Oud-minister Barry Madlener van Infrastructuur en Waterstaat heeft niet goed gemotiveerd waarom er een maximum is aan het aantal vliegtuigen dat mag opstijgen en landen op Schiphol. Dat heeft de Raad van State beslist en daarmee is het luchtvaartverkeersbesluit van vorig jaar vernietigd.

Madlener besloot toen dat er vanaf 1 november 2025 maximaal 478.000 vluchten per jaar vanaf Schiphol mochten gaan, om de geluidsoverlast in de omgeving te verminderen. Ook zouden er minder vliegtuigen in de nacht mogen opstijgen en landen.

Met deze beslissing wordt het onzeker hoeveel vluchten er in de toekomst mogelijk zijn vanaf Schiphol. Er moet nu een nieuw luchthavenbesluit komen en daarin moet de nieuwe minister, Vincent Karremans, beter aantonen hoe een verminderd aantal vluchten gaat leiden tot een afname van overlast voor omwonenden.

Argumenten

Tegen het besluit van PVV-minister Madlener gingen veel partijen in beroep bij de Raad van State, zowel bewoners die een lager maximum wilden als vliegmaatschappijen die geen maximum wilden. Zij wilden dat de hoogste bestuursrechter naar de argumentatie en onderbouwing van de minister zou kijken. Daarover is het oordeel nu dus dat er vanuit het ministerie te weinig onderbouwing is voor het inkrimpen van het aantal vluchten.

Madlener stelde dat een maximum aantal vluchten ook een grens betekent voor geluidsbelasting op de omgeving. De vermindering van het aantal vluchten zou effect hebben op de geluidsoverlast van Schiphol.

De Raad van State gaat daar niet in mee en beargumenteert dat niet elk vliegtuig hetzelfde geluid produceert. Een optelsom van het aantal vluchten zegt onvoldoende over de totale hoeveelheid geluid die in een jaar mag worden geproduceerd.

Daarnaast heeft de minister volgens de Raad van State ook niet duidelijk gemaakt dat het aangepaste luchthavenverkeersbesluit leidt tot een afname van de geluidshinder, terwijl dat wel het doel van het besluit is.

Nachtvluchten

Wat wel blijft staan is de vermindering van het aantal nachtvluchten. In het besluit van oud-minister Madlener staat dat dat aantal terug moet van 32.000 naar 27.000. Geen van de partijen had bezwaar tegen die beslissing, dus de Raad van State laat dat staan.

De krimp van het aantal vluchten op Schiphol is al langere tijd zowel juridisch als politiek onderwerp van gesprek. Een rechter oordeelde dat het kabinet omwonenden beter moest beschermen tegen geluidsoverlast van de luchthaven. De minister vóór Madlener, Mark Harbers, stelde eerder een lager maximum aantal vluchten in, tussen de 460.000 en 470.000.

Na zijn aantreden verhoogde Madlener dat tot 478.000 vluchten. Daarmee besloot hij de geluidshinder iets minder terug te brengen dan was afgesproken.

Een woordvoerder van het ministerie, waar nu VVD'er Karremans aan het roer staat, laat weten dat de uitspraak wordt bestudeerd.

Voor het eerst sinds het uitbreken van de oorlog in de Golfregio lijken de prijzen aan de pomp niet verder te stijgen en zelfs een klein beetje te dalen.

Maandag werd er nog aan de pomp brandstof 'gehamsterd', vertelt Stephan Magnus, directeur bij Sakko tankstations. Toen zag hij zijn omzet 25 procent hoger uitvallen dan op een gemiddelde dag. "Het is niet veilig, maar jerrycans werden gevuld om zo goedkoper uit te zijn."

Door de oorlog in de Golfregio liggen olie- en gastransporten via de Straat van Hormuz stil, waardoor vooral diesel- en kerosineprijzen stijgen.

Daling in zicht

Nadat maandag en dinsdag de brandstofprijzen verder waren gestegen, gaan ze morgen bij Sakko weer ietsjes omlaag. Voor benzine betekent dat 1 cent per liter minder en voor diesel 4 cent. Respectievelijk komt dat neer op 2,449 en 2,459 euro per liter. Of de prijzen na morgen verder zullen zakken, durft Magnus niet te zeggen. "Dat is afhankelijk van de Argus- en Pletts-notering", zegt Magnus. Dat zijn onafhankelijke prijsrichtlijnen voor benzine en diesel.

Dat is in lijn met wat consumentencollectief UnitedConsumers signaleert. De adviesprijs voor benzine steeg van maandag op dinsdag met 5,7 eurocent per liter en voor diesel 5,8 cent. "Dat is een flinke stijging", zegt Derk Foolen van UnitedConsumers. "Maar ik verwacht een lichte daling van tussen de 1 en 3 cent per liter morgen aan de pompen."

Foolen wijst naar de uitspraken van de Amerikaanse president Trump als voornaamste oorzaak voor de daling. Gisteravond zei Trump tegen de zender CBS dat de oorlog bijna voorbij is, maar vandaag volgden nieuwe aanvallen van Iran op een van de grootste olieraffinaderijen in Abu Dhabi.

Vertraging aan de pomp

Ook schoot de olieprijs vandaag kortstondig verder naar beneden na een bericht van de Amerikaanse energieminister Chris Wright op X. Hij meldde dat een olietanker met succes door de Straat van Hormuz was geëscorteerd, maar verwijderde het bericht snel weer. Het Witte Huis sprak kort daarna tegen dat het Amerikaanse leger een olietanker had begeleid door de belangrijke zeestraat bij Iran.

Volgens ING-econoom Rico Luman dalen de prijzen aan de pomp pas echt als de Straat van Hormuz weer veilig opengaat. Hij verwacht dat de prijzen aan de pomp de komende tijd wel iets kunnen dalen, maar niet net zo hard als een vat olie. "Vaak zit er enige vertraging op de prijzen, omdat oliebedrijven de situatie in de Golfregio willen aankijken."

Pieter Elbers, de voormalige baas van KLM, stopt per direct als CEO bij de Indiase vliegmaatschappij IndiGo. In december kwam de luchtvaartmaatschappij in zwaar weer terecht omdat het bedrijf duizenden vluchten annuleerde.

Eind vorig jaar veranderden de regels voor piloten in India en werden zij onder meer verplicht om langer te rusten. Ook mochten ze minder nachtlandingen maken. Daardoor ontstond bij IndiGo krapte in de roosters. De luchtvaartmaatschappij moest noodgedwongen duizenden vluchten schrappen, waardoor door het hele land honderdduizenden reizigers strandden.

De problemen waren dusdanig groot dat het Indiase luchtvaartministerie zich ermee bemoeide. Het ministerie gaf de Nederlander in januari een officiële waarschuwing en vond dat hij had "gefaald in zijn plicht" om eerder maatregelen te nemen. Elbers bood toen zijn excuses aan voor de chaos op de Indiase vliegvelden.

Met Elbers als topman breidde IndiGo fors uit, maar in het laatste kwartaal van 2025 kelderde de omzet door de vele problemen. Medeoprichter Rahul Bhatia neemt de taken van Elbers over, totdat er een nieuwe CEO is aangesteld.

Honderden nieuwe toestellen

De Nederlander stond ruim drie jaar aan het roer bij de grootste vliegmaatschappij van India. Zijn komst in 2022 ging gepaard met grote ambities: hij moest IndiGo internationaal op de kaart zetten. Hij zette vol in op de groei, onder meer door honderden nieuwe vliegtuigen aan te schaffen.

Voordat Elbers bij IndiGo werd aangesteld werkte hij dertig jaar bij KLM, waarvan de laatste acht jaar als topman. Hij moest daar vertrekken, omdat zijn contract niet werd verlengd.

Door de oorlog in het Midden-Oosten staat de wereldhandel op z'n kop. In Nederland merken we de gevolgen van de oorlog vooralsnog vooral aan de olie- en gasprijzen die de afgelopen week hard gestegen zijn. Maar ook voor onze export is de regio een belangrijke afzetmarkt. Dat strekt zich uit van geneesmiddelen tot verse groenten en van zuivel tot machines.

"Landen in het Midden-Oosten importeren gemiddeld zo'n 80 procent van hun voedsel", zegt Niels de Hoog. Hij is econoom en volgt de regio voor Atradius, een verzekeraar van exportgoederen. "Maar de meeste landen hebben wel een voorraad voor een aantal maanden of meer, dus tekorten zullen we op de korte termijn niet zien."

Vervoer via zee en lucht

Het vervoer van goederen naar het Midden-Oosten gebeurt veelal over zee, wat door de blokkade van de Straat van Hormuz nagenoeg onmogelijk is geworden. Grote zeevrachtbedrijven zoals Maersk en MSC hebben laten weten op dit moment geen nieuwe opdrachten van, naar of via de regio aan te nemen.

"Alle goederen die al onderweg waren blijven steken in de omliggende havens. Dat zorgt voor opstopping en het kan nog wel maanden duren voordat dat is weggewerkt", zegt Casper Roerade van Evofenedex, de branchevereniging voor logistiek. Op dit moment gaat er 80 procent minder vracht - via lucht en zee - naar de regio, ziet hij.

Ook de luchtvracht wordt flink beperkt door de oorlog. Meerdere landen houden hun luchtruim al dagen gesloten en grote luchtvaartmaatschappijen moesten noodgedwongen bijna alle vluchten naar de regio schrappen. "Ongeveer de helft van alle luchtvracht maakt normaalgesproken een stop in het Midden-Oosten, dat kan nu nog amper'', zegt Roerade.

De impact is voelbaar voor het bedrijf van Robert Lesmeister. Hij is commercieel directeur van Squiby Foods, een Nederlands bedrijf dat allerlei voedingsmiddelen, zoals kaas en vis, naar het Midden-Oosten exporteert. "Ongeveer 80 procent van onze omzet komt uit die regio."

Nu blijft veel vracht dus onderweg steken. "Wij hebben nog ongeveer 25 containers verspreid over de route op het water liggen. Zolang de Straat van Hormuz dicht blijft, is het afwachten wat er met die vracht gaat gebeuren de komende weken." Ook in de loods van het bedrijf staan tientallen pallets met goederen die eigenlijk al onderweg hadden moeten zijn.

Hoewel de meeste vracht van Squiby Foods via zee wordt vervoerd, maakt het bedrijf ook gebruik van luchtvracht. "De tocht naar het Midden-Oosten per schip kan een paar weken duren. Dat is voor onze houdbare producten geen probleem, maar voor verse producten mag het vervoer niet te lang duren", legt Lesmeister uit.

Kwetsbare zendingen

Een ander Nederlands bedrijf dat veel naar het Midden-Oosten exporteert, is Koppert. Dat bedrijf kweekt insecten en mijten die wereldwijd als biologische gewasbescherming worden ingezet, als alternatief voor chemische bestrijdingsmiddelen. "Onze zendingen zijn heel kwetsbaar. Het zijn levende organismen, dus die moeten zo snel mogelijk bij de klant terechtkomen", aldus Martijn van de Waarsenburg, manager wereldwijde logistiek bij Koppert.

"Toen de oorlog uitbrak, stonden er tien zendingen van ons klaar om per vliegtuig naar of via het Midden-Oosten te worden vervoerd", zegt hij. "Ondertussen hebben we alternatieve routes gevonden voor onze bestemmingen in Afrika, maar we kunnen het Midden-Oosten nog steeds niet bereiken."

Het vervoer gaat via partijen als KLM Cargo. Een deel van de vracht gaat met passagiersvliegtuigen mee en voor een ander deel worden aparte cargovliegtuigen ingezet. Het bedrijf zegt dat er voor de oorlog bijna dagelijks drie vliegtuigen met vracht naar de getroffen gebieden vlogen.

"Het gaat om tijdkritische goederen, dan moet je denken aan medicijnen, verse producten als vis, maar ook essentiële onderdelen om fabrieken draaiende te houden", zegt Charlotte Elpers, hoofd van de wereldwijde vrachtoperatie bij KLM.

Belangrijk knooppunt

Daarnaast is het Midden-Oosten een knooppunt voor de wereldwijde handel, vooral voor de handel met andere delen van Azië. "We vliegen nu met grotere vliegtuigen om direct naar bestemmingen in die regio te kunnen vliegen", legt Elpers uit.

Roerade zegt dat vervoerders druk bezig zijn om hun routes te verleggen, zodat de handel door kan gaan. "Dan kun je denken aan transport via land vanuit Saudi-Arabië, waar een aantal luchthavens wel nog open zijn."

Ook Lesmeister van Squiby Foods zegt dat hij flexibel moet blijven en ondanks de situatie blijft hij positief. "We doen dit al dertig jaar. We hebben al oorlogen, de financiële crisis en coronaperiode meegemaakt, dus we zijn ondertussen gewend om te werken onder dit soort omstandigheden".

Het kabinet bereidt zich voor op maatregelen om de koopkracht te beschermen nu de brandstofprijzen zo hard stijgen door de oorlog in het Midden-Oosten. Rond komend weekend krijgt de Tweede Kamer een brief met daarin de mogelijke scenario's.

Dat heeft staatssecretaris Eerenberg van Financiën gezegd in de Tweede Kamer op vragen van Denk-Kamerlid Ergin. Het kabinet wil nog wel eerst de ontwikkelingen van de komende dagen afwachten.

"De brandstof is al jarenlang peperduur", betoogde Ergin. "Als we niets doen, betalen we straks 3 euro per liter aan de pomp." De staatssecretaris uitte begrip voor de zorgen. "Dat mensen schrikken van de prijzen aan de pomp en de gevolgen die dat heeft voor hun koopkracht, dat onderkent en ziet het kabinet."

'Waar kijken we precies naar?'

Benzine kost op dit moment zo'n 2,45 euro per liter en de dieselprijs ligt inmiddels boven de 2,50 euro. Toch wil Eerenberg niet te snel maatregelen nemen, maar eerst de ontwikkelingen nog even afwachten. "Waar kijken we precies naar? Is er sprake van een piek of gaat het om een structurele prijsverhoging?"

In het laatste geval wil de staatssecretaris snel kunnen handelen, al maakte hij niet duidelijk waar het kabinet dan aan denkt. De maatregelen moeten in ieder geval betaalbaar en uitvoerbaar zijn, en terechtkomen bij de mensen die het het hardst nodig hebben.

Verschillende Kamerleden pleitten voor een onmiddellijke verlaging van accijnzen of de btw op brandstof. "Het is huilen aan de pomp", zei SP-leider Dijk. Eerenberg wil dat soort maatregelen alleen nemen als zeker is dat het echt nodig is. Hij wil ook het liefst kijken naar de gehele koopkracht van mensen, want de vrees is dat ook veel andere producten duurder worden.

Binnenkort debatteert de Tweede Kamer over de economische gevolgen van de oorlog in het Midden-Oosten.

EU-overleg in Brussel

De kwestie kwam vandaag ook aan de orde in Brussel. Daar had Eurocommissaris Dombrovkis van Economie een overleg met de EU-ministers van Financiën.

Dombrovkis zei dat lidstaten alleen tijdelijke maatregelen mogen nemen tegen de hoge energieprijzen. Als ze willen ingrijpen, kan dat alleen in onderling overleg en het mag niet te veel ten koste gaan van hun nationale begrotingen.

Het aantal thuischefs dat zich inschrijft bij de Kamer van Koophandel (KVK) is de afgelopen jaren sterk gestegen. Steeds meer mensen beginnen vanuit hun eigen keuken een cateringbedrijf, bakservice of maaltijdservice, maar veel van deze starters blijken nauwelijks op de hoogte van de regels voor voedselveiligheid.

Volgens de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) en KVK weten negen van de tien beginnende ondernemers niet welke verplichtingen gelden zodra zij eten bereiden of verkopen.

Iedereen die met voedsel werkt, moet dat doen volgens bepaalde voorschriften. Daarin staat hoe je veilig omgaat met voedsel, bijvoorbeeld door schoon te werken, besmetting te voorkomen en temperaturen goed te controleren.

Als professionele keuken

Ook moeten ondernemers zich registreren bij de NVWA. Toch blijkt dat veel thuischefs pas laat ontdekken dat deze regels ook voor hen gelden, zelfs als ze klein beginnen en vanuit huis werken.

Veel starters realiseren zich niet dat voor hen dezelfde regels gelden als in professionele keukens. Die onwetendheid kan leiden tot gezondheidsrisico's voor klanten, reputatieschade en boetes.

De populariteit van koken en bakken wordt onder meer aangejaagd door sociale media. Platforms als Instagram en TikTok maken het eenvoudig om gerechten te promoten en een klantenkring op te bouwen.

Zogenoemde "foodcontent" is een van de grootste online categorieën en dat stimuleert hobbykoks om de stap naar het ondernemerschap te zetten. De drempel is laag: er zijn weinig investeringen nodig en mensen kunnen vanuit huis werken, vaak naast een vaste baan.

Voorlichtingsvideo

Uit cijfers van het Handelsregister blijkt dat het aantal parttime thuiscateraars in vier jaar tijd bijna is verdubbeld: van ruim 4000 in januari 2022 naar meer dan 8000 begin dit jaar. Ook het aantal zzp'ers dat volledig vanuit huis een cateringbedrijf runt, groeide fors, tot ruim 16.800.

Om starters beter te bereiken, hebben KVK en NVWA een gezamenlijke voorlichtingsvideo gelanceerd. Daarin wordt uitgelegd welke regels gelden, hoe ondernemers zich kunnen voorbereiden en hoe ze zich moeten registreren.

Volkswagen heeft het afgelopen jaar de laagste winst in jaren geboekt. Voor het Duitse autoconcern kwam de winst uit op 6,9 miljard euro, ruim 5 miljard minder dan een jaar eerder.

De financiële topman van het bedrijf wijst als oorzaak op de geopolitieke spanningen, de ingevoerde importheffingen en grote druk van concurrenten. Vooral in de VS daalde de verkoop, in Europa werden er juist meer auto's verkocht.

Het concern, met naast Volkswagen de merken Seat, Audi en Porsche, verkocht in 2025 wereldwijd uiteindelijk vrijwel net zoveel auto's als een jaar eerder. Toch zakte de winst naar het laagste niveau sinds 2016.

Geen gedwongen ontslagen

Het bedrijf neemt maatregelen om winstgevender te worden, want er is geld nodig om te investeren in nieuwe elektrische modellen. Een van de maatregelen is het schrappen van banen. Tot 2030 zullen er 50.000 banen verdwijnen.

Dat aantal was al bekendgemaakt en het concern heeft beloofd dat er geen gedwongen ontslagen zullen vallen. Wereldwijd werkten er eind 2025 meer dan 660.000 mensen bij Volkswagen.

Duitslandcorrespondent Charlotte Waaijers:

"Volkswagen staat nog altijd symbool voor de stand van de economie in Duitsland en dus drukt opnieuw slecht nieuws al snel de stemming in het land. Het verhoogt ook de druk op bondskanselier Merz om meer te doen om de economie te helpen.

Tijdens zijn bezoek afgelopen week aan de Amerikaanse president Trump wilde hij duidelijk krijgen wat er nou met de Amerikaanse importheffingen gaat gebeuren die ook Duitse bedrijven hard raken, maar die duidelijkheid is er nog niet."

De prijs van een vat olie ging maandag voor het eerst in jaren door de grens van 100 dollar. Het bedrag zakte vannacht weer iets nadat de Amerikaanse president Donald Trump zei dat de oorlog in het Midden-Oosten "zo goed als voorbij is", maar olie is nog altijd veel duurder dan enkele weken terug.

Het laat zien hoe sterk de invloed van de oorlog is op de energiemarkt. De paniek raakt autobezitters aan de pomp, maar op geopolitiek niveau dreigen nog veel grotere verliezers. "Dit kan meer invloed hebben dan alle vorige oliecrises gecombineerd", zegt geo-economisch analist Michel Don Michaloliákos (Haagsch Instituut GeopolitiekNu).

Eén plek in het Midden-Oosten is de belangrijkste boosdoener van de energiepaniek: de Straat van Hormuz. Normaal gesproken gaat zeker een vijfde van alle vloeibare gas- en oliehandel via deze zeestraat bij Iran. "Iran heeft al bewezen op alles te schieten wat er nog doorheen gaat", zegt Annet Koster, directeur van De Koninklijke Vereniging van Nederlandse Reders. "De facto komt het op een afsluiting neer."

Doordat olie nu een stuk lastiger of helemaal niet weg kan uit de producerende landen rondom de Straat, raken de opslagen daar snel vol. Irak kan bijvoorbeeld maar voor zes dagen aan productie kwijt in depots, zegt Michaloliákos. "De blokkade legt op die manier alles stil."

Daarbovenop komen de aanvallen over en weer op oliedepots en -installaties. Zo heeft Israël in Iran olievoorraden in de brand gestoken. Iran schakelde in Qatar een faciliteit voor vloeibaar gas uit, en in Saudi-Arabië de grootste olieproductiefaciliteit ter wereld.

Vooral dat laatste land is een enorme olieproducent; de tweede ter wereld. Toch vormt de schade niet direct een groot gevaar voor de wereldwijde toevoer van olie. Landen hebben (nood)voorraden en andere olieproducerende landen kunnen een been bijtrekken.

Maar dat kent wel z'n grenzen, zegt Michaloliákos. "De VS, Brazilië, Guyana, Venezuela en andere landen kunnen opschalen, maar dat compenseert niet het hele productieverlies."

Autoloze zondag

Dat vrezen ook handelaren, laten de snel gestegen olie- en gasprijzen zien. Michaloliákos: "Als dit nog een maand aanhoudt, komt de wereldwijde leveringszekerheid in gevaar."

Het gevolg: nog hogere brandstofprijzen. Ook andere sectoren blijven niet gespaard, legt econoom Mathijs Bouman uit. "Een oorlog in een oliegebied heeft altijd direct veel economische effecten. Als het langer duurt, worden ook spullen die gemaakt worden van olie duurder. En uiteindelijk ook alternatieven voor olie. Dan krijg je algehele hoge inflatie."

Michaloliákos plaatst wel een nuance: de invloed van olieprijzen is minder dan vroeger. Door verduurzaming zijn industrieën (en autorijders) minder afhankelijk van olie en olieproducten dan bijvoorbeeld tijdens de oliecrisis van 1973. "Toen leidde een olieprijsstijging van 10 dollar tot flink meer inflatie dan het nu doet."

Iran raakt zichzelf misschien wel het hardst met de zeeblokkade. "Iran heeft de olie-inkomsten nodig om de oorlog vol te kunnen houden", zegt Michaloliákos.

Toch is het maar de vraag of dat voor het regime reden is om de strijd sneller op te geven. De Iraanse economie doet het al jaren slecht, en het regime lijkt, ook door de protesten en nu de Amerikaans-Israëlische aanvallen, alleen maar te zijn verhard. "Deze oorlog gaat voor het Iraanse regime om overleven", zegt hoogleraar Militaire Studies Martijn Kitzen.

Ondertussen profiteren Amerikaanse oliebedrijven flink van de oorlog, zegt Bouman. "De Amerikanen exporteren veel olie en vloeibaar gas, en hebben geen last van productieverstoringen. Als die prijzen stijgen, profiteren ze dus financieel."

China pijn doen

Z'n grote productiecapaciteit geeft de VS bovendien een geopolitiek wapen, zegt oud-topmilitair Rob Bauer. "Als de Amerikanen lelijk doen, kan China dreigen de levering van grondstoffen voor wapens en satellieten te stoppen. Maar wat de Amerikanen in Venezuela en nu in Iran laten zien: wij hebben ook machtsmiddelen om jullie pijn te doen."

China is namelijk een belangrijke afnemer van Irans olie. Bauer: "China heeft voorraden opgebouwd, maar als dit langer duurt, heeft China er absoluut last van dat Irans productie platligt."

Voor Europa geldt dat er behoorlijk wat olievoorraden zijn, zeker in Nederland. "Met Rotterdam hebben we de grootste reserve van Europa, want daar zitten raffinaderijen", zegt Michaloliákos.

Maar, benadrukt Bouman, ook hier kan de levering uiteindelijk onder druk komen te staan. De risico's van onze afhankelijkheid van buitenlandse olie en gas zijn te groot, vindt hij.

"Het echte wat we hiervan moeten leren: Nederland en Europa als geheel moeten nog veel sneller af van die fossiele brandstoffen, want die produceren we niet zelf. De geopolitieke kosten zijn veel groter dan de kosten die we zouden moeten maken om dat proces een beetje te versnellen."

Exact 150 jaar geleden werd in Boston het eerste telefoongesprek gevoerd door de Schotse uitvinder Alexander Bell. In de hoorn sprak hij de beroemd geworden woorden tegen zijn collega: "Mr. Watson, come here. I want to see you." Sindsdien heeft de telefonie een grote opmars gemaakt en is er veel veranderd.

"De eerste telefoontoestellen waren van hout en die hingen eigenlijk altijd aan de wand. Die waren ook vrij groot", zegt Bob Groenewout. Hij is vrijwilliger bij het Houweling Telecom Museum in Rotterdam. De verbinding kwam toen tot stand door het steken van stekkers in gaatjes.

De beller nam dan contact op met een telefooncentrale en verzocht de telefoniste om met een nummer te verbinden. "Daarna kwamen de telefoons in bakelietuitvoering en de kiesschijf met automatische telefonie." Dat was rond 1900.

Zo veranderde de telefoon door de jaren heen:

Het eerste openbare telefoonnetwerk werd in Nederland op 1 juni 1881 geïntroduceerd, vijf jaar na het eerste gesprek van Bell. Toen waren er slechts 49 abonnees en hadden telefoonnummers nog maar twee of drie cijfers. Dat veranderde na 1931, weet vrijwilliger Arnold Abels. "Toen kwamen de eerste telefooncellen in de straat, waardoor bellen voor iedereen bereikbaar werd." Door muntgeld in het apparaat te werpen, kon je bijvoorbeeld contact opnemen met het thuisfront.

"Zo kon je met iedereen in de wereld contact krijgen", zegt Abels. "Vroeger was je wereld beperkt tot de straat en met de telefoon kon je overal komen." Het aantal telefooncellen groeide in heel Nederland tot ongeveer een totaal van 20.000 begin jaren 90. Door de opkomst van het mobieltje en later de smartphone werd in 2008 besloten dat telefooncellen niet meer nodig waren. Omstreeks 2016 of 2017 was de laatste telefooncel verdwenen.

Operatie Decibel

Doordat steeds meer huishoudens een eigen telefoon in huis kregen, dreigde in 1995 het aantal telefoonnummers op te raken. Daarom werden in een landelijke omnummeringsactie alle bestaande vaste telefoonnummers vervangen door een tiencijferig telefoonnummer. Iedereen kreeg een omnummerboekje in huis om te zien wat de nieuwe nummers waren.

"Dat heette Operatie Decibel, een belangrijke en ingrijpende gebeurtenis", zegt Rex Leijenaar van Autoriteit Consument en Markt (ACM). De toezichthouder beheert de nationale telefoonnummervoorraad en publiceert regelmatig de telecommonitor. Daaruit bleek dat zo'n tien jaar geleden nog ruim zeven miljoen huishoudens een vaste telefoonaansluiting hadden. "Nu zijn het er nog maar 3,8 miljoen."

Zo ging dat vroeger: autotelefoons, telefooncellen en eerste mobiele telefonie:

Dat betekent niet dat mensen minder bellen. "Het totale aantal minuten dat mensen bellen blijft redelijk constant. Mobiel bellen neemt vast bellen bijna volledig over", zegt Leijenaar. In deze cijfers is internetbellen via bijvoorbeeld WhatsApp niet meegenomen. "Dus we kunnen aannemen dat er zelfs meer wordt gebeld."

Vrijwilligers Groenewout en Abels constateren toch iets anders. Zij zien dat jongeren de smartphone voor van alles gebruiken, behalve bellen. Toch blijft bellen broodnodig, vinden ze. "In het sociale contact is het horen van de intonatie in iemands stem heel belangrijk. Dat is toch wat je mist in een whatsappberichtje", zegt Abels.

Op dit moment zijn er 26 miljoen mobiele aansluitingen in Nederland in gebruik en zijn er nog 6,8 miljoen mobiele nummers beschikbaar. Een nieuwe Operatie Decibel lijkt dus voorlopig niet aan de orde.

Door de oorlog in het Midden-Oosten stijgen de prijzen van olie en gas maar door. Gas kost al zo ongeveer twee keer zo veel als op de dag voor de Israëlische en Amerikaanse aanvallen op Iran. De olieprijs ging in diezelfde tijd ook flink omhoog, van zo'n 73 dollar per vat Brent-olie naar eventjes 119 dollar vandaag.

Voor wie een auto heeft zijn de hogere prijzen nu al te merken aan de pomp. Het dure gas is vooral een tegenvaller voor mensen van wie het energiecontract afloopt.

Aan welke knoppen kan de overheid draaien om de prijzen dragelijk te houden en wat kan je zelf doen?

1. Accijns of ov

Het meest voor de hand ligt een verlaging op de accijns, de belasting die de overheid heft op brandstoffen als benzine, diesel en lpg. De overheid verlaagde die accijns al eerder, om de prijzen aan de pomp betaalbaar te houden. Bijvoorbeeld in 2022, toen de brandstofprijzen na de Russische inval in Oekraïne hard stegen. Die korting loopt nog tot eind 2026, maar is dit jaar wel iets minder ruim.

Premier Jetten zei gisteren tegen Nieuwsuur voorlopig niet van plan te zijn om de brandstofaccijnzen te verlagen.

Een andere optie is het goedkoper maken van het openbaar vervoer, als alternatief voor de auto. Omdat de Staat voor 100 procent eigenaar is van de NS, heeft de politiek relatief veel invloed op die prijs. Begin dit jaar steeg de prijs van een treinkaartje met gemiddeld 6,25 procent. Daarmee is het openbaar vervoer in Nederland al jaren duurder dan in buurlanden als Duitsland. In Luxemburg is reizen met de trein, bus of metro zelfs helemaal gratis.

2. Strategische reserves

Voor een andere noodoplossing moet Nederland samen met andere landen optrekken: de strategische oliereserves. Onder de paraplu van het Internationale Energieagentschap werken Europese landen sinds de oliecrisis in de jaren 70 samen met landen als Japan, Canada en de VS om grote voorraden ruwe olie achter de hand te houden.

Vandaag waren ministers van zeven van deze landen samen om met het agentschap over het vrijgeven van een deel van de reserves te praten. Nederland kan zich daar op een later moment bij aansluiten.

De laatste keer dat Nederland olie uit de strategische opslag vrijgaf was in 2022, toen de export van olie uit Rusland deels wegviel. "Het is voor situaties waarin we nu zitten", zegt energie-expert Lucia van Geuns. "Ik denk dat het terecht is dat de landen hier nu over spreken. Het kalmeert de markt. Dat zou in principe de prijzen enigszins moeten dempen."

3. Noodfonds

Naast de verlaging van accijns, was er de afgelopen jaren ook het Tijdelijk Noodfonds Energie. Dat fonds werd jaarlijks opengesteld om huishoudens met lage inkomens en hoge energierekeningen te ondersteunen.

In 2025 werd van zo'n 115.000 huishoudens een deel van de energierekening betaald. Momenteel is het niet meer mogelijk om een nieuwe aanvraag te doen bij het noodfonds. Het is de bedoeling dat er eind dit jaar toch weer een nieuw fonds komt, maar dat is nog in de maak.

Hoe effectief de noodfondsen de afgelopen jaren waren, is volgens onderzoeker Anika Batenburg van TNO onduidelijk. Maar in theorie is het doeltreffender dan het verlagen van accijns of het goedkoper maken van treinkaartjes. "Dat soort maatregelen zijn voordelig voor iedereen, ook voor de groep die geen moeite heeft om de energiekosten te betalen. Een noodfonds is gerichter en dus efficiënter."

4. Wat kun je zelf doen?

"Gelukkig hebben veel mensen hun tarief nog even vaststaan", zegt Erica Meijerink van Energiebank Rotterdam. Veel extra vragen over de gasprijzen krijgt de Energiebank nog niet. Dat geldt ook voor verschillende energie-inloopspreekuren die de NOS sprak. "Maar ik hou m'n hart vast", zegt Meijerink.

Op het moment dat iemands vaste energiecontract afloopt, kan het tarief voor gas een stuk hoger komen te liggen. Hoe langer de gasprijzen hoog blijven, hoe meer mensen het dus zullen merken.

Voor die mensen heeft Meijerink wel wat tips. "Korter douchen kan veel schelen", zegt ze. "Een keer 10 minuten douchen maakt niet veel uit, maar 365 dagen lang douchen wel. Iets minder douchen kan echt geen kwaad en het scheelt zeker geld."

Dat geldt ook voor de verwarming een graadje lager zetten. "Het weer helpt ons nu een beetje. Iedereen is blij met het zonnetje."

De High Tech Campus nummer 12 in Eindhoven is nu nog een kale vlakte. Vandaag is er nog geen bouwvakker te bekennen, maar binnenkort gaan ze aan de slag om daar in ruim een jaar tijd een fabriek neer te zetten voor vernieuwende computerchips.

Die fabriek is een plan van onderzoeksorganisatie TNO. In het gebouw komt een fabriekslijn voor onderzoek naar chips die werken met licht in plaats van elektriciteit. Het doel is om deze vernieuwende chips goedkoper te maken.

Zo snel als licht

Computerchips die met licht in plaats van elektriciteit werken, heten fotonische chips. Het voordeel van licht is dat je daarmee veel sneller informatie kan verplaatsen dan op een draadje met elektriciteit, zegt Ton van Mol van TNO.

Dit kennen we al van internet met glasvezel. Glasvezel werkt ook op licht in plaats van stroom. Daarom is internet via glasvezel veel sneller dan via de kopernetwerken.

"Het omzetten van elektrische signalen van jouw computer naar licht, is een goed voorbeeld van het gebruik van fotonische chips", zegt Van Mol. "Die chips worden nu al gebruikt, bijvoorbeeld door de bedrijven die de kastjes maken waar glasvezel je huis binnenkomt."

Goedkopere chips

Computerchips worden gemaakt op ronde schijven van een speciaal materiaal. Die schijven heten wafers. Fotonische chips worden nu gemaakt op wafers met een doorsnede van omgerekend iets meer dan 10 centimeter. In de industrie rekenen ze met Engelse inches: dit zijn wafers van 4 inch.

TNO wil in de nieuwe fabriek onderzoeken of fotonische chips ook op wafers van 6 inch gemaakt kunnen worden. Dat lijkt een kleine stap. "Maar met zo'n grotere schijf kunnen dan twee keer zo veel chips gemaakt worden", zegt Van Mol.

Zo kunnen op een fabriekslijn veel meer chips gemaakt worden. Dan zijn ze goedkoper, en dat is belangrijk om te concurreren met chipbedrijven uit de Verenigde Staten, China en Taiwan, zegt Van Mol.

Meer dan 120 miljoen euro

De bouw van de fabriek kost 65 miljoen euro, zegt de High Tech Campus Eindhoven. Dat bedrag is inclusief de kosten van de speciale ruimte waar zelfs geen stofdeeltjes mogen komen: de cleanroom.

In die ruimte komen de tientallen machines die samen de chiplijn maken. Die kosten bij elkaar ook nog eens 62 miljoen euro, zegt Van Mol.

Naast de TNO-chiplijn is ook het Nederlandse bedrijf SMART Photonics van plan om een fabriekslijn voor 6 inch-wafers in het gebouw te plaatsen. Door de twee chiplijnen naast elkaar op te zetten, willen de partijen van elkaar leren, want van 4 naar 6 inch is makkelijker gezegd dan gedaan.

De machines moeten allemaal aangepast worden om geschikt te zijn voor grotere wafers. En het maken van chips is moeilijk: er kan van alles niet goed werken of misgaan.

De officiële opening van het gebouw moet in mei 2027 plaatsvinden. TNO hoopt dat de fabriek in het jaar daarop helemaal draait. Dan moeten er tien miljoen fotonische chips per jaar gemaakt worden. Als het allemaal goed werkt, wil TNO de fabriekslijn uiteindelijk verkopen, bijvoorbeeld aan SMART Photonics.

Ruim twee jaar geleden ging Nieuwsuur langs in Eindhoven, en in Twente, voor een kijkje in de wereld van fotonische chips:

Het lukt ING nog niet om hun dochterbedrijf in Rusland te verkopen. Er is al wel een koper gevonden voor de Russische tak, maar die partij heeft nog geen goedkeuring gekregen vanuit het Kremlin om de koop af te ronden.

Ondertussen maakt ING in Rusland wel meer winst, schrijft het FD. Dat haalt de krant uit het jaarverslag van de bank. Maar dat geld kan ING niet uit Rusland halen, zegt woordvoerder Daan Wentholt. "Het is een winst op papier."

Goedkeuring blijft uit

De verkoop van een Russisch dochterbedrijf blijkt in de praktijk lastig, zegt sanctie-advocaat Sebastiaan Bennink. "Het bedrijf heeft natuurlijk een bepaalde waarde. De Russen zetten je rustig onder druk om tegen een veel lagere waarde te verkopen."

Dat is in het geval van ING ook zo. De bank houdt rekening met een verlies van zo'n 800 miljoen euro als het bedrijf in Rusland wordt verkocht.

Vorig jaar januari is de verkoop van de Russische tak aangekondigd, zegt Wentholt. In september bleek dat de goedkeuring, die het Kremlin aan de koper moet geven voor de verkoop, uitbleef. "En zolang dat proces loopt, kunnen wij niks doen."

Hoewel goedkeuring voorlopig dus uitblijft vanuit de Russische regering, verwacht ING dat de koop rond komt. Woordvoerder Wentholt: "Een duidelijke termijn daarbij is lastig, maar we hebben goede hoop op verkoop."

Wentholt benadrukt dat ING de activiteiten in Rusland heeft afgebouwd en geen nieuwe Russische klanten meer aanneemt.

Doodbloeden

Er is volgens sanctie-advocaat Bennink nog een andere optie voor ING om de Russische markt te verlaten zonder verkoop. In zo'n geval worden de bezittingen van de onderneming, ook wel assets genoemd, uit het bedrijf gehaald.

"Dan laat je het dochterbedrijf als het ware doodbloeden", zegt Bennink. "Dat hebben andere bedrijven in 2022 gedaan. Die zijn zonder omkijken van de Russische markt gegaan. Maar - dan krijg je er niks voor terug." Volgens ING is dat geen optie, omdat de Russische overheid dat niet toestaat.

Rusland kan ook besluiten om het bedrijf over te nemen, om de bezittingen te nationaliseren. Dan zou ING het dochterbedrijf verliezen aan de Russische regering. Daar is nu nog geen aanwijzing voor.

De wereldwijde energieprijzen gaan door het dak. Een vat olie kost inmiddels meer dan 104 dollar. Ook de Europese gasprijs steeg weer verder. Met het openen van de Amsterdamse gasbeurs steeg de prijs met ongeveer 30 procent naar 69 euro per megawattuur.

De zorgen over de oorlog in het Midden-Oosten zijn groot en inmiddels lijkt de hoop dat het geweld daar op de korte termijn zal afnemen, te verdwijnen. De beurzen in Azië en Europa staan allemaal op verlies. De Iraanse Revolutionaire Garde dreigde vanochtend olie-installaties in het Midden-Oosten aan te vallen als de buurlanden niet optreden tegen Israël en de VS.

Meerdere landen in het Midden-Oosten hebben hun olieproductie afgeschaald. Tegelijk geldt de Straat van Hormuz, de smalle zeestraat tussen Iran en het Arabisch Schiereiland, als afgesloten omdat Iran dreigt om schepen die er besluiten te varen aan te zullen vallen. Zeker een vijfde van de internationale oliehandel gaat via deze zeestraat.

"Eigenlijk vindt de markt dat het conflict al lang genoeg duurt en daarom zie je de prijs de afgelopen dagen heel hard stijgen", zegt Lucia van Geuns, energiedeskundige verbonden aan het Haags Centrum voor Strategische Studies.

Noodvoorraden aanboren

Niet alleen beleggers maken zich grote zorgen. Volgens de Financial Times komen vanmiddag ook de regeringsleiders van de zeven grootste economieën digitaal bij elkaar. De landen willen gaan praten over het aanboren van noodolievoorraden. De laatste keer dat dit gebeurde was in 2022, het jaar van de grootschalige Russische inval in Oekraïne.

De landen zouden overwegen om 25 à 30 procent van de wereldwijde noodvoorraad aan te spreken. "Het zou verlichting kunnen geven", aldus Van Geuns. "Het gaat over behoorlijk grote hoeveelheden die ze zouden willen aanboren. Het is in het verleden niet eerder om zulke hoeveelheden gegaan."

Ook in Nederland zijn de zorgen over de stijgende energieprijzen groot. Volgens een enquête van energieleverancier Essent onder duizend klanten maken mensen zich grote zorgen over wat de energiecrisis voor hun rekening zal gaan betekenen. Essent roept het huidige kabinet dan ook op het Tijdelijk Noodfonds Energie in stand te houden. Dat fonds, dat huishoudens ondersteunt bij hun energielasten, houdt binnenkort op te bestaan.

Premier Jetten zei gisteren bij Nieuwsuur in ieder geval voorlopig niets te doen aan de brandstofaccijnzen. Op dit moment kost een liter benzine gemiddeld 2,39 euro; een liter diesel kost met gemiddeld 2,46 euro nog meer. "Op dit moment is er nog geen aanleiding om daarop in te gaan grijpen", aldus Jetten. "Dat zal ook echt afhangen van hoelang deze oorlog in Iran gaat duren."

Na een lange periode van moddergooien en chaos binnen de organisatie heeft vakbond FNV een nieuw bestuur. Onder leiding van oud-PvdA-partijvoorzitter Hans Spekman is een nieuw bestuur van negen leden benoemd.

"Op de werkvloer én in Den Haag strijden wij samen voor goede arbeidsvoorwaarden, voor meer zekerheid en tegen het afbreken van sociale regelingen. En wij zorgen dat onze stem wordt gehoord", zegt Spekman in het persbericht van de vakbond.

Naast Spekman treedt ook voorzitter van de Nederlandse Politie Bond, Nine Kooiman, toe tot het bestuur. Zij is benoemd tot vice-voorzitter.

Kamerlid

Spekman was van 2006 tot 2012 Tweede Kamerlid en daarna tot 2017 partijvoorzitter. Sinds 2018 is hij directeur van het Jeugdeducatiefonds.

"Als voorzitter van het Jeugdeducatiefonds heb ik me de afgelopen jaren door het hele land ingezet om gezinnen waarin de ouders zijn vastgelopen in hun baan of bestaan te helpen opstaan. Als voorzitter van de FNV wil ik die lijn voortzetten."

Spekman sprak zich meermaals uit tegen de fusie tussen PvdA en GroenLinks.

Bestuurlijke crisis

Het nieuwe bestuur moet rust brengen binnen de vakbond. De FNV zit al een lange tijd in een bestuurlijke crisis. Meerdere rapporten wezen uit dat het ontbrak aan een veilige werksfeer en een professionele, effectieve organisatiestructuur.

Bestuursleden werken te weinig samen en er is sprake van informele machtsvorming. De onderzoekers hadden het over het "ontbreken van verbindend en ethisch leiderschap."

Ook de Ondernemingskamer stelde vast dat de organisatie van de FNV niet goed functioneert. Het bestuur, maar ook de Raad van Toezicht, zou er de afgelopen jaren te weinig aan hebben gedaan om de sfeer en de organisatie te verbeteren.

Door die chaos ontstond een sfeer van onveiligheid, die leidde tot een machtsstrijd tussen de raad van toezicht, het algemeen bestuur, het ledenparlement en de uitvoeringsorganisatie.

Hervormingsplannen gedwarsboomd

Ex-PvdA-minister Lodewijk Asscher en ex-FNV-voorzitter Ton Heerts werden vorig jaar aangewezen om puin te ruimen bij de vakbond, maar hun hervormingsplannen werden gedwarsboomd door het ledenparlement.

De hervorming van Asscher en Heerts, waar onder meer het ledenparlement vervangen zou worden door een bondsraad, zou moeten leiden tot een "daadkrachtig bestuur" van de grootste vakbond van Nederland.

Uiteindelijk besloot de Ondernemingskamer dat die plannen toch mochten doorgaan. Dat leidde ertoe dat de Raad van Toezicht meer zeggenschap kreeg over het bestuur en de bondsraad werd aangesteld. In deze nieuwe bestuursvorm treedt Spekman als voorzitter aan op 1 mei, de Dag van de Arbeid.

Winkeliers moeten zich beter voorbereiden op een mogelijke verstoring of uitval van het betalingssysteem, zegt De Nederlandsche Bank. Dat kan volgens de toezichthouder bijvoorbeeld door twee pinaanbieders te nemen en aan de kassa ook offline pinnen aan te bieden. DNB raadt consumenten aan om te kiezen voor een extra betaalrekening bij een andere bank. Daarnaast moeten er meer geldautomaten in het land komen.

In de nieuwe Visie op Betalen voor de komende twee jaar ziet de toezichthouder onder meer het zogenoemde offline pinnen als een goede innovatie om de winkels open te houden bij een verstoring of aanval op het betaalnetwerk of het internet.

Bij deze techniek wordt een betaling opgeslagen en pas verwerkt als de internetverbinding het weer doet. Dit wordt nu vooral ingezet op festivals of bij evenementen met slecht bereik. Om het in winkels mogelijk te maken, moeten in de pinketen "soms complexe aanpassingen" worden doorgevoerd, stelt DNB. Er loopt bij DNB een traject om dit met betaaldienstverleners en winkeliers te verbeteren.

Europese alternatieven

Ook stuurt DNB aan op meer digitale betaalmiddelen uit Europa. Al langer waarschuwt de toezichthouder voor de grote afhankelijkheid van Amerikaanse aanbieders voor pinbetalingen, zoals Visa en Mastercard. Gevreesd wordt dat het uitschakelen van het betalingsverkeer als politiek drukmiddel wordt ingezet.

Daarom wil DNB Europese partijen "de ruimte geven" voor vernieuwingen en om concurrerende apps of wallets te lanceren. Dit als alternatief voor het Amerikaanse Apple Pay, PayPal of Google Pay. Dat voorkomt volgens DNB nieuwe afhankelijkheid van grote technologiebedrijven uit de VS. Daarbij kan er op andere manieren betaald worden als één van die grote apps door een storing getroffen zou worden.

Diverse grote Europese banken proberen als concurrent de Nederlandse betaalmanier iDeal in Europa populair te maken. Hiervoor werd iDeal veranderd in Wero. Ook de digitale euro ziet DNB als een manier om de Amerikaanse afhankelijkheid te verminderen.

DNB zegt wel dat het "nadrukkelijk niet voorstelt om samenwerking met niet-Europese partijen te beëindigen": "Wij ondernemen actie om Europa minder afhankelijk te maken door eigen Europese betaaloplossingen te ontwikkelen en aan te bieden."

Contant geld

Vorig jaar adviseerde DNB al om 70 euro aan contant geld in huis te houden om een noodsituatie van 72 uur door te komen. Voor een stel zou dit 120 euro zijn en 30 euro per kind. In de vanmorgen verschenen nieuwe visie voor het betalingsverkeer noemt DNB het sowieso verstandig om cash om als tweede betaalmiddel te hebben.

Voor het geval het elektronisch betalen zou uitvallen en veel mensen contant geld uit de muur willen halen, zouden er volgens DNB meer geldautomaten moeten zijn. Grote banken zijn wettelijk verplicht landelijk in een straal van 5 kilometer een werkende geldautomaat te plaatsen. Via de samenwerkingsorganisatie Geldmaat staan er momenteel 3737 geldautomaten in het land.

Om de toegang tot contant geld te vergroten, noemt DNB concreet het aantal geldautomaten te koppelen aan het aantal inwoners.

Daarnaast kunnen innovaties het gebruik van contant geld stimuleren, verwacht DNB: "Denk aan een gesloten kassasysteem dat de verwerking van contant geld aan de kassa automatiseert. En een flexibele kleine geldautomaat die snel kan worden ingezet."

In China staat het Volkscongres deze week in het teken van een nieuw vijfjarenplan. Al sinds 1952 presenteert het land vijfjarenplannen waarbij de ambities torenhoog zijn en China de pijlen richt op allerlei gebieden, van politiek tot economie en van onderwijs tot defensie.

De laatste decennia heeft dat ertoe geleid dat China zich heeft ontpopt van ontwikkelingsland tot de tweede economie ter wereld. Wat merkt de Nederlandse economie van die ambities? De NOS laat dit zien aan de hand van vier producten die in voorgaande plannen stonden.

De Chinese overheid stimuleert de sectoren niet alleen met behulp van belastingkortingen of subsidies, maar met heel veel verschillende middelen.

Industriële machines

Neem bijvoorbeeld industriële machines. Al jaren zet China in op de productie daarvan, want door de vergrijzende bevolking zal het land snel een tekort aan menskracht hebben. Tien jaar geleden werd de sector zelfs aangewezen als een centrale pijler van China's economische en strategische ambities. Volgens Chinese staatsmedia groeide het aantal machinebedrijven van 92.000 (in 2020) naar 137.000 (in 2025).

Inmiddels staan er ook steeds meer van deze Chinese machines in Europese fabrieken. Tot een paar jaar terug kwamen veel geavanceerde fabrieksmachines uit Japan en Europa, maar inmiddels weten steeds meer Chinese machinebouwers de concurrentie te verslaan.

De EU maakt zich zorgen over de eigen markt en houdt scherp in de gaten of de Chinese producten niet tegen een kunstmatig lage prijs worden verkocht.

Medische machines

Ook steeds meer medische machines uit China komen Nederland binnen. China zet flink in op de ontwikkeling van medische apparatuur, om de gezondheidszorg in eigen land te versterken en minder afhankelijk te worden van het buitenland. Deze sector komt dan ook in meerdere vijfjarenplannen uitgebreid aan bod.

Onderwijs, wetenschap en technologie spelen daarin een sleutelrol. China investeert grootschalig in onderzoek. Inmiddels staat het land wereldwijd op de eerste plaats wat betreft wetenschappelijk gezondheidsonderzoek.

Zonnepanelen

Op het gebied van zonnepanelen heeft China in slechts enkele jaren volledige werelddominantie verkregen. Al in de jaren 80 werden de zonnepanelen genoemd in de vijfjarenplannen, niet zozeer om de wereldmarkt te veroveren, maar ook om zelf duurzame energie op te wekken. Volgens het Internationaal Energie Agentschap (IEA) was China in 2024 goed voor de productie van 86 procent van alle zonnepanelen wereldwijd.

Door de enorme hoeveelheid goedkope zonnepanelen uit China is de Europese zonnepanelenindustrie zo'n tien jaar geleden vrijwel volledig weggevaagd. Het voordeel was dat mensen in Nederland in korte tijd veel goedkopere zonnepanelen konden krijgen, maar op dit gebied zijn we nu grotendeels afhankelijk van China.

Volgens de Nederlandse Vereniging Duurzame Energie (NVDE) is dat minder problematisch dan de afhankelijkheid die we hebben van fossiele brandstoffen. "Die verbrand je gelijk. Zonnepanelen blijven dertig jaar goed en daarna heb je de materialen nog die je kunt recyclen", zegt NVDE-voorzitter Olof van der Gaag.

Elektrische auto's

Op het gebied van elektrische auto's domineert China inmiddels. Sinds 2012 heeft de Chinese overheid de pijlen gericht op deze sector. De aanpak was simpel; door samen te werken met bekende automerken als Volkswagen en BMW leerden de Chinezen de fijne kneepjes van auto-ontwikkeling. Het was kennis die ze later gebruikten om zich volledig te richten op hun elektrische auto's. Veel westerse autobedrijven deden dat niet en lopen nu achter.

De Chinese automerken hebben niet alleen de eigen markt veroverd, maar ook in Europa zijn merken als BYD en Zeekr op de weg te zien. Zo stootte BYD begin dit jaar Tesla van de troon als grootste elektrische autofabrikant.

Europese automakers klagen over oneerlijke concurrentie uit China. De enorme Chinese staatssteun is uiteindelijk de reden voor de EU geweest om in te grijpen. Sinds vorig jaar heft de Europese Unie een importbelasting van 50 procent op elektrische auto's uit China.

AI en commerciële luchtvaart

In het komende vijfjarenplan wordt weer de nadruk gelegd op hoogtechnologische ontwikkelingen en zelfredzaamheid. Sectoren die meer aandacht zullen krijgen zijn bijvoorbeeld kunstmatige intelligentie en commerciële luchtvaart.

De Nederlandse technologische industrie zal de ontwikkelingen in China nauwlettend in de gaten houden, want samen met de geopolitieke crises in de wereld kan de grote exportkracht van China de markt in Nederland flink verstoren.

De oorlog in Iran

Precies een week na de start van de Amerikaans-Israëlische aanvallen in Iran is de oorlog nog altijd volop gaande. We bespreken het laatste nieuws met Martijn Kitzen, hoogleraar Militaire Studies, en de in Iran geboren mensenrechtenactivist Asefeh Eskandari.

Ook proberen we antwoord te geven op de vraag hoe mensen in Iran de oorlog beleven. Contact met hen is zeer lastig omdat veel communicatiemiddelen zijn uitgeschakeld. Maar via tussenpersonen wisten we spraakberichten te krijgen van Iraniërs. Die zijn vanavond te horen.

Pinnen via Amerika

Nu de vriendschap tussen Europa en Amerika steeds fragieler wordt, probeert ons continent na te denken over de vraag hoe we minder afhankelijk worden van onze overzeese bondgenoot. Niet alleen op het gebied van defensie moeten we zelfstandiger worden, ook als het gaat om gastoevoer, tech en de culturele sector.

Aan dat rijtje kan ook worden toegevoegd: betalingsverkeer. Want ook voor pinnen hebben we de Amerikanen nodig. Hoe dat zit en hoe we daarmee stoppen, horen we van econoom Mathijs Bouman.

Geld verdienen met het opladen van je elektrische auto? Henri Udding doet het. "Ik heb de afgelopen twee maanden al zo'n 80 euro binnengehaald", vertelt de Groninger terwijl hij zijn auto aan de lader hangt. Hij maakt gebruik van een nieuwe regeling, die sinds begin dit jaar bestaat.

Particulieren met een elektrische auto kunnen daardoor geld verdienen aan brandstofleveranciers. Mensen kunnen de stroom die ze voor hun auto gebruiken als het ware omzetten in zogeheten 'emissiereductie-eenheden' (ERE). Die worden vervolgens verkocht aan brandstofleveranciers zoals Shell, die volgens EU-regelgeving moeten verduurzamen.

Er bestond al een soortgelijk systeem, maar voorheen konden alleen bedrijven daaraan meedoen. Nederland kiest er nu voor om naast bedrijven ook particulieren erbij te betrekken, die op deze manier tot wel honderden euro's per jaar kunnen verdienen met hun auto. "En je hoeft er bijna niks voor te doen, dus het is allemaal gratis geld", zegt Udding breed lachend.

Het ERE-systeem uitgelegd

De Europese Unie wil in 2050 klimaatneutraal zijn en dus moet de CO2-uitstoot omlaag. Voor de transportsector geldt dat bedrijven die fossiele brandstoffen op de markt brengen, zoals diesel en benzine, moeten verduurzamen. Dat kan bijvoorbeeld door brandstof gemaakt van aardolie te mengen met duurzame biobrandstoffen. Maar als dat niet lukt, kunnen bedrijven certificaten kopen van partijen die wél hernieuwbare energie gebruiken.

Die certificaten worden 'emissiereductie-eenheden' genoemd. Het systeem werkt zo: één ERE staat gelijk aan één kilo CO2 aan vermeden uitstoot ten opzichte van fossiele brandstoffen. De prijs van een ERE is afhankelijk van vraag en aanbod. De waarde kan dus schommelen, maar op dit moment ligt die rond de 15 eurocent per kilowattuur.

Particulieren kunnen de certificaten niet zelf verkopen aan de vervuilende bedrijven. Het verhandelen gebeurt via zogeheten 'inboekdienstverleners', die de geladen groene stroom van particulieren verzamelen en als pakket verkopen.

"De afgelopen maanden hebben duizenden mensen zich bij ons aangemeld", vertelt Bob Lieftink. Hij richtte LekkerLaden op en is zeker niet de enige partij. Van bekende namen als Vattenfall tot nieuwe start-ups, Nederland kent opeens tientallen inboekdienstverleners.

Volgens Lieftink kan niet iedereen zomaar meedoen aan de regeling. Klanten moeten aan twee belangrijke voorwaarden voldoen. Ten eerste moeten ze thuis een laadpaal hebben. "Het verdienen van ERE's kan alleen als je naam op het energiecontract staat. Als je gaat laden bij publieke laadpalen, levert jou dat geen certificaten op", zegt Lieftink.

Daarnaast moet je laadpaal een geïntegreerde slimme meter hebben, een zogeheten 'MID-gecertificeerde meter'. Die houdt precies bij hoeveel stroom er geladen wordt. "Die koppel je aan ons programma dat kan uitlezen hoeveel kWh je hebt geladen en hoeveel geld je daarmee verdient", aldus Lieftink.

Klimaatimpact

Het idee achter de regeling is dat het gebruik van hernieuwbare energie wordt beloond, terwijl de productie van fossiele brandstoffen juist duurder en dus onaantrekkelijker wordt.

Jaap Burger, adviseur elektrisch rijden bij Watture, is enthousiast. "Die paar honderd euro extra per jaar kan ervoor zorgen dat consumenten net de overstap maken naar elektrisch. Daarnaast zullen mensen met een plug-in hybride er misschien voor kiezen om vaker te laden."

Henri Udding is het daar helemaal mee eens. "Ik raad het iedereen aan en ik kan me goed voorstellen dat het een extra zetje geeft om elektrisch te gaan rijden", zegt hij. "Zeker omdat veel andere voordelen de laatste tijd zijn afgebouwd of afgeschaft."

Toch kan het systeem volgens Jaap Burger nog verfijnd worden. "Je zou bijvoorbeeld kunnen meetellen op welk moment je laadt. Door overdag te laden gebruik je vaak groenere stroom én ontlast je het energienet. Dat zou ook beloond moeten worden."

Wat de precieze impact op het klimaat zal zijn moet nog blijken. Toch ziet Burger de regeling als een stap in de juiste richting: ''De doelstellingen vanuit de EU zullen steeds strenger worden waardoor de duurzame keuze uiteindelijk de voordelige en dus de logische keuze zal zijn, óók voor de grote vervuilers."

Nog even geduld

Het is wel nog even afwachten voordat mensen het geld daadwerkelijk op hun rekening hebben. Hoewel de regeling al is ingegaan, moet de Eerste Kamer er nog een laatste keer over stemmen. Dat gebeurt eind van de maand en de verwachting is dat het systeem dan definitief wordt goedgekeurd.

Als het systeem daarna technisch ook helemaal rond is, krijgen gebruikers hun verdiende bedrag met terugwerkende kracht uitbetaald.

De plannen van het nieuwe kabinet kunnen leiden tot meer genderongelijkheid. Dat zeggen onderzoekers tegen de NOS.

Het kabinet wil de verlofuitkeringen voor ouders met midden- en hoge inkomens fors verlagen. Die maatregel heeft relatief veel effect op de inkomens van mannen, omdat die meestal meer verdienen dan vrouwen. Voor gezinnen is het daarom aantrekkelijker als alleen de moeder na de geboorte van een kind met verlof gaat, met gevolgen voor de rolverdeling thuis.

"Dit zal hoogstwaarschijnlijk ten koste gaan van het gebruik van verlof onder vaders", zegt Anne Roeters, onderzoeker bij het Sociaal en Cultureel Planbureau. Door de maatschappelijk nog steeds heersende norm met de man als kostwinner, zijn vaders al een lastige groep om te bereiken, weet zij. "Ze stuiten ook op weerstand op werk als ze verlof willen opnemen. Als je de vergoeding dan gaat verlagen, dan werp je nog een obstakel op."

Geld grote factor

Als je het aan de vaders zelf vraagt, is de hoogte van de uitkering nu al de voornaamste concrete reden om geen verlof op te nemen. De meeste mensen willen zorg en werk gelijk verdelen met hun partner, maar in de praktijk gebeurt dat maar in een van de tien gezinnen, volgens CBS-onderzoek.

"Het verlagen van de vergoeding zou een grote stap terug zijn in het licht van de grote investeringen die verschillende kabinetten de afgelopen tien jaar hebben gedaan om gendergelijkheid te bevorderen", zegt Mara Yerkes, hoogleraar aan de Universiteit Utrecht.

Ze doelt op het feit dat vaders tien jaar geleden slechts recht hadden op twee dagen betaald verlof bij de komst van een kind. Tegenwoordig krijgen mannen in loondienst zowel partner- als ouderschapsverlof. In totaal hebben zij recht op 3,5 maanden betaald verlof.

Goed voor de economie

Het thuisblijven van vaders leidt tot meer gendergelijkheid thuis en op de werkvloer, concludeerde onder meer de Sociaal-Economische Raad. Dat heeft macro-economische effecten: de economie en de welvaart van Nederland zouden flink groeien als vrouwen en mannen werk en zorg eerlijker verdeelden, berekende bijvoorbeeld SEO economisch onderzoek.

Internationale vergelijkingen maken ook duidelijk dat mannen vooral verlof opnemen als de uitkering in de buurt komt van hun laatstverdiende loon.

Voorstel: alle uitkeringen omlaag

Het kabinet wil de verlofuitkeringen voor mensen die boven de 5294 euro bruto per maand verdienen verlagen. Voor de hoogste inkomens wordt de verlofuitkering 926 euro lager. Dat treft vooral mannen.

Iemand die maandelijks 6617 euro bruto verdient, zou volgens de plannen 3705,52 euro krijgen als die persoon met partner- of ouderschapsverlof gaat. Dat is een inkomensverlies van 44 procent. Mensen die tussen de 5294 en 6617 euro verdienen zullen ook minder verlofuitkering krijgen dan nu, alleen wordt het gat voor die groep wat kleiner.

"Het is aan de politiek om te kiezen", benadrukt Yerkes, die al twintig jaar onderzoek doet naar de factoren die gendergelijkheid beïnvloeden. "Ik kan alleen concluderen dat deze plannen geen verstandige keuze zijn als je gendergelijkheid thuis en in het werkende leven wilt bevorderen."

Cao's

Sommige partners krijgen nu al een extra vergoeding als ze met geboorte- of ouderschapsverlof gaan. In 24 van de 108 grootste cao's krijgen partners het salaris doorbetaald als ze met verlof gaan.

Werkgeversorganisatie AWVN vraagt zich af of die regelingen met de plannen van het kabinet nog overeind blijven. "Dit kabinetsvoorstel kan in eerste instantie alleen maar negatief uitpakken voor ouders die met verlof willen", zegt een woordvoerder van AWVN.

Ook al staat er iets in de cao over een aanvullende vergoeding tijdens het verlof, het is niet zeker hoe werkgevers dat gaan invullen als het kabinet alle verlofuitkeringen verlaagt, zegt de woordvoerder. "Dat hangt af van de precieze formulering in de cao en hoeveel meer de werkgever kan bijleggen. De lonen zijn al veel omhooggegaan en bedrijven moeten op de kosten letten."

Tegen het principe van D66

De EU-richtlijn voor werk-privébalans verplicht lidstaten om het betaalbaar te maken voor mannen om met verlof te gaan. Het is nog niet bekend of een inkomensverlies van 44 procent voldoet aan die eis.

Verkiezingswinnaar D66 maakte in haar verkiezingsprogramma een groot punt van gendergelijkheid. De partij beloofde betere mogelijkheden voor ouders om werk en zorg gelijk te verdelen.

Verantwoordelijk D66-minister Vijlbrief bevestigt dat het tegen de geest van zijn partij ingaat als gendergelijkheid achteruitgaat. Op vragen van de NOS zegt hij bereid te zijn om de voorgestelde verlagingen van verlofuitkeringen "weer te bekijken".

De Simsimah, Clean Mistral en de BW Brussels. Het zijn de namen van drie lng-tankers die vloeibaar gas naar Europa zouden vervoeren, maar nu naar Azië varen. Het heeft allemaal te maken met de snel gestegen gasprijzen na het uitbreken van de oorlog in het Midden-Oosten.

Databedrijf Kpler zag dat de route van één lng-tanker uit Nigeria en twee tankers uit de VS zijn verlegd naar Azië. Aziatische gasbedrijven hebben meer geboden voor het gas dan Europese en daarom veranderen de schepen van koers.

Na de Russische invasie in Oekraïne bouwde Europa in een razend tempo de gasinvoer via de pijpleidingen vanuit Rusland af. Liquefied natural gas (lng) uit vooral de Verenigde Staten moest de gasvraag vervangen.

Maar de nieuwe oorlog gooit nu opnieuw de hele gasmarkt op zijn kop. De lng-productie in Qatar is vanwege de oorlog stilgelegd en gas dat daar in de opslagen zit kan ook niet meer vervoerd worden, Dat laatste komt door de Iraanse blokkade van de Straat van Hormuz, de belangrijke zeestraat tussen Oman en Iran waar veel gas en olie doorheen vervoerd wordt.

Aziatische landen nemen normaliter het grootste deel van het Qatarese gas af. Maar nu dat niet kan, bieden ze op gas dat al met tankers onderweg was naar Europa.

"Als Azië meer betaalt, veranderen de Amerikaanse tankers hun koers en gaat het gas dat voor Europa bedoeld was die kant op", zegt energieconsultant Sjak Lomme. "Wie het meest betaalt, krijgt het meeste gas."

'Geen reden tot zorg'

De Gasunie, het overheidsbedrijf dat aardgas transporteert en opslaat, maakt zich niet zo'n zorgen over de afbuigingen van de drie tankers richting Azië. Volgens de organisatie komt er nog voldoende gas vanuit de velden die Nederland heeft in de Noordzee en leveren Noorwegen en de VS nog voldoende lng.

"Daarnaast varen er jaarlijks ruim 1500 tankers naar Europa", zegt Hans Coenen, lid van de raad van bestuur van de Gasunie."Dat er nu drie schepen afwijken is dus niet meteen aanleiding tot zorg, maar we blijven het monitoren."

In die concurrentiestrijd hebben veel Aziatische landen volgens Lomme wel een voordeel. Ze hebben meer langetermijncontracten afgesloten, waardoor ze minder last hebben van veranderende prijzen. Nederland heeft minder van die contracten en voelt tekorten dus sneller in de portemonnee.

Amerikaanse handelaren profiteren voorlopig het meest van de blokkade bij de Straat van Hormuz, weet Chris Guth van energieleverancier Engie. In de VS wordt relatief veel lng op kortetermijnbasis verkocht. Ook krijgt de VS er dit jaar veel extra lng-capaciteit bij.

Voorraden

Op korte termijn lijken de problemen niet heel groot te worden, maar op de lange termijn kan dat anders zijn. In de zomer neemt de vraag naar gas af omdat de verwarming minder vaak draait, maar de gasvoorraad voor de winter moet in de zomermaanden wel aangevuld worden.

Als de gasprijs zo hoog blijft, zal dat doorberekend worden aan de klanten. "De huis-tuin-en-keuken-consument zal de verwarming de volgende winter weer een paar graden lager zetten", verwacht energiedeskundige Aad Correljé van de TU Delft. "Dat is ook afhankelijk van het soort maatregelen dat de overheid zal nemen om de gestegen gasprijzen te dempen."

Volgens Gasunie-bestuurder Coenen is het daarnaast belangrijk dat Nederland zich gaat voorbereiden op een mogelijke lange onderbreking van de gastoevoer in de toekomst.

Gasunie bouwt momenteel een extra tank om importmogelijkheden van lng te vergroten. "Dat is alleen effectief als er ook voldoende aanvoer van lng is om in die tank op te slaan", zegt energieconsultant Lomme. "Dat wordt de komende maanden nog best spannend."