Tot 08.00 uur vanochtend reed het openbaar vervoer in het hele land niet. Het is de belangrijkste werkonderbreking in deze actieweek, georganiseerd door de vakbonden.

De bonden eisen dat het kabinet een bezuiniging op de sociale zekerheid van 6,5 miljard euro van tafel haalt. Als het kabinet de actie van deze week niet serieus neemt, volgen er na de zomer meer ov-acties, zegt de FNV.

Een handjevol mensen strandde vanochtend op Utrecht Centraal:

De vakbonden voelen zich sterk op dit moment. De acties zorgen voor nieuwe zichtbaarheid. Door de nauwe contacten met oppositiepartij Pro lijkt het minderheidskabinet niet om de bonden heen te kunnen.

AOW, WW, WIA

In het coalitieakkoord van D66, VVD en CDA staat dat er wordt ingegrepen in de AOW, de WW en de WIA. Het kabinet wil de AOW-leeftijd sneller laten oplopen, de werkloosheidsuitkering moet worden ingekort en de uitkering voor langdurig en volledig afgekeurde Nederlanders moet naar beneden.

Vanwege die plannen liepen de vakbonden in maart meteen weg bij het kennismakingsgesprek met het minderheidskabinet van premier Jetten. Minister Vijlbrief van Sociale Zaken zat later nog wel een keer met werkgevers en werknemers om tafel, maar voor de bonden was dat onvoldoende om hun acties op te schorten.

Dus worden deze week nog meer werkonderbrekingen en manifestaties gehouden. Pas als ingrepen in de AOW, WW en WIA uit de begroting voor Prinsjesdag verdwijnen, willen de bonden weer in gesprek.

AOW al van tafel

Al snel na zijn aantreden zei minister Vijlbrief dat de snellere stijging van de AOW-leeftijd niet zo'n haast heeft. Later zei hij van het plan af te zien, maar de vakbonden willen dat de bezuiniging ook echt uit de begroting voor Prinsjesdag wordt gehaald.

Daarnaast vinden ze dit een sigaar uit eigen doos: in 2019 spraken werkgevers en werknemer in het Pensioenakkoord af dat de AOW juist wat langzamer zou stijgen. De snellere stijging van de AOW-leeftijd had in hun ogen dus nooit op de agenda mogen staan.

Toch is duidelijk dat met het schrappen van dit plan het eerste resultaat voor de bonden al is bereikt, nog voor er een actie was gehouden. Daarmee staan de vakbonden, met Hans Spekman (FNV) en Hans van den Heuvel (CNV) als kersverse leiders, opeens weer volop in de aandacht.

Alternatieven

Toch probeert Vijlbrief de druk op de werkgevers en werknemers op te voeren. Hij vindt dat de sociale partners met alternatieve bezuinigingen moeten komen. In een interview in Trouw prees de minister het poldermodel en het belang van samenwerken. "Het is de enige manier om te voorkomen dat de maatschappij versplintert", zei hij. Daarmee speelt hij in op het verantwoordelijkheidsgevoel van de bonden.

Tot nu toe lijken de vakbonden niet gevoelig voor die druk. Zij praten weliswaar door met de werkgevers, maar volgens FNV en CNV stellen die gesprekken weinig voor. Ze proberen zo de suggestie weg te nemen dat er gepraat kan worden over alternatieve bezuinigingen op de sociale zekerheid. Dat is het probleem van de minister, vinden ze.

Daarbij voelen ze zich gesterkt door de politieke situatie. Zonder steun van de grootste oppositiepartij, Pro, kan het kabinet de bezuinigingen niet door de Tweede en Eerste Kamer krijgen. Pro en de vakbonden hebben elkaar dan ook omarmd. FNV-voorzitter Hans Spekman, als oud-PvdA-voorzitter eerder kritisch op de linkse fusiepartij, was vorige week één van de prominente sprekers op het Pro-congres.

Voor de tweede keer in korte tijd voert het Nederlandse kabinet op topniveau overleg in Washington over een Amerikaans wetsvoorstel dat draconische gevolgen kan hebben voor onder meer ASML. Minister Sjoerdsma (Buitenlandse Handel) praat erover met zijn Amerikaanse ambtgenoot. Als de wet van kracht wordt, kan dat betekenen dat het belangrijkste bedrijf van Nederland geen zaken meer kan doen in China.

De wet zou de VS de macht geven om in de chipsector voor andere landen te bepalen wat zij naar China mogen versturen. Nederland is een belangrijke speler in de wereldwijde chipindustrie, met ASML als de grootste leverancier van chipmachines.

Het kabinet maakt zich zorgen dat de VS mag bepalen of die Nederlandse machines naar China mogen. Ook zou ASML de chipmachines die eerder al aan Chinese klanten zijn verkocht, niet meer mogen onderhouden.

Er staat veel op het spel. ASML verdient veel geld in China met de verkoop van chipmachines en onderhoudscontracten. De afgelopen drie jaar was dat 27 miljard euro, oftewel tussen de 26 en 36 procent van de totale omzet. Maar ook voor de onderhandelingspositie van Nederland en een mogelijke tegenreactie van China kan de wet grote gevolgen hebben, zeggen experts.

'Zeer ongelukkig'

Het wetsvoorstel heet de MATCH Act en is begin april ingediend in het Amerikaanse parlement. De wet is nog niet van kracht, maar het kabinet reisde al binnen twee weken naar Washington om met president Trump en Amerikaanse politici te praten.

"Wij hebben grote zorgen, omdat we al goed samenwerken met de VS om te voorkomen dat technologie terechtkomt op plekken waar die niet zou moeten komen. Alleen dat gaat nu niet uit van dwang en daar lijkt het met deze wet wel op", zegt Sjoerdsma tegen de NOS. "Het is zeer ongelukkig dat hiermee mogelijk onze nationale veiligheid in Amerikaanse handen komt te vallen."

Unieke positie

"Voor Nederland zit de pijn erin dat de VS met deze wet eenzijdig kan bepalen dat ASML-machines niet naar China mogen", zegt Rem Korteweg van Instituut Clingendael. "Nederland wil best overleggen over exportcontroles, maar wil wel zélf die besluiten nemen."

Als de MATCH Act wordt aangenomen, staat Nederland buitenspel, zegt Korteweg. "Dan is niet Nederland, maar Amerika de belangrijkste gesprekspartner voor China om toegang te krijgen tot de machines van ASML."

Dat is heel schadelijk voor de positie van Nederland, zegt hij, want ASML geeft Nederland een unieke positie: wie chips wil maken, kan bijna niet om ASML-machines heen.

Dat de Amerikanen de macht willen om te bepalen of de ASML-machines naar China mogen, laat zien hoe de VS in de wedstrijd staat, zegt Jikke Biermasz. Zij is advocaat bij Ploum en expert op het gebied van exportbeperkingen en de technologiesector. "De Amerikanen voeren de druk heel hoog op", zegt ze. "Er is een economische strijd gaande tussen de VS en China. De Verenigde Staten willen de macht in handen hebben."

ASML mag zijn meest geavanceerde machines al jarenlang niet naar China versturen na druk van de Verenigde Staten, machines met oudere technologie mogen wel. Met de MATCH Act zou de VS akkoord moeten geven op die verkopen, met het uitgangspunt dat de VS géén toestemming geeft.

Machines vallen stil

"Met deze wet kan de Verenigde Staten de hele chipindustrie van China stilleggen", zegt oud-hoofd strategie van ASML, Frits van Hout. "Je hebt ASML-medewerkers en reserveonderdelen nodig om de machines te onderhouden. Als dat niet meer mag, vallen de machines binnen weken tot maanden stil, afhankelijk van hoe oud ze zijn."

Dat betekent dat een groot deel van de wereldwijde chipproductie stilvalt, zegt hij. "Reken maar dat dat impact gaat hebben op elke koelkast, afstandsbediening of auto die besteld wordt. Want als je één chip mist, is het product niet af." Hij vergelijkt het met Nexperia: toen China de export van Nexperia-chips blokkeerde, kwamen automakers wereldwijd in de problemen.

Om dit alles te voorkomen, is Sjoerdsma nu dus in Washington. "We gaan uitleggen hoe goed de samenwerking nu al is en hopen dat daar goed naar geluisterd zal worden door de VS. Maar dat is een proces van de lange adem", zegt hij.

Wie een dynamisch energiecontract heeft, kan morgenavond beter de apparaten die veel elektriciteit gebruiken uitlaten. De prijs op de handelsmarkt voor stroom loopt namelijk op tot meer dan 90 cent per kilowattuur.

"Een record sinds het aanbieden van dynamische energiecontracten in 2017", zegt energiedeskundige Jan Willem Zwang. "Met de belasting op stroom komt er bij die prijs nog wel wat op en betaal je al gauw meer dan 1 euro per kilowattuur".

Voor de miljoen Nederlanders die zo'n contract hebben, betekent dat dus goed opletten. Om een idee te geven: een elektrische oven verbruikt gemiddeld ongeveer 2 kilowattuur, een wasbeurt op 60 graden rond de 1 kilowattuur. Wel kan dit flink uiteenlopen afhankelijk van hoe energiezuinig en oud de apparaten zijn.

Airco's

Als je deze twee apparaten morgenavond laat draaien, ben je tot wel negen keer zoveel kwijt als wanneer ze om 15.00 uur aan zouden staan. Maar voor een airco is de avond met deze hitte nou juist de tijd wanneer er overuren worden gemaakt, zegt energiedeskundige Martien Visser. Een airco kan ook rond de 1,5 tot 2 kilowattuur verbruiken.

"En daar zit ook een deel van de verklaring", stelt Visser. "Alle airco's die rond die tijd aanstaan, verbruiken veel stroom, en met die hoge vraag gaat ook de prijs verder omhoog."

Elk kwartier worden de prijzen vastgesteld op basis van de vraag naar stroom en het aanbod hiervan. Hoe het nu kan dat de prijs zo hoog is, heeft te maken met een combinatie van die twee, legt Visser uit. "Deels hoge vraag naar elektriciteit door de hitte, maar ook een laag aanbod doordat er minder zonne-energie wordt opgewekt en er weinig wind staat."

Hitte buurlanden

Jan Willem Zwang bevestigt dit en zegt dat de hoge prijs ook komt door een groter tekort in België. De prijs zal daar morgenavond ook nog hoger pieken, meldt omroep VRT.

In België zijn ze namelijk meer afhankelijk van kernenergie en die centrales zijn op dit moment veel in onderhoud. "Omdat de elektriciteitsmarkt een Europese markt is, leveren we op dit soort dagen met extreme hitte ook veel aan buurlanden, maar daardoor gaat onze prijs ook omhoog", zegt Zwang. In heel Europa hebben landen nu te maken met extreme hitte.

Door klimaatverandering vaker (extreme) hitte

De afgelopen twee eeuwen is de mens steeds meer broeikasgassen gaan uitstoten. Bij met name de productie van energie komen door het gebruik van fossiele brandstoffen veel broeikasgassen vrij. Daardoor is de gemiddelde temperatuur wereldwijd toegenomen: in een eeuw gemiddeld met ruim 1,3 graden Celsius. Door die hogere temperaturen komt hitte dus vaker voor. Onderzoek laat zien dat warme periodes warmer, en droge periodes droger worden.

"Dan speelt nog mee dat gascentrales, door de enorme hoeveelheid zonne-energie, in de zomer minder draaiuren maken en hogere opstartkosten hebben. In de zomer springen ze vooral bij wanneer de zon begint te dalen", aldus Zwang. "Die hoge opstartkosten rekenen ze weer door in de prijs."

Voor de mensen met een dynamisch contract kan het ook voordelig zijn, zo'n hoge energieprijs. Zwang heeft zelf een batterij, zonnepanelen én een dynamisch contract. "Ik laad mijn batterij in de middag op tegen lage kosten, en dan kan ik in de avond weer terugleveren aan het net. Daar kan je zeker aan verdienen.

Het is overigens geen absoluut record. In 2003 is er een keer een prijs van 2 euro per kilowattuur geweest.

Na ruim een halve eeuw is er een einde gekomen aan de productie van Playmobil in Duitsland. Het verlieslijdende speelgoedbedrijf sloot vandaag zijn productielijn in het Beierse Dietenhofen. Het resterende personeel krijgt betaald verlof tot eind van de maand; er wordt nog besproken hoe hun toekomst eruit zal zien.

De fabrikant nam het besluit vanwege de hoge loon- en energiekosten. Het speelgoedbedrijf kampt al jaren met teruglopende verkoopcijfers en moet er daarom alles aan doen om kosten te besparen. De beatleskapseltjes en klemhandjes worden voortaan allemaal in Tsjechië of Malta gemaakt.

Playmobil werd in 1974 geïntroduceerd op een speelgoedbeurs in Nürnberg. Ontwerper Hans Beck van speelgoedbedrijf Geobra Brandstätter had destijds drie thema's bedacht: ridders, indianen en wegwerkers. Cruciaal voor het succes ervan was dat kinderen dat bescheiden begin konden uitbouwen tot complete werelden.

"Ik vond dat het een system moest zijn", zei eigenaar Horst Brandstätter daar ooit over. "Dat je het ene jaar met kerst een auto kon krijgen en het jaar erop de garage. Dat mensen dingen konden toevoegen, zonder ineens veel geld te moeten uitgeven."

Met de poppetjes konden kinderen hun eigen verhalen uitbeelden, redeneerde hij. "Playmobil draait niet om wat je kunt zien, maar om de film die kinderen erbij maken in hun hoofd. Daar gebruiken ze ons materiaal voor." Ontwerper Beck had zelfs principiële bezwaren tegen een zelfrijdende trein. "De beweging moet van kinderen komen."

Kidults

De afgelopen jaren waren er echter steeds meer kinderen die de piraten, politieagenten en prinsessen links lieten liggen, door concurrentie van bijvoorbeeld videogames. In tegenstelling tot Lego slaagde Playmobil er niet genoeg in om 'kidults' aan zich te binden, de volwassenen die bereid zijn grote bedragen uit te geven aan dure sets van Harry Potter, Star Wars of Marvel-superhelden, of volledig op volwassenen gerichte sets als Van Goghs Zonnebloemen.

Niet dat Playmobil dat niet probeerde. Het bedrijf bracht nostalgische edities uit van Asterix en Obelix, Back to the Future en The A-Team. Ook ontwikkelde het steeds vaker poppetjes speciaal voor toeristen: het Melkmeisje voor het Rijksmuseum bijvoorbeeld, of kerkhervormer Maarten Luther, van wie bij zijn 500ste sterfdag ruim een miljoen poppetjes werden gemaakt.

Het was allemaal niet genoeg om de vestiging in Duitsland open te houden. Enkele jaren terug schrapte het bedrijf wereldwijd al 700 banen, nu sluit deze fabriek helemaal de deuren. Een woordvoerder benadrukt dat het bedrijf nog wel "in Duitsland geworteld blijft", met het hoofdkantoor in Zirndorf, waar de directie en de marketingafdeling gevestigd blijven.

De vakbond vindt het een schrale troost. Voor 350 personeelsleden, die vaak al jarenlang voor het bedrijf werken, moet nog een afvloeiingsregeling komen. Een woordvoerder noemde de sluiting een catastrofaal besluit. "Voor velen van ons stort onze wereld in."

Ondanks diverse maatregelen slaagt het UWV er steeds vaker niet in om binnen zes maanden te beoordelen of iemand recht heeft op een arbeidsongeschiktheidsuitkering.

Op dit moment moeten meer dan 11.000 mensen langer dan een half jaar wachten op een WIA-keuring. Dat zijn er ruim 3000 meer dan vorig jaar en dat is zorgelijk, schrijft minister Vijlbrief van Sociale Zaken aan de Tweede Kamer.

Hij roept vakbonden en werkgevers dan ook opnieuw op te komen praten over een herziening van het stelsel. Dat piept en kraakt, volgens de minister. Mensen die erin zitten komen er maar moeilijk uit en de regelingen kosten veel geld.

Wie wacht op een keuring krijgt ondertussen een voorschot. Dat geld hoeft niet terugbetaald te worden als blijkt dat je te veel hebt gekregen of geen recht hebt op een uitkering.

Volgens Vijlbrief ligt de oorzaak voor de lange wachttijden bij het UWV, dat meer tijd nodig heeft "om de eigen organisatie bij te sturen". De uitkeringsinstantie kampt al jaren met een tekort aan artsen die de keuringen moeten uitvoeren.

865.000 mensen arbeidsongeschikt

Om de achterstanden te verkleinen wil de minister nog meer taken van keuringsartsen neerleggen bij andere medewerkers van het UWV. Dan kan hetzelfde aantal artsen tot meer beoordelingen komen. Ook wil het kabinet strengere regels voor het aanvragen van een herkeuring, om zo de werklast te verminderen.

Het aantal werknemers dat langer dan twee jaar ziek is en dan recht heeft op een WIA-uitkering loopt al een tijd snel op. Vooral 60-plussers veroorzaken die stijging. Op dit moment hebben zo'n 865.000 mensen in Nederland een uitkering omdat ze arbeidsongeschikt zijn. Jaarlijks stromen er ongeveer 60.000 nieuwe gevallen in. Bij de invoering van de WIA, in 2005, waren dat er 35.000 per jaar.

Ook bezuiniging

Het kabinet wil het hele arbeidsongeschiktheidsstelsel hervormen. "Het plakken van pleisters en het doen van kleine aanpassingen gaat de problemen niet structureel oplossen", schrijft Vijlbrief. Daarom wil hij graag om de tafel met de vakbonden en de werkgevers.

Maar die zijn juist boos omdat het minderheidskabinet ook miljarden wil bezuinigen op de sociale zekerheid. Deze week zijn er daarom diverse stakingsacties. Aanstaande vrijdag is door de bonden uitgeroepen tot landelijke actiedag.

Naast het tekort aan keuringsartsen is het UWV ook veel tijd kwijt aan het herstellen van allerlei fouten die eerder gemaakt zijn bij het beoordelen van aanvragen voor een WIA-uitkering of een Wajong-uitkering voor jonge arbeidsongeschikten.

Vijlbrief schrijft aan de Tweede Kamer dat de instantie inmiddels wel veel minder fouten maakt. De achterstanden bij de Wajong-uitkeringen lopen terug en de verwachting is dat er eind dit jaar geen wachtlijst meer is.

Bij de WIA ligt dat heel anders. Nu staan daar ongeveer 30.000 mensen op de wachtlijst. Net als zijn voorganger Van Hijum verwacht Vijlbrief dat de wachtlijst voor die uitkering de komende vier jaar zal oplopen naar 100.000 tot mogelijk 150.000 mensen.

Voor het eerst krijgt biergigant Heineken een topman die van buiten het bedrijf komt. Het gaat om de Braziliaan Rafael Oliveira, roepnaam Rafa, die anderhalf jaar de baas was bij koffieconcern JDE Peet's, waar Douwe Egberts onder valt.

Daarmee breekt Heineken met de traditie dat de hoogste baas van het bedrijf intern is opgeleid. Dat was bij alle mannen die na Freddy Heineken de leiding kregen het geval. Bovendien waren het allemaal Nederlanders, op de Belg Jean-François van Boxmeer na.

Belangrijke aandeelhouders van Heineken hadden het concern gevraagd om iemand van buiten te nemen, die met een frisse blik naar het bedrijf kan kijken. In zakenkrant FT sprak een belegger de zorg uit dat het 'wel weer een Nederlander' zou worden. "We zijn gedoemd om iemand van gemiddelde kwaliteit te krijgen, dat is nu eenmaal de geschiedenis van het bedrijf."

Heineken ziet de bierverkoop wereldwijd dalen. Onder vertrekkend topman Dolf van den Brink werd al een reorganisatie aangekondigd waardoor 5000 tot 6000 arbeidsplaatsen wereldwijd verdwijnen.

Oliveira werkte voorheen bij voedingsgigant Kraft Heinz en krijgt de opdracht om de ingezette strategie te versnellen en ervoor te zorgen dat Heineken weer gaat groeien.

Hij krijgt de zegen van de Heineken-familie. "Mijn familie en ik zijn zeer tevreden met de zorgvuldige, wereldwijde selectieprocedure die leidde tot de benoeming van Rafa", zegt grootaandeelhouder Charlene de Carvalho-Heineken in het persbericht van het bedrijf.

Beloning

Beleggersvereniging VEB is positief en omschrijft Oliveira als iemand die "rücksichtslos focust op rendement en die iets minder met het oud-Hollandse merk Heineken heeft". VEB-directeur Gerben Everts verwacht dat Heineken onder de nieuwe topman merken gaat afstoten en lokale brouwerijen gaat sluiten. "Je moet als brouwerij met de veranderende biermarkt mee."

In de anderhalf jaar tijd die Oliveira bij JDE Peet's werkte, heeft hij een bezuinigingsoperatie opgezet die jaarlijks 500 miljoen euro moest besparen. Bij de koffiefabriek in Utrecht verdwenen daardoor banen.

Onder zijn leiding werd JDE Peet's overgenomen door het Amerikaanse drankenconcern Keurig Dr Pepper. Volgens beleggersvereniging VEB leverde die deal Oliveira een beloning op van tientallen miljoenen euro's.

Nu Oliveira overstapt naar Heineken loopt hij die beloning mis. Daarom krijgt hij van Heineken de komende jaren voor bijna 25 miljoen euro aan aandelen van de bierbrouwer. Als aandeelhouders met de benoeming instemmen dan begint Oliveira op 1 oktober. Het is nog niet bekend hoeveel hij verder bij Heineken gaat verdienen.

De financiële situatie van Nederlandse huishoudens gaat achteruit. 38 procent zegt moeilijk rond te komen. Binnen die groep zijn de problemen bij jongvolwassenen in de twintig het grootst, staat in het Nibud-rapport Geldzaken in de praktijk 2026.

Bij de vorige editie, twee jaar geleden, was het aandeel dat aangaf moeilijk rond te komen 32 procent. Ook toen waren er bepaalde groepen die kwetsbaar waren. "Door de jaren heen zien we dat een steeds grotere groep jongvolwassenen moeilijk kan rondkomen", zegt Nibud-directeur Mattias Gijsbertsen.

Bij jongvolwassenen (18 tot en met 30 jaar) groeide het aandeel van 40 procent naar 54 procent. Daarmee ziet het Nibud dat dit een van de groepen is waar de verslechtering het sterkst zichtbaar is.

"We zien ook grote verschillen tussen huurders en kopers en mensen met een vast en met een wisselend inkomen,' zegt Gijsbertsen. In het onderzoek naar financiële gezondheid van consultant Deloitte komen dezelfde kwetsbare groepen naar voren.

Waar mensen het vaakst tegen aanlopen zijn de kosten van kinderen, vervoer, inboedel en de boodschappen. Dat komt omdat deze uitgaven sterk kunnen wisselen en minder vastliggen dan bijvoorbeeld de huur en de hypotheek. Die uitgaven zijn voorspelbaar en worden vaak via vaste incasso's betaald.

"Mensen proberen altijd de vaste lasten te betalen en lopen dan tegen prijsstijgingen aan op andere vlakken", zegt Gijsbertsen. Door de geopolitieke spanningen stijgen de prijzen in de winkels en kosten voor energie.

Huishoudens die aangeven het moeilijk te hebben, komen aanzienlijk vaker geld tekort voor het betalen van uitgaven. Zo heeft 81 procent moeite met het betalen van boodschappen en 78 procent met vervoerskosten en inboedel. Ook de kosten voor zorg zijn een probleem: 77 procent van de huishoudens die moeilijk rondkomen zegt daar moeite meer te hebben.

Koopkracht en betalingsproblemen

Vorig jaar was er nog een lichte koopkrachtstijging te zien bij vrijwel alle huishoudens, toch heeft een groter deel moeite met de kosten van het dagelijks leven. Dat is deels te verklaren doordat koopkrachtcijfers iets zeggen over een gemiddeld huishouden, maar geen rekening houden met persoonlijke omstandigheden en veranderingen daarin. Begin dit jaar werd de verwachte koopkrachtstijging voor 2026 bijgesteld.

Ook meldde het Centraal Planbureau dit voorjaar dat de koopkracht zou dalen als gevolg van de stijgende energieprijzen. Dit kan meewerken in het gevoel van financiële onzekerheid. "Ook de onzekerheid of prijzen die verder stijgen door onzekerheid in het Midden-Oosten dragen hieraan bij", zegt Gijsbertsen.

Maar het blijft niet bij die zorgen, want uit het rapport blijkt dat mensen ook vaker betalingsproblemen hebben. 25 procent van de huishoudens geeft aan dat zij dit jaar rekeningen niet hebben kunnen betalen. Twee jaar geleden ging dat nog om 17 procent. Andere betalingsproblemen zoals rood staan en het treffen van een betalingsregeling komen relatief ook vaak voor.

Spaargeld

Huishoudens die wel uitkomen met hun geld, kunnen in tijden van krapte op hun spaargeld rekenen. Tegelijkertijd hebben veel huishoudens het gevoel dat ze niet genoeg geld hebben voor als er iets gebeurt. Denk daarbij aan ingrijpende gebeurtenissen zoals een scheiding, het verlies van werk en ziekte.

"Dat gevoel klopt wel, want bijna een derde van de huishoudens heeft 2500 euro of minder op de spaarrekening en bijna een kwart heeft zelfs minder dan 1000 euro" zegt Gijsbertsen. "En daar kan je niet veel klappen mee opvangen."

Volgens de Nibud-directeur zijn er veel uitdagingen die niet alleen gaan over inkomen maar ook over de uitgaven, zoals hoge vaste lasten en het gebrek aan betaalbare huisvesting voor jongvolwassenen. "De dringende vraag is met welke structurele oplossingen huishoudens hieruit kunnen gaan komen."

Als een vader met ouderschapsverlof gaat, verdient de moeder later meer geld dan in gezinnen waar de vader geen ouderschapsverlof opneemt. Dat blijkt uit het eerste grootschalige onderzoek naar het betaalde ouderschapsverlof in Nederland.

Tegelijkertijd gaan de meeste vaders überhaupt niet met ouderschapsverlof: slechts 53 procent van de vaders die er recht op hebben, tegen om 71 procent van de moeders. Geld speelt een belangrijke rol in die beslissing.

Betaald ouderschapsverlof werd ingevoerd in 2022. Het gaat om negen weken verlof voor ouders in loondienst. Zij krijgen 70 procent van hun salaris doorbetaald, met een maximum op zo'n 4600 euro bruto per maand.

Hoogte uitkering maakt uit

In opdracht van de regering heeft onderzoeksinstituut SEO Economisch Onderzoek grondig in kaart gebracht hoe geslaagd de regeling is. Daarvoor is registerdata van bijvoorbeeld het UWV gecombineerd met interviews met ouders en werkgevers.

"Je merkt dat vooral mannen gevoelig zijn voor de hoogte van de uitkering", zegt Justus van Kesteren, een van de onderzoekers.

Mannen nemen minder verlof op als ze tijdens die periode veel inkomen moeten inleveren. Dat is het geval bij mannen met de hoogste inkomens; de uitkering ligt immers op maximaal 4600 euro per maand. "We zien dat vaders vaker verlof opnemen als hun werkgever de uitkering aanvult", vertelt Van Kesteren.

Bij moeders speelt de hoogte van de uitkering veel minder mee in de beslissing om verlof op te nemen.

Gelijkere verdeling thuis

Een andere conclusie van het onderzoek is dat moeders van wie de partner met verlof is geweest meer verdienen dan andere moeders. Dat komt doordat mannen die met ouderschapsverlof gaan, vaker deeltijd gaan werken dan andere vaders. En dat maakt het mogelijk voor de partner (veelal vrouwen) om meer uren te draaien.

Daarmee pakt het beleid grotendeels uit als bedoeld: in gezinnen waarin de man met verlof gaat, wordt de takenverdeling thuis gelijkwaardiger tussen de twee ouders. Dat effect blijft ook op de lange termijn. Dit ontlast moeders die nog steeds het leeuwendeel van de onbetaalde zorgtaken thuis doen.

Het is al langer een probleem dat veel vrouwen onder de 40 arbeidsongeschikt raken door overbelasting. De vraag is of verlof voor vaders dat kan veranderen.

"Dat is een interessante gedachte, maar daar hebben we in dit onderzoek niet specifiek naar gekeken", zegt Van Kesteren. "Wat we wel zien, is dat moeders aangeven dat het verlof bijdraagt aan een betere balans tussen werk en privé. Dat zou stress kunnen verminderen."

Kunstmatige intelligentie (AI) vindt steeds meer zijn weg naar de werkvloer. Kansen op een baan in bepaalde beroepen nemen daarom af, liet uitkeringsinstantie UWV vanochtend weten.

Volgens de uitkeringsorganisatie heeft AI vooral impact op beroepen die veel met talen bezig zijn. "De AI-tools vliegen je inmiddels om de oren. Tekstschrijvers en dat soort creatieve beroepen merken dat meteen", zegt Stef Molleman van het UWV.

Het UWV zag de afgelopen jaren een afname van het aantal vacatures in creatieve beroepen zoals vertalers, grafisch vormgevers en accountmanagers in de reclamewereld. Daarbovenop steeg het aantal aanvragen voor uitkeringen bij deze beroepen.

'Het roer om'

Online drukkerij HelloPrint merkte deze verschuiving al. De Rotterdamse vestiging van het bedrijf, dat promotiemateriaal maakt als folders en stickers, besloot kort geleden het roer om te gooien. Bijna iedere afdeling werkt nu met kunstmatige intelligentie.

Het persoonsbestand slonk hierdoor van zestig naar dertig werknemers. "We kunnen nu met minder mensen hetzelfde werk verzetten", zegt directeur Hans Scheffer. Volgens hem is bij alle rollen achter de schermen de impact van AI groot. "We werken in kleinere teams, intensiever met elkaar samen."

Er is met name gekort op software ontwikkelaars, administratieve functies en tekstschrijvers. "We zijn actief in dertien landen in Europa. Voorheen had ieder land een eigen copywriter die de website onderhield. Maar op dit moment wordt dat door slechts twee mensen gedaan die AI-agents aansturen."

Volgens Scheffer zijn de competenties veranderd om succesvol te zijn op je werk: "Voorheen stuurde je mensen aan en nu techniek".

Ook bij marketingadviesbureau Artefact worden werkprocessen naar eigen zeggen productiever. Het Utrechtse bedrijf bouwt AI-oplossingen voor klanten.

"Ons personeelsbestand is de afgelopen jaren steeds technischer geworden. Het creatieve en procesmatige deel wordt door AI uit handen genomen", zegt directeur AI Dirk Melief.

Zo hielp het bureau een klant bij het herschrijven van 33.000 webpagina's. Deze moesten worden voorzien van een nieuwe stijl die de herpositionering van het merk moesten passen. "Zonder AI-toepassingen zou zo'n traject al snel een jaar duren, maar nu kun je met een goede copywriter en vijf AI-ontwikkelaars in twee maanden klaar zijn."

Ook Cynthia Kromhout merkt veel van de invloed van kunstmatige intelligentie. Zij vertaalt naast haar baan al ruim 10 jaar juridische teksten vanuit het Engels. Ze besloot in 2021 om volledig als freelance vertaler aan de slag te gaan.

Door de opkomst van automatische vertaalprogramma's ziet ze opdrachten steeds meer opdrogen. "Eerst kon je niet op die programma's vertrouwen, maar inmiddels zijn ze zo ver gevorderd dat de teksten bijna foutloos zijn."

Hoewel het Kromhout in het verleden juist veel voordeel bracht dat juridische vertalingen heel nauw luisteren, overweegt ze toch een carrièreswitch naar het onderwijs. "Het tekort aan leerkrachten blijft groot. Aangezien ik toch een opleiding heb in taal is het misschien beter."

De invloedrijke econoom Alan Greenspan is vandaag op 100-jarige leeftijd overleden. Dat bevestigt zijn vrouw Andrea Mitchell aan NBC News, de Amerikaanse nieuwszender waar zij zelf voor werkt.

Greenspan was van 1987 tot 2006 voorzitter van de Federal Reserve (Fed), de Amerikaanse centrale bank. Met zijn heilig geloof in de vrijemarkteconomie hielp Greenspan de Amerikaanse economie verschillende zware crises door.

Maar de grootste crisis, die uit 2008, zag hij niet aankomen. Zijn beleid met als uitgangspunt dat de markt zichzelf met hulp van lage rentes kon corrigeren, was juist een grote mede-veroorzaker van de kredietcrisis.

De Fed lette lange tijd niet op hoe Amerikaanse banken bijna hypotheken uitdeelden aan mensen met een veel te kleine portemonnee. Ook greep de Fed niet in toen banken vervolgens talloze hypotheken van wanbetalers verpakten als pakketten goede leningen, om die door te verkopen aan andere banken, verzekeraars en pensioenfondsen.

Nadat de zeepbel uiteen was gespat, kwam een ontnuchterde Greenspan terug van zijn ideologie van een vrije markt die zichzelf kon reguleren. Er was toch strenger toezicht nodig.

Hoofdrekenende saxofonist

De carrière van Greenspan begon ver weg van de financiële wereld. Als tiener schreef hij zich in 1943 in bij het Juilliard-conservatorium in New York. Na een jaar ging hij klarinet en saxofoon spelen in de band van jazztrompetist Henry Jerome.

Greenspan verruilde in 1948 zijn muziekcarrière voor een studie economie aan de universiteit van New York, waar hij summa cum laude afstudeerde. "Het beste economische besluit dat ik ooit heb genomen", zei hij daar later over.

Vers uit de studiebanken begon hij in 1953 in New York het financieel-economisch adviesbureau Townsend-Greenspan. In 1967 klopte Nixon bij hem aan voor economisch advies bij zijn verkiezingscampagne. Toen de Republikein in 1969 president werd, sloeg Greenspan het aanbod af om toe te treden tot zijn regering.

Wel bleef hij Nixon op persoonlijke titel van economisch advies voorzien. Pas nadat de president in 1974 het veld had moeten ruimen door het Watergate-schandaal, werd Greenspan officieel adviseur van Nixons opvolger Gerald Ford. Greenspan vreesde op dat moment dat de VS stuurloos zou raken.

Boeken van Ayn Rand

Greenspan hielp Ford met maatregelen om de hoge inflatie van 11 procent in drie jaar te halveren. De remedie: bezuinigen en de rente verlagen. Hiervoor liet Greenspan zich inspireren door de ideeën van de in Rusland geboren Amerikaanse schrijfster Ayn Rand.

In Rands boeken vecht het eenzame individu heldhaftig tegen de volgzame massa en een controlerende overheid. "Haar filosofie heeft me geleerd dat het kapitalisme niet alleen praktisch en efficiënt is, maar ook moreel verdedigbaar", zei Greenspan daar later over.

Greenspan ging vervolgens doceren aan de universiteit van New York. In 1987 zag president Ronald Reagan in hem de juiste persoon om Paul Volcker op te volgen als voorzitter van de Fed. Greenspan had Reagan eerder al geadviseerd over het hervormen van de sociale zekerheid.

"Kleurloos en degelijk", zo omschreef NRC de buiten de VS nog onbekende Greenspan. Hoewel hij op economisch gebied veel gemeen heeft met Volcker, kwam hij een stuk saaier over dan zijn sigaarrokende voorganger.

Toch bleek Greenspan uitstekend te passen in het Reaganisme van de jaren tachtig, met minder overheid en meer vrije markt.

Zwarte maandag

Maar de nieuwe Fed-baas zat er nog maar net of de beurzen stortten op Zwarte Maandag in. De economie bleef overeind doordat Greenspan zorgde dat banken via de Fed met lage rentes aan geld konden blijven komen en uitlenen. Daarmee bleef ook de dollar overeind.

Met diezelfde instelling leidde Greenspan de Amerikaanse economie ook door de financiële crisis die in 1997 Azië trof en na de terreuraanslagen op 11 september 2001 de VS.

Al in 1996 merkte Greenspan op dat de aandelenkoersen harder stegen dan de werkelijke waarde van met name technologiebedrijven. Hij sprak van "irrationele euforie" onder beleggers en voorspelde daarmee het knappen van de dot-com bubble (de internetzeepbel) in 2000.

Fout gemaakt

Maar waar Greenspan die crisis allang zag aankomen, miste hij de totale ontsporing van het wereldwijde financiële systeem in 2008. Mede door het soepele toezicht van de Fed waren banken too big to fail geworden: zij waren zó groot dat zij bij een faillissement de hele economie mee onderuit zouden trekken.

Greenspan was de eerste die zelf toegaf dat de vrije markt niet grenzeloos kan zijn: "Ik heb een fout gemaakt door aan te nemen dat het eigenbelang van bedrijven, met name banken, zo groot was dat zij het beste zelf in staat waren hun eigen aandeelhouders te beschermen", zei hij naderhand in het Amerikaanse Congres.

Legale gokbedrijven in Nederland stappen naar de rechter in een poging om Meta te dwingen illegale goksites harder aan te pakken. Ook dienen ze een klacht in bij de Europese Commissie. Die zou te weinig doen om de regels te handhaven die gelden voor online gokken.

De Telegraaf meldt dat vanochtend. Illegale goksites vormen een geduchte concurrent van gokbedrijven met een vergunning. Volgens de branchevereniging van die vergunde gokbedrijven VNLOK waren in het laatste kwartaal van 2025 ruim 70.000 gokadvertenties te zien op Meta-platforms, zoals Facebook en Instagram. Meer dan 95 procent van die advertenties zou afkomstig zijn van illegale aanbieders.

Meta haalt alleen advertenties van illegale goksites offline als die advertenties zijn gemeld. Dat is dus achteraf. De VNLOK noemt dat "dweilen met de kraan open".

Meta erkent in een reactie aan de NOS dat het niet lukt om alle illegale gokadvertenties tegen te houden. Het bedrijf zegt dat het kijkt naar verbeteringen om te voorkomen dat illegale gokadvertenties op Facebook en Instagram verschijnen.

Vluchtige tegenstander

De Kansspelautoriteit (KSA) houdt in Nederland toezicht op de gokmarkt. "We zien maandelijks duizenden advertenties van illegale goksites bij Meta, en maken daar ook melding van", zegt een woordvoerder. "Die advertenties zijn gemiddeld zo'n anderhalve dag zichtbaar. Nadat ze zijn verwijderd, komen ze terug, met een iets andere naam of een iets ander internetadres. We hebben te maken met een vluchtige tegenstander."

Legale gokbedrijven willen dat Meta meer doet om advertenties van de illegale concurrentie te weren. Meta zou daartoe verplicht zijn volgens de Digital Service Act (DSA), de EU-wetgeving die geldt voor alle onlinebedrijven die actief zijn in de Europese Unie.

Voetballers

Illegale goksites gebruiken nu tijdens het WK in hun advertenties afbeeldingen van populaire voetballers, zoals Cristiano Ronaldo en Virgil van Dijk.

Legale gokbedrijven wijzen erop dat de illegale concurrenten zich niet houden aan beperkingen om gokverslaving tegen te gaan. "Kwetsbare spelers, onder wie jongeren, worden blootgesteld aan grote risico's", zegt VNLOK-voorzitter Björn Fuchs in een persbericht.

De olieprijzen gaan vanochtend wat omlaag. Dat lijkt een reactie op tekenen van vooruitgang in de gesprekken tussen Iran en de Verenigde Staten om een eind te maken aan de oorlog tussen beide landen.

Een vat Brentolie daalde 2 procent in prijs en kostte in de vroege ochtend 79,01 dollar. Vorige week was er ook een flinke daling, na het ondertekenen van een voorlopig akkoord tussen de twee landen.

Vannacht meldden bemiddelaars Pakistan en Qatar dat de eerste ronde gesprekken was afgerond. De partijen zijn een stappenplan overeengekomen om binnen zestig dagen tot een definitieve vredesdeal te komen.

De onderhandelingen verliepen aanvankelijk stroef, na berichten dat de Iraanse delegatie de gesprekslocatie had verlaten vanwege het dreigement van Trump dat hij het land opnieuw wilde aanvallen.

Miljoenen vaten

Dit weekend werden er miljoenen vaten olie door de Straat van Hormuz vervoerd, meldt persbureau Bloomberg op basis van scheepvaartgegevens. Dat gebeurde ook nadat Iran had geclaimd de waterweg opnieuw te hebben afgesloten.

Drie zwaarbeladen olietankers, met een gezamenlijke transportcapaciteit van 6 miljoen vaten, stuurden zaterdag signalen uit terwijl ze door de Straat van Hormuz voeren via een route langs de kust van Oman, volgens Bloomberg. Een van die schepen hervatte gisterochtend het uitzenden van automatische signalen nadat de Golf van Oman was bereikt.

Verschillende versies

De Verenigde Staten en Iran presenteren verschillende versies over de status van de belangrijke zeestraat. De Iraanse strijdkrachten hadden zaterdag aangekondigd dat de zeestraat weer dichtgaat vanwege aanvallen op Libanon. De Amerikaanse vicepresident JD Vance zei juist dat er geen aanwijzingen zijn dat Iran de zeestraat weer afsluit.

Maritieme organisaties waarschuwden deze week voor de veiligheid van een passage door de vaarweg. Zo zijn er zorgen over de aanwezigheid van zeemijnen en drukte in de smalle zeestraat, waar voor de oorlog uitbrak zo'n 120 schepen per dag doorheen gingen. Veel rederijen wachten nog op meer details en veiligheidsgaranties voor ze weer gebruik gaan maken van de Straat van Hormuz.

Er zijn nog altijd meer banen dan mensen die een baan zoeken in Nederland, constateert uitkeringsinstantie UWV. Elk jaar brengt die organisatie in kaart welke beroepen goede kansen op een baan bieden. Nieuw op die lijst zijn dit jaar vintage-verkoper, metselaar en schuldhulpverlener.

"Na de coronapandemie werd de arbeidsmarkt heel krap. In 2023 waren er echt ongekende tekorten", zegt Stef Molleman, arbeidsmarktadviseur bij het UWV. "Dat is afgelopen jaren wel iets afgenomen, maar per saldo is er nog steeds krapte."

Wel zijn de verschillen tussen baankansen groot. Op basis van de vacatures van afgelopen maanden maakt het UWV een lijst met banen waar veel vraag naar is en banen waar dat veel minder het geval is.

AI vervangt

Kunstmatige intelligentie leidt tot afnemende baankansen bij veel beroepen. Vorig jaar was dat bijvoorbeeld al het geval bij grafisch vormgevers, vertalers en tekstschrijvers. Nu zijn ook de kansen voor mensen in de reclamewereld afgenomen, net als bij de klantenservice, waar chatbots mensen vervangen.

"We raden nu af om dit soort beroepen je heil te zoeken", zegt Molleman. "Voor in de toekomst zijn daar door de verdere ontwikkeling van AI echt slechte baankansen."

Huisdieren en oude bruggen

Andere maatschappelijke veranderingen zorgen juist voor extra banen. "Door de aantrekkende nieuwbouw, het uitbreiden van het elektriciteitsnet en het noodzakelijk onderhoud van bruggen en wegen zijn beroepen als metselaar, wegenbouwmachinist en hulpkracht in de bouw kansrijk geworden", zegt Molleman.

Doordat tijdens corona veel mensen een huisdier namen, hebben dierenartsen en dierenwinkels het nu druk, stelt het UWV. "Dat betekent ook goede baankansen voor dierenartsassistenten." Door de toename van problematische schulden is er ook een tekort aan schuldhulpverleners.

Een ander opvallend beroep op de kansenlijst is verkoper in een vintagewinkel. "Het tweedehands segment is erg populair geworden", zegt Molleman. "Overal poppen 'vintage stores' op. Daardoor zijn er goede kansen voor verkoopmedewerkers van tweedehandsartikelen."

Blijvertjes

Veel beroepen zijn al jarenlang kansrijk. Molleman: "De verwachting is dat veel van deze beroepen dat ook nog blijven. Het gaat bijvoorbeeld vaak om beroepen in de bouw, het transport, de zorg en de horeca."

Het is voor mensen met een visuele beperking nog steeds ingewikkeld om online te winkelen. Het gaat wel beter, zegt onderzoeksbureau Level Level, maar niet genoeg. Een jaar na de invoering van een Europese wet slechts twee grote online winkels hun site en app volledig op orde voor slechtziende klanten. Toezichthouder ACM waarschuwt dat binnenkort maatregelen kunnen volgen.

De ACM deed in de winter zelf onderzoek naar de toegankelijkheid voor mensen met een beperking bij honderd webwinkels. Daaruit bleek al dat deze groep klanten bij meer dan de helft van de webshops vastloopt.

Level Level kijkt ieder jaar naar de 300 grootste webwinkels. Uit dat onderzoek blijkt dat weliswaar veel is verbeterd, maar dat consumenten met een beperking vaak nog steeds niet zelfstandig de weg kunnen vinden. Zo zijn veel sites niet goed te gebruiken met een schermlezer, die voorleest wat er op een site te zien is.

Geen keuze, maar plicht

Haast om de webwinkel op orde te krijgen is wel geboden, zegt ACM-bestuurslid Martijn Ridderbos. "Het is een wettelijke verplichting om een commerciële webwinkel toegankelijk te maken."

De ACM is bij tien grote webwinkels met de grootste toegankelijkheidsproblemen langsgegaan om uit te leggen wat er verbeterd moet worden. Over drie maanden doet de toezichthouder een nieuwe test. Wie dan nog niet voldoet, riskeert een boete.

'Groot doolhof'

Martine Baadenhuijsen was erbij toen de ACM bij de slecht aangepaste webshops op bezoek ging. Meer dan licht en donker ziet zij niet. "Maar ook ik wil online kunnen zien hoe laat de zwemles van mijn kinderen is, welke cijfers zij op school halen en mijn bankzaken doen", vertelt zij over het belang van toegankelijke websites.

Baadenhuijsen gebruikt een spraak-assistent; een technisch hulpmiddel dat alles op de website voorleest. Er zijn ook mensen met een beperking die alleen op een site kunnen manoeuvreren met een toetsenbord, of die last hebben van knipperende beelden, zegt Ridderbos van de ACM.

Voor Baadenhuijsen begint online winkelen vaak met meldingen over cookies: "Die kan ik soms niet eens wegklikken. Daarna moet ik proberen een overzicht van de homepagina te krijgen. Wat staat waar?"

Hiervoor is vooral een duidelijke structuur van de website of app belangrijk, zegt Baadenhuijsen. "Ik moet bij een website door een groot doolhof. Dat kost meer tijd, dat weet ik. Maar een webshop kan zorgen dat ik door dat doolhof heen kan komen, of dat ik steeds ergens op vastloop."

Waar klik je op?

Wat volgens haar helpt om de weg te kunnen vinden in een webwinkel is een goede indeling met koppen, subkoppen en gewone tekst. En goed aangeven waar je komt als je ergens op klikt. "Vaak staat er bij een product 'Lees meer' als link aangemerkt. Via de spraakassistent hoor ik wel 'Lees meer', maar niet waar je dan terechtkomt."

Baadenhuijsen noemt ook foto's waar je op kunt klikken. Vaak hebben die geen duidelijke beschrijving. Zo zei haar spraakassistent recent 'hard' of 'hart' bij een afbeelding. "De afbeelding was een hartje waarmee je een product in je favorietenlijst kon zetten. Als er stond: 'Zet product in favorietenlijst' was het duidelijk geweest."

Praktijktest

Toezichthouder ACM merkt dat webwinkels hun sites en apps wel toegankelijk willen maken, maar dat ze de noodzakelijke verbeteringen op de verkeerde manier aanpakken. "Het zijn technici die er naar kijken, in plaats van gebruikers", zegt bestuurslid Ridderbos.

"Voor een techneut is het goed als er van de tien belemmeringen zeven zijn opgelost. Maar als je de andere drie niet oplost, dan blijft er in de praktijk nog steeds een grote blokkade voor mensen met een beperking om een bestelling af te ronden."

De ACM roept webwinkels daarom op om hun shop in de praktijk te testen: "Iemand zonder beperking beseft niet hoe ingewikkeld het is om online een bestelling te doen op een website die niet voldoet aan de toegankelijkheidsregels. Kijk daarom of wat je technisch hebt gemaakt ook bruikbaar is."

Elke maand belegt Karlijn van Herpen een klein stukje van haar salaris op de beurs. Dit gaat automatisch, naar vijf fondsen die investeren in bedrijven wereldwijd. In tegenstelling tot veel andere Nederlanders ligt ze niet wakker van de risico's. Zij woont in Stockholm en daar belegt voor haar gevoel "iedereen" via een zogeheten investeerspaarrekening, ISK.

"Mijn Zweedse partner, mijn zwager en collega's waren er allemaal mee bezig en dan ga je zelf ook denken dat het misschien verstandig is", zegt Van Herpen.

Ze belegt om ooit een appartement te kunnen financieren. Het gaat om geld dat ze niet meteen nodig heeft. Gelukkig maar, want eerder dit jaar zakte de waarde van haar investeringen flink.

"Ja toen baalde ik, zeker. Ik had het er veel over met familie en vrienden want dit is gewoon onderwerp van gesprek hier." Uiteindelijk lukte het om het standaardadvies te volgen: niks doen. "Nu is het natuurlijk weer bijgetrokken."

Iets voor Nederland

Beleidsmakers in Den Haag en Brussel willen dit vaker horen: kleine spaarders die (naast een spaarrekening) ook in de beurs stappen. Want Europese bedrijven komen moeilijk aan kapitaal. Verander dat of Europa wordt niks meer dan een openluchtmuseum, waarschuwde EU-zwaargewicht Mario Draghi eerder al.

Voor het goede voorbeeld kijkt iedereen naar Zweden. Daar is beleggen de normaalste zaak voor burgers. Dat komt grotendeels door die ISK die Karlijn van Herpen ook gebruikt.

De Europese Commissie is inmiddels helder: dit moet Europa - en Nederland - ook hebben. Dat beaamt de regering-Jetten in het coalitieakkoord. Net als het Wennink-rapport, over hoe Nederland concurrerender kan worden: "Introduceer een fiscaal aantrekkelijke Nederlandse equivalent van de Zweedse investerings-spaarrekening om spaargeld van huishoudens te activeren".

Belastingvrij

Met een ISK kunnen mensen met een Zweeds BSN-nummer beleggen in aandelen en fondsen onder versimpelde voorwaarden. Investeringen onder de 300.000 Zweedse kronen (zo'n 27.000 euro) zijn belastingvrij. Daarboven wordt een voordelig belastingtarief gerekend.

"Als ik aangifte doe, heb ik er geen omkijken naar - het is al automatisch ingevuld", zegt de Nederlandse maatschappelijk werker Femke van Ratingen, woonachtig in Zweden. Ze zegt dat ze geen ervaring had met beleggingen voordat ze een ISK opende. In Zweden heb je meestal een eigen contactpersoon bij de bank, iemand die je kent en bij wie je langsgaat op de koffie. "Die stelde zo'n ISK voor. Dan voelt beleggen ook wel vertrouwd."

De Financial Times concludeerde dat de ISK een van de redenen is dat "de rest van Europa jaloers is" op de beurs in Stockholm. Het is dé plek voor bedrijven die kapitaal willen ophalen in Europa, concludeerde zakenblad The Economist. Inmiddels belegt zo'n 40 procent van de Zweden via de regeling. Dat zorgt voor 167 miljard euro aan investeringen in bedrijven. Dat is bijna een derde van het bruto binnenlands product, de som van wat bedrijven, huishoudens en de overheid in één jaar toevoegen aan de economie.

Controversieel

"Deze Zweedse constructie zou een hartstikke goede manier zijn om meer kapitaal vrij te maken voor bedrijven in Nederland", zegt Mary Pieterse-Bloem, hoogleraar bij de Erasmus School of Economics en chief investment officer bij de Rabobank.

De Europese Commissie roept alle EU-landen op om een beleggingsproduct te bieden dat goedkoop en makkelijk is voor burgers. Inmiddels bestaat zo'n Europese beleggingsrekening in een tiental landen. De Zweedse variant ISK wordt vaak gezien als de succesvolste, juist omdat die zo veel kapitaal heeft aangetrokken.

Experts noemen het een plus voor Europa dat de ISK zich niet beperkt tot bijvoorbeeld Europese bedrijven. Dat houdt de regeling aantrekkelijk voor investeerders, die vaak spreiding willen. Nederlanders en Europeanen hebben toch de neiging om buitenproportioneel veel te investeren in bedrijven uit eigen land. Die zogenoemde home bias zie je ook onder ISK-investeerders.

Maar in Zweden is er altijd kritiek geweest op de regeling. Op links is het een klassiek vraagstuk over arm en rijk: mensen die het al breed hebben hoeven geen belasting te betalen op dividend. Slachtoffers daarvan zijn arme mensen die afhankelijk zijn van publieke diensten die met belastinggeld betaald worden zoals zorg en uitkeringen, luidt de kritiek.

Onderzoekers concluderen inderdaad dat de ISK ervoor zorgt dat de staatskas miljarden misloopt aan belastingen. Andere toezichthouders waarschuwen dat beleggen niet altijd makkelijker of voordeliger is met dit product.

Geen plan

Feit blijft dat het Zweden als geen ander EU-land lukt om spaargeld van burgers aan het werk te zetten, en dat grotendeels door middel van de ISK.

Tegelijkertijd is het een precair moment voor Nederlandse beleggers. De voorgestelde hervormingen van belasting op beleggingen kunnen haaks staan op de ambities om beleggen makkelijker en goedkoper te maken, zeggen deskundigen tegen de NOS. Het is momenteel onduidelijk hoe het nu verdergaat met die belastingregels.

In een reactie zegt het ministerie van Financiën dat het aan "banken en brokers" is om beleggingsproducten te ontwerpen voor burgers. "Het fiscale aspect is waar wij een rol in hebben. Dat wordt op dit moment nog onderzocht."

Het Amerikaanse ministerie van Handel heeft zorgen geuit tegen de top van chipmachinefabrikant ASML over een van hun zeer geavanceerde chipmachines die in China zou zijn. Dat hebben bronnen rondom het Amerikaanse ministerie tegen persbureau Bloomberg gezegd.

Als dit klopt dan zou het bedrijf uit Veldhoven exportrestricties hebben overtreden. ASML ontkent dit dan ook stellig. "ASML heeft nooit een geavanceerde machine aan China geleverd, noch onderdelen die nodig zijn voor het gebruik van de machine."

Bloomberg heeft het ministerie meermaals gevraagd of er bewijs is voor de aantijgingen, maar een reactie bleef uit. Waarom de VS nu met deze beschuldigingen komt, blijft onduidelijk.

AI-grootmacht

ASML laat in een reactie weten dat het onmogelijk is dat China zo'n EUV-machine van het bedrijf in handen heeft. De machines zijn ontzettend groot en haast onmogelijk ongemerkt te vervoeren. Bovendien is het volgens ASML onmogelijk dat China vervolgens iets met de machine kan, omdat ze de zeer gespecialiseerde kennis missen om het apparaat te bedienen.

De Verenigde Staten zijn verwikkeld in een harde strijd met China om de AI-grootmacht te blijven. De machines van ASML zijn nodig om de chips te maken die nodig zijn voor AI.

De VS heeft ASML al vaker beschuldigd van het verkopen van deze specifieke machines aan China. Verder dan vermoedens kwam het nooit.

Eindeloos zoeken in een webshop hoe je een bestelling moet annuleren of terugsturen? Dat moet snel verleden tijd zijn. Webwinkels moeten een dezer dagen een duidelijke en makkelijk vindbare knop of functie hebben om bestellingen binnen 14 dagen na ontvangst terug te sturen.

Bedrijven mogen zelf weten hoe die knop eruitziet. Die moet wel direct duidelijk maken waarvoor die is, zegt toezichthouder Autoriteit Consument & Markt (ACM).

Bij online aankopen hadden consumenten sowieso al recht op 14 dagen bedenktijd. Met deze nieuwe regel moeten zij dus gemakkelijker gebruik kunnen maken van dat recht. De regel komt voort uit een nieuwe EU-richtlijn en geldt dan ook in de hele EU.

"Een online aankoop is vaak met een druk op de knop gedaan", zegt ACM-bestuurslid Martijn Ridderbos. "Met de verplichte herroepingsknop wordt het voor consumenten straks net zo makkelijk die aankoop ongedaan te maken als deze af te sluiten."

Dit is de lijst van eisen van de ACM:

Duidelijke naam

Geef de knop een naam die duidelijk zegt wat deze doet, bijvoorbeeld: 'Hier de overeenkomst ontbinden' of 'Koop ongedaan maken'.

Zichtbaar en toegankelijk

Maak de knop tijdens de hele bedenktijd eenvoudig te vinden op de website en in de app, ook tijdens een verlengde bedenktijd. Zorg dat de consument geen app moet downloaden of andere dingen moet doen om de knop te vinden of gebruiken.

Eenvoudige invoer van gegevens

Laat de consument op de bevestigingspagina alleen gegevens invullen die nodig zijn om de aankoop in het systeem te vinden. Gebruikers vragen in te loggen mag, een account verplichten is niet de bedoeling. Laat consumenten niet opnieuw gegevens invullen die ze al bij hun bestelling invulden.

Ontvangstbevestiging

Op de bevestigingspagina moet de consument de koop op een duidelijke en begrijpelijke manier definitief ongedaan kunnen maken. De webwinkel dient de consument een bevestiging te sturen zodra die de koop ongedaan heeft gemaakt, met daarin de datum en het tijdstip van de herroeping.

De Consumentenbond is blij met de nieuwe regels. "Consumenten kunnen nu makkelijker en sneller overeenkomsten herroepen", zegt een woordvoerder. "Ze hoeven niet meer te zoeken naar hoe dat te doen of contact op te nemen met het bedrijf."

Met het indrukken van die knop hebben kopers niet meteen hun geld terug, waarschuwt de bond. "Consumenten moeten er natuurlijk rekening mee houden dat als zij een aankoop herroepen, het geld pas overgemaakt wordt als het product is teruggestuurd en ontvangen door de webshop. Maar dat lijkt me logisch."

'Was vaak al makkelijk'

Volgens de brancheorganisatie van webshops was het bij veel van hen al makkelijk om een aankoop te annuleren. "Het is belangrijk om te benadrukken dat veel webshops vandaag al gebruiksvriendelijke retourprocessen aanbieden", aldus een woordvoerder van Thuiswinkel.org.

"De nieuwe verplichting sluit daar in veel gevallen op aan, maar vraagt wel om verdere standaardisatie en explicietere zichtbaarheid van de herroepingsmogelijkheid."

Boete

Als webshops zich niet aan de nieuwe regel houden, kunnen ze uiteindelijk een boete krijgen. De ACM zegt dat meldingen van consumenten een belangrijke basis vormen voor het toezicht.

De toezichthouder benadrukt verder dat als een bedrijf de regels overtreedt de bedenktijd automatisch tot maximaal een jaar wordt verlengd. "Dus los van eventuele handhavingsacties van onze kant, zijn er hoe dan ook wettelijk gevolgen."

Een dezer dagen gaat de wet die de herroepingsknop of -functie verplicht stelt in.

De gemeenteraad van Katwijk heeft een voorlopig positief advies gegeven over de bouwplannen voor een grote medicijnfabriek van de Amerikaanse farmaceut Eli Lilly. Een ruime meerderheid stemde kort na middernacht in met de vergunningaanvraag, waar nu iedereen op kan reageren. In het najaar volgt een definitief besluit.

Enkele uren voor de raadsvergadering bereikten het Rijk, de provincie Zuid-Holland en de gemeente Katwijk een akkoord over onder meer de financiële voorwaarden. De overheden investeren gezamenlijk ruim 100 miljoen euro in de bereikbaarheid van het gebied.

Er komt niet alleen een productielocatie van Eli Lilly, maar ook duizenden woningen. Minimaal de helft van die woningen moet in de categorie 'betaalbaar' komen. Daarmee kwamen het Rijk en de provincie, die samen 72 miljoen euro inleggen, tegemoet aan een harde eis die de gemeenteraad had gesteld.

Intussen is de grond al bouwklaar gemaakt, zijn kassen gesloopt en bewoners uitgekocht. De fabriek komt bij het Leiden Bioscience Park. Het terrein valt onder de gemeente Katwijk.

Hoogopgeleid

Eli Lilly heeft productielocaties in Duitsland, Frankrijk, Ierland, Italië, Spanje. Daar moet binnenkort de fabriek bij het Leiden Bioscience Park bij komen.

Het bedrijf koos voor die plek vanwege de goede bereikbaarheid, met de Rotterdamse haven en luchthaven Schiphol in de buurt. Daarnaast wonen er veel hoogopgeleide arbeidskrachten in het gebied.

In de Nederlandse fabriek moeten uiteindelijk geneesmiddelen worden gemaakt voor diabetes, obesitas, hart- en vaataandoeningen, oncologie, immunologie en neuroscience. "Genoeg voor de hele wereld", zei de topman van Eli Lilly Dave Ricks eerder.

Een van de belangrijkste middelen die het bedrijf hier wil produceren is het afvalmedicijn Mounjaro. Hiermee wil Eli Lilly het Deense Novo Nordisk beconcurreren. Dat bedrijf maakt het populaire afslankmiddel Ozempic.

Boost

De overheid is enthousiast over het plan. Toen de komst van de medicijnfabriek vorig jaar november werd gepresenteerd, noemde toenmalig minister van Economische Zaken Vincent Karremans het "een enorme boost" voor de regionale en nationale economie.

De Katwijkse gemeenteraad reageerde in eerste instantie gemengd. De meeste partijen denken dat de komst van Eli Lilly werkgelegenheid oplevert en economisch interessant is. Maar ze uitten ook bezwaren. Door de komst van duizenden nieuwe woningen wordt het drukker op de lokale wegen, waar nu al regelmatig files staan.

Daarnaast spraken lokale bestuurders de vrees uit dat de fabriek de recreatie op het Valkenburgse Meer belemmert. En er zijn zorgen over het hoge waterverbruik van de fabriek en de effecten op het milieu.

Begin juni gaf de gemeenteraad aan bereid te zijn voorlopig voor de komst van de Amerikaanse farmaceut te stemmen. Wel moest er voor de stemming meer duidelijkheid komen vanuit het Rijk over de aanpak en financiering van de verkeersknelpunten.

Wie zijn huis te koop aanbiedt op Funda kan tegen betaling nieuwe functies gebruiken om de woning meer te laten opvallen. Het meest opmerkelijke verkoopsnufje: een potentiële koper kan straks een woning virtueel anders inrichten met behulp van AI.

De populaire verkoopsite lanceert half september een vernieuwde website met duurdere verkooppakketten en heeft die vandaag gepresenteerd aan makelaars. Dat bevestigt Funda aan de NOS na berichtgeving van RTL Z en het Financieel Dagblad (FD).

'Virtuele styler'

Als een verkopende partij een duurder pakket aanschaft, toont Funda zijn woning prominenter. Zo is de advertentie groter, bevat die meer foto's en komt die bovenaan de zoekresultaten te staan.

Ook de kaart om woningen op te zoeken wordt aangepast. Daarop zijn straks de vraagprijzen te zien, vergelijkbaar met hoe de prijzen op de kaart van hotelreserveringsites worden getoond.

In het duurste pakket komt een "virtuele styler", die met AI bewerkte foto's het huis laat zien in verschillende stijlen. Dat moet het voor potentiële kopers makkelijker maken door een bouwval of zeer verouderde inrichting heen te kijken. De optie kan er volgens Funda voor zorgen dat een geïnteresseerde sneller een huis gaat bezichtigen. Muren opschuiven of weghalen kan niet.

Prijsverhoging

Op de vernieuwde website blijft het voor een makelaar gratis om een huis te koop aan te bieden, maar volgens Funda kopen makelaars er bij het overgrote deel van de woningen een verkooppakket bij om een woning extra te laten opvallen. Nu valt er uit twee pakketten te kiezen. Straks zijn dat er drie: brons, zilver en goud.

Het goedkoopste pakket kost straks 231 euro (exclusief btw), het duurste 536 euro. Nu zijn makelaars die aangesloten zijn bij makelaarsvereniging NVM 110 euro kwijt voor het goedkoopste pakket en niet-leden 215 euro. Funda noemt de oude en nieuwe pakketten "niet te vergelijken" en benadrukt dat het duurste pakket lang niet altijd nodig is.

Het verkoopplatform voert de veranderingen door omdat de woningverkoper zich wil onderscheiden in de competitieve woningmarkt van nu, zegt Evelien Emondts, manager merkstrategie en reputatie van Funda. "Daarnaast merken we dat verkopers beter willen weten waar ze aan toe zijn."

Op de vernieuwde site komt daarom informatie over de inhoud van de verkooppakketten en de prijzen. Nu zien verkopers die kosten niet altijd expliciet staan op de rekening die ze van hun makelaar krijgen.

De rol van de makelaar

Overigens verandert er niets aan de rol van de makelaar, benadrukt Emondts. "Die zet nog steeds je huis op Funda en adviseert jou. Wat verandert, is dat voor huizenverkopers de optie erbij komt om de kosten van het verkooppakket direct via Funda af te rekenen."

Toch zeggen makelaars in het FD te vrezen dat hun rol bij het verkopen kleiner wordt. Ook uiten ze kritiek op de prijsverhoging. Volgens de NVM, die overigens voor 75 procent eigenaar van Funda is, is de rol van de makelaar niet in gevaar en past meer transparantie over de tarieven en pakketten "bij deze tijd".

De adviesprijs voor diesel staat op het laagste punt in maanden. Waar de prijs begin maart nog op 2,82 euro stond, is dat deze week gezakt naar 2,26 euro. Nu er een voorlopig akkoord is getekend door de Verenigde Staten en Iran is er voorzichtige positiviteit ontstaan op de wereldwijde energiemarkt.

Begin maart gingen de prijzen voor brandstoffen door het dak. Toen kwamen olietankers stil te liggen in de Straat van Hormuz, een belangrijke doorvoerroute. Nu het conflict in de Perzische Golf in ieder geval voorlopig voorbij lijkt, dalen de inkoopprijzen weer. En daardoor, zij het iets langzamer, gaan ook de prijzen voor diesel en benzine voor ons aan de pomp omlaag.

De prijs voor benzine schommelt minder sterk dan die van diesel. Begin maart was de adviesprijs voor een liter benzine 2,64 euro. Nu staat die op 2,45.

Transport

De relatief sterkere daling van diesel is goed nieuws voor de transportbedrijven in ons land, want verreweg de meeste vrachtwagens rijden op diesel. Bedrijven in de transportsector hebben de afgelopen tijd dieseltoeslagen aan hun klanten in rekening gebracht om de prijsverhoging op te vangen.

Zo ook Cees Heebink van J. Heebink Logistic Services. "We kijken eens in de maand naar de dieselprijs. Toen de marktprijs in maart heel hard steeg hebben we halverwege de maand toch onze brandstoftoeslag moeten bijstellen." Ondanks de verhoogde toeslag was het voor zijn bedrijf de afgelopen tijd nog wel druk.

"Het moet ergens vandaan komen", zegt Maarten Obdijn van Helder Transport. "De ontwikkelingen zien er gunstig uit. We doen een wekelijkse indexatie van de brandstofprijzen en passen die per week aan. We zitten nu op een brandstoftoeslag van 26 procent en we zakken mee als de prijs omlaaggaat." Obdijn zegt dat het geen verdienmodel is. "Wij redden het wel, maar het moet wel behapbaar blijven voor de ondernemers en uiteindelijk de consument."

Dat bevestigt ook branchevereniging Transport en Logistiek Nederland. Volgens de organisatie is het akkoord "een voorzichtige reden voor optimisme". Toch blijft de markt onzeker, en wordt leden geadviseerd om rekening te blijven houden met wisselingen.

Lage marges

De marges in de transportsector zijn dun, zeggen meerdere ondernemers tegen de NOS. "Fluctuaties kun je niet opvangen. Die moet je doorbelasten, als je dat niet doet ga je heel snel de rode cijfers in", zegt Edwin Asveld van TransHeroes.

Brandstof is een belangrijk onderdeel van de kostprijs voor een ondernemer, zegt ook Susanne Dirksen van Schavemaker Logistics. "Ik verwacht niet dat de prijs nog teruggaat naar het niveau van voor de oorlog, maar alle beetjes helpen. De situatie is erg fragiel op het moment." Dirksen houdt er dan ook rekening mee dat de lagere prijzen niet aanhouden.

Transporteurs blijven onzeker over hoe stevig de aangekondigde deal is. Ondanks het bestand is er nog geen grote beweging op gang gekomen in de Straat van Hormuz. Er gaan wel weer enkele schepen per dag door de zeestraat, waaronder voor het eerst weer een tanker met olie uit Saudi-Arabië.

Het duurt volgens datawebsite MarineTraffic nog wel even tot er weer meer beweging komt in de scheepvaart, zo'n twee weken. Voordat er echt weer grootschalige verplaatsingen komen moet er nog meer gebeuren. Zo moeten er mogelijk nog zeemijnen worden verwijderd.

Economen van Rabobank schatten in dat de olieprijs deze zomer weer omhooggaat en de inflatie hoog blijft, ondanks het huidige optimisme in de markt.