Hoge prijzen aan de pomp en een dreigend dieseltekort zorgen voor een andere kijk op de toekomst van de olieraffinaderijen in Rotterdam en Vlissingen. Weliswaar komt er vanwege klimaatbeleid een einde aan het olietijdperk, voorlopig is er nog benzine, diesel en kerosine nodig. Overheden willen voorkomen dat de productiecapaciteit sneller afneemt dan de vraag naar olieproducten.

Europa is nu voor diesel en kerosine deels aangewezen op import uit het buitenland. Vanwege de oorlog in het Midden-Oosten betalen bedrijven en consumenten hier recordprijzen voor. De Europese Commissie wil van deze afhankelijkheid af. Voorzitter Von der Leyen kondigde deze week daarom een "strategische dialoog" over de raffinaderijen in Europa aan: "Het doel is om de kosten te verlagen en genoeg voorraden te hebben, ook voor defensie."

Eerder al waarschuwde NAVO-secretaris-generaal Rutte voor een tekort aan diesel voor tanks en kerosine voor gevechtsvliegtuigen bij een mogelijke oorlogssituatie. Komende week komt klimaat-minister Stientje van Veldhoven met de plannen voor de toekomst van raffinage in Nederland.

Spil in Europa

Nederland speelt een hele grote rol in de productie van benzine, diesel en kerosine. De raffinaderijen van Shell, BP en ExxonMobil in Rotterdam en de Zeeland Refinery in Vlissingen produceren tientallen miljarden liters brandstof voor de Europese markt. Deze zomer maakten ze iets meer kerosine vanwege tekorten in de luchtvaart, op dit moment wordt er weer iets meer diesel gemaakt.

De kosten voor de productie van brandstoffen liggen in Europa hoger dan in andere delen van de wereld. Dat heeft onder meer te maken met de prijs van CO2-rechten die bedrijven moeten kopen om broeikasgassen te mogen uitstoten. Daarnaast zijn in Nederland de elektriciteitskosten hoger dan in onze buurlanden en is het moeilijk om een zware aansluiting te krijgen.

De uitdaging voor het kabinet is nu om ervoor te zorgen dat raffinaderijen die uiteindelijk moeten verdwijnen, op korte termijn optimaal blijven produceren. Tegelijkertijd moet de CO2-uitstoot wel verder naar beneden.

Daarnaast moet er meer snelheid gemaakt worden bij de ontwikkeling van duurzame alternatieven voor diesel en kerosine. Het gaat dan onder meer om groene waterstof en biobrandstoffen.

De grootste raffinaderij van Europa is die van Shell in Pernis. Dagelijks worden hier ruim 400.000 vaten ruwe aardolie omgezet in brandstoffen. Een jaar geleden blies Shell de bouw van een bio-raffinaderij voor duurzame diesel en kerosine af, ook al was hier al meer dan een half miljard euro in geïnvesteerd. Reden was de concurrentie vanuit Azië en een te beperkte bijmengverplichting van biodiesel en bio-kerosine volgens het bedrijf.

Vijf jaar geleden produceerde Shell in zijn laboratorium al de eerste synthetische kerosine voor een KLM-vlucht naar Madrid. Deze duurzame vliegtuigbrandstof wordt gemaakt uit groene waterstof en CO2. De markt voor synthetische brandstoffen is volgens Shell nog niet rijp voor massaproductie.

Dat betekent niet dat er in Rotterdam niets gebeurt. Shell heeft de eerste grote fabriek voor groene waterstof in Nederland gebouwd. Het Finse Neste produceert op de Tweede Maasvlakte biobrandstoffen en verdubbelt op dit moment de productie naar 2,7 miljoen ton per jaar. Het Nederlandse Power2X werkt aan een fabriek voor synthetische kerosine. De locatie ligt precies tussen de raffinaderijen van Shell en Exxon Mobil.

Miljardenwinsten

Om minder CO2 uit te stoten doen Shell en Exxon Mobil mee aan het afvangen en opslaan van CO2. De broeikasgassen van de raffinaderijen worden dan deels opgeslagen in een leeg gasveld onder de Noordzee. De komende jaren zal het afvangen en opslaan van CO2 de kosten van raffinage verder verhogen.

Het bouwen van nieuwe olieraffinaderijen ligt vanwege het naderende einde van het olietijdperk niet voor de hand. Shell heeft de afgelopen jaren het aantal raffinaderijen wereldwijd al meer dan gehalveerd. De raffinaderij van Gunvor in Rotterdam is vorig jaar gesloten.

Om genoeg raffinagecapaciteit te houden in Europa moeten de kosten niet al te veel afwijken van die op andere continenten. Omdat er in Rotterdam en Zeeland zoveel brandstof gemaakt wordt, kijken ook andere Europese landen naar Nederland.

Beperking van de kosten voor raffinaderijen is niet onomstreden. De oliereuzen maken op dit moment vanwege de hoge brandstofprijzen ieder kwartaal miljardenwinsten. De milieubeweging zal het de minister van Klimaat en Groene Groei niet in dank afnemen als er steun komt voor de productie van diesel en kerosine.

"De verwarming gaat soms al wel aan, maar we houden er rekening mee dat het duur is. Dus 's avonds een dekentje over je heen of een dikke trui aan, daar denk je nu wel over na." Deze klant is net als andere bezoekers van de bouwmarkt bezig met de herfst, die nu echt is begonnen.

Bij veel huishoudens gaat de verwarming weer aan. De kans is groot dat die draai aan de thermostaat duurder uitpakt dan vorig jaar. Door de oorlog in het Midden-Oosten gaan de gasprijzen al maanden hard omhoog.

Dat ziet ook Tom Schuitemaker van vergelijkingssite Pricewise. "De prijs van gas ten opzichte van een jaar geleden ligt wel echt 40 tot 50 cent hoger per kubieke meter. Als je rond een gemiddelde van 1000 kubieke meter zit, dan gaat het alleen bij gas al om 500 euro op jaarbasis. Tel daar voor stroom nog 250 bij op, dan gaat het heel hard."

Zo snel ging de gasprijs omhoog

Eind oktober 2025 lag de gemiddelde gasprijs voor huishoudens bij 1,19 euro per kubieke meter. Gisteren lag die prijs op 1,60 euro. Dat is een stijging van bijna 35 procent.

Op de sites van prijsvergelijkers is een toename te zien van het aantal mensen die hun energieprijs willen vastzetten, zien ook andere aanbieders zoals Independer en Overstappen.nl. Opvallend is dat voor het eerst contracten met een looptijd van meerdere jaren ietwat goedkoper zijn dan jaarcontracten. Dat komt onder meer doordat de verwachting is dat het aanbod van vloeibaar gas de komende jaren toeneemt.

Er zijn drie soorten energiecontracten. Variabel, vast en dynamisch. Met een vast contract zet je dezelfde energieprijs voor langere tijd vast. Voor variabele contracten is er geen einddatum, maar kan de energieaanbieder de prijs om de paar maanden aanpassen. Bij een dynamisch contract verandert de prijs voortdurend, iedere dag of zelfs ieder uur.

Een vast jaarcontract is normaal voordelig omdat je korting krijgt van een energiemaatschappij, bijvoorbeeld in de vorm van een welkomstbonus. Maar de 3-jaarscontracten kunnen nu concurreren, zegt Schuitemaker. "We zien dat langere contracten 10 keer vaker worden aangevraagd dan een jaar geleden."

Gasprijs voorlopig nog hoog

De herfst is nog maar net begonnen en hoewel de temperaturen al iets dalen, zal het vanaf november nog kouder worden. Dan neemt ook de vraag naar gas toe.

Voor huishoudens die hun energiegebruik willen en kunnen sturen is een dynamisch energiecontract een optie, zegt Gerben Hieminga, senior sector-econoom energiemarkten en energiebeleid bij ING. Bijvoorbeeld overdag als de zon schijnt je elektrische auto opladen of de was doen. Voor mensen die risico's willen vermijden is een vast contract een alternatief. "Als het een koude winter wordt schieten de prijzen omhoog. Als je dat risico wil vermijden moet je een vast contract nemen."

Econoom Hieminga verwacht dat de prijzen voorlopig nog wel hoog blijven. Dat denkt ook Schuitemaker van Pricewise. Door de onrust in het Midden-Oosten is er voorlopig nog wel minder aanbod en het lijkt er niet op dat die situatie binnen korte tijd verandert.

Na twee dagen overleg hebben de Europese Unie en China in Peking een voorlopig akkoord bereikt om de export van Chinese hybride en plug-inhybride auto's naar Europa af te remmen.

Eurocommissaris Sefcovic, die gesprekken voerde met de Chinese minister van Handel Wang Wentao, sprak na afloop van "tastbare resultaten". Volgens hem hebben ze afgesproken om de Chinese export van hybride en plug-inhybride auto's naar de Europese markt te halveren. De komende vier jaar betekent dat een afname van enkele miljoenen auto's, zei hij.

Daarnaast zijn volgens Sefcovic afspraken gemaakt over betere toegang voor Europese producten tot de Chinese markt en over bijvoorbeeld de export van zeldzame aardmetalen uit China.

China heeft een verklaring gepubliceerd waarin het bevestigt dat er een akkoord is over dit onderwerp. Details worden niet genoemd in die verklaring.

Oneerlijke concurrentie

Het overleg moest een antwoord bieden op de oplopende handelsspanningen tussen Brussel en Peking. De EU klaagt al langer over het grote handelstekort met China en oneerlijke concurrentie door Chinese staatssteun. Volgens de Europese Commissie kostte dat handelstekort vorig jaar meer dan 1 miljard euro per dag.

De autosector was een belangrijk gespreksonderwerp tijdens het overleg. De import van plug-inhybrides uit China nam het afgelopen jaar sterk toe, terwijl de prijzen daalden. Europese fabrikanten vrezen daarom voor oneerlijke concurrentie.

'Positieve stap'

De Europese autobrancheorganisatie ACEA verwelkomt de overeenkomst. De organisatie spreekt van een positieve stap om de handelsspanningen te verminderen. Wel zegt ACEA de details van de overeenkomst nog te moeten analyseren.

Sefcovic zegt in zijn verklaring dat Europese Commissievoorzitter Von der Leyen de uitkomsten van de gesprekken gaat beoordelen. Vervolgstappen worden vervolgens besproken met Europese regeringsleiders tijdens de komende Europese Raad.

De fietsmerken Batavus, KOGA en Babboe maken een doorstart. Dat melden de curatoren van de Nederlandse fietsproducent Accell. De merken zijn verkocht aan de Singaporese investeerder Dutech. Ook het IT-platform van de fietsproducent en de Hongaarse activiteiten van Accell Group zijn verkocht.

Accell werd in augustus failliet verklaard. Bij het bedrijf werkten bijna 2000 mensen verspreid over vijftien landen, met het hoofdkantoor in Amsterdam. Mogelijk kan een deel van het personeel verder onder de nieuwe eigenaar.

Het IT-platform gaat op een later moment over naar Dutech. Voorlopig blijft het platform beschikbaar voor de verdere afwikkeling van het faillissement. Er lopen nog gesprekken over de verkoop van de overige onderdelen. De curatoren verwachten op een later moment daar meer over te kunnen vertellen.

Medewerkers in het streekvervoer staken woensdag de hele dag. Vakbonden CNV en FNV hebben de landelijke staking uitgeroepen omdat de cao-onderhandelingen zijn vastgelopen. Onder die cao valt niet het stadsvervoer in Amsterdam, Den Haag en een deel van Rotterdam.

Bijna 13.000 mensen leggen volgens de bonden het werk neer, vooral buschauffeurs, maar ook kantoorpersoneel. Ze vinden dat de voorstellen van de werkgevers een 'verslechtering' zijn.

"Er wordt al ontzettend veel gevraagd van de mensen die iedere dag het streekvervoer draaiende houden. Toch willen werkgevers nog verder ingrijpen in hun werktijden, inkomen en herstelmogelijkheden", zegt FNV-woordvoerder Guus Staats. De vakbonden willen afspraken maken om het werken in het streekververvoer beter en gezonder te maken.

Zo willen de bonden dat de lonen stijgen, met 9,5 procent over een periode van 2 jaar, dat chauffeurs sneller een vast contract krijgen en dat er een degelijke ouderenregeling komt.

De vakbonden begrijpen dat de staking vervelend is voor reizigers die afhankelijk zijn van het streekvervoer, maar als de stakingsdag niet het gewenste effect heeft, dan komen er toch nieuwe acties, zeggen ze.

"We zullen komende tijd elke week een actiedag organiseren. Wanneer en hoe maken we pas kort van tevoren bekend", aldus Niels Rook van CNV.

Drie ontslagen medewerkers van OpenAI waarschuwen het bedrijf in een open brief voor een angstcultuur. De drie pagina's tellende brief is door hen op sociale media gepubliceerd.

Vorige week ontsloeg het Amerikaanse bedrijf de drie veiligheidsmedewerkers. Volgens OpenAI zouden zij bedrijfsinformatie hebben gedeeld met externe partijen. In de brief ontkennen de ontslagen medewerkers dit.

Zij denken ontslagen te zijn, omdat ze intern hun kritiek en zorgen hadden geuit over de veiligheid van de AI-modellen. Door het ontslag is er volgens hen een geruchtenmolen op gang gekomen waardoor mensen die nog wel bij OpenAI werken geen kritiek meer durven te uiten.

"Als OpenAI-medewerkers zich niet meer vrij voelen om interne veiligheidszorgen aan te stippen, dan lopen we allemaal het risico dat er echt iets catastrofaal misgaat", schrijven zij in de brief. Ze roepen OpenAI bovendien ook op om met een externe toezichthouder te werken.

Reactie OpenAI

Een woordvoerder van het bedrijf heeft in reactie op de open brief tegen de krant The Wall Street Journal gezegd dat de medewerkers niet zijn ontslagen omdat ze kritiek hadden op de veiligheidsmaatregelen van het bedrijf. Ook zegt OpenAI dankbaar te zijn voor de bijdragen die de drie oud-medewerkers hebben geleverd.

OpenAI is de afgelopen tijd veel in het nieuws geweest, omdat het bedrijf de controle verloor over de eigen AI-modellen. In drie maanden tijd heeft OpenAI twee keer het werk moeten stopzetten. De eerste keer was in juli toen 1200 agents bij het AI-bedrijf Hugging Face wisten in te breken.

Onder druk van de aanhoudende demonstraties heeft de Franse regering toegezegd dat er 3000 extra leerkrachten komen. Maar de druk op Frankrijk om de overheidsfinanciën aan te pakken is minstens zo groot.

Frankrijk heeft, al sinds de Franse revolutie van 1789, een traditie van massale protesten die op geweld uitlopen. En, om twee recente voorbeelden te noemen, of het nu gaat om investeren in schoolgebouwen of het terugdraaien van pensioenbezuinigingen: het tegemoet komen aan de eisen van de demonstranten, kost de staat geld. Geld dat er niet is.

"De opgave om te bezuinigen was al heel groot, maar door de oplopende rentes wordt het nog veel moeilijker", zegt Rabobank-econoom Maartje Wijffelaars. Volgens een door de Franse regering aangesteld panel van economen, moet er 126 miljard euro bezuinigd worden om tegen 2032 de staatsschuld te stabiliseren. "Dat gaat pijn doen", zegt Wijffelaars, "want je kunt niet alle huishoudens en bedrijven ontzien".

Schuldenberg

Frankrijk geeft structureel meer uit dan er binnenkomt, en ook meer dan volgens het stabiliteitspact van de EU is toegestaan. En dus loopt de Franse staatsschuld op. Volgens de laatste Europese statistieken bedraagt deze ruim 3500 miljard euro.

De schuld van Frankrijk is gestegen tot 119 procent van het bnp (het totale jaarlijkse nationale inkomen). Een schuld van maximaal 60 procent wordt in de EU wenselijk geacht. Frankrijk is al regelmatig door de EU op de vingers getikt vanwege het hoge begrotingstekort en de hoge staatsschuld.

Afnemend vertrouwen

Ook beleggers kijken kritisch naar Frankrijk. Het vertrouwen dat het land op lange termijn zijn schulden kan afbetalen daalt. Dat blijkt uit de oplopende rente op staatsschuld. Wie voor 10 jaar geld uitleent aan Frankrijk, krijgt nu bijna 5 procent rente per jaar. Anderhalf jaar geleden was dat nog 3,5 procent.

Beleggers eisen een hogere rente omdat ze twijfelen aan de kredietwaardigheid van Frankrijk. En dus heeft het land niet alleen te maken met een hoge schuld, maar neemt de rente ook een steeds grotere hap uit de begroting.

Frankrijk-correspondent Saskia Houttuin:

"Terwijl de Franse schulden en rentelasten verder oplopen, zit de regering van premier Sébastien Lecornu in een lastig parket. De komende periode moet hij de begroting voor 2027 door het parlement zien te krijgen. Maar net als in Nederland heeft de regering geen meerderheid.

Vorig jaar bleek dat al een enorme uitdaging, maar kwam Lecornu er dankzij een deal met de socialisten uit. Dit jaar wordt het lastiger; met de presidentsverkiezingen in het vooruitzicht zullen oppositiepartijen zich niet snel willen branden aan impopulaire bezuinigingen.

Lecornu heeft wel een troef; hij zou eventueel buiten het parlement om de begroting er doorheen kunnen loodsen. Maar eerder heeft de inzet van dat omstreden wetsartikel tot een regeringsval geleid - dus het is ook een risico."

Ook andere landen hebben een zeer hoge staatsschuld, zoals het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten. Zelfs Nederland en Duitsland zien de rente oplopen.

Maar in Frankrijk stijgt de rente een stuk harder. Dat renteverschil, de 'spread' genoemd, was een jaar geleden nog 0,8 procent. Inmiddels is dat 1,5 procent. "Dat lijkt misschien weinig, maar het is wel een punt van zorg", zegt ING-econoom Bert Colijn. Gezien de grootte van de staatsschuld, gaat het om miljarden. "Als dat verschil te groot wordt, leidt dat tot twijfels bij beleggers, banken en andere landen over de kracht van de hele Europese Unie", legt Colijn uit.

Eurocrisis

Dat doet denken aan 2010, toen de Griekse schuldencrisis losbarstte. De enorme schuld van Griekenland leidde tot afnemend vertrouwen in de euro. Na lang crisisoverleg verschafte de EU noodleningen aan het land. Dat zorgde ervoor dat Europa politiek bij elkaar bleef en de euro niet verder wegzakte.

Ook de afgelopen weken werd de euro minder waard ten opzichte van de dollar. De vraag is of de situatie nu net zo ernstig is als in 2010. Colijn zegt dat de situatie nu nog lang niet zo prangend is als destijds met Griekenland, maar dat de gevolgen als Frankrijk verder afglijdt, in potentie wel groter zijn. "Frankrijk is een veel grotere speler dan Griekenland, zowel politiek als economisch. Als Frankrijk financieel verder verzwakt dan straalt dat meer af op heel Europa dan Griekenland destijds."

Volgens Colijn kan de druk op de Europese Centrale Bank om te hulp te schieten toenemen, maar is het echt eerst aan Frankrijk om zelf de problemen op te lossen.

Vliegtuigmaatschappij KLM annuleert voor komende maanden verschillende vluchten. Veel toestellen kunnen tijdelijk niet worden gebruikt, omdat deze stuk zijn. Hierdoor staat de vloot onder druk.

Het gaat om vluchten in de periode 26 oktober tot begin maart. Het luchtvaartbedrijf weet nog niet om hoeveel vluchten en om welke bestemmingen het gaat. "We kijken naar vluchten met de minste impact. Waarbij we passagiers zoveel mogelijk kunnen overboeken", zegt een woordvoerder.

De vliegmaatschappij hoopt met het vroegtijdig inperken van de vluchten een betrouwbaardere en stabielere dienstregeling te kunnen waarborgen.

Vernieuwing

Het schrappen van de vluchten is volgens KLM noodzakelijk vanwege een samenloop van omstandigheden. Er is sprake van ongepland onderhoud en schadeherstel aan vliegtuigen, maar ook onderhoudswerkzaamheden die langer duren dan voorzien. Zo duurt het leveren van onderdelen soms lang.

In mei kwam de divisie van KLM die onderhoud verricht aan vliegtuigen onder verscherpt toezicht van de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) te staan. Omdat de divisie niet aan nieuwe normen zou voldoen die voorschrijven dat klein onderhoud aan vliegtuigen sneller moet worden afgehandeld en geregistreerd.

De luchtvaartmaatschappij heeft recentelijk zeven miljard euro geïnvesteerd in het vernieuwen van de vloot. Tegelijkertijd worden oude modellen uitgefaseerd.

Onlangs kwam een nieuw type vliegtuig aan op Schiphol, de Airbus A350. "Maar het duurt even voor dat die operationeel is", besluit de woordvoerder.

De tarieven die huishoudens betalen voor het gebruik van het elektriciteitsnet worden vanaf 2029 afhankelijk van het gebruik en de drukte op het elektriciteitsnet.

Dat blijkt uit een voorstel van de Autoriteit Consument en Markt. Het voorstel is samen met de netbeheerders, Energie-Nederland en het ministerie van Economische Zaken en Klimaat opgesteld.

De ACM hoopt huishoudens zo te stimuleren om bijvoorbeeld elektrische auto's op te laden op momenten dat het rustig is op het net. "Huishoudens krijgen een prikkel om het net te gebruiken op momenten dat het minder druk is", zegt ACM-bestuurslid Manon Leijten. Op die manier moet er meer ruimte vrijkomen op het net, bijvoorbeeld voor nieuwe woningen.

"Door de tarieven tijdsafhankelijk te maken en huishoudens te laten betalen naar gebruik gaat ongeveer zestig procent van de huishoudens erop vooruit", zegt Leijten. De ACM verwacht dat er met het nieuwe tariefstelsel op de lange termijn minder netverzwaringen nodig zijn. Daarmee moeten de kosten voor alle netgebruikers beheersbaar blijven.

Flexibele tarieven

Momenteel betalen alle huishoudens hetzelfde bedrag voor hun aansluiting op het elektriciteitsnet. Het maakt daarbij niet uit hoeveel je verbruikt. "Een klein appartement met een paar lampen en een paar apparaten betaalt dus even veel als een grote woning met een warmtepomp en een eigen laadpaal", zegt de ACM.

Met het voorstel van de ACM verandert dat. Het transporttarief, het vaste bedrag dat huishoudens betalen voor het transporteren van gas en elektriciteit, gaat op de schop. Ongeveer een derde van dat tarief blijft een vast bedrag. De rest is variabel en hangt af van het verbruik en het tijdstip waarop elektriciteit wordt gebruikt.

De ACM wil dat er tijdsblokken komen met lage, normale en hoge tarieven zodat mensen weten wanneer het goedkoper of duurder is. Die tarieven zijn in de zomer anders dan in de winter. Huishoudens die hun energierekening willen verlagen, kunnen dat doen door minder energie te verbruiken op drukke momenten.

Lagere energierekening

De netbeheerders verwachten dat de nieuwe tarieven de piekbelasting met ongeveer tien procent verlagen. Daarmee kunnen er ongeveer 700.000 extra woningen worden aangesloten.

De ACM verwacht dat het nieuwe stelsel ook gunstig uitpakt voor de energierekening van huishoudens die nu al relatief weinig energie gebruiken. "In vergelijking met de huidige regels betaalt een klein appartement in 2029 zo'n 100 tot 200 euro per jaar minder dan het jaar daarvoor."

Een huishouden in een vrijstaande woning met warmtepomp en een elektrische auto dat het verbruik zoveel mogelijk aanpast zal niet direct minder gaan betalen. Zo'n huishouden betaalt volgens de nieuwe regels 300 tot 450 euro per jaar meer, zegt de ACM.

Later dit jaar wordt het voorstel definitief gemaakt. Het nieuwe tariefstelsel moet in 2029 ingaan.

Hoewel er meer ruimte is voor woningkopers om te onderhandelen, houdt de krapte op de woningmarkt aan. Dat concludeert de makelaarsvereniging NVM.

Het afgelopen kwartaal verkochten aangesloten makelaars 41.700 bestaande woningen, ongeveer even veel als een jaar geleden. Door de zomervakantie zijn er in het derde kwartaal altijd minder transacties. Dit kwartaal was de daling groter dan normaal.

Een bestaand huis kostte gemiddeld 503.000 euro. De prijzen stijgen met bijna 2 procent per jaar.

"De markt blijft krap: bijna twee derde van de verkopen wordt nog steeds overboden", aldus Lana Goutsmits-Gerssen, voorzitter van de NVM.

Groter aanbod koop ten koste van huur

Er zijn afgelopen kwartaal 48.500 woningen in de verkoop gezet door NVM-makelaars, 5 procent meer dan een jaar eerder. De groei zit vooral in appartementen, waarbij voormalige huurwoningen in de verkoop kwamen.

"Meer aanbod geeft woningkopers iets meer lucht", zegt Goutsmits-Gerssen. "Ze kunnen vaker een tweede bezichtiging plannen en krijgen bij sommige woningen meer ruimte om te onderhandelen."

Tegelijkertijd verkleinde het aanbod voor huurders.

Nieuwbouw moeilijk verkocht

Het aanbod van nieuwbouwwoningen steeg met 17 procent ten opzichte van een jaar eerder. Hierdoor komt het aanbod van nieuwwoningen in de buurt van het hoogste niveau in meer dan tien jaar.

Het hogere aanbod vertaalde zich niet in meer verkochte woningen. De NVM laat weten dat de aangesloten makelaars dit kwartaal juist 400 woningen minder verkochten dan een jaar eerder.

"Lange bouwtijden en hoge overbruggingskosten maken de stap lastiger", zegt Goutsmits-Gerssen. "Woningen moeten aansluiten bij wat mensen zoeken en kunnen betalen."

Ook de gemiddelde prijs van een nieuwbouwwoning heeft sinds begin 2026 de grens van het half miljoen gepasseerd. Sindsdien bleef de prijs ongeveer gelijk. Omdat de prijs per vierkante meter wel oploopt, ontstaat krimpflatie: de koper krijgt voor dezelfde prijs minder oppervlakte woonruimte.

Bouwbedrijf BAM neemt A.Hak over, een specialist op het gebied van ondergrondse infrastructuur. Het grote Nederlandse bouwbedrijf telt daarvoor 504 miljoen euro neer.

A.Hak is een grote speler op het gebied van het aanleggen van warmtenetten, het plaatsen van kilometerslange transportleidingen en het aan land brengen van energie opgewekt op zee.

Dat doet het bedrijf uit Geldermalsen vooral in Nederland, maar ook in België en het Verenigd Koninkrijk. Vorig jaar maakte het bedrijf bijna 18 miljoen euro winst.

Versterking

BAM-topman Ruud Joosten noemt de overname een grote stap in de groeistrategie van het bouwbedrijf. Volgens Joosten zorgt het ervoor dat BAM zijn werk nog beter verspreidt over heel Nederland. Ook verwacht hij veel van de groei van de onderneming in het Verenigd Koninkrijk vanwege de aanleg aan water- en energie-infrastructuur.

"We zijn blij dat A.Hak een centrale rol blijft spelen in de verdere ontwikkeling van BAM's werk op het gebied van energie en ondergrondse infrastructuur", zegt Henk Herremans, CEO van A.Hak.

De topman heeft het over nieuwe kansen voor klanten en werknemers. Er werken zo'n 900 fulltime medewerkers bij A. Hak. Het bedrijf verwacht dat alle medewerkers hard nodig zullen blijven gezien de grote opgave van de energietransitie. A.Hak blijft onder de eigen naam opereren.

Bouw

Met de overname verstevigt de Koninklijke BAM Groep B.V. haar positie als grootste bouwbedrijf van Nederland. Vorig jaar haalde het bedrijf voor ruim 7 miljard euro aan bouwopdrachten binnen en zag het de winst bijna verdrievoudigen tot 211 miljoen euro.

De bouwsector heeft de afgelopen jaren met uitdagingen te maken zoals stikstofbeperkingen, personeelstekort en onzekerheid over bouwprojecten. Relatief veel bouwbedrijven stopten ermee na de coronaperiode, maar grote aannemers als BAM, Heijmans en Dura Vermeer krijgen juist veel opdrachten binnen.

De vrachtprijzen voor ruwe-olietankers hebben een recordhoogte bereikt. De vraag naar tankers is groot, maar wereldwijd is er een tekort. Dat blijkt uit onderzoek van ING.

"Door de aanhoudende oorlog in Iran en verstoringen in de Straat van Hormuz moeten tankers grotere afstanden afleggen", zegt ING-econoom Rico Luman. Tankers zijn dus langer onderweg en kunnen minder vaak worden ingezet. Daarnaast beginnen de oliestromen vanuit het Midden-Oosten weer op gang te komen, wat leidt tot de extra vraag, verklaart Luman.

Aanvallen

Afgelopen week werden de meeste tankers aangevallen sinds het begin van de oorlog tegen Iran, meldt het Maritiem Informatiecentrum (JMIC), dat onder leiding van de VS staat. Daarbij zijn ook pogingen tot aanvallen meegenomen; net als intimidatie met bijvoorbeeld overvliegende drones.

Vorige week daalde het aantal schepen dat door de Straat van Hormuz voer naar het laagste niveau in twee maanden. Slechts zeven schepen maakten de oversteek. De olie-export vanuit de Straat nam daarmee ook af.

Onder de radar

De werkelijke oliestromen vanuit het Midden-Oosten zijn niet helemaal terug te zien in de officiële cijfers, vertelt econoom Luman. Een deel gebeurt onder de radar, onder bescherming van het Amerikaanse leger. "Die maken gebruik van shuttle services van tankers die door de Straat van Hormuz varen en de vracht daarna weer overladen op andere schepen."

Volgens de econoom heeft de dollar ook een effect op de recordhoogte van de vrachtprijzen. De dollar is gaan stijgen ten opzichte van de euro. "Op de wereldmarkt wordt ruwe olie standaard in Amerikaanse dollars verhandeld, daarom heb je nu meer euro's nodig."

Geld als water

Begin deze maand kostte de huur van één tanker gemiddeld 500.000 dollar per dag. Dat is tien keer het gemiddelde van vorig jaar. "Eerdere pieken, zoals in 2022 na de invasie in Oekraïne, waren boven de 100.000 dollar. Maar zoals nu, dat hebben we nooit eerder gezien", zegt econoom Luman. Volgens hem liggen die prijzen op routes vanuit of richting het Midden-Oosten nog veel hoger. En dat gaat dus ook om inkomsten van tankerrederijen. "Die verdienen nu geld als water".

Jarenlang is er weinig geïnvesteerd in ruwe-olietankers. "Vooral tijdens de coronacrisis, er werd minder gereden en gevlogen", legt econoom Luman uit. Nu de vraag weer is toegenomen, nemen de bestellingen ook weer toe. Maar veel schepen worden pas ten vroegste in 2028 geleverd. Waarschijnlijk nadat de huidige stijging voorbij is.

Ook consumenten moeten nog even geduld hebben. Hoewel de olieprijs de laatste tijd weer wat is gedaald, blijft de benzine- en dieselprijs nog hoog. "Dat komt doordat er weinig raffinagecapaciteit is, die is beschadigd in het Midden-Oosten en ook in Rusland. Daarbovenop hebben we te maken met hele hoge transportkosten van tankers. Dat houdt de brandstofprijs aan de pomp hoger dan je zou verwachten", besluit Luman.

De Nederlandse Staat bouwt het belang in ABN Amro verder af. Op dit moment heeft de Staat nog 20,7 procent van de bank in handen, maar de komende tijd wordt dit verder afgebouwd naar 10,5 procent. Dat maakt NL Financial Investments (NLFI) bekend, dat namens de regering de overheidsbelangen in banken en verzekeraars beheert.

ABN Amro werd tijdens de kredietcrisis opgekocht voor 16,8 miljard euro. Het kabinet wilde met de ingreep voorkomen dat de bank zou omvallen. In 2015 besloot de Staat de aandelen in de bank geleidelijk weer te verkopen. Afgelopen juli werd bekend dat het aandeel inmiddels was teruggebracht naar 20,7 procent.

Jarenlang was de vrees dat de ingreep Nederland geld zou kosten. Maar de afgelopen tijd is de beurswaarde van ABN Amro flink toegenomen, waardoor er veel meer geld wordt verdiend aan de verkoop van de aandelen dan in eerste instantie werd gedacht. Er bestaat nu zelfs een kans dat de Staat er geen geld op verliest en er zelfs een beetje aan verdient.

De NLFI verkoopt de aandelen heel stapsgewijs. Hoelang het gaat duren voordat het aandeel is teruggebracht tot 10,5 procent is niet te zeggen. De laatste verkoopronde van aandelen duurde zo'n tien maanden en leverde bijna 2,5 miljard euro op. Uiteindelijk is de bedoeling dat het belang van de Staat in ABN Amro wordt teruggebracht naar 0.

Na maanden van acties en stakingen gaan vandaag de werkgevers en werknemers weer in gesprek met het kabinet in het Catshuis. Eerder liepen de vakbonden weg, maar nu de bezuinigingen op de AOW, WIA en WW zijn geschrapt willen ze weer praten.

De politiek verwacht nogal wat van de sociale partners, oftewel 'de polder'. Vijf vragen over een mogelijk sociaal akkoord.

Wat wordt er nu verwacht van de polder?

"Samenwerking met de sociale partners, samenleving en beide Kamers is de enige weg vooruit", schrijft het kabinet in de uitnodiging. Vergrijzing, baanverlies door kunstmatige intelligentie en uitval door ziekte worden genoemd als grote maatschappelijke uitdagingen.

De polder moet meedenken over de houdbaarheid van de sociale zekerheid, vindt het kabinet. Ook moet er een plan komen voor een sterkere economie, oftewel over de toekomst van het verdienvermogen van Nederland zoals omschreven in het rapport-Wennink.

Het is geen verrassende agenda, want hierover spraken de vakbonden en werkgevers de afgelopen maanden zelf al formeel en informeel, zonder het kabinet. Dat economische groei de beste manier is om sociale voorzieningen te bewaken, beamen de sociale partners. Ook zijn ze het ermee eens dat er iets moet gebeuren aan de arbeidsongeschiktheidsbeoordelingen in het kader van de WIA.

Komen er helemaal geen bezuinigingen meer op de sociale zekerheid?

Waarschijnlijk toch wel, maar op dit moment is nog niet te zeggen hoeveel. Wel duidelijk is dat om de vakbonden weer aan tafel te krijgen het minderheidskabinet de aangekondigde bezuinigingen op de sociale zekerheid helemaal uit de begroting van het ministerie van Sociale Zaken heeft gehaald. Dat laat een gat van 2,4 miljard euro achter op de begroting.

Daarmee is duidelijk dat het probleem nog niet is opgelost. "Rekeningen gaan niet weg door te doen alsof ze er niet zijn. Er zal hervormd moeten worden, linksom of rechtsom", zei minister Heinen van Financiën vorige week bij de Algemene Financiële Beschouwingen.

Dus het kabinet rekent erop dat de gesprekken in de polder uiteindelijk wel moeten leiden tot een akkoord met besparingen. Vooral bij de WIA is de verwachting dat dat moet lukken. En tegelijkertijd is nog niet gezegd dat die gesprekken in het voorjaar al klaar zijn en of ze wel leiden tot genoeg besparingen om het begrotingsgat te dichten.

In dat geval gaat de coalitie in het voorjaar opnieuw het gesprek aan met elkaar om dat op te lossen en te bekijken of en waar extra bezuinigingen nodig zijn. Voor nu staat het begrotingsgat in ieder geval voor de helft (1,2 miljard) geparkeerd bij Onderwijs.

Wat heeft Nederland aan zo'n akkoord?

Nederland heeft een lange traditie van overleg tussen werkgevers en werknemers. Het Akkoord van Wassenaar uit 1982 wordt vaak genoemd als een belangrijke historische uitkomst van polderoverleg. De economie draaide slecht, de werkloosheid was hoog en de polder werd het uiteindelijk eens over loonmatiging. Een ander voorbeeld is het pensioenakkoord uit 2019, dat een rigoureuze wijziging van het pensioenstelsel mogelijk maakte.

Het voordeel van zulke akkoorden is dat de handtekening van werkgevers en werkgevers ervoor zorgt dat de plannen standhouden, ook als een kabinet valt. Het geeft dus een kans om grote maatschappelijke of economische problemen aan te pakken, zonder dat vakbonden en werkgevers weer nieuwe eisen op tafel leggen.

Waarover is men het eens wat betreft de WIA?

Zowel werkgevers als werknemers vinden dat het beoordelingssysteem voor de arbeidsongeschiktheidsuitkering WIA te complex is. Niet de aandoening bepaalt of je een uitkering krijgt, maar de hoogte van het inkomensverlies. Bij de berekening daarvan zijn de afgelopen jaren veel fouten gemaakt. En mensen met een hoger inkomen hebben meer kans op een uitkering. Daarnaast groeit de wachtlijst door een tekort aan keuringsartsen.

Verder vinden werkgevers dat er te veel Nederlanders in de WIA belanden. In 2018 kende het UWV nog 41.400 nieuwe WIA-aanvragen toe. In 2025 waren dat er 71.300. Vakbonden wijzen erop dat Nederlanders steeds wat langer moeten doorwerken en vaker uitvallen richting hun pensioen. Ook zouden werkgevers te weinig doen om uitval en, uiteindelijk, arbeidsongeschiktheid te voorkomen.

Al eerder maakten werkgevers en werknemers afspraken over gezond doorwerken tot aan het pensioen en over het continu bijscholen van personeel om te voorkomen dat werknemers zonder werk komen te zitten. Dat levert nog te weinig resultaat op, zeggen de vakbonden. Zij willen dat werkgevers verplicht werk moeten maken van preventie en bijscholing.

Op hun beurt zetten nu werkgevers loondoorbetaling bij ziekte op de agenda. In navolging van het rapport-Wennink vinden werkgevers dat zij te lang moeten doorbetalen bij ziekte. Ziekteverzuim zal dus op de agenda staan, maar over het terugdringen van verzuim verschillen de sociale partners sterk van inzicht.

Wanneer ligt er zo'n sociaal akkoord?

Het overleg van vandaag lijkt vooral bedoeld om het gesprek te herstarten. Ook wil het kabinet een tijdspad bespreken voor zo'n sociaal akkoord.

Vorige week noemde minister Heinen het voorjaar als "ijkpunt", maar de vakbonden hebben geen haast. Voor de kerst zal er geen akkoord liggen, zeggen zij. Het kan een kwestie van maanden zijn, of misschien wel twee jaar, laten ze weten.

Ook is nog de vraag of het één groot akkoord moet worden. Het kan ook zijn dat er aparte akkoorden komen over bijvoorbeeld verzuim, arbeidsmarkt en economische groei.

De overname van Warner Bros Discovery door mediabedrijf Paramount Skydance is na meer dan een jaar definitief gemaakt. Met de deal van 111 miljard dollar (98 miljard euro) is een nieuwe mediagigant gecreeërd. Het bedrijf gaat Skydance heten.

Iets meer dan een jaar geleden bracht Paramount Skydance het eerste bod uit op Warner Bros, dat eerder al was ingegaan op een overnamebod van streamingdienst Netflix. Paramount en Netflix begonnen aan een biedingenstrijd, die ertoe leidde dat de streamingdienst zich terugtrok.

Te veel macht

Twaalf Amerikaanse staten, onder leiding van Californië, spanden in juli een rechtszaak aan om de miljardenovername door Paramount tegen te houden. Zij vreesden dat het bedrijf met de deal te veel macht zou krijgen om prijzen voor televisie- en filmconsumenten te verhogen.

Eind vorige maand schikte Paramount met de twaalf staten. Het bedrijf deed de belofte jaarlijks 300 miljoen dollar meer te gaan uitgeven aan filmproducties in de VS en jaarlijks minimaal dertig films in Amerikaanse bioscopen te gaan uitbrengen.

Welke zenders en producties vallen onder Paramount en Warner Bros?

Paramount bezit onder meer televisiezenders MTV en Nickelodeon en is mede-eigenaar van streamingdienst SkyShowtime. Het bedrijf is daarnaast bekend van films als Titanic en Gladiator en van filmreeksen als Transformers, Mission: Impossible en Star Trek.

Warner Bros is eigenaar van de tv-zenders CNN, Eurosport, Cartoon Network en Discovery Channel. Het bedrijf is daarnaast verantwoordelijk voor filmreeksen als Harry Potter, The Lord of the Rings en The Matrix en behoort tot de grootste filmstudio's ter wereld. Ook is het mediabedrijf eigenaar van streamingdienst HBO Max en van series als Game of Thrones.

Er moet ook een commissie komen die toezicht zal houden op de redactionele onafhankelijkheid van nieuwszenders CBS News en CNN. De vader van Paramount-CEO David Ellison, Larry Ellison, onderhoudt nauwe banden met president Trump.

De Amerikaanse president uit geregeld harde kritiek op CNN. Hij trok de persaccreditatie van CNN vorige maand nog in. Dat besluit werd kort daarna teruggedraaid door een rechter.

Kostenbesparingen

De Ellisons lieten er geen gras over groeien. Vandaag verscheen in het hoofdkantoor van CNN in New York het bedrijfslogo van Skydance op de beeldschermen, schrijft The New York Times. Ook werd een memo gestuurd die wees op mogelijke kostenbesparingen.

"De samenvoeging van twee bedrijven brengt veranderingen met zich mee, waaronder moeilijke beslissingen die gevolgen hebben voor ons personeel", schreven vader en zoon. "We zijn vastbesloten om dit proces zorgvuldig en respectvol aan te pakken."

Door de fusie heeft Skydance een schuldenlast van zo'n 80 miljard dollar.

Teksten van ChatGPT-gebruikers worden voorzien van een onzichtbaar 'watermerk'. Hiermee moet duidelijker worden of een tekst authentiek is of gegenereerd is door kunstmatige intelligentie, aldus OpenAI.

Het watermerk, genaamd textGrain, wordt komende tijd verwerkt in AI-teksten van gebruikers in de Europese Unie. Daarbuiten bevatten de teksten geen watermerken.

Het herkenningsteken is voor normale gebruikers niet te zien: het is namelijk geen fysiek stempel of speciaal teken, maar zit ingebouwd in de woordkeuzes van het generatieve AI-model.

Korte teksten

Een speciale detector kan dat watermerk, en daarmee door AI-gegenereerde woorden en teksten, wel oppikken. Die tool is vooralsnog alleen toegankelijk voor goedgekeurde onderzoekers en expertorganisaties, schrijft OpenAI.

Het systeem is volgens het bedrijf achter ChatGPT sterk, maar niet foutloos, schrijft het bedrijf. Onder meer korte en bewerkte teksten maken betrouwbare detectie lastig.

Anthropic, het bedrijf achter chatbot Claude, voerde twee maanden geleden een vergelijkbaar watermerk in: ook onzichtbaar voor mensenogen, maar wel waarneembaar voor computersystemen. Deze is wereldwijd toegepast.

Concurrentie

De bedrijven zeggen met hun watermerken de nieuwe Europese AI-transparantieregels te volgen. Een van die regels is dat content die door kunstmatige intelligentie is gemaakt een markering krijgt, zoals een watermerk.

Volgens tech-expert Bert Hubert mag je in Europa nog best teksten maken die door kunstmatige intelligentie zijn geproduceerd zonder watermerk, maar dan moet je het onder sommige omstandigheden zelf vermelden.

Dat de bedrijven nu massaal watermerken toevoegen, komt volgens Hubert dan ook vanwege onderlinge concurrentie. "Anders moet je nu als OpenAI haast uitleggen waarom je dit als bedrijf niet hebt. Zoiets kan slecht zijn voor je verkoopproces."

Fraudezaken

De watermerken komen in een tijd waarin veel discussie is over de authenticiteit van content en wat de gevolgen zijn als content niet authentiek is. "Dit legt de lat wat hoger", zegt Hubert.

Volgens hem kunnen de watermerken vooral helpen bij fraudezaken. "Denk aan mails van een zogenaamd energiebedrijf die er geloofwaardig uitzien, maar door kunstmatige intelligentie zijn geproduceerd. Dan is het heel handig als je mailsysteem kan zeggen: let op, dit is een door AI-gegenereerde mail."

Voor oud-student Ilja van Dijk (26) voelt het afbetalen van de studieschuld nog ver weg. Ilja kan maar geen baan vinden, waardoor het bedrag voorlopig niet hoeft te worden afgelost. Ilja's studieschuld loopt tegen de 50.000 euro aan. "Dit belemmert mijn toekomstdromen."

En Ilja is geen uitzondering. Uit nieuwe cijfers van het CBS blijkt dat bijna 150.000 studenten en voormalige studenten een studieschuld van 50.000 euro of meer hebben, een verdubbeling in zes jaar.

Dat zijn volgens CBS-hoofdeconoom Peter Hein van Mulligen vooral oud-studenten die in het leenstelsel hun schuld opbouwden. Zo ook Ilja.

Dat veel studenten die jaren door het wegvallen van de basisbeurs gedwongen waren om te lenen is een groot probleem, zegt econoom en docent macro-economie aan de Universiteit van Amsterdam Ciara van Krevel. "De minister drukte hen op het hart dat ze geen leenangst moesten hebben. Dat heeft ervoor gezorgd dat meer mensen gingen lenen."

'Lenen noodzakelijk'

Er zijn veel verschillende redenen om veel geld te lenen in je studietijd. Sommige mensen kunnen niet werken naast hun studie omdat ze bijvoorbeeld mantelzorg verlenen, zegt de Landelijke Studentenvakbond (LSVb).

Het kan ook gaan om iemand die eerst een verkeerde studiekeuze heeft gemaakt en later op een andere studie is overgestapt. "Het is heel persoonlijk," zegt voorzitter Evy Kras. "Maar niemand kiest voor een hoge studieschuld natuurlijk."

Het Interstedelijk Studentenoverleg (ISO) zegt studenten die meer schuld opbouwen vaak geen financiële steun van thuis kregen of langer moesten studeren en andere toeslagen kwijtraakten. Voorzitter Allis Richardson: "Juist voor deze groepen studenten is lenen vaak noodzakelijk om te kunnen studeren."

Hoge studieschuld, zonder baan

Ilja begon in 2019 met de bachelor Sociologie aan de Universiteit van Amsterdam en ging in januari 2022 op kamers in de hoofdstad. Maar na een niet afgemaakte master Theaterwetenschappen, verhuisde Ilja uit noodzaak terug naar diens ouders in Huizen.

In de drie jaar tijd dat Ilja op kamers woonde, heeft die geleend. "Het eerste jaar begon ik met 450 euro per maand, maar daarna kwam ik er achter dat ik meer nodig had." Langzamerhand liep het tot het maximale bedrag. "Dit deed ik om de huur en boodschappen te betalen en daarnaast nog een sociaal leven te leiden", zegt Ilja.

Bovendien zat Ilja een jaar in het bestuur bij de studententoneelvereniging, wat veel tijd en moeite kostte. "Dat heeft er voor gezorgd dat ik een jaar langer ging lenen, omdat ik hiervoor parttime gecompenseerd werd."

Rente op lenen

Studentenorganisatie ISO roept het kabinet op om zijn ambities voor de studenten waar te maken. In het coalitieakkoord hebben VVD, CDA en D66 doelen gesteld om de financiële positie van studenten te versterken.

Zo moet de rente van studieleningen maximaal op 2,5 procent komen. Dat rentepercentage is de afgelopen jaren omhoog gegaan. Nu staat het op 2,33 procent. Woensdag maakt DUO het percentage voor 2027 bekend.

Als de rente hoger wordt, gaan (oud)studenten meer betalen als hun rentevaste periode voorbij is.

De studieschuld blijft Ilja voorlopig nog achtervolgen. Na 1,5 jaar solliciteren zit die met diploma maar zonder baan bij diens ouders. "Ik heb er geen vertrouwen in dat ik in de nabije toekomst een huis kan vinden."

Netbeheerders denken de komende jaren 235 miljard nodig te hebben om het stroomnet uit te breiden. Maar dat is deels weggegooid geld, zeggen experts. Ze vinden dat het huidige stroomnet slimmer gebruikt moet worden en wijzen op plekken waar dat al succesvol gebeurt.

Zo zijn er huizen die dankzij innovaties een stuk minder stroom verbruiken. En in Arnhem komt een nieuwe 'netbewuste' wijk. De stroomaansluiting is daar drie keer kleiner dan normaal. Waarom gebeurt dat niet vaker, vraagt hoogleraar energietransitie en duurzaamheid Jan Rotmans zich af.

Niet alleen de woningbouw heeft last van netcongestie, ook het bedrijfsleven. Eerder vandaag werd bekend dat bijna 15.500 bedrijven en organisaties op de wachtlijst staan om (meer) stroom te gebruiken. Dat is ruim 300 meer dan begin dit jaar.

Het volle stroomnet maakt dat veel woningbouwplannen worden uitgesteld of zelfs afgeblazen. Dus besloot netbeheerder Alliander in Arnhem een duurzame wijk te bouwen met zevenduizend huizen die bij elkaar opgeteld een veel lichtere stroomaansluiting krijgen. Dat kan, zegt de netbeheerder, door de wijk te ontwerpen als "één systeem".

De pieken in het stroomverbruik worden - veel meer dan bij andere wijken - verspreid. Niet alleen over één specifieke dag, maar ook over meerdere weken of zelfs maanden.

De wijk krijgt een centrale plek waar iedereen zijn of haar elektrische auto kan opladen. Maar verder lijkt de buurt op buurten als alle anderen, zegt Alliander-directeur Maartje Brans. "In de basis zullen bewoners er niet zo veel van merken. De besturing vindt vooral achter de schermen plaats."

Van uitzondering naar norm

Minister Boekholt-O'Sullivan is groot fan van de Arnhemse wijk. Ze wil dat dit 'netbewuste' bouwen vanaf 2028 de norm wordt. Een mooi streven, vindt Rotmans, maar hij benadrukt dat het nog bijna nergens anders in Nederland gebeurt. "Ongelofelijk eigenlijk."

Het is de hoogste tijd dat dit soort oplossingen de norm worden en niet de uitzondering, zegt hij. Net als andere deskundigen ergert Rotmans zich aan de nadruk op het verzwaren van het stroomnet, dat in zijn ogen een "negentiende-eeuws systeem" is.

Waarom komt netbewust bouwen nu pas van de grond? De problemen met het elektriciteitsnetwerk zijn al jaren bekend. Maar volgens Alliander wordt de pijn pas sinds kort echt gevoeld. "Woonwijken konden tot voor kort eigenlijk altijd gewoon aangesloten worden", zegt Brans.

Ook Joost Folmer snapt niet dat netbewust bouwen pas begint nu een aansluitstop dreigt. Hij heeft een bedrijf dat huizen voorziet van kleinere stroomaansluitingen: 10 ampère:

Volgens netbeheerders kunnen alleen 'slimme' technieken zoals netbewust bouwen het probleem van netcongestie niet oplossen. Uitbreiding van het al bestaande stroomnet is ook noodzakelijk. Daarvoor zijn talloze nieuwe transformatoren en kabels nodig. Kosten: naar verwachting 235 miljard.

"Dat kan de helft minder zijn", zegt Rotmans. "Wie gaat dat geld opbrengen? Dat zijn wij (de consument, red.) met z'n allen. Dat wordt er niet bij verteld, maar dat is wel de praktijk."

Beter iets (duurder) dan niets

Maartje Brans van Alliander kijkt daar wat anders naar. Volgens haar kunnen stroombesparende innovaties "zeker 10 procent" van het probleem oplossen. Overigens heeft ook netbewust bouwen een prijskaartje: de Arnhemse huizen zullen een stukje duurder worden dan die met een reguliere stroomaansluiting.

Jammer, vindt wethouder Paul Smeulders, maar het alternatief was volgens hem nog minder aantrekkelijk. Namelijk een streep door het hele bouwproject. "Want er is gewoon geen ruimte op het net."

De netbeheerders hebben nog een ander ijzer in het vuur om de druk op het net te verminderen: in 2029 komen er tijdsafhankelijke tarieven. Dat betekent dat bijvoorbeeld het opladen van een elektrische auto 's nachts goedkoper is dan 's avonds. Als die tijdsafhankelijke tarieven goed werken, kunnen ze ervoor zorgen dat er ruimte komt voor de bouw van 700.000 extra huizen, rekende adviesbureau Berenschot uit op verzoek van de overheid.

Het loopt niet lekker bij Nike. Het sportmerk besloot voor de derde keer dit jaar werknemers te ontslaan omdat de verkoopcijfers behoorlijk tegenvallen, blijkt uit de financiële verslagen. En de voorspellingen voor de toekomst zien er ook niet rooskleurig uit: het bedrijf houdt volgend jaar rekening met een daling van de omzet tussen de 7 en 9 procent.

Het gaat al langer niet goed bij Nike. In 2024 haalde het bedrijf de veteraan Elliot Hill uit zijn pensioen terug om het roer over te nemen. Maar ook hij kampt met tegenslagen: het vertrek van voetballer Kylian Mbappé naar het Zwitserse merk On en tegenvallende resultaten op de Aziatische markt. In China daalden de opbrengsten afgelopen kwartaal met 22 procent ten opzichte van dezelfde periode vorig jaar.

Verkeerde keuzes

De tegenvallende resultaten hebben ook veel te maken met strategische keuzes van het bedrijf een aantal jaar geleden, zegt branchespecialist Dave Quadvlieg.

Nike besloot om meer eigen winkels te openen en in te zetten op online winkelen om zelf contact te hebben met de consument, zegt Quadvlieg. Het bedrijf ging meer eisen stellen aan verkopers. "Een voetbalwinkel mocht bijvoorbeeld niet de nieuwste schoenen inkopen, want die topmodellen wil Nike het liefst zelf verkopen."

"Retailers hebben gezegd: dat pikken wij niet. Dan gaan we minder van jullie verkopen", zegt Quadvlieg. Dat leidde ertoe dat er minder van deze schoenen in de winkel te koop waren. Tijdens de coronapandemie heeft dat online shoppen zijn vruchten afgeworpen, maar toen mensen weer naar fysieke winkels konden waren de schappen gevuld met concurrenten van Nike.

Verhaal achter het merk

Sneaker-expert en verzamelaar Thomas van Vliet ziet ook dat de populariteit van zijn favoriete merk afgelopen jaren is afgenomen. "Doordat de schoenen niet meer verkocht werden in kleinere winkels verdween het gevoel en de hype", zegt Van Vliet. "Ik was recent bij een grote Nike sneakermarkt maar daar was het ook veel rustiger dan voorgaande jaren".

Hij ziet ook dat Nike minder tijd besteedt aan het verhaal achter de sneaker. Kleine winkeliers spelen daar een belangrijke rol in. "Ik denk dat ze daarmee echt de plank misslaan", zegt Van Vliet.

"De minder grote merken zoals On, New Balance en Hoka, hebben de ietwat arrogante houding van Nike niet. Consumenten zien daarom meer andere merken in de winkel liggen die ze zijn gaan proberen", zegt Quadvlieg. "Nike is daar nu van teruggekomen en probeert de banden met retailers weer te verbeteren."

Marketing

Nike is groot geworden door een samenwerking aan te gaan met basketballer Michael Jordan. Daar bouwden ze een model omheen: de Air Jordan. Het bedrijf staat tot op de dag van vandaag bekend om samenwerkingen met bekende sporters uit vele sporten: niet alleen Michael Jordan, maar ook Christiano Ronaldo, Serena Williams en Rory McIlroy.

Het verlies van topvoetballer Mbappé legt de toenemende concurrentie bloot. "Er zijn andere merken die het slimmer en beter lijken te doen. Dat zie je naast Mbappé ook bij Skechers", zegt Quadvlieg. Dat bedrijf is een contract aangegaan met Engelse topspits Harry Kane. "Het alleenrecht zit niet meer bij de Nikes en Adidassen van deze wereld."

Azië

Daarnaast doen de tegenvallende verkopen in China het sportmerk pijn. "Overal ter wereld zijn er merken bij gekomen", zegt Van Vliet. "Omdat de kwaliteit van Nikes de laatste jaren is afgenomen, kiezen consumenten sneller voor een alternatief." Met de komst van Chinese merken Anta en Li-Ning komt Nike steeds verder onder druk te staan.

Toch zijn Van Vliet en Quadvlieg het er unaniem over eens: Nike zal nooit helemaal verdwijnen, daar is het simpelweg te groot voor.

Het aantal bedrijven en organisaties dat wacht op een aansluiting om (meer) stroom te gebruiken is verder toegenomen. Inmiddels gaat het om bijna 15.500 wachtenden. Een toename van ruim 300 in het eerste halfjaar.

Dat blijkt uit cijfers van Netbeheer Nederland, de samenwerkingsorganisatie van netbeheerders, over het eerste halfjaar van 2026.

De problemen met het overvolle stroomnet leiden ertoe dat bedrijven investeringen en verduurzaming uitstellen. Ook lopen projecten vertraging op en kunnen ze zelfs sneuvelen. Het overvolle stroomnet veroorzaakt jaarlijks 10 tot 35 miljard euro aan schade voor de economie, raamde de Boston Consultancy Group in 2024 in een rapport, al is het lastig de impact exact te bepalen.

Afvlakkende groei

Toch zien de netbeheerders ook hoopvolle signalen in de nieuwe cijfers. Zo lijkt de groei van de wachtlijst voor stroomgebruikers af te vlakken. "Sterker nog, we zien in bepaalde regio's al een eerste daling van de wachtlijst", zegt Hans-Peter Oskam, algemeen directeur van Netbeheer Nederland.

Wat is netcongestie?

Nederland kampt met een overvol stroomnet, oftewel netcongestie. Windmolens, zonnepanelen, gas- en steenkoolcentrales kunnen genoeg stroom maken, maar op het net is niet altijd genoeg ruimte die opgewekte stroom naar fabrieken en huizen te transporteren.

Dit speelt vooral 's ochtends en vroeg in de avond, als mensen veel stroom gebruiken. En dan met name in de winter. Om dit aan te pakken willen netbeheerder het stroomnet uitbreiden maar ook efficiënter gebruiken.

Dat geldt niet voor de provincie Utrecht waar de problemen zich nog altijd uitbreiden. Vanaf 1 juli gold in een deel van de provincie al een volledige aansluitstop. Inmiddels zitten ook de regio's rond Amersfoort en food valley voorlopig op slot. De provincie en netbeheerders werken aan maatregelen die het mogelijk moeten maken vanaf 2028 weer projecten met prioriteit aan te sluiten.

Eerder maakten we deze uitlegvideo over het probleem met het stroomnet:

Niet alle wachtlijsten groeiden in de eerste helft van 2026. Zo neemt het aantal wachtende bedrijven dat stroom wil leveren aan het net flink af. Het gaat daarbij onder meer om zonne- en windparken. Al vragen zij, alles bij elkaar opgeteld, wel nog steeds meer ruimte op het stroomnet.

De grootste stroomproducenten en gebruikers hebben een aparte wachtlijst. Ook die nam licht af. Al komt dat deels doordat de wachtlijst is opgeschoond om alleen kansrijke aanvragen over te houden.

Steeds meer flex

Uit de cijfers blijkt dat steeds meer bedrijven een contract afsluiten waarbij ze niet meer de hele dag recht hebben op stroom. Soms spreken zij af op vaste momenten van de dag hun aansluiting (deels) niet te gebruiken. Daar staat een korting tegenover. Een andere optie is dat netbeheerders bij verwachte drukte een dag van tevoren aangeven dat er op bepaalde momenten geen ruimte is op het net.

De netbeheerders blijken die mogelijkheid ook steeds vaker te gebruiken. In de eerste helft van 2026 gebeurde het al net zo vaak als in 2025 dat bedrijven daadwerkelijk te maken kregen met beperkingen.

Een van de bedrijven die een 'flexibel' contract afsloten is Afezo B.V, een Amsterdams familiebedrijf dat water- en rioolleidingen aanlegt. Zij stappen steeds meer over op elektrische (graaf)machines en bedrijfsauto's. Daarom willen zij hun laadplein uitbreiden.

Omdat er geen ruimte op het stroomnet was voor een normale aansluiting, sloten ze uiteindelijk een flexibel contract met Liander. Ze verwachten dat dit geen probleem gaat opleveren. De machines en bussen kunnen 's nachts worden opgeladen en de grootste drukte op het stroomnet is meestal in de ochtend en aan het einde van de middag. Al moet de praktijk het nog uitwijzen.

De netbeheerders zijn hoopvol over deze ontwikkeling. "We zien dat flexibel gebruik van het elektriciteitsnet steeds normaler wordt voor bedrijven", zegt Oskam. "Dat levert extra ruimte op."

Bouw moet sneller

Voor het oplossen van de problemen moet ook het stroomnet flink worden uitgebreid. De netbeheerders investeren jaarlijks miljarden euro's, maar ze vinden dat de bouw nog niet snel genoeg gaat. "We zien bij de uitbouw van het elektriciteitsnet dat de versnelling nog niet zichtbaar is", zegt Oskam.

In de eerste helft van 2025 bleek het vooral lastig zogenoemde middenspanningsstations te bouwen. Dit zijn de schakels tussen het hoogspanningsnet en de kabels die daadwerkelijk stroom leveren aan huizen en bedrijven.

Deze stations zijn relatief groot, circa 12 bij 4 meter, maar ze moeten wel dichtbij de stroomgebruikers worden gebouwd. In de praktijk blijkt het lastig genoeg ruimte te vinden om ze te bouwen, zeggen de netbeheerders. Verder verschilt sterk van gemeente tot gemeente hoe snel het lukt om een vergunning te krijgen. Ook de beschikbaarheid van personeel blijft een aandachtspunt.