Slecht slapen, moeilijk concentreren of langdurig hoofdpijn. Het aantal dagen dat werknemers thuiszaten door stress gerelateerde klachten nam in vijf jaar tijd met bijna 50 procent toe, blijkt uit cijfers van arbodienstverleners HumanCapitalCare en ArboNed.

Het aantal dagen dat mensen thuiszitten door stress neemt al jaren toe. De zorg en het onderwijs behoren tot sectoren met relatief veel stress gerelateerd verzuim, zegt een woordvoerder van HumanCapitalCare.

Vakbond CNV zegt de problemen te herkennen. Doordat er in deze sectoren weinig ruimte is om werk flexibel in te richten komt stress sneller voor, zegt de vakbond. "Thuiswerken of later beginnen zit er niet in", zegt een woordvoerder. Daarnaast stapelen problemen met ziekteverzuim zich ook sneller op. "Wanneer iemand ziek is moet in deze sectoren altijd een vervanger worden geregeld."

Personeelstekort

Ook vergrijzing zorgt in deze sectoren voor een tekort aan personeel. Dat tekort verhoogt de werkdruk nog verder, ziet Femke Merel van Kooten van NU'91, een vakbond voor zorgprofessionals.

"Mensen met een bestaand contract wordt gevraagd om extra te werken en ook in de weekenden te werken", zegt Van Kooten. "Dat leidt uiteindelijk tot sneller ziekteverzuim, maar ook burn-outklachten waardoor mensen voor langere tijd uitvallen."

Het Centrum voor Ethiek en Gezondheid (CEG) onderzocht hoe zorgmedewerkers het personeelstekort ervaren. "Daardoor moeten zorgverleners kiezen aan wie ze zorg kunnen geven, en dat levert ook nog morele stress op", zegt onderzoeker bij het CEG, Deborah Levie. Het zou volgens haar beter zijn als zorgverleners betrokken worden bij het ontwikkelen van beleid.

Bedrijfsarts bij ArboNed, Redmer van Wijngaarden, zegt dat er ook een rol is weggelegd voor werkgevers. "Het moet niet alleen over de inhoud van het werk gaan, maar ook over hoe het met werknemers gaat."

Brandjes blussen

Volgens Christiaan Vinkers, psychiater en hoogleraar Stress en Veerkracht Amsterdam UMC, laat de stijgende uitval zien dat we nog onvoldoende weten wat effectief helpt om stress-gerelateerd verzuim te voorkomen."

"Vaak komt de aandacht pas als mensen al zijn uitgevallen, terwijl je er juist eerder bij wilt zijn. Stress is heel normaal, maar je moet er ook op tijd bij zijn", zegt Vinkers. "Nu is het vaak nog brandjes blussen en investeren bedrijven in interventies die misschien wel goed voelen, maar nog niet veel veranderen."

Volgens Vinkers besteden wel steeds meer werkgevers aandacht aan stress op werk. "Als je naar de kosten kijkt is preventie economisch ook veel gunstiger."

Corona

De cijfers over de afgelopen jaren hangen wel samen met de coronapandemie, maar zijn daar niet helemaal aan te wijten, zegt een woordvoerder van ArboNed. "Verzuim door stress nam voor de coronapandemie ook al toe, bleef gelijk tijdens de pandemie, en is daarna weer gestegen", aldus ArboNed.

De gedeeltelijke afsluiting van de Suurhoffbrug in de A15 kost de transportsector minimaal 600.000 euro per dag. Die schatting wordt gedaan door Transport en Logistiek Nederland (TLN) en Deltalinqs, de ondernemersvereniging van bedrijven in de Rotterdamse haven.

De brug op de A15 naar de Maasvlakte werd vorige week "omwille van de veiligheid" gedeeltelijk afgesloten nadat bij een inspectie scheuren waren gevonden in een van de hoofdliggers van de brug. Het verkeer zal de komende weken over de vluchtstroken moeten blijven rijden.

Deltalinqs en TLN deden een flitspeiling onder hun leden. De conclusie is dat de afsluiting niet alleen bedrijven in de Rotterdamse haven treft, maar de hele logistieke keten. Driekwart van de leden geeft aan dat hun medewerkers gemiddeld tussen de 15 en 60 minuten extra reistijd ondervinden. Bij een gemiddelde vertraging van een half uur schat de sector de extra transportkosten rond de 600.000 euro.

Schade loopt op

"Hoe langer de verstoring duurt, hoe sneller deze schade verder oploopt", zegt Elisabeth Post, voorzitter van TLN. "Zeker als straks de hele oude brug eruit gehaald wordt en de capaciteit verder omlaaggaat."

Per dag reden er 36.500 voertuigen over de brug, waaronder 15.500 vrachtwagens. Veel bedrijven in de haven zijn afhankelijk van die vrachtwagens. De kosten die met de stremming gepaard gaan zitten hem in het verlies van reistijd, het vervoeren van minder transporten per dag en extra brandstofkosten vanwege het omrijden.

De brug wordt de komende jaren vervangen. Volgens Post zal dat tot nog meer schade leiden in de keten, zoals terminals, warehouses en fabrieken.

Geld voor onderhoud

Het kabinet wil tot en met 2040 5,1 miljard euro extra uittrekken voor het Mobiliteitsfonds, waarmee veel infrastructuur wordt betaald. Daarvan gaat 1,5 miljard euro naar onderhoud van infrastructuur. Naar regionale bereikbaarheid gaat blijvend extra geld, oplopend tot 300 miljoen euro per jaar.

"Ondanks deze extra 1,5 miljard euro blijven scherpe keuzes noodzakelijk", stond vorige week in de Miljoenennota. "Voor onderhoud aan wegen, spoorwegen en waterwegen zijn tekorten van naar schatting tientallen miljarden euro's."

Volgens minister Karremans bewijzen de problemen bij de Suurhoffbrug dat er meer geld in onderhoud en vernieuwing geïnvesteerd moet worden. Er zijn volgens hem plannen om geld voor nieuwe aanleg te verschuiven naar vernieuwing en onderhoud van bestaande infrastructuur.

Jacco Vonhof, voorzitter van Deltalinqs, vraagt het kabinet om grotere investeringen. "Deze situatie rond de Suurhoffbrug legt een kwetsbaarheid bloot die vraagt om meer dan tijdelijke noodmaatregelen. Er zijn forse investeringen nodig in de bereikbaarheid van de Rotterdamse haven."

Pensioenfonds ABP gaat investeren in startende en snelgroeiende Europese bedrijven. Het grootste pensioenfonds van Nederland begint met een investering van 250 miljoen euro in een Europees fonds voor veelbelovende bedrijven in de techsector, het Scaleup Europe Fund.

Dit fonds werd onlangs opgericht vanuit de Europese Commissie en een aantal Europese institutionele beleggers. Het doel is om Europese technologiebedrijven die actief zijn in sectoren zoals kunstmatige intelligentie, quantumtechnologie, energie, ruimtevaart en medische technologie verder te kunnen laten groeien.

1 miljard

In totaal wil ABP in drie jaar tijd 1 miljard euro investeren in de technologiesector. "Europa beschikt over veel talent, kennis en technologie. Toch vertrekken succesvolle groeibedrijven nog te vaak naar andere markten om financiering te vinden", zegt ABP-bestuursvoorzitter Harmen van Wijnen. "Meer beschikbaar kapitaal kan ervoor zorgen dat innovatie, economische waarde en werkgelegenheid beter binnen Europa worden behouden."

Prins Constantijn, speciaal gezant van start-up-organisatie Techleap, is blij met de investering: "Hoe meer voorbeelden volgen, hoe groter de kans dat de volgende generatie Europese techbedrijven hier ook daadwerkelijk kan blijven groeien", zegt hij.

Vertrek uit VS

De investering in het Europese fonds past bij de koers die het pensioenfonds eerder inzette. Afgelopen zomer werd duidelijk dat ABP geld weghaalt uit de Verenigde Staten. Dat geld zat in Amerikaanse staatsobligaties en techbedrijven.

Volgens ABP was het op dat moment aantrekkelijker om staatsobligaties in eurolanden te hebben dan obligaties in vreemde valuta. De verkoop van de techaandelen was volgens ABP om de risico's van grotere schommelingen in rendement te voorkomen.

Van Wijnen zegt dat hij in de markt van innovatieve bedrijven wel aantrekkelijke rendementskansen ziet. "Onze eerste verantwoordelijkheid is het realiseren van een goed pensioen voor onze deelnemers. Deze investering past daarbij."

Rapport Wennink

Bovendien past de investering van ABP binnen het advies dat oud-topman van ASML Peter Wennink eerder gaf aan het kabinet.

Volgens Wennink moet het kabinet zich dringend richten op een goed investeringsklimaat zodat Europa niet achterop raakt bij bijvoorbeeld technologische ontwikkelingen. Hij wees vier belangrijke sectoren aan waarin geïnvesteerd zou moeten worden: digitalisering (waaronder AI), veiligheid en weerbaarheid, energie- en klimaattechnologie en life sciences en biotechnologie.

Het grensgebied bij Zuid-Limburg, het Italiaanse eiland Sardinië of het Duitse Saksen. Op een van deze plekken komt de Einstein Telescope te staan, een gigantische ondergrondse telescoop om zwaartekrachtgolven te meten. Gisteren kwam er nog een scenario bij: een telescoop bestaande uit twee delen, verspreid over Nederland én Italië.

Deze landen waren lange tijd de grote concurrenten, maar gisteren werd duidelijk dat het kabinet een samenwerking met de Italianen onderzoekt.

Nederland werkt al sinds 2015 samen met België en Duitsland om de telescoop te krijgen. De precieze locatie is nog niet duidelijk, maar zou dan mogelijk deels in Zuid-Limburg en deels in België komen. Het kabinet noemde het binnenhalen van het project een "regeringsprioriteit". Er was al 870 miljoen euro voor vrijgemaakt en dit kabinet deed daar nog eens 25 miljoen bij.

Nieuwe banen

Met veel universiteiten en steden in de buurt heeft de Euregio Maas-Rijn - zoals het gebied heet - goede kaarten in handen. Aan de bouw van de telescoop hangt wel een behoorlijk prijskaartje: minstens 2,3 miljard euro.

Maar dat betaalt zich ook terug, zo kwam naar voren uit onderzoek van de Euregio-organisatie. Voor iedere euro die je in het project steekt, zou je het drievoudige terugkrijgen. Het project moet zeker 500 directe en 1150 indirecte banen opleveren.

Wat gaat de Einstein Telescope meten?

De telescoop moet zwaartekrachtgolven meten. Als er bijvoorbeeld een botsing is tussen twee zwarte gaten, dan kan daar zoveel energie bij vrijkomen dat er rimpelingen in de ruimtetijd ontstaan. De ruimte wordt dan een piepklein beetje uitgerekt en samengeperst. Als mens voelen we dat niet, maar de Einstein Telescope kan die golven wel meten.

Zeer nauwkeurige laserstralen in de telescoop werken als een soort meetintstrument. Het meten moet op een stille, trillingsvrije plek gebeuren. De bodem in het grensgebied bij Zuid-Limburg is daar geschikt voor.

De wetenschap kan aan de hand van die metingen onderzoek doen naar het ontstaan van het heelal. Wetenschappers kunnen waarschijnlijk 'terugkijken' tot kort na de oerknal.

Dat er nu een Euregionale-Italiaanse samenwerking wordt onderzocht, komt doordat er onderzoek wordt gedaan naar een nieuwe variant van de telescoop. Tot nu toe is er gekeken naar een driehoekige telescoop; elk met een arm van 10 kilometer lang. Nu komt er ook een onderzoek naar twee telescopen met een L-vorm; twee armen van 15 kilometer.

De driehoeksvariant en de L-vormen hebben beide voor- en nadelen, vertelt sterrenkundige Gijs Nelemans van de Radboud Universiteit. De voors en tegens worden op dit moment in kaart gebracht

Twee L-detectoren, bijvoorbeeld eentje in Italië en eentje in de Euregio, geven meer informatie over de richting van de zwaartekrachtgolf. "Maar uiteindelijk is het doel vanuit de wetenschap om zo'n goede detector ook ergens verder weg te krijgen, in de VS bijvoorbeeld. Dan heb je nog een veel beter beeld van de richting", zegt Nelemans. Eind oktober worden de resultaten van verder onderzoek naar de twee varianten verwacht.

Saksen is ook nog altijd in de race om de telescoop binnen te halen. Alleen blijft de Duitse deelstaat achter qua financiering, vergeleken met de Euregio en Italië.

Topje van de ijsberg

Volgens sterrenkundige Nelemans is het voor de wetenschap belangrijk dat de telescoop er komt. Sinds de eerste meting van een zwaartekrachtgolf in 2015, zijn er in totaal 400 gemeten. "We denken dat de Einstein Telescope, in welke vorm dan ook, meer dan 100.000 signalen per jaar gaat meten. We zien nu pas het topje van de ijsberg."

Volgend jaar wordt de beslissing genomen waar de telescoop komt. Tien Europese landen nemen de uiteindelijke beslissing. "Het gaat niet enkel over de wetenschap of de economische opbrengst. Het gaat om de combinatie van beide", zegt Jorgen D'Hondt, de directeur van het deeltjesfysica-instituut Nikhef, dat een belangrijke rol speelt in het project. "Een goeie cocktail smaakt als de dosering juist is."

De Nederlandse Staat heeft zeventig procent van de aandelen van de kerncentrale Borssele gekocht. Staatssecretaris De Bat van Klimaat en Groene Groei schrijft aan de Tweede Kamer dat hij die aandelen voor 115 miljoen euro overneemt van de provincie Zeeland en de Zeeuwse gemeenten.

Het kabinet heeft die stap genomen om de uit 1973 stammende centrale langer open te houden. "Kernenergie gaat een belangrijke rol spelen bij een diverse en stabiele energievoorziening", zegt De Bat. Ook blijft op die manier veel nucleaire kennis behouden voor Nederland, stelt hij.

Het was de bedoeling om Borssele in 2033 te sluiten, maar de laatste jaren zijn de meningen over kernenergie veranderd. Er komt geen CO2 vrij bij die vorm van energieopwekking en dat kan belangrijk zijn om de klimaatdoelen te halen.

Zeeland ziet geen rol

De provincie Zeeland en de Zeeuwse gemeenten hadden al eerder gezegd dat ze geen rol voor zichzelf zagen bij het verder in bedrijf houden van de enige kerncentrale van Nederland. Daarom hebben ze nu al hun aandelen verkocht aan de Staat.

Gisteren ging de Eerste Kamer akkoord met een wetswijziging om het langer openhouden mogelijk te maken. Of dat daadwerkelijk gaat gebeuren is nog niet helemaal zeker. De aandeelhouders (naast de Staat ook het Duitse energiebedrijf RWE) moeten daar nog een beslissing over nemen.

Behalve de 115 miljoen euro voor de aandelen stelt de Staat ook nog 119 miljoen euro aan vermogen beschikbaar om de stabiliteit van de onderneming te garanderen en doorlopende kosten te dekken.

In het regeerakkoord van het minderheidskabinet staat dat er de komende jaren minstens vier nieuwe kerncentrales moeten worden gebouwd. Dat hoeven geen grote conventionele centrales te zijn. Het kunnen ook kleine modulaire centrales zijn, zogeheten SMR's.

Er is opvallend veel interesse om de failliete fietsproducent Accell te laten voortbestaan. Meer dan zestig partijen hebben bij de curator een bod uitgebracht op het bedrijf achter fietsen van merken als Batavus en Sparta, of onderdelen van het concern. Dat schrijft de curator in het eerste faillissementsverslag van Accell.

De grote interesse biedt alleen nog geen zekerheid of een doorstart van de omgevallen fietsenmaker ook echt mogelijk is, benadrukken experts. Wel noemt fusie- en overnamespecialist Jeroen Vercauteren de zestig biedingen "opmerkelijk veel". "Dat biedt goede hoop. Je hebt uiteindelijk maar één koper nodig", reageert hij.

Vrij snel nadat Accell begin vorige maand faillissement had aangevraagd, maakten verschillende bedrijven hun interesse bekend. Zo zei de investeringsmaatschappij Quanta Capital van de voormalige Ierse profwielrenner Mel Sutcliffe dat het Accell in zijn geheel wel zou willen overnemen.

Doorstart of inboedel?

In het eerste verslag schrijft de door de rechtbank aangestelde curator dat er meer dan 300 mogelijke kopers zijn benaderd. Vervolgens betaalden meer dan 100 van hen 20.000 euro voor meer specifieke inzage in de positie van Accell. Uiteindelijk brachten meer dan 60 eind vorige maand een bod uit.

Specialist Vercauteren, werkzaam bij Qufinity, stelt wel dat dit niet direct betekent dat meer dan 60 partijen daadwerkelijk een doorstart van Accell willen realiseren: "Veel zullen vooral geïnteresseerd zijn in de inboedel. Bijvoorbeeld door de voorraad of slechts een deel van de voorraad voor een scherp tarief of liquidatiewaarde te willen opkopen."

Die indruk wekt de curator in het eerste faillissementsverslag ook. De ontvangen biedingen variëren "van biedingen op een enkel merk tot biedingen op groepen merken met bijbehorende voorraden en business", zo staat er.

Opbrengstmaximalisatie

De curator schrijf sinds eind augustus in gesprek te zijn gegaan met kandidaat-kopers waar "de meeste kans op opbrengstmaximalisatie" in het bod was waar te nemen.

Volgens specialist Vercauteren is het waarschijnlijk dat dit geen opkopers van voorraden zijn, maar kopers die een doorstart van Accell willen realiseren. "Dat is financieel namelijk interessanter. Omdat zo'n koper ook het personeel of een deel van het personeel zou willen overnemen."

Is er nog toekomst voor de Nederlandse fiets?

Podcast De Dag dook vorige maand in het verleden van Batavus en van de Nederlandse fietsindustrie. En kijkt naar de toekomst: staan er straks alleen nog Chinese exemplaren in onze stallingen?

Deze aflevering van De Dag luister je via NPO Luister en alle andere podcastapps. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren.

In het verslag meldt de curator dat een doorstart ook beter is voor leveranciers van Accell, die vaak ook nog schuldeiser zijn. Vooralsnog hebben zich 434 schuldeisers gemeld voor een bedrag van ruim 38 miljoen euro. De grootste schuldeisers werden in februari overigens al eigenaar, nadat de Britse durfinvesteerder KKR alle aandelen van de fietsenproducent aan hen had overgedragen.

Accell Nederland

Accell sloot een jaar geleden met de fabriek in Heerenveen de laatste productielocatie van het concern in Nederland. Een groot deel van de administratie en financiën van het hele concern werd georganiseerd vanuit Nederland, waar nog 231 mensen werkten. De Accell-divisies in andere landen leunen grotendeels op deze dienstverlening.

Voor een doorstart wordt daarom "zoveel als mogelijk" ingezet op het voortbestaan van Accell Nederland. Terwijl er wordt overlegd met mogelijke kopers doet de curator nog nader onderzoek naar de oorzaken van het faillissement van Accell. Het volgende faillissementsverslag wordt op 22 december verwacht.

Het verkorten van de maximale duur van een werkloosheiduitkering naar één jaar zorgt er niet voor dat veel mensen snel weer aan het werk zijn. Slechts 8000 mensen met een WW-uitkering zullen na die periode een nieuwe voltijdsbaan hebben, stelt het Centraal Planbureau.

Volgens het CPB levert het kabinetsplan om de WW te versoberen het kabinet wel degelijk geld op, maar het planbureau spreekt tegelijkertijd van "een beperkte toename van de structurele werkgelegenheid".

Het kabinet had het plan om de WW per 1 januari 2029 met een jaar te verkorten juist ontwikkeld zodat mensen die buiten hun schuld werkloos zijn geraakt, eerder weer aan het werk zouden gaan. Nu kunnen mensen die lang genoeg hebben gewerkt nog maximaal twee jaar een werkloosheidsuitkering krijgen. Veel werklozen ontvangen door hun beperkte arbeidsverleden echter een veel kortere tijd WW.

Bijna geen effect

Het planbureau schrijft dat sleutelen aan de maximale duur van de uitkering daarom slechts een beperkt effect heeft. Werklozen zullen wel eerder en intensiever op zoek gaan naar werk, maar de totale werkgelegenheid stijgt door de WW-inkorting met slechts 0,1 procent, wat overeenkomt met zo'n 8000 voltijdbanen. Het kabinet had het CPB gevraagd om de plannen om te bezuinigen op de WW-uitkering door te rekenen.

Ook het verlagen of het verhogen van de WW-uitkering in de eerste twee maanden is onderzocht. Nu heeft iemand in die periode recht op 75 procent van zijn laatstverdiende loon. Jonneke Bolhaar van het CPB zegt dat haar organisatie heeft berekend wat er gebeurt als je de uitkeringen verlaagt naar 70 of verhoogt naar 80 procent. Bolhaar: "We zien dat dat ook een heel klein effect heeft. Afgerond komt dat neer op vrijwel 0 procent effect op de werkgelegenheid."

Het verschil met het inkorten van de WW zit hem er volgens Bolhaar vooral in dat deze maatregel iedereen in de WW raakt. "Als je 25 of 30 jaar bent en je wordt werkeloos, heb je recht op een aantal maanden WW. Dan heeft het op jou geen effect als de duur wordt ingekort van 24 naar 12 maanden. Vooral de mensen die al heel wat jaren hebben gewerkt, worden geraakt als de maximumduur wordt teruggebracht."

Protesten tegen versobering

Eerder deze maand werd bekend dat het kabinet een aantal voorgenomen bezuinigingen op de sociale zekerheid voor een groot deel heeft teruggedraaid. In eerste instantie was het plan van het kabinet om de verkorting van de maximale duur van de WW op 1 januari 2028 in te voeren, dit is met een jaar uitgesteld.

De afgelopen maanden werden er verspreid over het land veel protesten gehouden tegen versobering van sociale uitkeringen. De vakbonden zeggen nog altijd ontevreden te zijn over de aanpassingen. "De WW wordt nog steeds gehalveerd. Dat is en blijft onacceptabel", zei CNV-voorzitter Hans van den Heuvel eerder.

In Nederland ontvangen zo'n 195.000 mensen een WW-uitkering.

Ondanks alle politieke en economische turbulentie in de wereld blijft de economie het verrassend goed doen. In het tweede kwartaal van dit jaar groeide de economie met 0,6 procent. Eerder ging het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) nog uit van een groei van 0,4 procent.

Daarnaast blijkt uit nieuwe CBS-cijfers dat consumenten en ondernemers er in dezelfde periode op vooruit zijn gegaan. Voor een gemiddeld huishouden lag het reëel beschikbaar inkomen in het tweede kwartaal 0,7 procent hoger dan een jaar eerder. Het CBS corrigeerde die groei voor prijsstijgingen.

Huishoudens kregen vooral meer te besteden doordat de lonen stegen door betere cao-afspraken. De totale beloning van werknemers steeg het afgelopen kwartaal met 5 procent. Ook kwamen er meer banen bij en stegen de uitkeringen.

Winsten

Het betalen van hogere lonen lijkt bedrijven niet echt in hun winstgevendheid te raken. Het CBS rekende uit dat de brutowinst van bedrijven, dus voor belastingen, in het tweede kwartaal van dit jaar uitkwam op 93,2 miljard euro. Dat is 5,1 miljard euro meer dan een jaar geleden.

Het gaat om bedrijven die niet in de financiële sector actief zijn. Hun winsten stegen vooral doordat de operationele winst groeide. Dat is de winst voordat bedrijven in hun boeken nog diverse afschrijvingen moeten doen.

Optelsom van plussen

Onderaan de streep blijkt daardoor dat de economie in het afgelopen kwartaal 0,2 procentpunt harder is gegroeid dan eerder door het CBS gedacht. Het CBS stelde de eerste schatting van de economische groei in het eerste kwartaal ook al bij, van een kleine 0,1 procent naar een relatief aardige groei van 0,3 procent.

Waar in het eerste kwartaal de verkoop van elektrische auto's de economie nog op gang trok, spreekt hoofdeconoom Peter Hein van Mulligen nu van "een optelsom van plussen". "Alle extra informatie van na de eerste raming sloeg de positieve kant op. Van meer consumptie tot een hogere export. Alles deed het gewoon een beetje beter dan eerder geraamd."

Dat is best opvallend, stelt Van Mulligen: "Met de Nederlandse economie gaat het verrassend goed als je kijkt naar de situatie in de wereld. De verwachtingen voor dit jaar waren niet fantastisch, maar de gemiddelde groei is veel beter dan gedacht. Niet fantastisch, maar gezien de omstandigheden zeker niet slecht."

Om asielzoekers, statushouders en gevluchte Oekraïners meer en sneller aan het werk te krijgen, moet arbeid al kort na hun komst centraal komen te staan. Bijvoorbeeld door met een 'talentscan' meteen in kaart te brengen wat de ambities en talenten van deze 'nieuwkomers' zijn.

Om mensen beter te begeleiden naar (passend) werk, moeten gemeenten daarvoor een wettelijke verantwoordelijkheid krijgen, adviseert de Sociaal-Economische Raad (SER) aan het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.

"Werk geeft voldoening en eigenwaarde. Nieuwkomers hebben talenten. Zij kunnen en willen werken", zei minister Aartsen van Werk en Participatie afgelopen juni. Hij wil dat de komende vier jaar 75.000 meer statushouders en asielzoekers die grote kans hebben hier te mogen blijven, aan het werk gaan.

Wachten en verhuizingen

Het lukt de politiek nog niet om dit probleem aan te pakken. Begin dit jaar concludeerde de Algemene Rekenkamer nog dat Nederland er nauwelijks in slaagt om statushouders aan het werk te krijgen in sectoren met grote personeelstekorten.

Ook CBS-cijfers over de arbeidsparticipatie van statushouders laten dat zien. Zo heeft 57 procent van hen acht jaar na het verkrijgen van hun verblijfsstatus betaald werk. Dat is fors lager dan de gemiddelde arbeidsparticipatie in Nederland (73 procent). Ook werken veel nieuwkomers onder hun niveau van opleiding en ervaring, zegt de SER.

De problemen komen volgens de adviesraad mede door de manier waarop asielopvang is georganiseerd: met veel wachten en vaak meerdere verhuizingen. Ook is de inburgering nu moeilijk te combineren met werk.

"Nu hebben mensen vaak overdag taallessen, ook met reistijd. In de praktijk is dat al snel moeilijk te combineren met werk", zegt een SER-woordvoerder. "Je moet het meer integreren, en misschien ook de focus omdraaien. Wij vinden: mensen moeten kunnen werken of een opleiding volgen, en de vraag is hoe je taal en inburgering daaromheen kunt organiseren."

Veilige landen

Asielzoekers in Nederland die willen werken, moeten zelf werk zoeken. Het COA geeft wel advies, maar bemiddelt niet. En dat moet anders, zegt de SER. Gemeenten moeten daarom een duidelijke wettelijke taak en structureel geld krijgen om nieuwkomers direct te begeleiden naar werk en participatie, aldus de adviesraad.

Het kabinet wil dat asielzoekers vanaf drie maanden na een aanvraag aan de slag kunnen. De Tweede en Eerste Kamer moeten daar nog over beslissen. Op dit moment is de termijn zes maanden.

Voor mensen met een kleine kans op een asielvergunning geldt dit niet. Mensen uit bijvoorbeeld zogeheten veilige landen mogen door de nieuwe regels helemaal niet meer werken.

Techniek en zorg

De raad pleit niet alleen voor een eerder gesprek met nieuwkomers over talenten en ambitie, maar ook voor een "voortvarende asielprocedure en tijdige zekerheid over huisvesting". Dat is omdat de huidige onzekerheid werkgevers en nieuwkomers tegenhoudt om te investeren.

Volgens de SER moeten landelijke werkgevers- en werknemersorganisaties daarnaast de taak op zich nemen om concrete afspraken te maken met sectoren met grote personeelstekorten, zoals de techniek of zorg.

Gemeenten

In het advies is een grote rol weggelegd voor gemeenten: zij moeten behalve statushouders ook asielzoekers en Oekraïners gaan begeleiden naar werk. Maar hebben zij daar de ruimte voor? "Gemeenten kunnen dit alleen als er genoeg capaciteit is. Daar pleiten we dan ook voor", zegt de SER-woordvoerder.

De ambitie van minister Aartsen om binnen vier jaar 75.000 nieuwkomers aan het werk te hebben, moet niet het enige doel zijn, zegt de SER. "Het gaat niet alleen om werk maar ook werk op niveau. We kennen de verhalen van een arts die werkt als flitsbezorger. Dat is een even groot probleem."

De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) laat weten dat gemeenten een rol "kunnen en willen" vervullen. De gemeenten vinden dat hun rol in de wet geregeld moet worden. Ook willen ze daarvoor geld krijgen vanuit het Rijk.

Een woordvoerder van minister Aartsen geeft aan al met de aanbevelingen aan de slag te zijn gegaan. Zo wordt er gewerkt aan het plan dat mensen overdag kunnen werken en niet naar een taalles hoeven voor hun inburgering.

Het Canadese ingenieursbureau WSP Global staakt zijn pogingen om de Nederlandse branchegenoot Arcadis over te nemen. Het lukte niet om met Arcadis in gesprek te gaan over de voorwaarden voor een aandelenoverdracht, schrijft WSP Global in een persbericht. Het bedrijf blijft ervan overtuigd dat een overname voor beide partijen voordelig zou zijn.

WSP Global meldde zich deze zomer tot twee keer toe bij de leiding van Arcadis. Dat koos ervoor om zelfstandig te blijven. Topvrouw Heather Polinsky zei dat ze dit als de "meest effectieve weg" zag om waarde te creëren voor de aandeelhouders.

Het personeel, dat via een stichting 19 procent van de aandelen in handen heeft, was het daarmee eens, schreef het FD vorige maand.

De Canadezen zeiden in augustus dat ze uiterlijk 15 oktober een officieel bod bij de Autoriteit Financiële Markten (AFM) zouden indienen. Dat is nu van de baan.

Heidemij

Arcadis is de erfgenaam van de Nederlandsche Heidemaatschappij. Die werd in 1888 opgericht om heide, veen en zandverstuivingen geschikt te maken voor landbouw of de aanleg van bos. De Heidemij ging in 1995 naar de beurs. In 1997 veranderde de naam in Arcadis.

Het huidige Arcadis heeft ruim 34.000 mensen in dienst. Het bedrijf levert wereldwijd diensten op het gebied van infrastructuur, bouw, water en milieu.

EU-buitenlandcommissaris Kaja Kallas roept Europese landen op om, in navolging van Italië, meer marineschepen naar de Rode Zee te sturen. Sinds de Houthi's deze maand de controle over de zeestraat Bab el Mandeb overnamen, is de dreiging voor de commerciële scheepvaart daar weer sterk toegenomen.

"Als we niet ingrijpen, zullen de economische gevolgen rampzalig zijn", waarschuwde de Italiaanse minister van Defensie Guido Crosetto. Hij zei geen geduld te hebben voor "Europese bureaucratie" en dus maar zelf schepen die kant op te sturen.

De toegenomen dreiging in de Rode Zee komt bovenop de aanhoudende blokkade van schepen in de Straat van Hormuz. Italië is, meer dan andere Europese landen, sterk afhankelijk van de import van fossiele brandstoffen uit de Golfregio, dus in dat opzicht zijn de alarmistische woorden van minister Crosetto niet vreemd.

Maar de energiecrisis is nu al overal in Europa voelbaar en met de oplaaiende problemen met de Houthi's "zullen de hoge energieprijzen nog wel even aanhouden", zegt Lucia van Geuns, energie-expert bij het HCSS.

Het roept de vraag op: wat kan, of móet Europa doen om de energieprijzen te beteugelen en de energiezekerheid in de toekomst te garanderen?

'Strategie ontbreekt'

De afgelopen maanden namen Europese landen afzonderlijk maatregelen om de last voor burgers te verlichten. Die varieerden van accijns- of btw-verlaging op brandstof, tot het instellen van een prijsplafond. Maatregelen die volgens deskundigen niet de mensen helpen die het 't hardst nodig hebben en waardoor de vraag naar fossiele brandstoffen niet afneemt.

"Een lappendeken aan beleid", noemt analist Van Geuns de maatregelen. "Een duidelijke Europese strategie ontbreekt." Het is een houding die haar doet denken aan de gascrisis in 2022, na het uitbreken van de oorlog in Oekraïne. Nederland en Duitsland pasten toen snel hun havens aan om ze geschikt te maken voor de invoer van vloeibaar gas uit de VS, maar daar bleef het bij.

"Je zou hopen dat Europese landen daarvan zouden leren en de handen ineen zouden slaan om weerbaarder te worden voor dit soort crises. Maar dat zie ik niet gebeuren." Het past volgens Van Geuns in een patroon van "reactief beleid" binnen de EU.

Nieuwe samenwerkingen

Geo-economisch analist Michel don Michaloliakos van het Haagsch Instituut voor Geopolitiek vindt ook dat eensgezinde EU-actie lang op zich laat wachten. Hij stelt met name dat Europa "schittert in afwezigheid" als het gaat om het smeden van nieuwe samenwerkingen met energieproducerende landen. Landen als Saoedi-Arabië, de Emiraten en Irak werken al aan alternatieve olie- en gasroutes die de Straat van Hormuz kunnen omzeilen.

Gisteren kondigde de VS aan miljarden te investeren in deze projecten in het Midden-Oosten. Europa zou er verstandig aan doen dit voorbeeld te volgen, vindt Don Michaloliakos. "De EU zou aan tafel moeten zitten bij het hertekenen van die energieroutes, zonder de afhankelijkheid volledig te verplaatsen. We hebben gezien dat landen als Rusland, Iran en soms zelfs de VS ons proberen te chanteren met hun energieleveranties. Je wil over een paar jaar niet opnieuw de klos zijn omdat je van een ander land afhankelijk bent."

Buffers en energietransitie

Energie-expert Van Geuns plaatst als kanttekening dat de invloed van EU-landen op projecten in het Midden-Oosten zeer beperkt is. De oliebedrijven van die landen sluiten contracten af met Europese bedrijven, niet met overheden. Wat Europese overheden wel kunnen doen, is investeren in de eigen energie-infrastructuur en de energietransitie versnellen, zegt Van Geuns.

Bij die eerste doelt de analist op het aanleggen van buffers om risico's te kunnen opvangen. "Voor olie en olieproducten is dat in Europa georganiseerd via de strategische olievoorraad van de IEA, maar voor gas is die strategische voorraad er nog niet."

Daar wordt op dit moment wel aan gewerkt, zowel in Nederland als in Europees verband, zegt Van Geuns. "Zodat we bij een volgende calamiteit, zoals een oorlog, of als de VS plots besluit geen gas meer te exporteren, voldoende noodvoorraad hebben. Dat kost geld, maar het is een verzekering die we moeten inbouwen."

"Maar het belangrijkste is natuurlijk het versnellen van de energietransitie", vervolgt Van Geuns. "Hoe meer energie we zelf kunnen opwekken, hoe minder kwetsbaar we zijn voor geopolitieke spanningen."

Het kabinet wil mensen met lagere inkomens tegemoetkomen bij de aanschaf van een tweedehands elektrische auto. Wanneer mensen overstappen naar zo'n occasion kunnen ze tot 6000 euro aan subsidie krijgen, zo werd gisteren bekend.

"We weten dat particulieren minder vaak elektrisch rijden en dit is een manier om ze mee te krijgen", ziet Rico Luman, sectoreconoom Transport en Logistiek bij ING. Volgens hem verdwijnen veel zakelijke elektrische auto's na een aantal jaar naar het buitenland, omdat er te weinig particulieren zijn die ze aanschaffen. "Met die subsidie kun je dat tegengaan."

Zo'n auto is voor de lagere inkomensgroepen op dit moment namelijk vaak te duur. Met de regeling wil het kabinet die inkomens compenseren voor de hogere energie- en brandstofprijzen. "Het kabinet vindt het van groot belang dat ook mensen met een smalle beurs de overstap kunnen maken naar een elektrische auto en kunnen profiteren van de voordelen hiervan", liet staatssecretaris Bertram van Infrastructuur en Waterstaat weten.

Voor de regeling is in totaal 52,4 miljoen euro gereserveerd. Iemand met een inkomen van 12.500 tot en met 27.533 euro kan 6000 euro subsidie krijgen, iemand met een inkomen tussen de 27.534 en 35.793 euro kan 4000 euro subsidie krijgen. In ruil voor de steun moeten aanvragers van de subsidie hun benzine- of dieselauto wel naar de sloop brengen.

Nieuw vs. tweedehands

Het aanbod van nieuwe zakelijke elektrische auto's steeg de afgelopen jaren flink. Dat komt doordat leasemaatschappijen ze in toenemende mate op de markt brengen.

Maar nieuwe elektrische auto's, met prijzen vanaf 20.000 euro, zijn voor veel mensen buiten bereik. Tweedehands auto's zijn dan een uitkomst. In principe zijn die in trek, constateerde branchevereniging Bovag eerder dit jaar. Er zijn meer mensen die elektrisch willen rijden nu de brandstofprijzen zo hoog liggen.

Toch hikken veel mensen ook tegen de prijs van tweedehands elektrische auto's aan. Je kunt er vanaf 5000 euro een kopen, terwijl een gemiddelde benzineauto rond de 2500 euro kost. Bovendien hebben deze elektrische modellen een korte actieradius: ze kunnen niet heel ver rijden op een volle accu.

Met name voor middeninkomens

Een subsidie kan dan helpen, maar volgens econoom Luman zijn het niet de lagere inkomens maar de middeninkomens die er baat bij hebben. "Middeninkomens kopen bijna alleen maar occasions. Je ziet dat lagere inkomens vaker met het ov reizen en hiermee nog niet over het geld beschikken om die auto te kopen."

Bovendien zijn er vaak nog andere belemmeringen die het kopen van een auto in de weg zitten, ziet Luman. "Mensen zullen nog steeds kijken naar de autobelastingen en ook thuisladen kan niet iedereen", zegt hij.

Om de subsidie te laten slagen hoopt Luman dat er meer goedkopere elektrische tweedehands modellen op de markt komen. Hoe meer nieuwe elektrische auto's er komen, hoe meer er op den duur ook op de tweedehandsmarkt belanden.

Staatssecretaris Bertram werkt de verdere voorwaarden op dit moment uit en adviseert mensen die gebruik willen maken van de subsidie de definitieve voorwaarden af te wachten.

In 2027 wil het kabinet 517 miljard euro uitgeven, maar daarbij ontbreekt het bij veel ministeries aan een duidelijke plan of doel. Als er wel een doel is, blijft het vaag of dat haalbaar is. Dat zegt de Algemene Rekenkamer in een brief aan de Tweede Kamer, een week na Prinsjesdag.

Er is onder meer structureel te weinig geld voor het noodzakelijke onderhoud van wegen en het spoornet en het is maar de vraag of de extra miljarden voor defensie en de landbouwsector nuttig besteed worden. Ook zijn bezuinigingen op de ambtenarij niet goed doordacht, staat in de brief.

Weliswaar zijn de cijfers in de Miljoenennota voor 2027 beter te snappen dan voorgaande jaren, maar zonder duidelijke doelen wordt het voor de Tweede Kamer erg lastig om het kabinet te controleren, waarschuwt de Rekenkamer.

Geen doel

"Slechts enkele ministers stellen controleerbare hoofddoelen", schrijft de Rekenkamer. "Alleen de begrotingen van de ministers van Economische Zaken, Klimaat & Groene Groei, Financiën, Infrastructuur & Waterstaat en Volkshuisvesting & Ruimtelijke Ordening bevatten concrete en meetbare doelen. In de andere begrotingen ontbreken deze."

Soms ontbreekt het doel helemaal, zoals bij het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW). "In de begroting van OCW van totaal 60 miljard euro is niet helder welke resultaten de minister met dat geld voor Nederland wil bereiken", zegt Pieter Duisenberg, president van de Algemene Rekenkamer.

Dat maakt het niet alleen voor de Tweede Kamer lastig om te controleren. Ook voor inwoners en bedrijven blijft het op die manier onduidelijk wat de overheid van plan is, waarschuwt Duisenberg.

Risico's

Soms benoemen ministers risico's in hun plannen. Zo waarschuwt het ministerie van Volksgezondheid voor een groeiend personeelstekort in de zorg. Het ministerie van Volkshuisvesting ziet dat het overvolle stroomnet en het stikstofprobleem woningbouw in de weg staan.

Eerder waarschuwde het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat al "dat niet alles kan". De Rekenkamer gaat nu een stap verder en waarschuwt dat het ministerie structureel te weinig geld krijgt om basale doelen te bereiken. Zelfs het noodzakelijke onderhoud aan wegen, bruggen en het spoornet staat onder druk, waarschuwt de Rekenkamer.

EU-afdrachten

Ook rekent Nederland zich mogelijk rijk als het gaat om wat er betaald moet worden aan Europa. Op dit moment onderhandelen de EU-lidstaten over hoeveel zij aan de Europese Unie moeten gaan afdragen. De Rekenkamer houdt er rekening mee dat de Nederlandse afdracht in de Miljoenennota een paar miljard te laag wordt ingeschat.

Al kan er ook plotseling te veel geld beschikbaar zijn. Zo zijn er miljarden extra vrijgemaakt voor de uitkoop van boeren en voor de groei van defensie. Het is maar de vraag of die ministeries dat geld wel uit kunnen geven. Daarnaast bestaat het gevaar dat de overheid met zoveel geld op zak te veel betaalt aan, bijvoorbeeld, nieuw defensiematerieel.

Ambtenarij

Tot slot moet het kabinet beter nadenken over de gevolgen van het snijden in de overheid. In de afgelopen vijf jaar stegen de kosten voor rijksambtenaren van 10 miljard naar 16 miljard. Het vorige kabinet wilde al op termijn een miljard bezuinigen op het ambtenarenapparaat, maar in de praktijk liepen de kosten alleen maar op.

Het huidige kabinet Jetten wil 3,4 miljard bezuinigen op het overheidsapparaat. In eerste instantie zouden de bezuinigingen zich vooral richten op ambtenaren die beleid maken. Inmiddels is duidelijk dat ook ambtenaren ontslagen kunnen worden die het beleid uitvoeren.

De gevolgen daarvan zijn niet in kaart gebracht door het kabinet, zegt de Rekenkamer. Door uitvoeringsambtenaren te ontslaan bestaat het gevaar dat de publieke dienstverlening verslechtert, terwijl het kabinet juist een betere service belooft voor Nederlanders.

Het Openbaar Ministerie heeft de Zwitserse bank UBS een boete van 5 miljoen euro opgelegd. Die boete is bedoeld voor Credit Suisse, dat in 2023 werd overgenomen door UBS. Volgens het OM gaf de bank jarenlang hulp aan Nederlandse 'zwartspaarders'.

Het gaat om twaalf verschillende klanten, die in de periode tussen 2005 en 2015 hun spaargeld op de Zwitserse bankrekening hadden gezet, om dat zo buiten het zicht van de Belastingdienst te houden.

Credit Suisse hielp die Nederlandse klanten vervolgens bij het openen van rekeningen en hield hun post vast. Ook bood de bank de mogelijkheid om bij contact met de bank een codenaam te gebruiken. Volgens het OM zou Credit Suisse daardoor medeplichtig zijn aan het doen van tachtig onjuiste belastingaangiftes.

Onderzoek

Al in 2016 begon de financiële opsporingsdienst FIOD onder leiding van het OM een onderzoek naar de zwartspaarders. Daaruit bleek al dat Credit Suisse betrokken was bij de onjuiste belastingaangiften van Nederlandse spaarders.

UBS heeft toegezegd om de 5 miljoen euro te betalen. Het OM zal de bank daarom niet verder vervolgen.

Volgens het OM waren er meer klanten van wie de belastingaangiftes niet klopten, maar is besloten om het onderzoek te beperken tot deze twaalf klanten. Zij hebben inmiddels naheffingen en boetes gekregen.

We shoppen meer online, maar dat zijn vaker goedkopere spullen. Ook schaffen we onze artikelen vaker bij buitenlandse webwinkels aan. Dat blijkt uit cijfers van dit eerste half jaar van brancheorganisatie Thuiswinkel.org.

We deden de eerste zes maanden 170 miljoen aankopen. Dat is 3 procent meer dan een jaar eerder. Maar doordat we per aankoop iets minder uitgaven bleef het totale aankoopbedrag nagenoeg hetzelfde als vorig jaar, zo'n 17 miljard euro. "Voor het eerst sinds covid geven we minder uit maar aan de andere kant doen we nog evenveel aankopen", zegt Marlene ten Ham, directeur van Thuiswinkel.org.

We hebben het afgelopen half jaar vooral minder reizen online geboekt. Thuiswinkel.org ziet al langere tijd een daling van het aantal vliegtickets, accommodaties en pakketreizen dat online wordt geboekt.

Vooral klus- en tuinproducten

De concurrentie met buitenlandse webshops neemt hard toe en met name Chinese webwinkels weten de Nederlandse consument goed te vinden. Zo kochten we dit voorjaar vooral klus- en tuinproducten vaak bij Chinese webshops. Vooral elektrisch tuingereedschap en tuinmeubelen werden online gekocht.

Toch verwacht Ten Ham dat dit jaar het aantal pakketjes uit China zal afnemen. "Sinds 1 juli betaal je 3 euro invoerrechten voor een pakket van buiten de EU. Cijfers van de douane voor juli en augustus laten zien dat het aantal kleine pakketten van buiten de EU daalt."

De smartphone is uitgegroeid tot het populairste middel om online te shoppen. Het afgelopen half jaar werd bijna de helft van de aankopen gedaan via een telefoon. Wel zien de webshops dat voor de grote aankopen nog altijd vaker een computer wordt gebruikt.

De supercomputer voor een Nederlandse 'AI-fabriek' komt op de campus van de Rijksuniversiteit Groningen. De AI-computer moet een boost geven aan de Nederlandse kenniseconomie.

Op termijn moeten verschillende organisaties gebruik kunnen maken van de technologie om AI-toepassingen te ontwikkelen en te testen. Daarmee hoopt de Nederlandse overheid de afhankelijkheid van buitenlandse AI-bedrijven te verkleinen.

De Groningse AI-supercomputer wordt in de loop van 2027 opgeleverd en is naar verwachting vanaf 2028 klaar voor gebruik.

Wat is een supercomputer?

Een supercomputer is een computer die allerlei complexe berekeningen kan uitvoeren die te groot zijn voor een 'gewone' computer. Zo'n supercomputer bestaat uit een groot aantal krachtige processoren, die samen een hele hoge rekencapaciteit kunnen bereiken.

Supercomputers worden onder meer gebruikt voor weersvoorspellingen, wetenschappelijk onderzoek en het controleren van kernreactoren. Maar ze kunnen dus ook gebruikt worden om zware AI-algoritmen te trainen.

De drie krachtigste supercomputers staan in China en de VS. Vorig jaar werd in Duitsland de krachtigste supercomputer van Europa gepresenteerd: Jupiter. Die computer kan vele honderden biljarden berekeningen per seconde uitvoeren, vergelijkbaar met bijna een miljoen smartphones.

Nederland heeft ook een supercomputer: Snellius. Die computer staat in Amsterdam en wordt beheerd door SURF, de ict-coöperatie van Nederlandse onderwijs- en onderzoeksinstellingen. Daarnaast hebben Nederlandse onderzoekers toegang tot grotere Europese systemen, zoals de Finse supercomputer Lumi.

In oktober 2025 werd bekend dat de eerste Nederlandse 'AI-fabriek' in de stad Groningen zou komen. In zo'n fabriek werken ondernemers, onderzoekers en overheden samen aan het bouwen van technieken voor kunstmatige intelligentie. Zo wordt er bijvoorbeeld geëxperimenteerd met AI-toepassingen en onderzocht hoe data veilig kan worden opgeslagen.

Op dit moment komen de belangrijkste innovaties op het gebied van kunstmatige intelligentie uit de Verenigde Staten en China. Het kabinet-Schoof vond dat dat Europa, en dus ook Nederland, te afhankelijk maakte van andere landen.

Daarom werd besloten te investeren in een Nederland AI-fabriek waar ruimte is voor innovatie en het ontwikkelen en testen van nieuwe systemen. Daarvoor is zowel een expertisecentrum als een supercomputer nodig.

Een paar maanden geleden startte het expertisecentrum. De plannen en projecten die daar ontstaan worden nu nog naar andere Europese 'fabrieken' geleid, waar genoeg rekenkracht beschikbaar is. Daar moet met de nieuwe Nederlandse supercomputer verandering in komen.

Baby's

De vraag is welke bedrijven gebruik zullen gaan maken van de rekenkracht van de superslimme computer. Zo heeft het universitaire ziekenhuis in Groningen hard zijn best gedaan om de supercomputer naar de regio te halen, vertelt Bart Scheerder van het Universitair Medisch Centrum Groningen (UMCG).

Bijvoorbeeld omdat het ziekenhuis kwetsbare pasgeboren baby's in de gaten wil houden gehouden met allerlei sensoren. "Daar komt ontzettend veel data uit over hoe een baby zich gedraagt", zegt Scheerder. "Denk aan informatie over de hartslag, hersengolven of videobeelden."

"We willen die data graag gebruiken om te onderzoeken. Bijvoorbeeld om te leren of het gedrag iets zegt over of een baby voeding nodig heeft, of pijn heeft. Daarvoor hebben we rekenkracht nodig die we graag bij de locatie in Groningen willen halen."

Scheerder zegt dat het om privacygevoelige informatie gaat en om medisch onderzoek. "Het is erg duur om daar rekenkracht voor in te kopen. Daardoor zijn commerciële aanbieders van AI-rekenkracht voor ons geen optie. We verwachten dat dit in Groningen wel kan."

Geen subsidie voor Nederlandse AI-gigafabriek

Afgelopen zomer kwam de Europese Commissie met een plan om van Europa koploper te maken op het gebied van kunstmatige intelligentie. Daarvoor zouden er zeven 'AI-gigafabrieken' moeten komen, die de rekenkracht leveren die nodig is om te concurreren met de VS en China.

De bedoeling is dat Europese bedrijven die fabrieken draaiende houden en dat alles onder Europese wetten valt. Verschillende Europese lidstaten, waaronder Duitsland en Frankrijk, ondertekenden het initiatief.

Nederland tekende niet. Eerder zag het kabinet af van een subsidie voor een mogelijke AI-gigafabriek in Rotterdam. In een brief aan de Tweede Kamer schreef staatssecretaris Aerdts (Digitale Economie en Soevereiniteit) dat Nederland nu meer baat heeft bij kleinere AI-fabrieken, zoals die in Groningen.

Mensen met lage inkomens gaan in het nieuwe kinderopvangstelsel, dat vanaf 2029 moet ingaan, iets meer betalen voor de kinderopvang dan ze nu doen. Dat komt doordat het nieuwe stelsel duurder is dan eerder werd gedacht door het kabinet.

Nu hangt het percentage dat ouders vergoed krijgen af van het inkomen: de hoogste inkomens krijgen 36,5 procent vergoed, de laagste 96 procent. Daar wil het kabinet in het nieuwe stelsel één percentage van maken van 95,6 procent.

Onderaan de streep gaan de lage inkomens dus iets meer betalen dan in het huidige stelsel. Het gaat volgens het ministerie naar schatting om 120 euro op jaarbasis. Dat bedrag is gebaseerd op een gezin met twee kinderen die twee dagen per week naar de opvang gaan.

Terugvorderingen voorkomen

Het ministerie van Sociale Zaken heeft de wet voor het nieuwe stelsel naar de Raad van State gestuurd, die er nu een advies over gaat geven. De bedoeling is dat vanaf 2029 de overheid de toeslag direct aan de kinderopvang betaalt, in plaats van de ouders. Zij moeten alleen een kleine eigen bijdrage doen. Zo moet voorkomen worden dat ouders onverwachts te maken krijgen met grote terugvorderingen.

De vergoeding gaat dus vooral voor de midden- en hoge inkomens flink omhoog. Het idee is dat als de kinderopvang betaalbaarder wordt, er meer mensen gaan werken. Omdat de vraag naar opvang in het nieuwe stelsel gaat toenemen, werd de toeslag afgelopen twee jaar alvast verhoogd om de sector daaraan te laten wennen.

Ook dit jaar stijgt de toeslag voor ouders verder, al geeft het kabinet er wel 350 miljoen euro minder aan uit dan gepland. Volgens het ministerie betekent het dat een gezin (met twee keer modaal inkomen) met twee kinderen en twee dagen opvang alsnog zo'n 700 euro meer toeslag krijgt dan in 2026.

De plannen voor het nieuwe kinderopvangstelsel zijn nog niet definitief, de Eerste en Tweede Kamer moeten er nog over praten. Ook de kinderopvangtoeslag voor volgend jaar kan nog veranderen, omdat het kabinet nog geen meerderheid heeft voor de begroting.

Google krijgt opnieuw een miljoenboete opgelegd. De Ierse privacywaakhond legt het Amerikaanse bedrijf een boete op van 403 miljoen euro omdat het zich niet hield aan de regels over de locatiegegevens van gebruikers. Google moet zorgen dat het binnen een half jaar wel aan de Europese regels voldoet.

De Ierse toezichthouder handelt namens andere Europese privacywaakhonden. Omdat Google een hoofdkantoor heeft in Ierland is het aan de Ieren om in te grijpen.

"Doordat Google zich niet aan de regels hield, waren mensen zich niet bewust van het feit dat hun locatie gebruikt werd om bijvoorbeeld gepersonaliseerde reclames aan te bieden. Op deze manier verloren mensen de controle over hun persoonlijke data", zegt Graham Doyle plaatsvervangend commissaris van de Ierse privacytoezichthouder, DPC.

Google zegt jaren geleden zijn beleid te hebben aangepast en inmiddels aan de regels te voldoen. Het bedrijf wil op een paar punten in beroep gaan om meer "juridische helderheid" te krijgen.

Langere tijd bron van zorg

Al langere tijd zijn er grote zorgen over hoe Google de locatiegegevens van gebruikers inzet. Een aantal Europese consumentenorganisaties, waaronder de Nederlandse Consumentenbond, trok in 2018 al aan de bel.

De Europese koepel van consumentenorganisaties, BEUC, is blij dat Google nu een boete krijgt. "Google heeft honderden miljoenen Europese consumenten voor jaren gevolgd om zo veel mogelijk over hen te weten te komen. Dit is een grote inbreuk op fundamentele rechten op privacy", zegt Agustin Reyna, directeur van BEUC.

Veel boetes voor de techreus

De boete komt bovenop een flinke stapel van andere boetes vanuit de EU. Zo kreeg het bedrijf afgelopen juli een boete van de Europese Commissie van bijna 900 miljoen euro. Voor app-ontwikkelaars was het te moeilijk om klanten aankopen te laten doen buiten Google om.

Ook kreeg de Amerikaanse techreus in juli te horen dat een boete uit 2018 van 4,1 miljard euro, na allerlei juridische procedures, definitief betaald moet worden.

Duizenden werknemers en omwonenden van staalfabriek Tata in IJmuiden moeten waarschijnlijk langer wachten op duidelijkheid over de toekomst van het bedrijf. Tata onderhandelt met het kabinet over 2 miljard euro overheidssteun voor de verduurzaming van de staalfabriek.

De afspraken hierover moeten uiterlijk 30 september definitief gemaakt worden. Een rondgang langs mensen die bekend zijn met de onderhandelingen leert dat de kans dat dit binnen tien dagen lukt uiterst klein is. Strafrechtelijk onderzoek naar Tata en de dreiging van het intrekken van vergunningen voor fabrieksonderdelen bemoeilijken de onderhandelingen.

Formeel wordt de intentieverklaring, waarin eerder afspraken zijn gemaakt over de verduurzaming, na 30 september beëindigd. Dat betekent dat zowel Tata als het kabinet niet meer gebonden is aan de gemaakte afspraken. Maar als beide partijen besluiten dat de onderhandelingen voortgezet moeten worden, kunnen ze daar een regeling voor treffen.

De hoogovens in IJmuiden zijn de grootste uitstoter van broeikasgassen van Nederland, met jaarlijks 11,2 megaton CO2. Het verduurzamingsplan moet de uitstoot met zo'n 40 procent verlagen. Tata wil de helft van de hoogovens sluiten en vervangen door een proces dat op gas en waterstof kan draaien.

Daarnaast wil het staalbedrijf meer schroot recyclen in een elektrische oven. Het gebruik van gas en gedeeltelijke voortzetting van het gebruik van kolen betekent dat de fabriek nog jarenlang CO2 blijft uitstoten. Daarom wil het bedrijf ook CO2 afvangen en opslaan.

Er werken zo'n 9000 mensen bij Tata in IJmuiden, naar schatting zijn er nog eens zo'n 20.000 arbeidsplaatsen bij toeleveringsbedrijven afhankelijk van de staalfabriek. Daarmee is Tata de grootste werkgever in de regio IJmond. De overheid wil met de 2 miljard subsidie niet alleen de CO2-uitstoot verminderen maar ook een belangrijke basisindustrie voor Nederland behouden.

Omdat de rechten om CO2 te mogen uitstoten in de komende jaren steeds duurder worden, is staalproductie met kolen naar verwachting op termijn niet meer rendabel.

Tata Steel IJmuiden bevindt zich op dit moment op alle fronten in zwaar weer. Het Openbaar Ministerie verdenkt het bedrijf van het opzettelijk uitstoten van schadelijke stoffen, met gevaar voor de gezondheid van omwonenden. Het OM doet daarom strafrechtelijk onderzoek naar Tata en bekijkt de rol van leidinggevenden.

Daarnaast wil de omgevingsdienst van de provincie Noord-Holland de vergunning intrekken van belangrijke onderdelen. Het gaat om de cokesgasfabrieken die structureel meer gevaarlijke stoffen uitstoten dan is toegestaan.

Ook heeft de overheid vanwege milieurisico's het gebruik van staalslakken, een restproduct van de staalproductie, aan banden gelegd. Omdat het hierdoor lastig wordt om deze staalslakken te verkopen voor bijvoorbeeld wegenbouw, dreigt Tata met een grote berg onverkoopbaar afval te blijven zitten.

De verantwoordelijkheden van het kabinet, de omgevingsdienst en het Openbaar Ministerie zijn in Nederland strikt gescheiden. Toch leidt de gang van zaken tot gefronste wenkbrauwen bij de hoogste bazen op het hoofdkantoor van Tata in India.

De verduurzamingsplannen van Tata zijn de afgelopen jaren regelmatig aangepast maar de dilemma's blijven hetzelfde, zoals NOS op 3 die eerder schetste in deze video.

Voor de overheid is het lastig om miljardensteun te verlenen aan een bedrijf dat onderwerp is van strafrechtelijk onderzoek. Zowel het kabinet als een meerderheid in de Tweede Kamer is in principe voorstander van financiële steun voor de productie van 'groen staal' in Nederland. Voorwaarde is wel dat overtreding van de milieuregels in IJmuiden stopt.

Daarnaast moet het bedrijf financieel gezond zijn. Dit om te voorkomen dat over een aantal jaren de miljarden euro's overheidssubsidie in een bodemloze put verdwijnen. Het afgelopen jaar leed Tata ruim 200 miljoen euro verlies.

Critici zijn van mening dat groen staal in Europa beter in Scandinavië of Spanje gemaakt kan worden. Daar is goedkope duurzame elektriciteit uit waterkracht of zonne-energie beschikbaar om groene waterstof mee te maken.

Tata en het kabinet zouden het liefst een akkoord sluiten over verduurzaming en daarmee de staalindustrie voor de toekomst in Nederland behouden. Maar de problemen zijn niet zomaar opgelost. De hoop op een schone staalfabriek in IJmuiden is nog niet verdwenen, maar zekerheid dat zo'n fabriek er ook komt is er nog niet.

De dagen na Prinsjesdag zijn veel ondernemers in de kinderopvang opgelucht. De plannen voor bijna gratis opvang in 2029 gaan door. De vrees was groot dat ze voor de derde keer zouden worden uitgesteld. Maar niet iedereen is even blij.

"Het is heel fijn dat het kabinet hieraan vasthoudt. Het is een belangrijke stap om kinderopvang toegankelijk te maken voor iedereen", zegt Karen Strengers van de Branchevereniging Maatschappelijke Kinderopvang (BMK), die organisaties zonder winstoogmerk vertegenwoordigt.

Maar de opvangbedrijven die wel winst willen maken, zijn minder enthousiast. "We waarschuwen al langer voor de uitwerking. We willen graag meedenken, maar het moet wel reëel zijn", zegt Ilse Vanhijfte van Brancheorganisatie Kinderopvang. "We zien onze expertise niet terugkomen in beleid."

Personeelstekorten

Ze wijst erop dat de personeelstekorten oplopen als de opvang goedkoper wordt. En als meer mensen in de opvang gaan werken, dan zullen de tekorten in de al krap bemenste zorg ook nog groter worden.

De twee sectoren vissen "deels in dezelfde vijver", zegt econoom Ed Buitenhek. "De enige winnaars van dit plan zijn ouders die veel verdienen, want voor hen wordt het aanzienlijk goedkoper."

Er zijn volgens hem nu al niet genoeg geschikte locaties. "Bijna gratis klinkt geweldig, maar het is een onzinnig plan."

Het zal de schatkist ongeveer 3 miljard euro extra kosten per jaar. Critici onderstrepen dat dat zich niet gaat terugbetalen in meer gewerkte uren door ouders. De arbeidsparticipatie zal slechts stijgen met 0,2 procent, becijferde het Centraal Planbureau.

Gendergelijkheid

De dure crèche wordt gezien als een belangrijke oorzaak dat Nederland steeds slechter scoort op de wereldwijde ranglijst voor gendergelijkheid.

Fulltime, betaalbare opvang is cruciaal in regio's die goed scoren op vrouwenemancipatie. In bijvoorbeeld Berlijn en de Scandinavische landen kost dat zo'n 200 euro per maand voor twee kinderen.

In Nederland zijn ouders met modale inkomens er nu ongeveer 1200 euro netto aan kwijt. Voor wie meer verdient, kan daar nog eens 1000 euro bij komen.

De opvangbranche zal inderdaad meer personeel nodig hebben. Over vijf jaar moet de sector nog 24.000 medewerkers weten te vinden om voor alle nieuwe kinderen te zorgen.

Tegelijk nam het aantal medewerkers de afgelopen vijf jaar al toe met ongeveer 22.000 mensen. "Een enorme prestatie, helemaal in deze krappe arbeidsmarkt", zegt Strengers van de BMK. Het is gelukt door campagnes en subsidies om meer zij-instromers en studenten te werven. Daar zal dus nog een schepje bovenop moeten.

De toekomstige personeelstekorten worden bovendien steeds lager ingeschat. Dit zou kunnen komen doordat de plannen voor gratis opvang al twee keer werden uitgesteld, volgens een analyse van Ipsos en SEO economisch onderzoek.

Dat het nu al niet lukt om genoeg lokalen te vinden, komt grotendeels door het zwabberende beleid van de overheid, zegt Strengers. "Als de plannen niet steeds weer worden uitgesteld, weten ondernemers waar ze aan toe zijn. Dan durven ze te investeren op de lange termijn, in meer personeel en geschikte lokalen."

Korte versus lange termijn

Econoom Janneke Plantenga is kritisch op het idee dat de plannen niet tot meer gewerkte uren zullen leiden. "Het klopt dat het veel kost op de korte termijn", zegt de emeritus hoogleraar. Maar volgens haar moet je een langer perspectief aanhouden. "Je ziet het in andere landen die betaalbare opvang hebben ingevoerd: dat gaat samen met hogere arbeidsparticipatie van vrouwen."

De vraag is wel hoe de opvang daadwerkelijk toegankelijk blijft voor iedereen. Want ook in het nieuwe stelsel mag de crèche een eigen bijdrage vragen. De vrees is dat die omhooggaat, omdat hogere inkomens dat extra bedrag wel kunnen betalen. Mensen met lagere inkomens niet. De kinderopvangtoeslag vervalt, waardoor zij mogelijk duurder uit zijn.

Dat wil het kabinet voorkomen door de sector te bestempelen als een zogenoemde dienst van algemeen belang, waardoor de overheid eisen kan stellen aan de prijs. "De vraag is of zo'n constructie genoeg is om dat te adresseren", zegt Plantenga. "Je moet er vooral voor zorgen dat opvang betaalbaar wordt ook voor mensen met lagere inkomens."