De grootste biologische plantenkwekerij van Nederland, Jongerius, is failliet. Het bedrijf was al met zijn activiteiten gestopt en nu is daadwerkelijk het faillissement uitgesproken door de rechtbank Midden-Nederland.

Het bedrijf uit Houten kweekte groenten op. Zodra de planten voorbij de eerste groeifase waren, werden ze verkocht aan tuinders. Het gaat met name om biologische groenten. Op dit moment werken bij Jongerius nog zo'n dertig mensen.

Waarom Jongerius precies failliet is gegaan, is nog steeds onduidelijk. Curator Guit wil proberen om een doorstart voor het bedrijf te realiseren.

Geen loon meer

Een maand geleden stopte het bedrijf er plotseling mee, waarom was niet duidelijk. Voor klanten en brancheverenigingen kwam het nieuws onverwacht. Een medewerker van Jongerius meldde destijds aan de NOS te hopen dat er "zo snel mogelijk een faillissement volgt". Er zou nog geen sociaal plan zijn voor de medewerkers.

Curator Marco Guit van AMS Advocaten heeft contact gehad met medewerkers en het bedrijf zelf. Guit geeft aan zo snel mogelijk te gaan inventariseren wat er aan de hand is in het bedrijf. Medewerkers zeggen geen loon meer te ontvangen en Guit onderzoekt of er een loongarantieregeling kan worden ingevoerd. "Ondanks de gekke weken willen we proberen dat het personeel wel betaald wordt."

Jan Groen, voorzitter van branchevereniging Bionext, kreeg in de ochtend een bericht van de operationeel directeur van Jongerius dat het faillissement aangevraagd zou zijn. Volgens Groen is het fijn dat er duidelijkheid is. Hij ziet het als een goede ontwikkeling in een periode van veel onzekerheid. "Het is prettig voor de organisatie en de medewerkers dat deze uitspraak er nu ligt."

Belangrijke toeleverancier

Toch hoopt hij dat er ook snel duidelijkheid komt over mogelijke doorstartmogelijkheden. "Een deel van de markt heeft zijn weg gevonden, maar er moet wel gekeken worden wat er nog beschikbaar is qua plantenopkweek en of een deel van de telers daarin zelfvoorzienend moet worden."

Jongerius was een belangrijke toeleverancier in de biologische tuinderssector. ABN Amro-sectorbankier Jan de Ruyter zei al eerder dat hij verwacht dat het gevolgen gaat hebben voor de biologische tuinbouw en dat de capaciteit om de productie van Jongerius op te vangen beperkt is.

Jumbo hoeft geen extra jaar brood af te nemen van de huisbakker waar het ruim twintig jaar elke dag vers brood inkocht. Koninklijke Amarant Bakkers, een familiebedrijf uit het Noord-Hollandse Avenhorn, wist namelijk dat het contract met de supermarktketen op 7 januari aanstaande zou stoppen.

Dat oordeelt de rechtbank in Den Bosch. De huisbakker had daar een zaak tegen Jumbo aangespannen. Het bedrijf wilde voorkomen dat de supermarktketen na de jaarwisseling zijn brood bij een concurrent zou gaan kopen. Amarant Bakkers vroeg de rechter om een overgangsperiode van een jaar in te stellen, waarmee extra tijd kon worden gewonnen om het vertrek van de grote klant op te vangen.

Maar daar ging de rechter niet in mee. Die concludeert dat Jumbo de huisbakker al in 2024 liet weten dat het concurrenten ging vragen een aanbod in te dienen om brood te gaan leveren. Amarant Bakkers viel tijdens deze zogenoemde 'pitch' buiten de boot, omdat andere bakkers goedkoper konden leveren.

Niets verkeerd gedaan

Op 6 januari van dit jaar kreeg de oude huisbakker te horen dat Jumbo zou overstappen naar de grootste bakker van Nederland, Goedhart Borgesius. De oude leverancier kreeg nog een jaar om brood bij Jumbo te leveren. Pogingen om die periode met nog een jaar te verlengen liepen op niets uit.

Daarmee deed Jumbo niets fout, zegt de rechtbank. De supermarkt hield zich aan de afspraken uit het contract. En wat er in het contract stond, had ook de bakker moeten weten. Voor de rechter droeg die "onvoldoende feiten en omstandigheden" aan om hier iets aan te veranderen.

Amarant Bakkers is daarmee in het ongelijk gesteld en moet daarom ook ruim 2000 euro aan Jumbo's proceskosten betalen.

Na twintig jaar verdwijnt volgend jaar stap voor stap het populaire betalingssysteem iDeal. De naam van de manier om online af te rekenen en geld over te maken, verandert in Wero. Dat is de Europese variant van iDeal dat door Nederlandse banken werd bedacht.

Voor iedereen die nu met iDeal betaalt, verandert er helemaal niets, benadrukt Amos Kater van iDeal-eigenaar Currence. Trap dus ook niet in oplichtingstrucs, waarschuwt hij: "Er komen vast allemaal valse e-mails en berichten waarin oplichters zeggen dat je je gegevens voor Wero moet veranderen. Doe dat niet, want je blijft gewoon betalen met de app van de bank, net zoals je dat met iDeal doet."

De Nederlandse banken lanceerden iDeal in 2005. Tot die tijd kwam het online kopen maar langzaam van de grond, omdat elke bank een eigen manier had ontwikkeld om op internet iets af te rekenen. Met iDeal hoefden winkels nog maar één betaalmanier op hun website aan te bieden.

Europese uitrol

Het Nederlandse succes leidde anderhalf jaar geleden tot de oprichting van een nieuw bedrijf, waarin de Nederlandse banken met die uit België, Frankrijk, Duitsland en Luxemburg een Europese variant van iDeal maakten. Omdat de naam iDeal niet in elk land een even gelukkige associatie had, werd gekozen voor een nieuwe naam: Wero, een samenvoeging van 'We Euro'.

Nu banken in Duitsland, België en Frankrijk het afgelopen jaar Wero hebben uitgerold, verandert komend jaar in Nederland de vertrouwde naam iDeal langzaam in Wero. "Bij webwinkels zie je vanaf januari een nieuw logo met iDeal/Wero. Meer dan dat is het niet", legt Kater de verandering uit. "Met dit nieuwe logo willen we duidelijk maken dat iDeal en Wero bij elkaar horen. En dat je het vertrouwen in iDeal ook in Wero kunt hebben."

Later in het jaar wordt stap voor stap getest of het systeem van Wero foutloos werkt bij onlinebetalingen. Eind volgend jaar stappen de eerste webwinkels dan over naar het technische systeem van Wero. Kater: "In 2027 wordt iDeal dan helemaal uitgefaseerd."

Niet geleverd, geen betaling

Webwinkels krijgen er met Wero een grote groep extra klanten bij. Met iDeal kunnen alleen Nederlandse consumenten afrekenen. Met Wero komen daar met dezelfde betaalknop ook Belgische, Duitse en Franse klanten bij. Luxemburg volgt binnenkort en er lopen ook gesprekken met Oostenrijkse banken. "De ambitie is elk land in Europa", zegt Kater.

Consumenten die elders in Europa iets willen aanschaffen, hoeven dan ook niet een creditkaart, PayPal of andere betaalmanier te gebruiken. En niet alleen op internet, zegt Kater: "Als je bijvoorbeeld je elektrische auto in het buitenland wilt opladen, kun je straks ook met Wero via je eigen bankapp betalen."

Daarnaast wordt iDeal uitgebreid met enkele nieuwe functies. Het belangrijkste is een aankoopbescherming: "Als een product niet geleverd wordt, moet je nu je recht halen bij de webwinkel. Met Wero kan dat straks via je bank, net zoals dat kan met een aankoop via een creditkaart. Of je kunt instellen dat het geld pas van je rekening wordt afgeschreven als het product geleverd wordt."

Ook wordt het mogelijk om abonnementen automatisch te betalen via Wero, als alternatief voor automatische incasso. "Die functie kan ook voor winkels, verenigingen en goede doelen erg interessant zijn", meent Kater.

Alternatief voor bigtech

De Consumentenbond noemt de overgang van iDeal naar Wero "veelbelovend", vooral omdat het een goede vervanger kan zijn voor betaaldiensten van grote Amerikaanse bedrijven.

Voor webwinkels blijft de prijs om Wero aan te bieden tot eind 2028 gelijk aan die van iDeal, belooft Currence. Belangenorganisatie Thuiswinkel.org zegt dat er bij winkeliers wel zorgen leven over wat er daarna met de kosten voor de betaaloptie gebeurt. "We blijven hierover met Currence in gesprek", zegt een woordvoerder.

In Europa heeft ongeveer elk land eigen systemen voor identificatie en online betalen. Amerikaanse concurrenten als Mastercard, Visa, PayPal en Apple Pay geven Europeanen de mogelijkheid om overal op dezelfde manier af te rekenen.

Europa vreest dat het uitschakelen van de systemen van bijvoorbeeld Mastercard en Visa ingezet kan worden om het continent onder politieke druk te zetten. De Europese banken vinden dat Wero het Europese alternatief hiervoor moet worden.

Sinds begin dit jaar gaat de aardappelprijs keihard onderuit, zelfs richting het nulpunt. Dat betekent dat telers moeten interen op hun reserves, staat in een rapport van ABN Amro.

Vorig jaar ging het juist goed met de aardappelprijs. Veel boeren teelden daarom dit jaar extra veel aardappels, maar de vraag nam juist af. Door de inflatie hadden vooral fastfoodketens minder bezoekers en die kochten daarom minder aardappels in voor friet. Daardoor zaten veel aardappeltelers opeens met een te grote voorraad.

Door het goede weer was er ook een goede oogst en raakten de koelhuizen nog voller.

Contractprijzen

De dalende prijs brengt aardappeltelers niet direct in de financiële malaise. "Akkerbouwers hebben afgelopen drie jaar heel goeie jaren gehad", vertelt analist Jelmer Schreurs van ABN AMRO. "De reserves zijn goed, want ze houden ook altijd rekening met slechte jaren. We verwachten dat ze niet meteen omvallen, maar als het volgend jaar weer zo tegenvalt, wordt het een ander verhaal."

Dat de telers ook niet direct in de problemen komen, komt doordat de meeste telers voor het grootste deel contractprijzen hebben. Gemiddeld wordt zo'n 80 procent van de aardappelafzet verkocht via contracten. De prijzen zijn daarbij al voor het planten afgesproken. De rest wordt verkocht op de vrije markt en die prijs is dus hard gedaald.

De verwachting is dat de aardappeltelers volgend jaar deels overstappen op andere gewassen, want daar hopen ze meer mee te verdienen. "Een deel gaat verplaatsen van aardappel naar uien en koolgewassen. We verwachten dat dat aanbod verschuift en de prijzen daar gedrukt gaan worden", vertelt Schreurs.

China voert voorlopige importheffingen van bijna 22 tot ruim 42 procent in op bepaalde Europese zuivelproducenten. FrieslandCampina behoort tot de zwaarst getroffen bedrijven. De Chinese maatregel vloeit voort uit een Chinees onderzoek naar Europese zuivelproducten, waarschijnlijk uitgevoerd in een reactie op Europese heffingen op Chinese elektrische auto's.

Volgens het Chinese ministerie van Handel heeft de binnenlandse zuivelindustrie "substantiële schade" ondervonden door gesubsidieerde Europese zuivel. Het onderzoek loopt sinds augustus vorig jaar en kijkt specifiek naar kazen en ongezoete room. Het grootste zuivelexportproduct van Nederland naar China, babymelkpoeder, valt er niet onder.

Elektrische auto's

Het onderzoek is destijds gestart om Europese landen tegen elkaar uit te spelen, zeggen diplomaten en experts. De Europese Commissie kondigde in 2024 heffingen aan op Chinese elektrische auto's, waarover toen nog gestemd moest worden door de lidstaten. Door anti-subsidieonderzoeken te starten tegen Europese voedselproducten zoals zuivel, varkensvlees en cognac, probeerde China de stemming te beïnvloeden. De heffingen op Chinese elektrische auto's kwamen er wel vorig jaar.

Het afgelopen jaar is de handelsrelatie tussen de EU en China zwaar onder druk komen te staan. China produceert meer dan de eigen markt kan opnemen en dumpt goederen op de Europese markt, wat de Europese Commissie ziet als een groot probleem. Bovendien zette het land de monopoliepositie op het gebied van zeldzame aardmetalen in als wapen tijdens de onderhandelingen dit jaar.

Maar ook tussen Nederland en China liep de spanning op, nadat demissionair minister Karremans ingreep bij Nexperia en zich de woede van Peking op de hals haalde.

FrieslandCampina is het enige Europese zuivelbedrijf dat na deelname aan het onderzoek de hoogste importheffing heeft gekregen. Een woordvoerder van FrieslandCampina zegt kennis te hebben genomen van het onderzoek en zich te kunnen voorstellen dat ook andere handelsfactoren een rol speelden bij de beslissing om het Nederlandse bedrijf de hoogste heffing toe te kennen.

Eigen zuivel eerst

Europese zuivelbedrijven heffingen opleggen is ook een uitgelezen kans om meer vaart te zetten achter de ontwikkeling van de eigen zuivelsector in China. Zuivelproducten worden door de Chinese overheid al lange tijd gezien als een sleutel voor economische ontwikkeling. Omdat de productie ervan relatief weinig middelen vereist vergeleken met vlees, vormt de zuivelsector een belangrijke pijler voor voedselzekerheid. Daarom zet China al jaren in op het vergroten van de binnenlandse zuivelproductie en consumptie, om zo minder afhankelijk te zijn van importen.

In algemene zin lijkt dat te lukken. De Chinese import van zuivel piekte in 2021, sindsdien is het aandeel van buitenlandse zuivel in de totale consumptie gedaald van ongeveer 10 naar 6 procent. Voor kaasproducten ligt dit echter anders. De consumptie van buitenlandse kaas in China steeg vorig jaar fors, zo komt naar voren uit cijfers van het Japanse onderzoeksbureau Ashu.

Varkensvlees importheffing

In juni vorig jaar startte China ook een anti-subsidieonderzoek naar geïmporteerde bijproducten van varkensvlees en varkens afkomstig uit de Europese Unie. In september stelde het Chinese ministerie van Handel voorlopige heffingen van 15,6 tot 62,4 procent in. De hoogte van de heffing werd per bedrijf bepaald.

Na onderhandelingen met de betrokken partijen kondigde China vorige week definitieve antidumpingheffingen van bijna 5 tot bijna 20 procent aan. Die heffingen zijn dus flink omlaag gegaan ten opzichte van wat er eerst werd aangekondigd. Ze zijn nu van kracht voor een periode van vijf jaar.

China zal op 21 februari de definitieve antidumpingheffingen voor zuivelproducten bekendmaken.

Moet een verkoper van een huis wel of geen inzicht hebben in de biedingen, al tijdens de biedingstermijn? Daarover is onenigheid in de woonsector. De NVM, de grootste makelaarsvereniging van Nederland, vindt van wel. Maar veel andere partijen in de sector willen er juist vanaf. De overheid vindt dat de partijen er met elkaar uit moeten komen.

Afgelopen week kwam de NVM met een nieuwe, eigen richtlijn. Daarin blijft de mogelijkheid bestaan voor verkopers en makelaars om tussentijds naar de biedingen te kijken. Mensen die een huis willen kopen, krijgen die toegang niet.

Dat is oneerlijk, vindt Vereniging Eigen Huis (VEH), de belangenorganisatie die opkomt voor bestaande en toekomstige huizenbezitters. "De verkoopmakelaar kan te makkelijk informatie doorspelen aan de aankoopmakelaar", zegt een woordvoerder van VEH. "Makelaars kunnen elkaar onderling bellen om biedingsbedragen uit te wisselen en hun klant te informeren hoe ze daarmee een iets beter bod kunnen doen."

Opdrijving prijzen

"Daarvan profiteren de makelaars en de verkoper, omdat het de prijzen opdrijft", zegt VEH. Daarom wil Vereniging Eigen Huis dat makelaars en verkopers van woningen alleen naar de biedingen kunnen kijken nadat de biedingstermijn is afgelopen. Daarin worden zij onder andere gesteund door Vastgoed Nederland, een andere makelaarsvereniging.

"Dat verkopers en makelaars al tijdens de biedingstermijn inzicht hebben in de biedingen, kan bij ons niet door de beugel," zegt Tristan Bons van Vastgoed Nederland. "Dat is juist waar de meeste klachten over komen. Dit is waar handjeklap en kartelvorming plaatsvindt", zegt hij.

Drie manieren om een huis te verkopen

Sinds 2023 moet er een 'biedlogboek' worden bijgehouden. Daarin staan alle biedingen die op een huis worden gedaan. Verkopers kunnen verschillende manieren kiezen om hun huis te verkopen.

De NVM wil dat er ook nog een vierde methode blijft bestaan. Die is vergelijkbaar met eerstgenoemde, maar verkopers en makelaars kunnen tussentijds de biedingen inzien. De NVM is voor, veel sectorgenoten zijn juist tegen.

Eerder dit jaar kwam de woonsector met een gezamenlijk plan om de koop en verkoop van huizen "transparanter en eerlijker" te maken. Maar de NVM tekende die niet.

Regie houden

De grootste makelaarsvereniging vindt dat biedingen inzichtelijk moeten blijven voor de verkoper en zijn of haar verkoopmakelaars: "Zo hebben de verkoper en de makelaar meer zicht en regie tijdens het verkoopproces."

"Het merendeel van de verkopers wil zien hoeveel biedingen er binnenkomen", zegt een woordvoerder van de NVM. "Als er weinig biedingen binnenkomen, kunnen ze hun verkoopstrategie aanpassen. Bijvoorbeeld door meer te adverteren of mee te doen aan een Open Huizen Dag." Volgens de NVM kan het verkoopproces anders onnodig lang duren.

Nabieden

Over één ding zijn de partijen het eens: met nabieden blijft het mogelijk om na de biedingstermijn alsnog een hoger bod te doen. Die mogelijkheid is wettelijk verplicht. Voor de NVM is dat een reden om vast te houden aan de eigen richtlijn. "Met nabieden is er alsnog sprake van een gelijk speelveld."

Het Ministerie van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening (VRO) heeft tot nu toe zijn handen afgehouden van wetgeving. Demissionair woonminister Keijzer vindt dat de branche eerst zelf met een oplossing moet komen.

Kweekvleesmaker Meatable uit Leiden gaat stoppen. De Britse investeerder Agronomics laat weten dat het bedrijf wordt ontbonden vanwege tegenvallende financiële resultaten.

De Leidse start-up werkte sinds 2018 aan de ontwikkeling van echte stukken vlees, waar geen dier voor hoefde te sterven. Afgenomen stamcellen van bijvoorbeeld een varken kunnen in een lab worden opgekweekt tot een spier- of vetcel. Als je er daar genoeg van hebt, kun je een stukje vlees maken. Ook zou er op deze manier minder water en land nodig zijn dan bij de reguliere veehouderij.

Een in het lab gekweekte hamburger ligt nog lang niet in de schappen van de Nederlandse supermarkt. Het maken van kweekvlees is nog erg duur en de Europese toestemming voor de productie ervan laat op zich wachten.

Chef-kok Ron Blaauw en de NOS proefden vorig jaar op uitnodiging kweekvleesworstjes:

Dit jaar kreeg Meatable te maken met "diverse voorzienbare en onvoorzienbare risico's en onzekerheden", staat in het persbericht. Het lukte niet om structureel geld te krijgen van bestaande aandeelhouders of nieuwe investeerders. Daarom heeft Agronomics besloten het bedrijf op te heffen.

"Hoewel de uitkomst teleurstellend is, geloven we dat de beslissing op een verantwoordelijke manier is genomen en in het belang is van alle belanghebbenden", laat Agronomics weten in de verklaring.

Hoeveel mensen hun baan verliezen door de sluiting, vermeldt de verklaring niet. In 2023 waren er meer dan negentig mensen werkzaam bij Meatable.

Veel mensen eten wild alleen met kerst, maar het vlees van dieren die in de natuur worden geschoten, neemt toe in populariteit, het hele jaar door. Er zijn ook mensen die in principe geen vlees eten, maar een uitzondering maken voor wild. Waar de totale consumptie van vlees het afgelopen jaar licht daalde, nam de consumptie van wild met ruim 10 procent toe, ziet de wildhandel.

Verslaggever Rob Koster ging mee op de jacht:

Na een ochtend en middag regen op de Veluwe is het net droog en begint het al te schemeren. "En dan laat het ree zich meestal goed zien", vertelt Laurens Hoedemaker, directeur van de Koninklijke Nederlandse Jagersvereniging.

We lopen over een veld tussen de bossen naar een 'hoogzit' voor jagers. Daar kan je met twee personen beschut wachten tot het wild in het vizier komt. "We jagen om te zorgen dat de hoeveelheid reeën in balans is met de biodiversiteit in het bos en we jagen om te benutten", zegt Hoedemaker. "Want ree is heerlijk scharrelvlees."

Wachten in de jachthut

Nadat we ons in de jachthut hebben genesteld, wordt het jachtgeweer doorgeladen. Het is het laatste harde geluid dat we maken. Met een warmtebeeldkijker tuurt Hoedemaker het bos af om te zien of er wild in de buurt is. Vervolgens wordt het stil en begint het wachten.

Op plekken zoals de Waterleidingduinen in Noord-Holland, de Veluwe en de Oostvaardersplassen in Flevoland wordt gejaagd om de wildpopulatie binnen bepaalde grenzen te houden. Het gaat onder meer om damherten, reeën, fazanten, ganzen, eenden en hazen.

In het algemeen wordt er gejaagd om te voorkomen dat te veel dieren de natuur kaalvreten en verkeersongelukken veroorzaken. Soms wordt er gejaagd omdat er te weinig eten voor de hoeveelheid beesten is. Zo'n 27.000 mensen in Nederland hebben een jachtvergunning.

Een van de grotere handelaren is Wildhandel Pieter van Meel. Als directeur Thomas van Meel ons rondleidt, hangen er zo'n twintig damherten en een ree aan de haak. "Het is vlak voor de kerst en wild wordt bij uitstek in deze tijd van het jaar gegeten. Het is nu hard werken voor ons, zeven dagen per week en twaalf uur per dag."

We zien dat ieder dier wordt gecontroleerd door een dierenarts van de NVWA. Het vlees gaat veel naar restaurants, maar ook naar slagers en supermarkten. "De hang naar minder, maar beter vlees zie je terug in de wildconsumptie", vertelt Van Meel.

"Natuurlijk is de wildconsumptie nog altijd heel klein ten opzichte van de industrie, maar wij zien wel dat het toeneemt en dat de consument er steeds meer in geïnteresseerd is", vertelt van Meel terwijl een van de slagers een ree uitbeent. "Het is eigenlijk heel puur, natuurlijk vlees."

Afkeer van vleesproductie

Een van de supermarkten waaraan Van Meel wild levert, ziet een toename van de consumptie van wild met 13,5 procent, terwijl de totale vleesconsumptie met 0,9 procent is afgenomen.

Bij online winkel Grutto, waar veel particulieren wild kopen, zien ze de verkoop van wild met zo'n 12 procent groeien. "We zien steeds meer afkeer van industriële vleesproductie", zegt eigenaar Berend te Voortwis. Bovendien lijkt wild iets minder duur geworden. "Het prijsverschil tussen wild en rundvlees is kleiner aan het worden. Dat komt doordat de prijs van rund enorm is gestegen en de prijs van wild veel minder."

Na zo'n twee uur fluisteren en turen naar de bosrand wordt het wachten in de 'hoogzit' op de Veluwe beloond. Terwijl een ree het bos weer in rent, loopt een andere ons recht tegemoet. Het geweer is gereed, de prooi nabij en het wachten is op het schot. De NOS-verslaggever en cameraman hebben hun gehoorbescherming opgezet.

Tussen de oren van het ree heeft de jager door het vizier op het jachtgeweer een klein gewei ontdekt. "Het is een bok, een mannetje dus", fluistert Hoedemaker, terwijl hij het jachtgeweer weer van de schouder laat zakken. "Het is geitenseizoen en dan mogen er geen bokken geschoten worden."

Om de vrouwtjes met jongen te sparen, mogen in het voorjaar alleen bokken geschoten worden en in de winter alleen vrouwelijke reeën, geiten. Het is inmiddels donker geworden en dit ree is aan de jacht ontkomen.

Het statiegeldsysteem wordt voor het overgrote deel betaald door consumenten die hun flesjes en blikjes niet inleveren. Dat blijkt uit cijfers van producentenorganisatie Verpact. De producenten zelf dragen veel minder bij, hoewel zij verantwoordelijk zijn voor de inzameling.

In 2024 was het bedrag dat consumenten lieten liggen door hun flesjes en blikjes niet in te leveren bijna 140 miljoen euro. Daarmee werd ongeveer driekwart van het statiegeldsysteem gefinancierd. Producenten droegen 33 miljoen euro bij.

Volgens Maarten van Heuven van actiegroep Fair Resource Foundation is de verhouding nu heel scheef. Hij noemt het logisch dat consumenten wat bijdragen aan het statiegeldsysteem, maar volgens hem is het doorgeslagen. "Over de jaren 2021 tot en met 2024 gaat het om een bedrag van een half miljard euro aan niet uitbetaald statiegeld."

Dat is volgens hem deels te wijten aan de consumenten zelf, die de blikjes en flesjes in de prullenbak of in de berm gooien. Maar daarnaast schieten de producenten tekort. "Verpact is te laat begonnen met investeren in meer en betere inlevermachines en dat komt zeker ook doordat er te weinig innamepunten zijn gerealiseerd."

Zelf statiegeldmachines betalen

Verpact vindt niet dat er sprake is van een scheve verhouding tussen wat consumenten en producenten bijdragen aan het statiegeldsysteem. "Het is door de wet dat we dit moeten doen", aldus directeur Hester Klein Lankhorst. "Het niet geinde statiegeld moet terug in het systeem."

Verpact zegt dat er wel degelijk op tijd in machines is geïnvesteerd, al kan de organisatie niet zeggen hoeveel. "Dat maakte toen deel uit van de totale vergoeding aan supermarkten", licht financieel directeur Jeroen Kluiters toe. "Die kochten er vervolgens zelf machines van."

Met de introductie van statiegeld op blikjes in 2023 veranderde dat. "Toen zijn we zelf statiegeldmachines gaan financieren voor innamepunten", aldus Kluiters. In 2023 en 2024 ging het om investeringen van in totaal 155 miljoen euro.

90 procent

Verpact-directeur Klein Lankhorst verwacht dat er de komende jaren steeds meer statiegeld wordt uitbetaald omdat de inzameling verbetert. Ze vindt dat een goede ontwikkeling. "Doel is om te voldoen aan de wettelijke inzamelnorm."

Producenten zijn wettelijk verplicht om 90 procent van alle plastic flessen en blikjes in te zamelen, maar halen dit al jaren niet. Na grote druk van de toezichthouder, de Inspectie Leefomgeving en Transport, is het inzamelpercentage wel aan het stijgen.

Producenten moeten voortaan wel relatief meer gaan bijdragen aan het statiegeldsysteem. Volgend jaar moeten ze voor elk blikje dat ze op de markt brengen 1 cent afdragen, vijf keer zoveel als nu.

Voor flesjes werd die bijdrage twee jaar geleden nog verlaagd. Daar verandert komend jaar nog niets aan.

'Geen prioriteit'

Om de inzameling verder omhoog te krijgen, pleit Verpact inmiddels voor een innameplicht, iets waar het zich eerder niet over uit durfde te spreken. Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat doet daar op dit moment onderzoek naar.

Ook de Fair Resource Foundation is daarvoor. Wel blijft de organisatie kritisch. "Verpact heeft sinds de lancering van statiegeld op flesjes in 2021 ingezet op vrijwillige donatiebakken in plaats van op inleverpunten waar je statiegeld terug kan krijgen", aldus Van Heuven. "Het daadwerkelijk teruggeven van statiegeld was vanaf het begin al niet de prioriteit."

OM legt Heineken een boete op van anderhalf miljoen euro

Het Openbaar Ministerie (OM) legt Heineken een boete op van anderhalf miljoen euro vanwege het overtreden van de statiegeldregels. De bierbrouwer vulde tussen 1 en 11 april 2023, toen statiegeld op blik verplicht werd, nog ruim 7,2 miljoen blikjes zonder statiegeld.

Milieuorganisatie Fair Resource Foundation bracht de zaak aan het rollen en deed aangifte tegen Heineken. Het OM opende vervolgens een onderzoek. Daaruit bleek dat Heineken de regels verkeerd had geïnterpreteerd. Blikjes die zonder statiegeld voor 1 april waren gevuld, mochten na de ingangsdatum nog verkocht worden. Het was niet toegestaan om nog lege, niet-statiegeldblikken te vullen na 1 april, maar Heineken had dat dus wel gedaan.

De bierbrouwer laat in een reactie weten dat de invoering een "complexe overgang" was. Naast het betalen van de boete doet Heineken een donatie van 500.000 euro aan een goed doel dat het statiegeldsysteem helpt versnellen.

Wetenschappers zijn kritisch over het duurste project uit het rapport van Peter Wennink dat vorige week uitkwam. Een 'AI-gigafabriek' van 22,5 miljard euro zou "de digitale soevereiniteit en economische weerbaarheid van Nederland en de EU" moeten versterken.

Maar de stroomvraag van het voorgestelde datacentrum is gigantisch, en wat het oplevert voor de Nederlandse economie is volgens de deskundigen nog erg twijfelachtig. "Van de zotte", noemt AI-onderzoeker Alex de Vries-Gao (Vrije Universiteit) het plan.

AI (kunstmatige intelligentie) kent veelbelovende toepassingen, benadrukt AI- en veiligheidsonderzoeker Roel Dobbe (TU Delft), maar daarvoor zijn niet per se gigantische datacentra nodig. "We kunnen het ons niet veroorloven om zomaar met middelen te strooien."

Stroomverbruik van 2,5 miljoen huishoudens

Het rapport van Wennink onderzoekt hoe Nederland economisch sterker kan worden. Het is vooral bedoeld als advies aan de formerende partijen. In een brief roept Dobbe samen met andere wetenschappers de politiek op om "verantwoorde keuzes" te maken. Ze waarschuwen voor de "AI-hype" en voor "onomkeerbare investeringen in onzekere en risicovolle technologieën".

Het geld voor het AI-datacentrum zou volledig van bedrijven moeten komen. Maar de maatschappelijke kosten zijn hoog, waarschuwen de briefschrijvers. "Het openen van meer hyperscale-datacentra voor AI specifiek, zal de energie- en klimaattransitie ernstig verstoren."

Het datacentrum moet een vermogen krijgen van 250 tot 750 MW. Aan de bovenkant van die bandbreedte staat dat gelijk aan het stroomverbruik van zo'n 2,5 miljoen huishoudens.

Wat doen datacentra?

Datacentra zijn de machinekamers van het internet. Het zijn gebouwen vol computers die voortdurend data verwerken en opslaan. Stel, je stuurt een appje, dan verwerkt het datacentrum dat. Ook de foto's die je online opslaat, staan er. Ze verbruiken veel stroom en hebben sterke koeling nodig, omdat al die computers heet worden.

In een AI-datacentrum staan computerservers met krachtigere chips, die beter geschikt zijn voor het zware rekenwerk van AI-modellen zoals ChatGPT.

Die hoge stroomvraag kan juist ook een positief effect hebben, schrijft Wennink in zijn rapport. "Het project stimuleert wind-op-zee-parkinvesteringen."

De Vries-Gao noemt dat een "vergezochte redenering". "Waar haal je dat in godsnaam vandaan? Als je je energievraag verder verhoogt, is het niet zo dat we ineens meer groene energie bij kunnen bouwen."

Met een megadatacentrum "blijft de Nederlandse afhankelijkheid van fossiele energie langer in stand", zegt Dobbe. "En door de aanpassingen aan het net en de extra opwekking die nodig is, stijgt ook de energieprijs voor huishoudens." In het rapport erkent Wennink dat "op korte termijn een beperkte CO2-stijging onvermijdelijk kan zijn".

'Werkelijke impact onduidelijk'

De bijna 200 datacentra in Nederland gebruiken 4,6 procent van alle stroom, berekende het CBS. Maar welk aandeel daarvan naar rekenkracht voor AI gaat, is minder duidelijk.

De Vries-Gao kwam deze week met nieuw onderzoek. De CO2-uitstoot van AI-systemen is nu al vergelijkbaar met die van een wereldstad als New York, berekende hij. "Maar bedrijven als Google en Microsoft delen cruciale gegevens niet, waardoor de werkelijke milieu-impact uit beeld blijft."

De grootste projecten in het Wennink-advies

Het Wennink-rapport noemt enkele innovaties die mogelijk werden dankzij AI, waaronder het screenen van baby's op heupafwijkingen. Dat leidt tot lagere zorgkosten. Maar, zegt De Vries-Gao, om dit soort AI-modellen te trainen is niet per se veel data nodig en dus ook geen gigantisch datacentrum.

Waar wél veel rekenkracht voor nodig is, is ChatGPT. De Vries-Gao: "De toename van het stroomverbruik van AI kwam de afgelopen jaren bijna helemaal van generatieve AI: de taalmodellen en plaatjesgeneratoren."

De bedrijven die dat soort modellen ontwikkelen, zoals OpenAI, zijn snel veel waard geworden. Maar, waarschuwde De Nederlandsche Bank deze week, de kans is groot dat de verwachtingen van beleggers niet uitkomen.

Dat zegt ook de Amerikaanse journalist Karen Hao. In de VS komt de groei van datacentra vooral door techbedrijven die elkaar proberen te overtreffen in generatieve AI. OpenAI is vooralsnog de meest succesvolle. "Het bedrijf gebruikt enorme hoeveelheden middelen, kapitaal en talent om die positie vast te houden."

Hao kreeg als een van de weinige journalisten ooit een kijkje achter de schermen bij OpenAI:

Nvidia, marktleider op het gebied van AI-chips, werd de afgelopen jaren het waardevolste bedrijf ter wereld. Voor chipmakers en grote techbedrijven zou de 'AI-gigafabriek' goed nieuws zijn, zegt De Vries-Gao. "Die willen graag groeien. Voor hen is het hartstikke concreet."

Maar buiten de techsector is de waarde van een enorm datacentrum onzeker, zeggen de wetenschappers. De Vries-Gao: "Trek de stekker eens uit een datacentrum, word je leven daar slechter van? Dat is heel lastig vast te stellen."

Wennink, die tot vorig jaar bestuursvoorzitter was van chipmachinemaker ASML, stelt dat enorme "rekenkrachtcapaciteit in Nederland moet worden beschouwd als een strategische basisvoorziening". "Voor het ontwikkelen van halfgeleiders, fotonische chips, quantumapplicaties en roboticasystemen is het noodzakelijk om enorme hoeveelheden data op te slaan, te verwerken en te analyseren."

Voor sommige ontwikkelingen is inderdaad meer rekenkracht nodig, zegt Dobbe, maar zeker niet voor álle AI-innovaties. "Vaak kun je met veel kleinere AI-modellen en minder rekenkracht uit de voeten." Voordat Nederland een giga-datacentrum bouwt, "moeten we dus eerst veel scherper in beeld brengen wat de daadwerkelijke behoeften en afwegingen zijn, voor onze economie en samenleving".

'Laat je niet verwarren'

Journalist Hao pleit ervoor de focus te verleggen van energieslurpende AI-toepassingen zoals taalmodellen, naar kleine modellen. Zoals in de zorg en wetenschap. "Specialistische AI-systemen, getraind met zorgvuldig geselecteerde data voor een specifiek probleem, leveren de meeste waarde op voor de samenleving en zijn het minst kostbaar."

"We moeten oppassen dat we ons niet laten verwarren over wat AI eigenlijk is, en over wat we er precies voor moeten opgeven om vooruitgang te bereiken."

Meer mensen met een hbo-zorgopleiding inzetten om het tekort aan keuringsartsen aan te pakken. Met dat plan hoopt het UWV de lange wachtlijsten voor een keuring voor een arbeidsongeschiktheidsuitkering korter te krijgen. Ook komen er minder herkeuringen.

Er staan nu zo'n 25.000 mensen op de wachtlijst voor een keuring voor een WIA-uitkering. Zonder maatregelen vreest het UWV dat dat aantal hard zal stijgen, naar 200.000 in 2030. Want steeds meer mensen vallen langdurig uit door ziekte en ondertussen daalt het aantal keuringsartsen. "Het is helaas niet een megapopulaire specialisatie", aldus een woordvoerder van het UWV. Ook gaan de komende jaren veel keuringsartsen met pensioen.

Aanpassing wet

In de wet is nu geregeld dat zo'n arts, met een universitaire opleiding, bij elke stap van een beoordeling betrokken moet zijn. Voor een deel van het proces worden ook hbo'ers ingezet, zoals mensen met een verpleegopleiding. Maar het UWV wil dat dus fors uitbreiden. Daarvoor moet de wet worden aangepast. Het ministerie van Sociale Zaken staat daarachter.

Het UWV erkent dat de wachtlijsten ook komen doordat de organisatie intern niet op orde is. "We moeten ons richten op de verbetering van de sociaal-medische dienstverlening. Daarvoor moeten wij uniformer werken en de IT-systemen verbeteren."

Minder herbeoordelingen

De uitkeringsinstantie wil de komende tijd prioriteit geven aan nieuwe beoordelingen, zodat mensen sneller weten of ze wel of geen recht hebben op een WIA- of Wajong-uitkering. Het UWV zal daarom minder herbeoordelingen doen. "Helaas alleen nog in urgente gevallen."

Van zo'n urgent geval is volgens het UWV sprake wanneer het uitblijven van een herbeoordeling directe financiele consequenties heeft voor een cliënt. Bijvoorbeeld als iemand voor de helft is afgekeurd maar nog wel twee dagen per week kan werken. Als de ziekte verslechtert waardoor het niet meer lukt om die twee dagen te werken, kan die persoon herkeurd worden, volledig arbeidsongeschikt worden verklaard en dus een hogere uitkering krijgen.

Het UWV maakte eerder deze maand al bekend de beslistermijn voor WIA-beoordelingen te verdubbelen, van maximaal acht naar zestien weken. Het UWV is al langer niet in staat om zich aan die acht weken te houden door de wachtlijsten.

De Nederlandse economie blijkt veel sterker dan eerder dit jaar werd gedacht. Ondanks de handelsoorlog tussen Europa en de Verenigde Staten en onzekerheid door militaire conflicten in de wereld, is de economie in Nederland niet stilgevallen.

Sterker: hij blijkt juist hard te zijn gegroeid. Ook voor volgend jaar verwacht De Nederlandsche Bank (DNB) grotere groei. En die kan zelfs sterker zijn als het nieuwe kabinet snel met plannen komt om de onderdelen die de economie in de weg staan aan te pakken, zoals het overvolle stroomnet en de belemmeringen rond stikstof.

Waar DNB dit voorjaar nog voorspelde dat de economie dit jaar slechts 1 procent zou groeien, zal die in 2025 uiteindelijk uitkomen op 1,7 procent. Dat is zelfs meer dan vorig jaar, toen de economie met 1,1 procent groeide.

Groei kan groter

In de nieuwe najaarsraming rekent DNB voor volgend jaar op een groei van 1,2 procent en voor 2027 op 1,1 procent. En ook dat is een totaal ander beeld dan waar de centrale bank in het voorjaar nog van uitging. Toen vreesde DNB nog dat de economie maar licht zou groeien en in het ergste geval zou stilvallen.

Dat komt volgens DNB doordat ondernemers hebben geleerd slimmer in te spelen op onrust in de wereld. Ditmaal deden bepaalde bedrijven sneller zaken, voor de hoge handelstarieven van de Amerikaanse president Trump dit jaar ingingen. "Daarvan heeft onze open economie dit jaar geprofiteerd", concludeert DNB-president Olaf Sleijpen. Hij spreekt van een "adrenalineboost".

Als een nieuw kabinet de belemmeringen op het gebied van energie en stikstof aanpakt, krijgen bedrijven en consumenten nog wat meer vertrouwen. En daardoor gaat de eerste groep meer investeren en de andere meer uitgeven. In dat geval zou de economie volgens DNB volgend jaar niet met 1,1 procent, maar met 1,6 procent groeien.

Met de wijsheid van nu lijkt alle somberheid van dit voorjaar niet nodig te zijn geweest. "Onze economie toont opnieuw veerkracht", zegt Sleijpen. Bij eerdere crisismomenten, bijvoorbeeld tijdens de uitbraak van het coronavirus, hield de Nederlandse economie zich ook veel beter dan vooraf werd gedacht.

Prijsstijgingen

Toch is het niet allemaal rozengeur en maneschijn in de vooruitzichten. Vergeleken met een inflatie van 3 procent dit jaar, zullen volgens DNB de prijzen volgend jaar minder hard stijgen. Maar met een verwachting van 2,4 procent in 2026 en 2,3 procent in 2027 blijft het nog wel boven het streven van 2 procent.

Dat huishoudens ondanks de hoge prijsstijgingen toch blijven consumeren, is dan weer een opluchting. Dat komt doordat de lonen de laatste tijd harder zijn gestegen dan de inflatie. Daardoor houden consumenten meer over. Hoewel ze hun geld blijven uitgeven, ziet DNB dat ze tegelijk onverstoord doorsparen. Bijvoorbeeld voor het aflossen van hun hypotheek of om een eigen woning te kopen.

Mede daardoor stijgen de huizenprijzen dit jaar met 8,5 procent, verwacht DNB. In 2026 en 2027 zullen de prijzen met 4 procent minder hard stijgen. Dat lijkt goed nieuws. Maar doordat de lonen de komende twee jaar niet zo hard meestijgen, blijft een koophuis voor veel mensen moeilijk te financieren.

Ook vindt DNB dat het kabinet om de extra groei mogelijk te maken wel goed op de centen moet blijven letten. Het begrotingstekort loopt volgens de centrale bank de komende twee jaar al te ver op.

TikTok heeft een oplossing gevonden om in de VS te kunnen blijven opereren. Het Amerikaanse deel van het sociale medium komt grotendeels in handen van drie grote investeerders, waardoor bezwaren van de Amerikaanse politiek worden weggenomen.

Tijdens zijn eerste termijn drong president Trump aan op een verbod op TikTok, uit angst dat de persoonlijke gegevens van vele tientallen miljoen Amerikaanse gebruikers in handen van de Chinese overheid terecht zouden kunnen komen. Ook bestond de vrees dat China de Amerikaanse publieke opinie zou kunnen beïnvloeden door het algoritme van de app onwelgevallige boodschappen te laten censureren.

Onder president Biden stemde het Amerikaanse Congres in met een verbod zolang de Amerikaanse tak van het bedrijf nog in Chinese handen was. De app ging ook daadwerkelijk een kleine maand op zwart, maar na zijn aantreden dit jaar gaf Trump moederbedrijf ByteDance extra tijd om tot een vergelijk te komen. De app werd zolang gedoogd, hoewel Trump daar officieel geen wettelijke bevoegdheid voor had.

Amerikaanse servers

In september liet Trump weten dat er in grote lijnen overeenstemming zou zijn over de verkoop, al zweeg China toen nog. Destijds werden Oracle en investeringsmaatschappij Silver Lake al genoemd, daar blijkt nu AI-bedrijf MGX uit Abu Dhabi bij te zijn gekomen. Zij krijgen gezamenlijk bijna de helft van het Amerikaanse TikTok in handen, 19,9 procent blijft eigendom van ByteDance en de rest wordt aangevuld met bestaande investeerders van ByteDance.

De gegevens van Amerikaanse gebruikers worden voortaan opgeslagen op servers in de VS. Ook wordt het algoritme van TikTok opnieuw getraind met Amerikaanse data, om buitenlandse manipulatie te voorkomen. Hoeveel geld de investeerders uittrekken voor de overname is niet bekendgemaakt. De leiding van TikTok USDS Joint Venture LLC komt in handen van een zevenkoppige raad van bestuur met een meerderheid van Amerikanen.

Het Witte Huis heeft nog niet gereageerd op de deal, maar verwijst naar ByteDance. Dat bedrijf zegt dat op deze manier gegarandeerd is dat "170 miljoen Amerikanen een wereld van eindeloze mogelijkheden kunnen blijven ontdekken als onderdeel van een levendige wereldwijde gemeenschap". De deal zou op 22 januari ingaan.

"Zo, je bent verlost van je infuus", zegt het baasje van hond Bluf (13). Bluf is net behandeld aan een ontstoken alvleesklier. En dat kan heel pijnlijk zijn, benadrukt dierenarts Martijntje van der Veer van Dierenkliniek Den Dolder. "Hij was al een week niet lekker: niet eten of drinken. We hebben hem vocht gegeven en pijnstilling. Hopelijk knapt hij nu wat op."

Zijn baasje is erg aan hem gehecht. "Hij moet de draad wel op gaan pakken. Meer kan je eigenlijk niet doen", zegt de dierenarts. Morgen komen ze weer langs voor vocht en medicatie. Of het goed komt? "Ik hoop het, daar ben ik reëel in. Het is een hondje op leeftijd. Je kan allerlei onderzoeken gaan doen nog, maar het is altijd de vraag wat het oplevert."

Die vraag komt vaak terug: hoever ga je met de behandeling van een ziek of gewond dier? Over de onderlinge band, tussen baasje en dierenarts, zijn Nederlandse huisdiereigenaren over het algemeen tevreden, schrijft ook de Autoriteit Consument en Markt (ACM) vandaag in hun onderzoek naar dierenartsen.

Goede bedoelingen

Maar de toezichthouder concludeert ook dat er steeds meer ketens zijn in plaats van zelfstandige dierenartsen. Daardoor stijgt de kans op alsmaar hogere prijzen en overbehandeling.

De regelgeving moet daarom op de schop. "Die is nu ingericht op het romantische beeld van een dierenarts", zegt Martijn Snoep, bestuursvoorzitter van de ACM. "Een ouderwetse plattelandsdokter. Of een soort Doctor Dolittle met praktijk aan huis die altijd klaarstaat voor dieren. Terwijl: er zijn amper zelfstandige klinieken, het zijn inmiddels vooral grote commerciële bedrijven."

De ACM wil dat dierenartsen niet worden beïnvloed door financiële prikkels. Het risico hierop is aanwezig doordat ketens veelal worden gefinancierd door private investeerders. En aandeelhouders streven naar meer winst, aldus de toezichthouder.

Ketens

Begin dit jaar keek ABN Amro naar de dierenartsbranche. Ongeveer 20 procent van de 2400 dierenartspraktijken in Nederland werkt nu met een keten. Ongeveer 500 van deze praktijken zijn in handen van buitenlandse investeringsmaatschappijen.

Uit onderzoek van de ACM naar vier overnames van dierenartspraktijken blijkt bovendien dat prijzen na een overname stijgen, met name voor medicijnen.

De toezichthouder zegt ook veel meldingen te hebben ontvangen van huisdiereigenaren die zich overvallen voelen door onverwacht hoge kosten van behandelingen. Daar staat tegenover dat die ketens ook zorgen voor betere behandeling en apparatuur. "Het is dus een tweezijdig beeld", zegt Snoep.

Emotie

Dat beaamt een woordvoerder van AniCura, een keten van een kleine honderd dierenklinieken verspreid over het land. Zij zegt zich niet te herkennen in de commerciële verwijten van de ACM. Wel ziet zij dat baasjes soms schrikken van de rekening die zij krijgen. "Dat leidt niet zelden tot emotionele reacties. Een huisdier dat plotseling ziek wordt en zorg nodig heeft, kan tot onverwachte kosten leiden en daar krijgt ook de arts mee te maken."

Dat de prijzen stijgen, heeft ook te maken met vraag en aanbod, zegt ze. "Mensen hechten nu meer aan hun dier dan veertig jaar geleden. Had je hond een complexe beenbreuk, dan waren er weinig behandelopties. Laatst nog zag ik een driedubbele breuk in een bot van een kat ter grootte van een kippenbotje. Die is hersteld, waardoor het pootje kan worden behouden. Die operatie duurde drie uur, dat zegt wel wat."

Volgens de woordvoerder bespreken de dierenartsen altijd vooraf de kosten met de huisdiereigenaar. "Er zijn altijd meerdere behandelopties en dus ook meerdere prijscategorieën. Een huisdiereigenaar is niet verplicht een behandeling af te nemen en is vrij om erover na te denken."

Investeringen

Overbehandelen komt in de klinieken van AniCura naar eigen zeggen niet voor. "We verstrekken geen bonussen voor overbehandeling of doorverwijzing naar onze eigen klinieken. We willen innoveren, de beste zorg leveren. Daarom investeren wij bijvoorbeeld in de beste apparatuur. Zo heeft ons dierenziekenhuis een MRI-scanner. Daar zit een prijskaartje aan. Ketens drijven de prijs wellicht op, maar het zorgt voor giga-ontwikkelingen in de dierengeneeskunde."

Marktleider IVC Evidensia zegt nauw contact te hebben met de ACM en zegt te zullen "blijven bijdragen aan een constructieve dialoog". Het bedrijf laat aan de NOS weten het ACM-rapport zorgvuldig te bestuderen en met een reactie te komen.

Reactie ministerie

Demissionair staatssecretaris Rummenie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur zegt in een reactie de zorgen over de kosten in de spoedzorg en toegankelijkheid in de huisdierenzorg te delen en serieus te nemen. Hij gaat het conceptrapport bestuderen en zegt in het voorjaar samen met de minister van Economische Zaken te komen met een kabinetsreactie.

De Nederlandse overheid heeft een afspraak gemaakt met het grote landbouwbedrijf Cosun, een coöperatie van pakweg 8000 Nederlandse telers en bekend van de merken Aviko en Van Gilse. De staat draagt 73 miljoen euro bij aan maatregelen die het bedrijf de komende jaren gaat nemen om de uitstoot van CO2 te verminderen.

Afgelopen jaar sloot de overheid ook al zulke 'maatwerkafspraken' met zoutfabrikant Nobian en staalfabrikant Tata Steel, in een poging de klimaatdoelen van 2030 te halen.

Cosun verwerkt plantaardige grondstoffen zoals suikerbieten en aardappelen tot diervoer, voedingsproducten voor mensen en groene energie. Het bedrijf zegt zijn fabrieken in Groningen en Gelderland minder afhankelijk te willen maken van fossiele energie, en in Limburg ook te willen starten met de productie van groen gas.

70.000 huishoudens

Met deze maatregelen zal, als alles goed gaat, Cosun in zijn geheel 167 kiloton CO2 minder uitstoten dan nu, een verlaging vergelijkbaar met de uitstoot van 70.000 huishoudens. Ook zal er minder stikstof (44 ton per jaar) en ammoniak (42 ton per jaar) worden uitgestoot. Hoe deze verlagingen zich verhouden tot de totale uitstoot van het bedrijf, is niet bekend.

Cosun behoort niet tot de twintig grootste uitstoters van CO2 in Nederland, de bedrijven waarmee demissionair minister Hermans (Klimaat en Groene Groei) afspraken wilde maken over vergroening. Hermans stopte eerder dit jaar de onderhandelingen met grote industriële bedrijven en CO2-uitstoters zoals BP en Shell, omdat ze niet tot een akkoord konden komen.

Pure winst

De omvang van de afspraak die vandaag gemaakt is, is dan ook een stuk kleiner dan eerdere deals die ze sloot. Het demissionaire kabinet tekende eerder een intentieverklaring met Tata Steel over de verduurzaming van de staalfabriek in IJmuiden. Daarmee is tussen de 4 en 6,5 miljard euro gemoeid, waarvan het Rijk twee miljard voor zijn rekening neemt

Ook de deal die het kabinet sloot met zoutfabrikant Nobian was omvangrijker: dat bedrijf krijgt tot 185 miljoen euro om de uitstoot van CO2 te verlagen met 525 kiloton, ongeveer 1 procent van de totale industriële uitstoot in Nederland.

Minister Hermans en staatssecretaris Aartsen tonen zich in een persbericht niettemin tevreden met de afspraak. Aartsen noemt het "een prachtig voorbeeld van hoe een gezonde economie en een gezonde leefomgeving hand in hand kunnen gaan. Minder uitstoot van ammoniak en stikstofoxiden betekent minder geurhinder en betere luchtkwaliteit voor omwonenden."

Een noodradio, zaklamp of soep in blik. Het zijn misschien niet de eerste dingen waar je aan denkt bij een kerstpakket. Toch is het wat duizenden werknemers te zien krijgen als ze hun eindejaarsgeschenk openmaken.

Het is een kleine, maar opvallende trend dit jaar. In totaal krijgen zo'n 8 miljoen werknemers een cadeautje om het jaar mee af te sluiten, schat brancheorganisatie Promotional Products Professionals.

Aanbieders van kerstpakketten spelen met zulke geschenken in op de actualiteit. De overheid adviseert mensen om zich voor te bereiden op een noodsituatie, bijvoorbeeld als de stroom uitvalt. Iedereen heeft daarover een boekje op de deurmat gekregen.

Een noodradio kan van pas komen bij stroomuitval, "maar hopelijk hebben mensen hem daarvoor helemaal niet nodig", zegt Monique Klaver van Puurgeschenk. Haar bedrijf stelt onder meer kerstpakketten samen. Een noodradio kan je ook goed gebruiken op vakantie, zegt ze.

Ook gezellig

Online worden er een hoop 'noodkerstpakketten' aangeboden met producten die handig zijn in noodsituaties. Toch doen bedrijven hun best om het een beetje gezellig te houden. De producten moeten vooral leuk of handig zijn, zeggen aanbieders.

In het ene pakket zitten lucifers en kaarsjes en in andere speelkaarten, een drinkfles of een rugtas. "Ga je naar de sportschool, dan heb je een hartstikke leuke waterfles. De rugtas kun je ook gebruiken voor een wandeling", zegt Klaver.

Puurgeschenk zegt dat het dit jaar 30.000 eindejaarsgeschenken verkoopt. Ongeveer 8 procent daarvan zou je een noodkerstpakket kunnen noemen, omdat er bijvoorbeeld een noodradio inzit. Dat komt neer op ongeveer 2400 pakketten. "En als je al een noodradio hebt, kun je hem natuurlijk altijd weggeven aan vrienden of familie", zegt Klaver.

Bij Makro Kerstpakketten gaat het om ongeveer 5000 van zulke pakketten, laat het bedrijf weten. De groothandel is verantwoordelijk voor ongeveer een miljoen eindejaarsgeschenken.

Groothandel Sligro - ook goed voor ongeveer een miljoen pakketten - biedt helemaal geen noodkerstpakketten aan. "Wij herkennen ons absoluut niet in de behoefte van afnemers in een noodkerstpakket", zegt een woordvoerder. Via eindejaarsvouchers worden er wel wat noodradio's verkocht, "maar als aandeel van het totaal is het heel erg klein."

Andere aanbieders noemen uiteenlopende percentages. Van minder dan 1 tot ongeveer 10 procent.

Populair bij de overheid

De noodkerstpakketten zijn vooral populair bij de overheid, ziet Klaver van Puurgeschenk. "Dat is misschien ook omdat ze zelf dat advies geven." Veiligheidsregio Kennemerland heeft bedrijven bovendien opgeroepen om dit jaar een eindejaarsgeschenk met noodproducten mee te geven.

Of er nou wel of geen noodproducten in eindejaarsgeschenken zitten, maakt de meeste bedrijven niet zo veel uit. "Het kerstpakket is vooral een teken van waardering", zegt Joris Jansen van den Berg van de brancheorganisatie PPP. Vooral vanwege de krapte op de arbeidsmarkt is het voor veel bedrijven belangrijk om op deze manier werknemers vast te houden.

Accountants- en adviesbureau BDO heeft een boete van 765.000 euro gekregen omdat medewerkers jaren ongestoord konden sjoemelen met verplichte examens. Het is al de zoveelste boete die de Autoriteit Financiële Markten (AFM) uitdeelt voor examenfraude.

Eerder moesten accountantskantoren Deloitte, PwC en EY voor hetzelfde vergrijp van medewerkers al hoge boetes betalen. KPMG kreeg met 23 miljoen euro zelfs de hoogste boete ooit opgelegd.

De AFM noemt de praktijken bij BDO ernstig. Met name omdat accountants met hun controles vertrouwen toevoegen aan de cijfers die bedrijven publiceren. Aan hun geloofwaardigheid moet daarom niet worden getwijfeld, benadrukt de AFM. "Een boete is dus op zijn plaats."

Antwoorden delen

Het kantoor deed zelf onderzoek naar examenfraude en ontdekte dat enkele honderden medewerkers van 2018 tot en met 2023 rommelden met hun examens. Het gaat om bijvoorbeeld verplichte toetsen over actuele vakkennis en vaardigheden om als accountant te mogen blijven werken.

Bij BDO werden onder meer onderling antwoorden uitgewisseld. Ook kwam het voor dat mensen samen toetsen maakten. Net als bij andere accountantskantoren deed de fraude zich ook bij BDO in alle lagen van de organisatie voor, zegt de AFM. Niet alleen gewone medewerkers rommelden met hun toetsen, ook mensen in de top.

Omdat BDO de boete heeft geaccepteerd, beschouwt de AFM de kwestie bij het kantoor hiermee als afgedaan.

Dierenartsen moeten uitsluitend in het belang van het dier en de eigenaar handelen en adviseren, vindt de Autoriteit Consument en Markt (ACM). Het behalen van zoveel mogelijk winst mag geen rol spelen.

De toezichthouder wil dat dit in de wet wordt vastgelegd. Het is nodig om eigenaren van huisdieren beter te beschermen, stelt de ACM.

Veel dierenartspraktijken zijn in de afgelopen jaren overgenomen door commerciële ketens. "Sommige dierenartsen krijgen daardoor een bonus als ze meer winst of omzet behalen", zegt ACM-voorzitter Martijn Snoep. Daarom adviseert de ACM aan de landelijke politiek om een verbod in te voeren op commerciële prikkels.

Prijzen omhoog

Marktwaakhond ACM onderzocht enkele recente overnames van een dierenartspraktijk door een commerciële keten en concludeert wat eerder al in verschillende media werd vastgesteld. Als een praktijk in handen valt van zo'n keten, gaan de prijzen meestal omhoog.

"Dat kan komen door betere of innovatievere behandelingen, maar we hebben ook het vermoeden dat commerciële partijen hier hun positie gebruiken", zegt Snoep. De toezichthouder wil de consument "sterker maken" om daar tegenwicht aan te bieden.

Daarnaast ziet de ACM dat het steeds commerciëler worden van dierenartspraktijken gebeurt terwijl mensen een steeds hechtere band met hun huisdier krijgen. "Eigenlijk is het dier onderdeel van het gezin geworden en doen mensen alles om hun zieke huisdier beter te maken", zegt Snoep. "En dan heb je echt het gevaar dat consumenten bereid zijn om tot in het oneindige te betalen. En zelfs in de financiële problemen komen."

Spoedzorg

Vooral bij spoedbehandelingen spelen emoties vaak een grote rol. En juist in de spoedzorg voor huisdieren is het marktaandeel van commerciële praktijken het grootst.

"In geval van spoed zijn huisdiereigenaren nog minder in staat om rustig na te denken over wat een verstandige keuze is", zegt Snoep. "In die gevoelige situatie moet er tussen een dierenarts en een huisdiereigenaar geen ruimte zijn voor commerciële prikkels."

Duidelijke tarieven

De toezichthouder zal over vijf jaar bekijken hoe de markt voor medische dierenzorg zich heeft ontwikkeld. Als de adviezen zijn doorgevoerd en blijkt dat de markt niet is verbeterd, dan stelt de ACM voor dat dierenartsen standaardtarieven gaan hanteren voor standaardbehandelingen. Die tarieven moeten duidelijk zijn. En als er alternatieve behandelingen mogelijk zijn, moeten dierenartsen die aanbieden.

Verder wil de ACM dat het makkelijker wordt om overnames te verbieden van dierenartspraktijken door commerciële ketens. Dit is vooral nodig in regio's waar er weinig keuze aan dierenartsen is.

De adviezen van de ACM zijn gericht aan het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur, waaronder het dierenwelzijn valt.

"Dierenartspraktijken zijn commerciële bedrijven geworden en dat betekent dat daar ook regels bij passen die horen bij commerciële bedrijven", vindt ACM-voorzitter Snoep.

NOS op 3 zocht eerder al uit hoe het kan dat een bezoek aan de dierenarts duurder is geworden:

Bagageafhandelaar Skytanking vertrekt van Eindhoven Airport. Viggo, de andere afhandelaar op de Brabantse luchthaven, neemt vanaf vandaag alle activiteiten weer voor zijn rekening.

Vanaf 2002 tot vorig jaar was Viggo al de enige bagageafhandelaar op de luchthaven in Eindhoven. Maar in 2024 sloot budgetluchtvaartmaatschappij Ryanair een contract met Skytanking.

Dat leidde meteen tot problemen. Door personeelstekorten bij Skytanking vertrokken in de zomer van 2024 honderden passagiers van Ryanair zonder bagage.

Het personeel van Skytanking kampte met hoge werkdruk en was niet altijd op de hoogte van de veiligheidsregels, zo meldde Omroep Brabant. Na onderzoek gaf de Arbeidsinspectie Skytanking een waarschuwing.

Angstcultuur

Dit jaar trok de FNV aan de bel wegens een angstcultuur die zou heersen bij de afhandelaar. Dat Skytanking nu van de luchthaven verdwijnt, laat volgens de vakbond zien dat "bedrijven die proberen te concurreren door zo goedkoop mogelijk te werken, uiteindelijk vastlopen."

Ryanair zou zijn overgestapt naar Skytanking omdat de luchtvaartmaatschappij niet wilde betalen voor cao-loonsverhogingen bij de afhandelaars. Die verhoging zou niet gelden voor Skytanking, veronderstelde Ryanair.

Maar de verhoging bleek voor de hele bedrijfstak te gelden en dus ook voor Skytanking.

Stabiliteit

Nu neemt Viggo alle activiteiten weer over, inclusief het personeel en de apparatuur. "De terugkeer van Ryanair bij Viggo zorgt voor meer stabiliteit, kwaliteit en gezonde werkgelegenheid voor de komende jaren", zegt een woordvoerder.

Viggo neemt de meeste medewerkers over van Skytanking, maar een aantal leidinggevenden en stafmedewerkers verliest zijn baan. "Dat is helaas onvermijdelijk maar het zal maar een klein aantal mensen zijn."

Chipbedrijf ASM International gaat honderden miljoenen euro's investeren in een nieuwe locatie op de High Tech Campus in Almere.

Op de gloednieuwe campus die voor een deel op het voormalige Floriadeterrein ligt, krijgt ASMI een nieuw hoofdkantoor, een research & development-centrum en een gespecialiseerde trainingsfaciliteit. Ook komt er een speciale 'ultraschone' ruimte voor de ontwikkeling van producten, meldt Omroep Flevoland.

In het bijzijn van onder meer demissionair minister Karremans maakte ASMI, niet te verwarren met ASML, vanmiddag de toekomstplannen bekend.

Hightech hotspot

Commissaris van de Koning Arjen Gerritsen is blij met de miljoeneninvestering. "De vestiging van ASMI op de High Tech Campus is één van de grootste economische investeringen in de geschiedenis van onze provincie", zei hij. "Wij zijn trots met deze keuze en gaan alles op alles zetten om de hightech hotspot Almere tot een succes te maken."

ASM International, dat zijn hoofkantoor al langer op een andere plek in Almere heeft, is actief in de chipindustrie. Het bedrijf werkt in zestien landen en telt wereldwijd meer dan 4.500 werknemers. Er worden vooral machines gemaakt die hele dunne (atomaire) lagen aanbrengen die als isolatie kunnen dienen tussen geleidend materiaal. Met deze technologie is het mogelijk om steeds kleinere chips te maken in apparaten met veel rekenkracht, zoals servers of mobiele telefoons.

Techondernemingen

Wethouder Maaike Veeningen van Almere zegt trots te zijn dat ASM International voor uitbreiding in Almere heeft gekozen. Zij wijst erop dat Almere de ambitie heeft om een belangrijke hightechstad te worden. Nu ASMI zich als eerste bedrijf vestigt op de campus, hoopt ze dat ook andere techondernemingen en onderwijsinstellingen daar samenkomen.

Probleem is wel dat een onbekend aantal bedrijven nog zit te wachten op aansluiting op het stroomnet in Flevoland. "Op dit moment hebben we nog geen oplossing voor de netcongestie", zegt wethouder Veeningen: "Wij zijn wel met meerdere partijen aan het onderzoeken wat voor oplossingen we kunnen bieden. Uiteraard voor ASMI, maar zeker ook voor de rest van de stad."

Binnen vijf jaar

Wanneer ASMI daadwerkelijk gaat verhuizen naar de nieuwe locatie in Almere is nog niet duidelijk. Wethouder Veeningen verwacht dat dat binnen vijf jaar gaat gebeuren.

Hoeveel de campus precies gaat kosten, is onbekend. De gemeenteraad heeft onlangs wel ingestemd met een krediet van 1,3 miljoen euro voor het opstellen van alle benodigde plannen en de grondexploitatie. Daarnaast zet de gemeente 6 miljoen euro apart om risico's op te kunnen vangen.