (GroenLinks-PvdA) heeft juist geen begrip voor de Amerikanen en zegt dat Europa de rug recht moet houden. "We zijn een ontzettend belangrijke markt, ook voor de Amerikaanse olie- en gasindustrie, vooral gas", zegt Chahim. Hij kan zich niet voorstellen dat de VS zomaar een andere partij vindt waaraan ze miljarden verdienen en "daarmee ons aan de kant zetten."

Klimaatminister Stientje van Veldhoven zegt dat het belangrijk is om schone olie en gas te winnen, maar dat moet ook gebeuren op een manier die uitvoerbaar is. De Europese Commissie voert daar nog gesprekken over. "Ik weet zeker dat ze met een oplossing zullen komen", besluit de minister.

Vakbond FNV kondigt stakingen aan in het openbaar vervoer op woensdag 24 juni. Werknemers in het trein-, bus-, tram- en metrovervoer beginnen op die dag pas om 8 uur 's ochtends met werken. Voor die tijd rijdt er geen openbaar vervoer.

FNV wil dat bezuinigingen op de sociale zekerheid van tafel gaan. FNV en andere vakbonden zijn kritisch op plannen van het kabinet. Dat wil ondanks eerdere afspraken onder meer de AOW-leeftijd verhogen en de werkloosheidsuitkering (WW) verkorten van twee naar één jaar. Ook wil het kabinet bezuinigen op de WIA, die uitkering die mensen krijgen als ze twee jaar of langer ziek zijn en daardoor niet kunnen werken.

Teruggedraaid

Een deel van de kabinetsplannen is inmiddels teruggedraaid. Vorige maand trok het kabinet een bezuiniging in op hulp bij de bijstandsuitkering. In plaats daarvan stelde minister Aartsen (Werk en Participatie) voor om het kindgebonden budget vanaf volgend jaar voor meer gezinnen te versoberen.

Ook de verhoging van de AOW-leeftijd is nog niet definitief. Eind februari besloot het kabinet om die voorgenomen verhoging nog niet vast te leggen in de wet en eerst in overleg met onder meer de vakbonden op zoek te gaan naar alternatieven.

Verkeershinder

Het gevolg van de aangekondigde staking is dat mensen 's ochtends vroeg niet of moeilijker naar hun werk kunnen. "Wij begrijpen goed dat reizigers last hebben van deze actie en dat vinden wij heel vervelend", zegt Edwin Kuiper van FNV Vervoer. "Maar het kabinet weigert te luisteren naar de zorgen van werkenden. Onze leden zien geen andere mogelijkheid meer dan staken."

De vakbond bereidt ook stakingen in andere sectoren voor. Zo kondigde de havensector eerder al aan na mei te gaan staken. Ook sluit het toekomstige acties in het ov niet uit, waarbij de stakingen langer kunnen duren.

De stakingen in het ov kunnen nog worden teruggetrokken. Daarvoor geeft de vakbond het kabinet tot 25 mei de tijd. Het kabinet moet dan de plannen om de AOW-leeftijd te verhogen laten varen, stelt FNV.

Het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) reageert niet direct op de stakingen, maar laat weten "ergens komende weken" met een nieuw plan te komen. "Wij werken op dit moment aan een voorstel waarmee de bonden weer aan tafel kunnen komen."