Het grootste accountants- en adviesbureau van Nederland krimpt. Er werken nu 900 mensen minder bij Deloitte dan twee jaar geleden. Vooral het aantal werknemers onder de dertig nam rap af. Er werken nu zo'n 7400 mensen bij Deloitte.

Dat blijkt uit de jaarcijfers van Deloitte. De krimp heeft meerdere oorzaken, zegt Deloitte Nederland-topman Hans Honig in het FD. Hij noemt onder meer AI en offshoring. Met dat laatste bedoelt hij dat een deel van het werk van Nederland verplaatst is naar Deloittekantoren in andere landen, zoals India en Egypte.

Daarnaast valt het aantal klussen voor de adviestak wat tegen, aldus het FD.

Junior banen

Bij Deloitte vertrokken afgelopen jaar ruim 260 meer mensen jonger dan 30 jaar dan er werden aangenomen. Het aantal mensen boven de dertig daalde veel minder hard. Een jaar eerder was dat ook al zo.

"Voor corona was het voor onze organisatie normaal om gemiddeld 500 starters aan te nemen. De jaren in en direct na corona vormden een uitzondering met gemiddeld 950 starters", zegt een woordvoerder van Deloitte tegen de NOS. Afgelopen boekjaar nam Deloitte 544 starters aan.

"Omdat we tijdens en net na corona veel starters hebben aangenomen, en wij niet iedere medewerker één-op-één vervangen krimpt het personeelsbestand", zegt de woordvoerder. "Nieuwe technologieën, waaronder AI, helpen onze professionals efficiënter te werken, maar vormen niet de enige verklaring voor deze ontwikkeling."

Als andere verklaringen noemt Deloitte onder meer het verplaatsen van werk naar andere landen en de hoeveelheid werk die er is.

AI of niet?

Over de invloed van kunstmatige intelligentie op startersbanen zijn de meningen verdeeld. Amerikaans onderzoek wijst erop dat banen voor twintigers in sectoren met veel AI-gebruik achterblijven. Maar het is moeilijk om de link met zekerheid te leggen.

Nederlandse economen wijzen erop dat de naweeën van de coronapandemie nog een rol spelen. Vlak na de pandemie was er veel vraag naar arbeid. Na die piek stabiliseerde dat weer. Dat is vooral terug te zien in startersvacatures, zeiden economen eerder tegen Nieuwsuur.

Wel worden accountants genoemd als een beroepsgroep die bovenmatig is blootgesteld aan veranderingen door AI. Een onderzoek in economenvakblad ESB zag de accountancy als een van de weinige sectoren waar het AI-gebruik toenam en de baankansen voor net afgestudeerde studenten significant afnamen.

De bouwdoelen voor huurwoningen worden op basis van de Miljoenennota nu en in de toekomst niet gehaald, zeggen deskundigen en de woningbranche.

Ook de Nederlandsche Bank bracht afgelopen zomer een kritische analyse naar buiten en concludeerde dat er grote investeringen nodig zijn. De voorgestelde maatregelen van het kabinet lijken verre van toereikend.

Het vinden van een huurhuis is voor veel woningzoekers een bijna onmogelijke opgave. De afgelopen jaren verkochten particuliere huiseigenaren duizenden huurwoningen. Om het aantal huurwoningen op peil te houden moet er dus flink bijgebouwd worden.

Weinig interesse

Die nieuwe huurwoningen moeten niet alleen van woningcorporaties komen, maar ook voor een groot deel van andere investeerders uit binnen- en buitenland, zoals pensioenfondsen en verzekeraars. Maar vooral internationale investeerders hebben daar weinig interesse meer in.

Vanuit verschillende hoeken komt kritiek. De Nederlandsche Bank concludeerde dat het slecht gesteld is met het investeringsklimaat. Ook de Woonalliantie, bestaande uit brancheverenigingen Aedes, Bouwend Nederland, IPO, IVBN, NEPROM, Vastgoed Belang, VNG en WoningBouwersNL, trok in aanloop naar Prinsjesdag aan de bel.

In de Miljoenennota kondigt het kabinet verschillende maatregelen aan om dichterbij het doel van 100.000 nieuwe woningen per jaar te komen. Zo gaat er ieder jaar 1 miljard euro naar de woningbouw, gaat de overdrachtsbelasting omlaag naar 7 procent en krijgt elke nieuw gebouwde middenhuurwoning een subsidie van 10.000 euro.

De woningcorporaties zijn wel positief, onder meer omdat het kabinet een belastingmaatregel wil schrappen, waardoor de investeringscapaciteit van corporaties groter wordt. Volgens brancheorganisatie Aedes kunnen daardoor 22.000 extra woningen van de grond komen.

Naast woningcorporaties zijn bedrijfsmatige investeerders van groot belang. Het kabinet stelt dat er per jaar 16.000 woningen vanuit de private sector moeten komen.

Maar het lijkt private beleggers op basis van deze plannen erg lastig om tot dat aantal te komen.

"Vooral de middenhuur krijgt wel een beetje lucht, maar dit lijkt mij niet per se het verschil maken", zegt Claire van Staaij, sectorbankier vastgoed van ABN Amro. Volgens haar heeft het kabinet wel een handreiking gedaan, maar is het te weinig.

Daar is hoogleraar vastgoedfinanciering aan de Universiteit Maastricht Nils Kok het mee eens. "Platgeslagen over de jaren heen zijn de aangekondigde bedragen klein", zegt hij. Doordat de rentes zijn gestegen is per saldo de aantrekkelijkheid van woningbeleggingen volgens Kok eerder verslechterd dan verbeterd.

Dat verslechterde klimaat leidt tot minder activiteit bij buitenlandse beleggers. Tot en met 2023 waren zij verantwoordelijk voor bijna een derde van wat er aan private huurwoningen werd bijgebouwd. Maar inmiddels komt daar bijna niets meer bij, blijkt uit cijfers van Capital Value, een adviesbureau van vastgoedbeleggingen.

Hoewel het aantal Nederlandse beleggers dat huurwoningen financierde toenam, kunnen Nederlandse investeerders het volgens de DNB niet alleen doen.

Volgens DNB is er voor het bouwen van genoeg huurwoningen per jaar 6,4 miljard euro nodig van private investeerders. Vooral het geld van buitenlandse investeerders ontbreekt. Waar zij in 2022 nog 1,2 miljard investeerden in de huurmarkt, is dat naar bijna nul gezakt.

Dat veel beleggers zich terugtrekken heeft met een combinatie van factoren te maken. Zo is de overdrachtsbelasting voor vastgoed hoger geworden, steeg de rente waardoor lenen duurder werd en zijn ook bouwkosten flink opgelopen. Daarnaast betalen beleggers een winstbelasting over hun huurinkomsten en vastgoedwinst.

Om die kosten te kunnen dekken konden beleggers tot een paar jaar geleden hun huren verhogen. Maar door de Wet betaalbare huur werden huren aan banden gelegd. Bovendien moeten twee op de drie gebouwde woningen in het zogeheten betaalbare segment vallen.

Onzekerheid

Dat alles zorgde voor veel beleidsonzekerheid en leidde ertoe dat met name internationale beleggers zich terugtrekken. Beleggers kijken namelijk naar waar het geld het veiligst is en een lange adem heeft, zegt Mark Kuijpers, directeur van internationale vastgoedbelegger en -ontwikkelaar Greystar.

"Internationaal kapitaal heeft behoefte aan rust. Dat moet je echt herstellen om het terug te laten komen", zegt hij.

De minister komt maandag met het Actieplan Versnellen Woningbouw waarin vijftig concrete acties worden gepresenteerd.

Bedrijven die deze zomer schepen door het Kanaal van Gent naar Terneuzen lieten varen, hebben voor miljoenen euro's schade opgelopen. Dat zegt CEO van North Sea Port Cas König in een interview met persbureau Belga. Zijn bedrijf beheert de havens van Vlissingen, Terneuzen en Gent.

Afgelopen zomer was de warmste zomer sinds het begin van de metingen van het KNMI in 1901. Ook was het extreem droog, wat leidde tot een lage waterstand in het kanaal.

"Dit hadden we nog niet zo heel vaak gezien", zegt König. Op het dieptepunt was een van de twee zeesluizen in Terneuzen volledig gesloten. De andere zeesluis kon slechts 4 uur uur per hoogtij worden gebruikt.

Daardoor bleef er op een volledige dag slechts 8 uur effectieve sluiscapaciteit over en werd het moeilijker voor schepen om binnen te varen of de haven te verlaten. De schepen bleven vaak langer liggen.

Iedereen wil erdoorheen

Dat leidde tot het volgende probleem: een dubbel knelpunt. Want zodra de sluis openging, wilden alle schepen tegelijkertijd doorvaren en aanmeren. Zo ontstond er een tekort aan dienstverleners, zoals loodsen en sleepboten.

Ook mochten schepen vanwege het lage waterpeil minder diep liggen en konden ze dus minder vervoeren. Sommige bedrijven schakelden over op vrachtwagens om goederen over te slaan.

Hoge kosten

De kosten kunnen dan snel oplopen. Zo kan het zijn dat bedrijven zogenoemde demurragekosten moeten betalen voor de vertraagde schepen. Dat zijn vergoedingen voor wanneer een schip langer dan verwacht moet blijven liggen.

Exacte getallen heeft North Sea Port niet. "We weten niet precies over welke schade het bij bedrijven gaat, maar het gaat echt wel over miljoenen", aldus König.

Klimaatadaptatie

Hij verwacht dat de situatie van deze zomer vaker zal voorkomen in de toekomst. De haven wil daarom de klimaatadaptatie, ofwel de weerbaarheid tegen klimaatverandering, versnellen met maatregelen tegen zowel droogte als extreme regenval.

Deze maand zei ook de Algemene Rekenkamer dat er vanuit de overheid meer aandacht moet komen voor droogte om problemen en enorme schade te voorkomen. De Rekenkamer becijferde al eens dat de schade in 2018 tussen de 500 miljoen en 2 miljard euro bedroeg.

Het aantal toeristen is de eerste zeven maanden van het jaar toegenomen, blijkt uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek vergeleken met dezelfde periode vorig jaar. Maar terwijl er meer toeristen waren, nam het aantal overnachtingen in hotels en vakantieparken iets af.

Juli was wel een heel goede maand, waarin niet alleen het aantal toeristen, maar ook het aantal overnachtingen toenam. "Door het goede weer hebben veel mensen last minute geboekt", zegt een woordvoerder van toerismebureau NBTC.

De eerste zomermaand maakte volgens de sector een hoop goed ten opzichte van het tegenvallende half jaar ervoor, maar pas volgende maand wordt duidelijk hoe de hele zomer is verlopen.

Lagere marge hotels

Sinds 1 januari is de btw op een overnachting in een hotel of vakantiepark verhoogd van 9 naar 21 procent. Veel hotels klagen dat dat ten koste gaat van hun omzet en marge, oftewel wat ze onder de streep overhouden.

Volgens Rabobank-econoom Jos Klerx blijft dat beeld wel overeind staan. Hij ziet dat hotels een deel van de btw-verhoging voor eigen rekening nemen. "Als je de prijs 12 procent omhoog doet, verlies je te veel van je bezettingsgraad." Hij wijst ook op andere hogere kosten, zoals die voor het personeel, energie en inkoop van eten en drinken. "Eigenlijk zouden ze 14 à 15 procent meer moeten vragen."

De regionale verschillen zijn volgens Klerx groot. "Zeeland blijft duidelijk achter. Noord-Holland doet het een stuk beter dan vorig jaar."

Als kampeerterreinen, waarvoor de btw-verhoging niet geldt, worden meegenomen in de cijfers, is er in het aantal overnachtingen een kleine plus te zien.

Unilever heeft verzorgingsmerk Zwitsal verkocht aan Royal Sanders, bekend van merken als het Melkmeisje, Van Gils en Odorex. Hoeveel geld ervoor is betaald, is niet bekendgemaakt.

De stap past binnen een reeks van afsplitsingen waar Unilever mee bezig is. Sinds 2017 zijn veel levensmiddelenmerken in de verkoop gegaan, waaronder de Vegetarische Slager, Unox, Conimex en Becel. Ook ijsmerken als Magnum en Ben & Jerry's werden van de hand gedaan.

Gele flessen

Unilever focust zich de laatste tijd voornamelijk op huishoudelijke en persoonlijke verzorgingsproducten, zoals Andrelon, Axe en Robijn. Toch gaan nu ook de iconische gele flessen van Zwitsal niet meer onder Unilever vallen. Volgens het bedrijf past dat in de ambitie "om een eenvoudiger en sterker gefocust bedrijf" te worden.

Het Nederlandse Royal Sanders, met het hoofdkantoor in het Brabantse Vlijmen, richt zich volledig op persoonlijke verzorging. Naast het Melkmeisje, Van Gils en Odorex vallen ook zeepmerk Sanicur, scheermerk Fresh Up en haarproductverkoper ProSet onder het concern.

De overname van Zwitsal moet begin volgend jaar afgerond zijn.

Duitse wind- en zonne-energiebedrijven staan er niet goed voor. Na jaren van snelle groei, komen steeds meer bedrijven die zich bezighouden met groene energie in de problemen. Dat meldt persbureau Bloomberg.

Deze maand vroeg een van Europa's grootste beheerders van zonneparken faillissement aan. Het Duitse Enerparc bezit zo'n 500 zonneparken, maar kwam met een schuld te zitten van ongeveer 3 miljard euro. Eerder vroeg ook het windenergiebedrijf Sowitec Group faillissement aan.

Andere Duitse bedrijven moeten ook ingrijpen. Onder meer Baywa en Abo Energy zijn begonnen met reorganiseren. Beide bedrijven zijn ook actief in Nederland.

Omslag

De problemen laten een omslag in de sector voor hernieuwbare energie zien, schrijft Bloomberg. Afgelopen jaren kregen bedrijven steun van de Duitse overheid, maar die subsidies worden afgebouwd. Duitse banken waarschuwen dat groene-energiebedrijven daardoor in de knel kunnen komen.

Net als in Nederland, kampen bedrijven in Duitsland met de druk op het stroomnet. Vooral als de zon flink schijnt, leveren zonnepanelen veel stroom op. Soms zoveel, dat het elektriciteitsnet het niet aankan. Om mensen en bedrijven ertoe te bewegen om stroom af te nemen, daalt de prijs.

"Voor afnemers van elektriciteit is dat gunstig, omdat ze minder hoeven te betalen", zegt hoogleraar klimaateconomie Sandra Phlippen van de Rijksuniversiteit Groningen. "Maar een aanbieder van stroom, zoals een zonnepaneelbeheerder, verdient dan juist minder of geen geld."

Chinese panelen

Ook zonnepanelen uit China stellen Europese zonne-energiebedrijven voor een uitdaging. Bedrijven in China kunnen zonnepanelen veel goedkoper produceren dan in Europa. "Als je een zonnepaneelbedrijf in Europa bent is dat zwaar, maar als je een boer bent met een groot dak, dan ben je met Chinese panelen een stuk goedkoper uit", zegt Phlippen.

Een oplossing voor de groene-energiebedrijven is ingewikkeld. De markt beschermen tegen Chinese gesubsidieerde producten is een risico, omdat de Duitse fabrikanten voor allerlei bouwonderdelen juist afhankelijk zijn van China.

Goedkoop lenen

Wat ook speelt, is dat bedrijven voorheen goedkoop konden lenen, vertelt hoogleraar Phlippen. "De rente is afgelopen jaren gestegen en daardoor is geld lenen duurder geworden", vertelt ze.

Vooral groene bedrijven profiteren van een lage rente, omdat ze daardoor goedkoop grote investeringen kunnen doen. "Als een zonnepark eenmaal staat en de stroomkabels zijn aangesloten, dan kan het zonnepark gewoon leveren", zegt de hoogleraar. "Fossiele-energiebedrijven hebben hun grootste investeringen al gedaan en hoeven dus minder te lenen."

Voor het tweede jaar op rij groeit het aantal werkende Nederlanders niet meer. Dat blijkt uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek. Ook de werkweek is gemiddeld wat korter geworden, vooral voor mannen.

In het tweede kwartaal van 2026 waren er 9,6 miljoen werkenden tussen de 15 jaar en de AOW-leeftijd van 67 jaar, ongeveer gelijk aan een jaar eerder. De Nederlandse bevolking groeit wel door en dus is het aantal mensen dat niet werkt juist toegenomen. Dat gaat om 8,5 miljoen Nederlanders.

Onder de niet-werkenden vallen kinderen jonger dan 15 jaar, gepensioneerden en mensen tussen de 15 en 67 die niet werken. Twaalf jaar geleden werkten er nog meer mensen niet dan wel, een gevolg van matige economische jaren.

In 2018 keerde dat tij en werkten er weer meer mensen wel dan niet. Dat het aantal werkenden weer groeide in die jaren, kwam vooral doordat meer mensen bleven werken naast hun AOW.

Mannen werken minder

Het aantal werkenden in de leeftijdsgroep 45 tot 55 jaar daalt al negen jaar. Dat hield eerst nog gelijke tred met de krimp van het aantal mensen in deze leeftijdscategorie. Maar inmiddels is dat niet meer de verklaring. Ook in verhouding werken er nu daadwerkelijk minder mensen in deze groep.

Ook de werkweek wordt wat korter voor veel werkenden. Dat speelt vooral bij mannen van 25 tot 67 jaar. In de afgelopen vier jaar zijn zij gemiddeld genomen bijna een uur minder gaan werken, van 39,4 uur naar 38,6 uur per week.

Vrouwen zijn juist iets meer gaan werken. Vier jaar geleden werkten zij nog 29,8 uur per week. Inmiddels is dat gemiddeld 30,2 uur per week.

Meer werkloosheid

Het CBS publiceert vandaag ook de werkloosheid in Nederland. In augustus dit jaar waren 408.000 Nederlanders werkloos, van wie 195.000 mensen met een WW-uitkering.

In de afgelopen jaren is de werkloosheid in Nederland opgelopen tot 4 procent van de beroepsbevolking. Daarmee ligt de werkloosheid hier lager dan in de meeste andere Europese landen.

De VS is bereid om handel met de Europese Unie stop te zetten, als de EU en Canada nauwer gaan samenwerken. Dat zegt de Amerikaanse president Trump.

Woensdag riep EU-voorzitter Von der Leyen op tot intensievere samenwerking met Canada, onder meer op het gebied van handel en defensie. Canada zou dan het eerste 'geassocieerde lid' van de EU worden.

Trump vindt de plannen van Von der Leyen "lachwekkend", zei hij tegen verslaggevers. "Als ze dat doen, en ik beschouw dat op enige wijze als een vijandige daad, zal ik zeer zware importheffingen invoeren of stoppen met de handel met Europa."

Toespraak Carney

De Canadese premier houdt vanmorgen in Straatsburg een toespraak in het Europees Parlement. De EU en Canada hebben nieuwe, vergaande samenwerking aangekondigd. De toespraak is hier vanaf 11:30 uur te volgen en wordt gehouden in het Engels.

De Amerikaanse president heeft vaker importheffingen opgelegd om zijn zin af te dwingen. Daarvoor is hij vorig jaar ook al eens teruggefloten door de rechter. Bijna een anderhalf jaar geleden ontketende Trump een wereldwijd handelsconflict toen hij onder meer heffingen oplegde aan de EU. Vooral het handelsconflict tussen de VS en China escaleerde, maar is inmiddels weer wat bedaard.

Trump stelt de importheffingen die hij wil opleggen vaak op het laatste moment uit. Dat gebeurde onder meer met de buurlanden Canada en Mexico. De president zet importheffingen regelmatig in als drukmiddel of troefkaart om een deal te sluiten.

Handelsoorlog

Canada is momenteel verwikkeld in een handelsconflict met de VS, doordat onderhandelingen over het terugschroeven van handelsbeperkingen op het laatste moment afketsten. Carney zei daarom meer toenadering te gaan zoeken tot andere markten, zoals Europa.

Eerder dit jaar oogstte Carney nog veel lof door op het World Economic Forum in Davos, waar politici, bankiers en economen bijeenkomen, te waarschuwen dat de oude wereldorde niet zal terugkeren. Middelgrote mogendheden zouden volgens hem daarom meer moeten samenwerken om zich te beschermen tegen grootmachten als China en de VS. "Want als we niet aan tafel zitten, dan staan we op het menu."

Veiligheidsraad

Naast de intensievere economische samenwerking tussen de EU en Canada, sneed Von der Leyen ook andere onderwerpen aan. Zo zou er een nieuwe Veiligheidsraad moeten komen met landen als Canada en Oekraïne. Mede door de onvoorspelbaarheid van Trump en Russische drones op EU-grondgebied zoeken landen alternatieven voor de NAVO.

De Franse onderminister van Europese Zaken Haddad zegt dat de VS, net als elk ander land, niet bepaalt hoe de EU en Canada met elkaar omgaan. "We werken al samen met Canada en we staan in het recht om onze band te versterken."

"Aan de slag" en "tijd voor keuzes" lazen we nog in het coalitieakkoord van het kabinet-Jetten. Ook de "lange termijn" werd veelvuldig aangehaald. Maar in de eerste de beste begroting verschuift de focus toch weer naar de korte termijn: het repareren van de koopkracht voor huishoudens.

Het kabinet wil investeren in de economie op de middellange termijn. Maar om voldoende steun in de Tweede Kamer te krijgen, werd in de miljoenennota geschoven met geld om de pijn voor huishoudens volgend jaar wat te verlichten. Zo wordt bijvoorbeeld de korting op de brandstofaccijnzen met een jaar verlengd.

Economen vinden het weggegooid geld. "Had het gestopt moeten worden in het betaalbaar maken van het isoleren van woningen. Dan was iedereen toch ook akkoord gegaan?", reageert hoogleraar Arnoud Boot van de Universiteit van Amsterdam. "Want de onzekerheid over de hoge energieprijs, die blijft nog wel even."

Mede door zulke maatregelen rekent het kabinet op een kleine koopkrachtdaling voor een gemiddeld huishouden, van 0,1 procent. Dan moeten de prijzen niet harder stijgen dan de 2,7 procent waar het Centraal Planbureau (CPB) volgend jaar op rekent.

Energie blijft duur

Maar die schatting is volgens Rabobank-econoom Hugo Erken inmiddels achterhaald. Dat komt omdat de oorlog in het Midden-Oosten aanhoudt en de prijzen van energie hoog blijven. "Wij komen nu uit op een inflatie van 3,8 procent voor volgend jaar", zegt hij.

De economen van Rabobank verwachten namelijk dat de energieprijzen hoog blijven, omdat er weinig zicht is op een snelle oplossing van het conflict tussen de Verenigde Staten en Iran: "De energieprijzen zullen volgend jaar doorwerken in de prijzen van voedsel, industriële producten, de lonen en daarmee ook diensten. Door die hogere inflatie, zal de gemiddelde koopkracht volgens ons dalen met 0,8 procent."

Een vat Brent-olie kost opnieuw meer dan 100 dollar. Nieuwsuur legt uit waardoor dit komt:

Volgens Rabo-econoom Erken heeft sturen op koopkrachtbehoud met zulke maatregelen zodoende weinig zin meer. "Je hebt toch geen grip op de energieprijzen", constateert hij.

Hoogleraar Boot is het daarmee eens: "De politiek zit helemaal klem in de afweging tussen de korte en lange termijn. De overheid moet alles dempen en oplossen. En komt daarom steeds met kortetermijnmaatregelen om iedereen maar tegemoet te komen. Zonnebloemkapitalisme, noem ik dat."

'Boekhouden op vierkante centimeter'

Al diverse kabinetten worstelen met het oplossen van grote problemen zoals die van de woningmarkt, stikstof en milieu, de energievoorziening plus defensie-investeringen. Boot mist een brede politieke discussie over deze hoofdpijndossiers.

"Zowel het kabinet als de Tweede Kamer blijft vooral bezig met boekhouden op de vierkante centimeter. Je moet terug naar het grote verhaal. Hoe kunnen we ons economisch zo sterk mogelijk maken om ons te weren tegen alle onzekerheid in de wereld? Dan kun je bij elk plan vragen: draagt dit bij aan die doelstelling?"

Econoom Erken van Rabobank wijst wel op het plan in de miljoenennota om ruim 3 miljard euro te steken in een nationale investeringsbank. Deze instelling moet los van het kabinet leningen gaan verstrekken, mogelijk zelfs aandeelhouder bij jonge bedrijven worden. "Dat startkapitaal van 3,3 miljard euro kan extra geld uit het bedrijfsleven aantrekken. Zo hoeft de overheid niet alles zelf te doen", stipt Erken aan.

Missie

Toch is ook daar kritiek op. Hoogleraar Boot vindt dat het kabinet eerst een duidelijk plan had moeten maken voor de nationale investeringsbank: "Er is nog geen missie. Als je niet duidelijk bedenkt waar het wel en niet naartoe moet gaan, is dit straks ook weggegooid geld."

Boot hoopt daarom dat de Algemene Beschouwingen ditmaal eerst beginnen met een discussie over het grotere verhaal: "Als je geen debat voert waarom je dingen doet, dan komen er voor deze begroting compromissen uit waardoor je aan het einde van de rit nét vooruit kunt maar niet doet wat je eigenlijk moet doen."

Nederland is opnieuw gedaald op de wereldwijde ranglijst voor gelijkheid tussen mannen en vrouwen. Vorig jaar stonden we nog op plek 43, dit jaar op plek 46. Vorig jaar daalde ons land ook, toen met vijftien plekken.

De emancipatie van vrouwen staat in Nederland vrijwel stil, valt op te maken uit de Global Gender Gap Index, een jaarlijks onderzoek in opdracht van het World Economic Forum. Omdat andere landen wel vooruitgang boeken, zakt Nederland al jaren gestaag weg op de rangschikking.

Van koploper naar achterblijver

"Ik dacht dat we het dieptepunt vorig jaar hadden bereikt", zegt Henk Volberda, hoogleraar Strategie & Innovatie aan de Universiteit van Amsterdam. Volberda onderzocht met zijn team voor dit wereldwijde onderzoek de situatie in Nederland.

In het onderzoek zijn 145 landen met elkaar vergeleken. Daarbij wordt gekeken naar verschillen tussen mannen en vrouwen op vier onderwerpen: economische participatie, toegang tot onderwijs, gezondheidszorg/levensverwachting en politieke invloed.

"Qua toegang tot onderwijs en gezondheidzorg is er in Nederland geen kloof meer. Vrouwen scoren daar soms zelfs beter dan mannen, net als in bijna alle EU-landen", vertelt Volberda. Economisch gezien is er ook een lichte stijging te zien, maar lopen we achter op onze buurlanden die sneller vooruitgang boeken.

Nederland zou beter scoren als vrouwen hetzelfde zouden worden beloond voor hetzelfde werk en ook vaker leidinggevende functies zouden vervullen.

Juist doordat er weinig vooruitgang is op het gebied van politieke invloed, zakt Nederland "van koploper naar achterblijver", stelt Volberda. "Hoewel het aantal vrouwen in de Tweede Kamer licht is toegenomen, is het aantal vrouwen op ministerposten achteruitgegaan. We hebben ook nog nooit een vrouwelijke minister-president gehad."

Gratis kinderopvang

In IJsland is de genderkloof volgens het rapport het kleinst, dat land staat op nummer 1. Gevolgd door Finland, Noorwegen, Namibië en het Verenigd Koninkrijk. Buurland Duitsland staat op nummer 9.

Om de kloof tussen genders te verkleinen, pleit Volberda voor meer proactief emancipatiebeleid. Nu valt het thema onder het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. "Terwijl er geen onderwijskloof meer is. Op dit moment voelt niemand bij de overheid zich verantwoordelijk voor dit onderwerp."

De hoogleraar raadt de overheid ook aan de terugkeer in het arbeidsproces na zwangerschap beter te faciliteren. "We kunnen hierbij een voorbeeld nemen aan de Scandinavische landen met gratis kinderopvang en ruimer zwangerschapsverlof." Volberda krijgt regelmatig signalen van vrouwen die wel meer willen werken, maar aangeven dat ze er dan economisch niet op vooruitgaan.

Een betere verdeling van zorgtaken vindt de hoogleraar ook een goed idee. Daarnaast denkt de hoogleraar aan normstellende quota voor overheidsfuncties en leidinggevende functies.

Tussen 2015 en 2026 nam het aandeel leidinggevende functies toe met bijna 3 procentpunten, maar naarmate het functieniveau hoger wordt, neemt de vertegenwoordiging van vrouwen af. Zo blijven vrouwen structureel ondervertegenwoordigd in functies die dienen als springplank naar CEO van een bedrijf.

De Amerikaanse centrale bank verhoogt de rente van 3,5 tot 3,75 procent naar 3,75 tot 4 procent. Het is voor het eerst in ruim drie jaar tijd dat de rente naar boven wordt bijgesteld om de inflatie te beteugelen.

Hoewel het besluit op de financiële markten niet helemaal als een verrassing komt, is de verhoging tegen het zere been van president Trump. Hij had gehoopt dat de Federal Reserve onder de nieuwe voorzitter, Kevin Warsh, de rente juist zou verlagen.

Trump noemde het bestuur van de centrale bank na de aangekondigde renteverhoging "erg vijandig". "Ze zijn erg politiek. Ze doen het verkeerde. Het zijn een stel politici", zei hij op campagne in North Carolina. "Ze verhogen de rente om Trump zo slecht mogelijk te laten presteren."

Geloofwaardigheid

De laatste keer dat de Amerikaanse centrale bank de rente verhoogde was in juli 2023. Bij de afgelopen vijf aankondigingen bleef de rente onveranderd.

Philip Marey, VS-analist bij Rabobank, herinnert zich nog dat Warsh zich bij het vorige besluit al stevig uitliet over de inflatie. "Maar uiteindelijk deed hij niets." Dat was volgens Marey niet heel geloofwaardig. "De verhoging van vandaag was nodig om de geloofwaardigheid te behouden."

Zware botsing

Kevin Warsh werd in mei de nieuwe voorzitter van de Fed, nadat de termijn van Jerome Powell was afgelopen. Powell was door Trump tijdens zijn eerste presidentschap aangesteld, maar kwam na zijn terugkeer in het Witte Huis vorig jaar hard in botsing met het staatshoofd.

Trump vindt dat de Amerikaanse leenkosten de laagste ter wereld moeten zijn. Hij haalde dit jaar regelmatig publiekelijk uit naar de Fed. Hij noemde Powell een "loser", dreigde hem te ontslaan en beschuldigde hem zelfs van fraude.

De centrale bank had in twee jaar tijd de rente van 5,25 tot 5,5 procent verlaagd naar 3,5 tot 3,75 procent. Maar sinds eind vorig jaar bleven verdere verlagingen uit, in eerste instantie door economische onzekerheid over de wereldwijde handelsoorlog die Trump in april ontketende. Vervolgens speelden de oplopende energiekosten door de oorlog in het Midden-Oosten een cruciale rol.

'Rente gaat omlaag'

Trump koos dit voorjaar voor Warsh als nieuwe Fed-voorzitter nadat die zich daarvoor geregeld had uitgesproken voor lagere rentes. "Als Kevin op zijn plek zit, dan gaat de rente omlaag", zei Trump.

Maar van een verlaging kwam het onder Warsh niet, omdat de inflatie in de VS door de hoge olieprijzen maar rond de 4 procent blijft schommelen.

Anders dan zijn voorgangers wil hij weinig toelichten over de rentebesluiten van de Fed en de verwachtingen over de rente. Daarom wordt getwijfeld of de Fed onafhankelijk opereert of de oren laat hangen naar de president.

Groeiende onrust

Door de aanhoudende hoge inflatie rekenden de markten nu op een renteverhoging door de Fed. Door de groeiende onrust over de Fed en de Amerikaanse economie en staatsschuld lopen wereldwijd de rentes op. Ook Nederland betaalt op een tienjarige staatsobligatie inmiddels meer dan 3 procent rente.

Marey denkt dat we nog een renteverhoging kunnen verwachten in de nabije toekomst. "Dat is nodig om de inflatie onder controle te krijgen, maar niet heel erg veel."

Uiteindelijk komt de prijsstijging vooral door de situatie rondom de Golfregio. "Daar kan de centrale bank niet zoveel aan doen, maar met één of twee renteverhogingen kan het wel een belangrijk signaal geven."

Een deel van de kritiek op de Prinsjesdagplannen gaat erover dat werkenden meer belasting gaan betalen. En dat terwijl allerlei adviesorganen en economen al langer zeggen dat belastingen evenwichtiger verdeeld kunnen worden. Werk moet meer lonen, zeggen ook politici van links tot rechts.

Maar van de lastenverzwaring van 6 miljard volgend jaar is bijna alles, 5,8 miljard, een verzwaring van de lasten op arbeid, constateerde de Raad van State gisteren.

Ervan uitgaande dat je belastinginkomsten op peil wil houden, hoe zou je dan de lasten op arbeid kunnen verlagen en werk meer laten lonen? Dat vroegen we twee economen.

Arbeid of vermogen

"Er is toch wel overeenstemming tussen economen dat er nu te veel belasting op inkomen uit arbeid wordt geheven ten opzichte van inkomen uit vermogen", zegt Bas Jacobs, hoogleraar economie en overheidsfinanciën aan de Vrije Universiteit Amsterdam.

"Als je vermogen meer belast, kun je het tarief op arbeid verlagen", vindt ook Aart Gerritsen, universitair hoofddocent aan de Erasmus School of Economics.

Beiden vinden dat je dan niet zozeer het huidige tarief van box 3 moet verhogen. Dat is nu 36 procent op vermogensinkomsten en dat is internationaal gezien al behoorlijk hoog.

Eigen woning en pensioen

Maar er is in Nederland veel vermogen dat niet belast, maar juist gesubsidieerd wordt. Namelijk de twee belangrijkste vermogensbronnen voor veel huishoudens: de eigen woning en het opgebouwde pensioen.

Over de eigen woning betalen mensen wel wat belasting, via het eigenwoningforfait, maar daar staat veel meer hypotheekrenteaftrek tegenover. Netto ontvangen mensen dus subsidie over hun woning. En het totale pensioenvermogen van alle pensioenfondsen bij elkaar bedraagt meer dan 2000 miljard euro. Over de vermogensinkomsten betalen pensioenfondsen geen belasting.

"En daarop legt de overheid ook geld bij", zegt Gerritsen. Want op het moment dat je inkomen uit werk in een pensioenfonds stopt betaal je daar ook geen belasting over. En als je pensioen wordt uitgekeerd is de inkomstenbelasting die je dan betaalt een stuk lager dan de inkomstenbelasting van werkenden.

Tientallen miljarden

"Voer je een gematigd belastingtarief in op de inkomsten uit deze vermogens, dan levert dat al snel tientallen miljarden op. Deze opbrengst kun je dan gebruiken om de belasting op arbeid te verlagen", zegt Bas Jacobs. "Zo wordt de belastingdruk beter verdeeld over arbeid en kapitaal."

Volgens hem zouden de belastingtarieven in de inkomstenbelasting met zo'n 10 procentpunten omlaag kunnen als huizen en pensioenen net zo worden belast als spaargeld en beleggingen. De tarieven van de eerste twee belastingschijven zijn nu rond de 37 procent. Het tarief voor schijf 3, voor inkomen boven de 78.000 euro, is ruim 49 procent.

Volgens Jacobs is een betere verdeling van de belastingen over arbeid en kapitaal beter voor de economie. "Mensen krijgen dan meer prikkels om meer en langer te werken, carrière te maken en te ondernemen. En de economie wordt minder gevoelig voor financiële schokken." De winst daarvan is volgens hem groter dan het nadeel van een wat hogere gemiddelde belastingdruk op vermogensinkomsten.

Toeslagen

Aart Gerritsen van de Erasmus Universiteit Rotterdam wijst op nog een andere manier om werken meer te laten lonen. Dan gaat het vooral om toeslagen en belastingkortingen. "Je ziet dat veel middeninkomens ook nog profiteren van toeslagen en heffingskortingen. Die worden rond de middeninkomens afgebouwd. En daardoor zie je dat als middeninkomens 100 euro meer verdienen, ze een groot deel kwijt zijn aan meer belasting en minder toeslagen en kortingen."

Dat maakt het volgens hem onnodig onaantrekkelijk voor middeninkomens om meer te werken. Hij pleit er daarom voor dat zulke toeslagen en kortingen meer toegespitst worden op de laagste inkomens. Want de grootste groep werkenden zijn toch de middeninkomens en die hebben dan meer prikkels om meer te werken.

Belangen

Economen hebben dus wel voorstellen om werken meer te laten lonen. Toch gebeurt dat niet, hoe komt dat dan? "Vermogenden, huizenbezitters, gepensioneerden, die weten hun belangen heel goed te behartigen", zegt Bas Jacobs. "Als je die tegen de haren instrijkt dan heb je een groot electoraal probleem."

"Mensen horen vooral: mijn eigen huis moet dan zwaarder belast worden", zegt Gerritsen. "Maar ze beseffen niet dat ze dan ergens anders minder belasting hoeven te betalen. Dat is een boodschap die voor de politiek moeilijk te vertellen is."

Toch ziet hij wel langzame verschuivingen. Het CDA was bijvoorbeeld lang tegen een stapsgewijze afschaffing van de hypotheekrenteaftrek. Maar bij de afgelopen verkiezingen waren ze ervoor.

Beveiligers op Schiphol gaan vandaag toch niet staken. De vakbonden FNV en CNV hebben afspraken gemaakt met Schiphol en de beveiligingsbedrijven over betere arbeidsomstandigheden op de luchthaven. Reizigers hoeven daarom vandaag geen rekening te houden met langere wachttijden, zegt Schiphol.

Het gaat onder meer om afspraken over de pauzetijden en plaspauzes. "Beveiligers konden niet volledig van hun pauze genieten", zegt bestuurder Serda Karabulut van FNV. "Afgelopen tijd zijn de looptijden van de werkplek naar de pauzeplek veranderd, ten nadele van de beveiligers." Er is afgesproken dat de pauzetijden meer in overeenstemming zijn met de looptijden.

Ook kregen beveiligers te weinig rust na opeenvolgende werkdagen, vindt de vakbond. "We hebben afgesproken dat beveiligers 48 uur rust krijgen als ze vijf of meer dagen achter elkaar werken", zegt Karabulut. "Het gebeurde ook te vaak dat verlofdagen niet werden goedgekeurd." Daar komt verandering in, stelt de vakbond.

De bonden hebben ook afspraken gemaakt over vrouwelijke beveiligers. Een tekort aan vrouwelijk personeel leidt ertoe dat zij vaak lang achter elkaar reizigers moeten fouilleren. Mannen mogen namelijk geen vrouwen fouilleren. "In de nieuwe afspraken is geregeld dat vrouwen maximaal een uur achter elkaar mogen fouilleren", zegt Karabulut.

Reizigers in de wacht

Sinds mei is de beveiliging op Schiphol anders geregeld. Eerder waren er vijf bedrijven die de beveiliging regelden, nu zijn dat er nog drie. Het leidde tot problemen met onder meer het rooster, pauzes, verlof en de bezetting, stelt de vakbond.

Afgelopen maand legden beveiligers daarom al meerdere keren kort hun werk neer. De wachttijden voor reizigers liepen daardoor op.

De afspraken tussen de vakbonden, Schiphol en de beveiligingsbedrijven moeten uiterlijk volgend jaar in de meivakantie allemaal geregeld zijn.

De koopkracht ontwikkelt zich volgend jaar iets beter dan in augustus nog geraamd werd. Dat zegt het Centraal Planbureau. In augustus ging het CPB ervan uit dat een doorsnee huishouden er volgend jaar 0,3 procent op achteruitgaat in koopkracht.

Door de maatregelen die op Prinsjesdag zijn aangekondigd is de raming nu een achteruitgang van 0,1 procent voor het doorsnee huishouden.

Plusje voor laagste inkomens

Alleen de laagste inkomens gaan er volgend jaar iets op vooruit: +0,2 procent. En gepensioneerden: +0,3 procent. Gepensioneerden krijgen er geld bij doordat pensioenfondsen er goed voorstaan en daardoor de pensioenen kunnen verhogen. De koopkracht van de laagste inkomens groeit een beetje doordat werkenden een grotere korting krijgen op hun inkomstenbelasting.

"Er gebeurt wel iets om voor bepaalde groepen de koopkracht iets op te krikken", zegt CPB-directeur Pieter Hasekamp. "Het kabinet heeft ervoor gekozen om werkenden een steuntje in de rug te geven door die arbeidskorting iets te verhogen."

Focus op kwetsbaren

"We hebben in augustus gezegd: focus nu vooral op kwetsbare groepen en zorg tegelijkertijd dat we minder afhankelijk worden van geïmporteerde fossiele energie", zegt Hasekamp. "En je zou kunnen zeggen, dit pakket komt daar half aan tegemoet."

Het kabinet kiest volgens het CPB voor gerichte steun aan huishoudens met een lager inkomen en voor ondersteuning bij verduurzaming. Zo kondigde het kabinet in het voorjaar al aan dat er weer een Tijdelijk Noodfonds Energie komt. Mensen met een laag inkomen en hoge energierekening kunnen steun uit dat fonds krijgen.

Ook komt er hulp bij energiebesparende maatregelen in huis en is binnenkort subsidie beschikbaar voor het inruilen van een brandstofauto voor een tweedehands elektrische auto.

Onzekerheid

Het CPB zegt erbij dat er nog veel onzekerheid is rondom de koopkrachtcijfers, ten eerste omdat er nu een minderheidskabinet is. Dat betekent dat voor veel Prinsjesdagmaatregelen nog politieke steun moet worden gezocht.

Daarnaast is er de situatie rond Iran. Wanneer de oorlog daar aanhoudt of verergert kunnen de brandstof- en energieprijzen verder stijgen. Dan zullen vooral huishoudens geraakt worden met een laag tot middeninkomen die veel gas gebruiken en/of veel kilometers rijden.

Nibud is bezorgd

Het Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting (Nibud) benadrukt dat de koopkracht vooral achteruitgaat door belastingverhogingen van het kabinet. De inkomstenbelasting gaat omhoog. "Dit merken mensen in januari direct op hun loonstrook. Zonder deze plannen zouden mensen er gemiddeld een ruime procent op vooruit gaan", aldus het Nibud.

Sommige bezuinigingsmaatregelen zijn uitgesteld tot 2028. Het Nibud is dan ook bezorgd over wat er dan gebeurt. "Nu al kunnen veel huishoudens met een laag inkomen en extra zorgkosten hun minimaal noodzakelijke uitgaven niet betalen", zegt Nibud-directeur Mattias Gijsbertsen.

"Het uitstel van een aantal plannen neemt een deel van de druk weg. Maar voor hoelang? Komt de klap alsnog in 2028? We roepen het kabinet op om deze kwetsbare groep ook op de langere termijn te ontzien en niet op te zadelen met onvermijdbare financiële problemen."

Economie groeit

De Prinsjesdagmaatregelen hebben volgens het CPB verder nauwelijks effect op de economische groei in 2027. Het CPB gaat net als in augustus nog steeds uit van een economische groei van 1,2 procent volgend jaar. Het begrotingstekort komt naar verwachting uit op 2,2 procent en de staatsschuld op 46,7 procent van het bruto binnenlands product.

De Raad van State heeft geen grote bezwaren tegen de plannen van het kabinet over Schiphol. Er moet wel nog het een en ander aangepast worden, met het oog op omwonenden en het milieu, blijkt uit hun advies. Hoewel de minister en Schiphol zelf blij zijn, hebben omwonenden en de Milieufederatie nog hun bedenkingen.

Al jarenlang is er gesteggel over het aantal vluchten op Schiphol. Schiphol moest krimpen vanwege geluidsoverlast voor omwonenden, maar er was discussie over hoeveel vluchten precies. Toenmalig minister van Infrastructuur en Waterstaat besloot uiteindelijk dat er nog 478.000 vluchten van en naar Schiphol zouden mogen vertrekken.

Nu is het aan huidig minister Karremans om de regels over het maximale geluid, de veiligheid, het gebruik van start- en landingsbanen en de uitstoot van stoffen rondom de luchthaven te verbeteren.

Omwonenden vinden het aantal vluchten nog altijd te hoog. "We vinden dat nog steeds onze gezondheid niet wordt meegenomen in de besluitvorming", zegt Stefan Molenaar namens de bewoners.

Geen fundamentele bezwaren

De Raad van State heeft geen fundamentele bezwaren tegen het voorstel. Daarmee lijkt het kabinet weer een stap dichterbij te komen in het vormen van wettelijke regels over het aantal vliegbewegingen en in het verminderen van de geluidshinder voor omwonenden, het zogeheten luchthavenverkeersbesluit (LVB).

Tegelijkertijd is de RvS ook kritisch: de duidelijkheid voor omwonenden is namelijk nog altijd onvoldoende. Zo luidt het advies om duidelijk uit te leggen welke maatregelen getroffen kunnen worden als de geluidsnormen worden overschreden. En als de luchthaven wil doorgroeien naar 500.000 vluchten, wat met deze regels mogelijk is, moet volgens de RvS eerst de bescherming van omwonenden op orde zijn.

Bovendien vindt de RvS de onderbouwing van de milieubelangen nog niet voldoende. Het kabinet stelde voor deze regels een milieueffectenrapport op, maar de keuzes die het kabinet daarin maakt zijn volgens de RvS nog te onduidelijk.

'Niets liever dan duidelijkheid'

Toch is minister Karremans blij met het advies. "Gegeven alle kritiek die het LVB heeft gekregen, is dit advies van de Raad van State absoluut een opsteker", zegt hij. Ook zegt hij de opmerkingen van de RvS mee te nemen in de uiteindelijke regels.

Ook Schiphol zelf staat positief tegenover het advies. "Die 478.000 vluchten zijn genoeg om Schiphol als internationaal knooppunt in Europa in stand te houden", zegt bestuursvoorzitter van Schiphol Pieter van Oord. "Elke industrie wil niets liever dan duidelijkheid van de overheid. Dan kunnen we namelijk verder investeren."

Net zoals Schiphol, zijn ook luchtvaartmaatschappijen blij met de duidelijkheid die er nu is ontstaan."Die aandachtspunten lijken alleen maar nuttig om tot een weloverwogen besluit te komen, dat recht doet aan de omwonenden, Schiphol en de luchtvaartmaatschappijen", schrijft Brancheorganisatie Barin.

Werk aan de winkel

Toch zijn het de omwonenden die op basis van het advies zien dat er nog veel werk aan de winkel is voor de minister. "Toen ik het las moest ik eerst een beetje lachen, want er staat echt nog fundamentele kritiek in waar de minister nog niets mee heeft gedaan", zegt Molenaar.

Hij uitte een half jaar geleden namens de omwonenden al kritiek op de plannen van het kabinet, die volgens hem veel lijken op de kritiek die in het advies van de RvS staat. "Wij zien als omwonenden en bewoners dat dit niet zomaar opgelost is. We vinden namelijk dat onze gezondheid bijvoorbeeld nog niet wordt meegenomen in het beleid", zegt hij.

Molenaar hoopt dat de minister aan de slag gaat met het advies, met name met het oog op de bewoners.

Ook de Natuur en Milieufederatie Noord-Holland neemt het op voor de omwonenden in hun reactie. Wat de organisatie betreft moet de minister terug naar de tekentafel. "Ik hoop dat minister en ministerie niet horende doof en ziende blind blijven voor deze adviezen. De onderbouwing is als een kaartenhuis dat instort. Het ontwerp-LvB beschermt omwonenden onvoldoende tegen vliegtuiglawaai. Dat is nu klip en klaar", zegt Sijas Akkerman, directeur van de Natuur en Milieufederatie Noord-Holland.

De RvS adviseert het kabinet om rekening te houden met de opmerkingen voordat een besluit wordt genomen. Minister Karremans wil de nieuwe regels op 1 november laten ingaan.

Vakbond FNV eist 5,5 procent meer loon. Dat is dan inclusief automatische prijscompensatie, oftewel compensatie voor de inflatie. Daarnaast wil de vakbond 80 euro extra per maand. Hier zet de grootste vakbond van Nederland op in komend jaar bij nieuwe cao-onderhandelingen.

Traditiegetrouw komt de grootste vakbond van Nederland vandaag, de dag voor Prinsjesdag, met een nieuwe looneis. Vrijdag werd al bekend dat vakbond CNV inzet op 3 tot 5,5 procent loonsverhoging en daarnaast een hogere reiskostenvergoeding.

Schoonmakers staken

Naast de looneis maakt FNV vandaag bekend dat schoonmakers deze week gaan staken op onder andere Schiphol en stations. Daarmee protesteren ze tegen een cao die vakbond CNV en werkgeversorganisatie Schoonmakend Nederland hebben afgesloten.

De voorgestelde verhoging van 3,1 procent per januari 2027 en 3 procent per januari 2028 is voor vakbond FNV Schoonmaak niet voldoende en komt te laat. "Doordat de lonen niet zo veel stijgen als de inflatie gaan onze schoonmakers erop achteruit in koopkracht", zegt Caroline Lamberts, bestuurder FNV Schoonmaak.

Bovendien is de vakbond ontevreden over het feit dat in de nieuwe cao schoonmakers die sinds vrij recent (tot 6 jaar) in dienst zijn, minder geld krijgen uitgekeerd bij ziekte.

Opnieuw meer dan inflatie

De hogere looneis van 5,5 procent waar FNV vandaag mee komt, is volgens hen ook nodig door de inflatie. "We zien dat de inflatie stijgt en nog steeds bovengemiddeld hoog is, de arbeidsproductiviteit stijgt, de winsten van bedrijven zijn hoog en de arbeidsmarkt is nog steeds krap", zegt Jacqie van Stigt, cao-coördinator bij de FNV.

De looneis ligt ook dit jaar weer flink boven de prijspeilstijgingen. Door de oorlog in Iran loopt de inflatie in Nederland op tot boven de 3 procent.

80 euro

Vakbond FNV wil dus ook dat iedereen er 80 euro per maand bij krijgt. "Hiermee gaan de laagste inkomens er relatief meer op vooruit dan de hoogste", aldus Van Stigt.

Naast de looneis zet vakbond FNV dit jaar in op "zeggenschap van werknemers over AI en betere handhaving van cao-afspraken".

Volgens FNV zorgt de verdere ontwikkeling van AI op de werkvloer vooral voor een verhoging van de werkdruk en wordt het als excuus aangegrepen om te reorganiseren.

Het invoeren van nieuwe technologie moet daarom in goede banen worden geleid, waarbij "mens voor machine" gaat. In specifieke gevallen wil de vakbond dat via scholing geïnvesteerd wordt in de "AI-geletterdheid' van werknemers".

Geplande bezuinigingen van tafel

De vraag om meer loon komt bovenop de eis dat het kabinet geplande bezuinigingen op sociale zekerheid helemaal van tafel haalt.

Uit de gelekte Prinsjesdagstukken blijkt dat het sneller laten oplopen van de AOW-leeftijd van tafel is. Ook het verlagen van het maximum dagloon waarop de hoogte van de WIA-uitkering wordt gebaseerd gaat niet door. De geplande bezuiniging op de WW wordt uitgesteld tot 2029.

Op heterdaad betrapte winkeldieven kunnen vanaf vandaag een stuk duurder uit zijn. Het grootste incassobedrijf verhoogt vanaf vandaag de schadevergoeding van 181 euro naar 242 euro. Het is de eerste verhoging in veertien jaar tijd.

De verhoging is nodig "om het bedrag weer in verhouding te brengen en de preventieve werking te behouden", schrijft SODA. Het bedrijf wordt door een aantal grote supermarkten ingezet.

Veel mensen zullen de stickers met de waarschuwing 'Winkeldieven betalen 181 euro' wel kennen. Het is geen boete, maar een schadebedrag. Het is bij wet verplicht dat de veroorzaker van de schade deze moet vergoeden.

Afschrikken

Winkeliers zijn vaak veel tijd kwijt aan het doen van aangifte en het inschakelen van de politie. Ze kiezen daarom steeds vaker exclusief voor de route via een incassobedrijf. Dat wordt dan verzocht de schade bij de dief te innen. Bij een winkeldiefstal bestaat die schade doorgaans uit de tijd die winkeliers kwijt zijn aan de afhandeling van de diefstal.

Branchevereniging InRetail staat positief tegenover het doel van de verhoging, namelijk het afschrikken van winkeldieven. "Een jonge dief voelt een schadeclaim van meer dan 200 euro goed in de portemonnee. Wij staan natuurlijk positief tegenover elk instrument dat wordt gebruikt om criminaliteit in te dammen want diefstal blijft abnormaal", aldus een woordvoerder van Inretail.

Kruidvat is een van de winkels die gebruikmaken van de diensten van SODA. "De dief betaalt een schadevergoeding en wij doen geen aangifte bij de politie", zegt een Kruidvat-woordvoerder. De winkel zegt zo tijd te besparen, omdat de politie niet altijd ter plaatse kan komen maar er nu wel een snelle afhandeling is.

Wanneer er geen aangifte wordt gedaan, wordt een winkeldief ook niet strafrechtelijk vervolgd. InRetail moedigt winkeliers aan om aangifte te blijven doen. "Zodat de statistieken de werkelijke situatie blijven tonen."

Juridisch draagvlak

De vraag is of het schadebedrag voor de civiele rechter standhoudt als winkeliers geen tijd meer kwijt zijn met het doen van aangifte. Mede dankzij de dienstverlening van de incassobureaus zijn winkeliers vaak in een kwartier klaar met de zaak. In 2012 zijn destijds door verschillende incassobureau de kosten vastgesteld op 181 euro, omdat een winkelier gemiddeld 2 uur kwijt is.

In het verleden is het mensen al gelukt dit bedrag voor de rechter omlaag te krijgen omdat een winkelier niet goed kon bewijzen dat die daadwerkelijk zoveel tijd kwijt was. De komende tijd is het afwachten hoe rechters zullen omgaan met het nog hogere bedrag.

Meewerkende winkeldieven

Dieven die niet meewerken met de incassobureaus kunnen alsnog te maken krijgen met een rechtsgang, al is dat een kostbare en langere procedure. Problematisch wordt het als de dief niet meewerkt en de identiteit onbekend blijft.

Winkeliers en Soda moeten het dan ook vooral hebben van winkeldieven die meewerken en de rekening betalen. "De winkeldieven betalen. Ze hebben er ook een belang bij het op te willen lossen", zegt Niels van Os, directeur van SODA.

De kosten die elk huishouden betaalt voor onderhoud en beheer van het stroomnet gaan komend jaar flink omhoog. Hetzelfde geldt voor de kosten van gasleidingen. Dat blijkt uit een prognose van toezichthouder ACM van de nieuwe tarieven van de netbeheerders.

Een gemiddeld huishouden betaalt volgend jaar 89 euro meer voor de levering van elektriciteit en 52 euro meer voor gas. Dat is een stijging van bijna 20 procent vergeleken met dit jaar. Bovenop de transportkosten komen nog de kosten van gas en elektriciteit zelf, die door de oorlog rond de Perzische Golf verder stijgen.

De hogere kosten voor met name het stroomnet weerspiegelen de grote opgaven waar netbeheerders als Stedin en Liander voor staan. Nederland wil meer huizen bouwen en juist minder afhankelijk zijn van fossiele energiebronnen uit het buitenland, maar alle nieuwe wijken en windparken op zee vragen om extra kabels en transformatorstations.

"Hiervoor zijn grote investeringen van netbeheerders nodig die via de transporttarieven door huishoudens en bedrijven worden betaald", zegt Manon Leijten, bestuurslid van de ACM.

Miljarden voor verbouwing

De kosten voor de verbouwing van het stroomnet nemen de komende jaren alleen maar toe. In 2023 staken de netbeheerders nog iets meer dan 6 miljard euro in het stroomnet. Dit jaar ligt dat bedrag naar verwachting al dubbel zo hoog en in 2028 zou het boven de 16 miljard euro in een jaar komen.

Toch verwachten de netbeheerders niet dat de post 'netbeheerskosten' op ieders energierekening de komende jaren elk jaar met een vijfde toenemen, zoals volgend jaar dus het geval is. "De komende jaren blijft het wel stijgen, maar eerder met 5 à 7 procent per jaar", zegt Jinny Moe Soe Let van branchevereniging Netbeheer Nederland.

Niet bij elke netbeheerder stijgen de kosten even snel:

Dat de kosten voor huishoudens juist in 2027 zo snel toenemen, komt deels doordat eerdere uitbreidingen van het energienet onverwacht duurder uitvielen. "En de ACM gebruikt een nieuwe rekenmethode", zegt Moe Soe Let. De kern daarvan is dat de kosten van netbeheerders sneller worden vergoed en dat ze beter kunnen inspelen op de onzekere kosten die ze maken voor de uitbreiding van het net.

Kosten verschuiven

Het is al langer duidelijk dat de grote investeringen in het stroomnet de komende vijftien jaar kunnen leiden tot fors hogere energierekeningen. Dus keken ambtenaren vorig jaar naar opties om de kosten voor burgers aanvaardbaar te houden, bijvoorbeeld door warmtenetten te subsidiëren. In dat geval zijn er minder warmtepompen en dus minder elektriciteit nodig.

Voor dit soort ideeën hoeft het stroomnet minder te worden verzwaard. Dat bespaart geld. Een andere optie is om de investeringen van de netbeheerders meer te betalen uit de staatskas, via bijvoorbeeld een hogere staatsschuld. Op die manier verschuiven de kosten naar toekomstige generaties.

"Van dat laatste zijn wij geen voorstander", zegt Moe Soe Let. "Maar de vraag hoe verdeel je de kosten is wel belangrijk. Dat is een vraag die de politiek moet beantwoorden."

Flexibeler tarief

Toch hebben de netbeheerders zelf ook plannen. "We willen in 2029 gaan werken met een flexibeler tarief", zegt Moe Soe Let. "Het maakt dan uit op welk moment op de dag je stroom gebruikt." Dit soort daluren en piekuren zijn er nu ook al voor stroomlevering, maar dan straks ook voor de kosten van het net zelf.

Dat zou leiden tot minder pieken op het stroomnet, waardoor er ook minder investeringen nodig zijn.

Amazon heeft de samenwerking met de Amerikaanse vrachtluchtvaartmaatschappij 21 Air opgeschort. Een vrachttoestel van de luchtvaartmaatschappij, dat in opdracht van Amazon vloog, schoot 6 september in Miami van de landingsbaan. Daarbij kwamen vijf mensen op de grond om het leven.

Amazon heeft zelf geen vliegtuigen, maar werkt met meerdere bedrijven die onder hun vlag pakketjes vervoeren. 21 Air heeft acht toestellen die voor Amazon vluchten uitvoeren.

Eerdere waarschuwingen

Oud-medewerkers van 21 Air waarschuwden al voor het ongeluk dat het bedrijf zich niet aan de veiligheidsvoorschriften hield, meldde CBS News eerder. Volgens meerdere voormalige piloten hielden managers van het bedrijf bewust veiligheidsrapporten achter en werd bemanning onder druk gezet om zonder voldoende rust te vliegen.

Uit vrijgegeven opnames van het ongeval blijkt dat een piloot in het vliegtuig zijn collega in de cockpit iets meer dan een minuut voor de landing waarschuwde dat het vliegtuig te snel ging. Op die waarschuwingen is niet gereageerd in de cockpit.

De National Transportation Safety Board (NTSB), die het ongeluk onderzoekt, meldde vorige week wel dat uit gegevens van de vluchtdatarecorder bleek dat de piloten van het vrachtvliegtuig overwogen de landing af te breken nadat het toestel de grond had geraakt.

Twee voertuigen

Het vliegtuig gleed van de landingsbaan af en raakte vervolgens twee voertuigen. Vijf mensen kwamen om het leven, drie anderen raakten zwaargewond en twee anderen werden met lichte verwondingen opgenomen in het ziekenhuis. De twee piloten overleefden de crash.

Tegen persbureau Reuters zegt 21 Air dat het bedrijf "vertrouwen heeft in ons veiligheidsbeleid, onze procedures en onze trainingen".

Niet alleen binnen de politiek, ook daarbuiten is de discussie over de box 3-belasting weer opgelaaid. Vanaf 2028 zou er een nieuw systeem van belastingheffing ingaan op spaargeld, beleggingen en vastgoed, maar of dat doorgaat is onduidelijk. De coalitie is er nog niet uit.

Buiten Den Haag is de één blij met uitstel, de ander niet. Hoe kijken verschillende typen vermogenden naar de geplande wetswijziging en het uitstel daarvan?

Cryptobeleggers

Blij zijn bijvoorbeeld beleggers in crypto, met name vanwege de vermogensaanwasbelasting, zegt cryptobelegger Rob Duijvestijn. "Goed dat ze terug zijn naar de tekentafel, want met deze wet wordt risico nemen voor mij afgestraft in plaats van beloond."

Hoe wordt er belasting geheven in de nieuwe wet

De discussie over box 3 gaat over de manier waarop er belasting wordt geheven over de inkomsten die met vermogen worden verdiend.

De ene manier is via een vermogensaanwasbelasting. Dan betaal je elk jaar belasting over de winst die is gemaakt, ook als die nog 'vastzit' in bijvoorbeeld aandelen of crypto. Wie geen spaargeld heeft om die belasting te betalen, moet (een deel van) de aandelen of crypto verkopen.

De andere manier is via een vermogenswinstbelasting. Dan betaal je alleen belasting op het moment dat je je aandelen of vastgoed verkoopt. Het nadeel is dat belastingbetalers de verkoop van hun aandelen dan kunnen uitstellen en zo belasting kunnen ontwijken.

Duijvestijn is tegen de gekozen vorm in het nieuwe stelsel. Hij legt uit dat het voor hem als cryptobelegger ingewikkeld is om aanwasbelasting te betalen, omdat de cryptomarkt heel sterke stijgingen en dalingen van de koers kent.

"Je kunt 100 procent rendement maken, maar ook veel verlies. Als je het geld dan niet reserveert om de belasting tussendoor te betalen, kun je financieel in de problemen komen", zegt hij. "Wie in december een piek raakt en in het voorjaar een crash meemaakt, betaalt over winst die niet meer bestaat."

Vastgoedbeleggers

Vastgoedbeleggers, zoals verhuurders, zijn juist niet blij met het uitstel. Hoewel zij geen aanwasbelasting gaan betalen, zouden ze graag willen dat de nieuwe wet sneller ingaat. In box 3 betalen ze nu 36 procent belasting over een fictief rendement van 6 procent, maar het echte rendement is vaak veel lager.

Dat komt bijvoorbeeld doordat veel verhuurders hun huurprijzen door de Wet betaalbare huur niet konden verhogen.

Verhuurder Wim Steenks heeft de huur van zijn vastgoed niet kunnen verhogen, omdat zijn huurders er al ruim 50 jaar in zitten. Omdat hij sinds 2021 over een hoger fictief rendement betaalt van 6 procent levert hij meer in dan er aan huuropbrengsten binnenkomt.

Vastgoedbeleggers mogen op dit moment hun werkelijke rendement al doorgeven aan de Belastingdienst als ze denken dat dat lager is dan het fictieve rendement, maar de Belastingdienst rekent de woz-waardestijging van woningen ook mee als rendement. Omdat de huizenprijzen de afgelopen jaren alleen maar stegen, maakt Steenks op papier wel meer rendement.

"Als het leeg komt, verkoop ik het, want het kost me ieder jaar geld", zegt Steeks. Hij zou bij het belasten op werkelijk rendement, wat in het nieuwe stelsel gaat gebeuren, veel baat hebben. "Mits de kosten aftrekbaar zijn", zegt hij.

Pensioenbeleggingen

Een andere manier om pensioen op te bouwen, is door middel van beleggingen. Veel zzp'ers doen dat.

Dat kan via pensioenbeleggen bij een pensioenaanbieder, die dan geld voor je belegt op een aparte geblokkeerde pensioenrekening. Of je kunt het zelf beleggen via een gewone beleggingsrekening. Pensioenaanbieders zagen al een stijging in het aantal nieuwe klanten.

Petra van Rooijen is ondernemer en een van die zelfstandige beleggers die bij het nieuwe stelsel overweegt om over te stappen naar pensioenbeleggen. "Mijn kijk is wel veranderd door het nieuwe stelsel", zegt ze.

Ze is tegen de vermogensaanwasbelasting, omdat ze dan jaarlijks belasting moet betalen over koerswinsten die nog niet in geld zijn omgezet, omdat ze nog vastzitten in aandelen.

"Het voelt niet helemaal eerlijk om belasting te betalen over winst die alleen nog op papier bestaat. Daarnaast wil je je beleggingen juist zo lang mogelijk ongestoord laten groeien."

Als Van Rooijen ook zou gaan pensioenbeleggen, betaalt ze er pas belasting over als het pensioen wordt uitgekeerd. Daar staat tegenover dat ze de flexibiliteit kwijtraakt om het geld te kunnen opnemen voordat ze de pensioengerechtigde leeftijd bereikt.

"Die flexibiliteit was voor mij juist een belangrijke reden om niet voor pensioenbeleggen te kiezen, maar door het nieuwe stelsel gaat het belastingvoordeel van pensioenbeleggen voor mij zwaarder wegen dan voorheen."