Rabobank, ING en ABN Amro willen hun afhankelijkheid van Amerikaanse techbedrijven zoveel mogelijk verminderen. Dat bevestigen zij aan de NOS. De drie Nederlandse grootbanken zijn hiervoor in overleg met andere Europese banken.

Banken leunen nu nog vooral op Amerikaanse technologie, zoals clouddiensten en kunstmatige intelligentie (AI). "Wij zijn afhankelijk van Amerikaanse techgiganten, daar ga ik niet omheen draaien", zegt bestuursvoorzitter Stefaan Decraene van Rabobank tegen de NOS. "Onze belangrijkste it-leveranciers zitten in Amerika."

Hij reageerde op zorgen bij de Europese Commissie en toezichthouders als de Europese Centrale Bank (ECB) over de afhankelijkheid van Amerikaanse big tech.

Die zorgen groeiden sinds president Trump in april een wereldwijde handelsoorlog dreigde te ontketenen, ook met de Europese Unie. De afgelopen maanden kwam daar de dreiging van een invasie van Groenland nog bij. De afhankelijkheid van Amerikaanse technologische bedrijven zou kunnen worden ingezet als drukmiddel, vreest de EU.

Europese soevereiniteit

Hoewel er volgens Rabo-topman Decraene geen concrete signalen zijn dat Amerikaanse techbedrijven de systemen uit kunnen zetten waardoor bijvoorbeeld klanten geen geld meer kunnen overmaken, is Rabobank zich wel van dit risico bewust. "We werken daarom met een aantal partijen aan oplossingen. Want dit kunnen we als Rabobank niet alleen doen."

Volgens Decraene hebben de Europese banken zelf het initiatief genomen, en doen zij dit niet onder druk van toezichthouders als de ECB of De Nederlandsche Bank (DNB): "We kijken of we hier cloud- en datastructuren kunnen opzetten om de Europese soevereiniteit te bewaren."

ING bevestigt dat het in hetzelfde verband werkt aan manieren om minder afhankelijk te worden van Amerikaanse techbedrijven. De bank noemt concreet clouddiensten. Topman Steven van Rijswijk zei twee weken geleden bij de presentatie van de jaarcijfers tegen de NOS dat ING een eigen cloudomgeving heeft: "Maar laten we ons niet voor de gek houden. Veel onderdelen van deze infrastructuur worden geleverd door Amerikaanse ondernemingen."

Europese iDeal

Decraene van Rabobank wijst als voorbeeld naar de manier waarop zestien grote Europese banken momenteel samenwerken in Wero, de Europese versie van de Nederlandse betaaldienst iDeal. Dat moet een alternatief worden voor de Amerikaanse betaaldiensten Visa, Mastercard, PayPal, Apple en Google.

Bij dit European Payments Initiative zijn naast Rabobank, ING en ABN Amro ook grote Europese banken als Deutsche Bank, het Belgische KBC en het Franse BNP Paribas, Crédit Agricole en Société Générale aangesloten.

Decraene benadrukt dat Europese alternatieven voor Amerikaanse technologie er niet vandaag of morgen zullen zijn. "Het gaat tijd in beslag nemen. Ik denk dat we hier toch praten over drie, vijf jaar."

Rabobank boekt wat minder winst na recordjaar

Rabobank heeft het afgelopen jaar iets minder winst gemaakt dan in 2024, toen het een recordwinst boekte, zo maakte de bank vanmorgen bekend bij de presentatie van de jaarcijfers over 2025. De lichte daling kwam vooral doordat de bank meer geld apart moest zetten voor leningen die mogelijk niet worden afbetaald.

De bank wijst in de jaarcijfers over 2025 naar de schommelende macro-economische omstandigheden van vorig jaar. Die ontstonden vooral door de handelsoorlog die de Verenigde Staten in april wereldwijd ontketende.

Onderaan de streept boekte Rabobank een nettowinst van ruim 4,9 miljard euro. Dat is 4 procent minder dan de 5,1 miljard euro uit het recordjaar 2024. Wel was de winst vorig jaar hoger dan in 2023.

Van de winst maakte de coöperatieve bank 300 miljoen euro over aan maatschappelijke doelen. Zo ging er 60 miljoen euro naar de bouw van een nieuwe vleugel van het Prinses Máxima Centrum in Utrecht.

Philips heeft in 2025 voor het eerst in jaren weer winst gemaakt. Die kwam uit op 897 miljoen euro. De goede resultaten zijn vooral te danken aan de hogere verkoop van tandenborstels en scheerapparaten.

Ook de verkoop van medische apparatuur aan ziekenhuizen nam in de laatste drie maanden van vorig jaar toe. Volgens topman Roy Jakobs groeide met name de verkoop in Noord-Amerika. Dat is opvallend, omdat het afgelopen jaar de Amerikaanse importheffingen werden ingevoerd.

Philips denkt dit jaar de pijn van de heffingen iets meer te voelen. "We verwachten dat de heffingen ons honderden miljoenen extra zullen kosten, maar door maatregelen te nemen verwachten we dat de impact op de resultaten gering zal blijven", zegt Jakobs.

De positieve jaarcijfers voor Philips volgen na jaren van verlies door de grote problemen met de slaapapneu-apparaten. Philips moest in totaal 1,1 miljard dollar aan schikkingen betalen. Het bedrijf leed in 2024 nog een verlies van 698 miljoen euro en het jaar ervoor een verlies van 463 miljoen.

Ook Philips zet meer in op AI

Vandaag maakt Philips ook aan beleggers bekend wat de strategie zal zijn de komende jaren. Topman Jakobs liet tijdens een persbijeenkomst al weten dat het bedrijf de pijlen nog meer wil richten op kunstmatige intelligentie (AI).

"Op dit moment zetten we AI al in bij een aantal van onze apparaten, om te kunnen inschatten hoe groot de kans is dat iemand een hartinfarct krijgt", aldus Jakobs.

Naar verwachting zal Jakobs de komende jaren verantwoordelijk blijven voor het doorvoeren van de nieuwe strategie bij Philips. De raad van commissarissen wil zijn aanstelling als topman verlengen, bleek vandaag. De aandeelhouders stemmen hier in mei over, maar dat is doorgaans niet meer dan een formaliteit.

Door het overvolle stroomnet kunnen duizenden bedrijven die graag willen uitbreiden dat nu niet. En nog even en in Utrecht kunnen nieuwe huizen helemaal geen elektriciteitsaansluiting meer krijgen. Het stroomnet zit dan vol. Daardoor komt alleen al in Utrecht de bouw van 22.000 nieuwe woningen in gevaar. Batterijen kunnen een oplossing bieden, maar Nederland benut die opslag nog amper, zeggen experts.

Volgens topman Marinus Tabak van RWE Nederland, een bedrijf dat batterijen bouwt voor de opslag van elektriciteit, heeft dat alles te maken met de dubbele tarieven die batterijen moeten gaan betalen voor gebruik van het elektriciteitsnet. Eén keer voor het opslaan van stroom en één keer voor het terugleveren."

"In Duitsland betalen we veel minder netkosten voor batterijen. In Nederland zien ze ons als grootverbruiker van stroom. Dat is natuurlijk niet reëel, omdat we de elektriciteit niet verbruiken, maar even tijdelijk opslaan en daarna weer doorsturen."

Opslag in batterijen komt daardoor in Nederland maar moeilijk van de grond, omdat het economisch minder rendabel is dan in andere landen, zegt hij. RWE Nederland is van plan de grootste batterij van Nederland te bouwen, maar het bedrijf aarzelt nog. "Eigenlijk verlenen we het netwerk een dienst door het net te ontlasten. En in plaats van dat we daarvoor beloond worden, moeten we daar extra voor betalen."

Geen stroom voor huizen

Woningen hebben tot nu toe nog weinig last van de netcongestie. Maar vanaf 1 juli zijn ook nieuwe huizen en wijken niet langer zeker van een aansluiting op het stroomnet. En dat heeft grote maatschappelijke gevolgen, zegt de Utrechtse wethouder energie en klimaat Senna Maatoug (GroenLinks). "Dan is het niet langer een vraag van verdelen, maar wie krijgt wel elektriciteit en wie niet. We vragen echt om urgentie vanuit Den Haag. Maatregelen zijn al in kaart gebracht, maar blijven nu op de plank liggen."

Oude regels zitten de overgang naar een nieuw energiesysteem in de weg, vindt Tabak. "De overheid reageert te traag." Terwijl de vraag naar stroom steeds verder stijgt. Dat betekent steeds meer elektriciteit door alle elektriciteitskabels. Het aanbod van stroom van windmolens en zonnepanelen stijgt ook. Dat geeft nog meer drukte op het net. Batterijen kunnen het teveel aan stroom tijdelijk opslaan, zegt Tabak.

Maar er is nog een probleem voor de overgang naar een nieuw energiesysteem: het is nu onduidelijk waar en hoeveel batterijopslag in de toekomst nodig is. "Dat is juist het gemis en wat in andere landen wel gebeurt", zegt Jeroen Neefs van de brancheorganisatie voor energieopslag. "Een land als Italië heeft een 'nationale opslagdoelstelling' en heeft vervolgens aanbestedingen georganiseerd. Dan heb je mechanismes die elkaar helpen en kan opslag ook versneld worden ingezet."

Honderd uur energie

Ook zijn er in Nederland zorgen omdat alle lithiumbatterijen nu nog uit China komen. Vooral lithium-ion-batterijen, oplaadbare batterijen die in consumentenelektronica en elektrische auto's zitten. Zijn de Chinezen op dat gebied nog in te halen? Tabak: "Op het gebied van lithium-ion wordt dat een uitdaging. Maar misschien op andere gebieden nog wel. We hebben ook systemen nodig die bijvoorbeeld voor honderd uur energie kunnen opslaan. We moeten kijken of we die technologie hier kunnen maken."

Dat doen ze op de campus van de TU Delft. Daar staat een ijzer-luchtbatterij. De techniek gebruikt het roesten van ijzer om te ontladen en het ontroesten van ijzer om op te laden. Daarmee is energie tot wel vier dagen op te slaan, zegt Aytaç Yılmaz, oprichter van Ore Energy.

De techniek is nog in ontwikkeling, maar het bedrijf wil binnen twee jaar honderden batterijen per jaar gaan maken. Ze hebben dan wel steun nodig van het nieuwe kabinet, zegt de oprichter. "Nederland heeft een zeer gunstig klimaat om technologie te ontwikkelen. Maar om de productie op te schalen, zijn er nu juist beperkingen. In andere landen ondersteunen ze bedrijven actief."

Voorrang

De Autoriteit Consument en Markt (ACM) zegt in een reactie dat er vanaf dit jaar door de netbeheerders geen ruimte op het net voor kleine aansluitingen zoals woningen meer wordt gereserveerd. Maar de woningbouw krijgt wel, na noodzakelijke voorzieningen als gemalen, politiebureaus en ziekenhuizen, voorrang boven bedrijven die in de wachtrij staan.

Exploitanten van batterijen worden volgens de ACM niet benadeeld. Ze kunnen in Nederland aanspraak maken op tariefkorting, als ze de energie niet aan het net leveren op de piekmomenten, en ze krijgen voorrang op alle partijen in de wachtrij als ze congestie verzachten.

Trouwe klanten van internetproviders betalen vaak te veel voor hun abonnement. En dat moet veranderen, vindt de Autoriteit Consument & Markt (ACM). De toezichthouder gaat internetaanbieders verplichten om voortaan duidelijker en transparanter te communiceren over onder meer aflopende contracten en prijswijzigingen.

Hoe ze hun klanten daarover moeten informeren wordt deze zomer bekend. Dan krijgen ze zogeheten "richtsnoeren". Nu doet elke aanbieder dat op zijn eigen manier. De ene stuurt een app, een andere een mail of ze verwijzen door naar de website.

"Het komt erop neer dat een consument dan zelf moet uitzoeken wat de voordeligste tarieven zijn", zegt een ACM-woordvoerder. "De huidige wetgeving biedt aanbieders ook ruimte om daar zelf invulling aan te geven."

Slapende contracten

Uit eerder onderzoek van de ACM bleek dat het loont om over te stappen naar een nieuwe aanbieder. Nieuwe klanten krijgen vaak een welkomstkorting. Maar als diezelfde klanten jaren trouw blijven aan die provider, zonder om te kijken naar hun contract, dan ontstaan er "slapende contracten". Dat betekent dat de oorspronkelijke contractperiode is verlopen en automatisch wordt verlengd. Ook betekent het dat klanten met een lagere internetsnelheid soms meer betalen dan iemand met een hogere internetsnelheid.

Loyaliteitsboete

Elk jaar worden abonnementen verhoogd voor bestaande klanten, dus voor mensen met zo'n slapend contract kunnen de kosten relatief snel oplopen. Hoe langer iemand klant is bij dezelfde aanbieder, hoe hoger deze 'loyaliteitsboete' wordt. In een paar jaar tijd kan het gaan om een stijging van 10 euro per maand.

Volgens de ACM laten zo'n 5 miljoen huishoudens geld liggen, omdat zij een slapend contract hebben. Het gaat vaak om oudere klanten van boven de 65 die een duur internetabonnement hebben en ook nog eens een lagere snelheid.

De vier Amerikaanse internetgiganten verwachten dit jaar bij elkaar voor zeker 500 miljard dollar (424 miljard euro) te investeren in onder meer datacenters en de apparatuur daarvoor. Dat blijkt uit de meest recente cijfers van Amazon, Alphabet (het bedrijf achter Google), Microsoft en Meta (het bedrijf van Facebook en Instagram).

Deze bedrijven gebruiken allemaal datacenters: vaak grote gebouwen vol rekken met computerservers. Daarop draaien computerprogramma's of worden bestanden opgeslagen. Ze verhuren die computerruimte aan andere bedrijven (vooral Amazon, Microsoft en Google) en gebruiken die voor hun eigen diensten (zoals Facebook, Instagram en YouTube).

De bedrijven krijgen geregeld kritiek op de investeringen in grote datacenters, vanwege het hoge stroom- en waterverbruik. Ook moet de apparatuur vaak na een aantal jaar vervangen worden. Bedrijven die enorme datacenters gebruiken, zeggen dat er nou eenmaal vraag is naar computers voor opslagruimte en rekenkracht, waardoor de investeringen acceptabel zijn.

Internetgiganten investeren ook in Nederland. Zo opende Google in november nog een nieuw datacenter bij Winschoten in Groningen. En Microsoft wil zijn datacenter bij het dorp Middenmeer in Noord-Holland uitbreiden. De bouw daarvan begint naar verwachting in de tweede helft van 2027.

Investeringen in AI

In dit jaar verwacht alleen al Amazon 200 miljard dollar uit te geven aan gebouwen en apparatuur, maakt het bedrijf deze week bekend. Het bedrijf zegt niet precies hoeveel geld daarvan naar datacenters gaat, maar wel dat het bedrag voornamelijk gaat naar Amazon Web Services, de afdeling van het bedrijf die computerruimte verhuurt. "We zien een grote vraag naar deze diensten en blijven erin investeren", zei een topman van het bedrijf.

Ook Alphabet ziet een toenemende vraag naar het gebruik van Google-computerservers. Het bedrijf verwacht dit jaar 175 tot 185 miljard dollar uit te geven aan onder meer datacenters. Een deel daarvan is ook voor eigen gebruik: het bedrijf gebruikt ze voor de ontwikkeling van computerprogramma's op basis van kunstmatige intelligentie (AI).

Dat is ook waarom Meta verwacht dat het dit jaar tussen de 115 en 135 miljard uitgeeft op dit gebied. Ook daar gaat een deel naar de AI-afdeling. Een ander deel is bedoeld voor Facebook en Instagram.

De verwachte investeringen van Amazon, Alphabet en Meta komen samen uit op 490 tot 520 miljard dollar. Daar komen investeringen van Microsoft nog bovenop. Het bedrijf heeft niet bekendgemaakt hoeveel geld het dit jaar exact gaat besteden aan gebouwen en apparatuur voor datacenters.

Maar in oktober zei Microsoft al dat het meer gaat uitgeven aan die apparatuur. Het afgelopen halfjaar kostte de aanschaf daarvan het bedrijf al ongeveer 42 miljard dollar. Microsofts totale kostenpost waar datacenters onder vallen, kwam in 2025 uit op 118 miljard dollar.

Geld snel terugverdienen

Amazon, Google en Microsoft denken dat zij de investeringen snel kunnen terugverdienen. Zij verdienen nu miljarden dollars per maand met hun datacenters. Zo haalde Amazon Web Services in de laatste drie maanden van vorig jaar een omzet van 35,6 miljard dollar. Voor de Google-afdeling die computerruimte verhuurt, kwam dat bedrag uit op 17,8 miljard.

De enorme investeringen zijn daarom logisch, zegt Microsoft. Het bedrijf zegt dat het al contracten heeft afgesloten waarmee de apparatuur wordt terugverdiend. "De vraag is heel erg groot", zegt ook Amazon. "We verdienen er zo snel als we kunnen geld aan."

Voor Meta zijn de investeringen meer gericht op de lange termijn. Dat bedrijf verdient zijn geld niet met de verhuur van computerservers, maar met de advertenties die mensen op Facebook en Instagram zien. De investeringen zijn bedoeld om daar uiteindelijk nog meer geld mee te verdienen.

Het bedrijf ontwikkelt bijvoorbeeld een computerprogramma dat automatisch video's vertaalt. Het idee is dat mensen daardoor meer tijd doorbrengen op Instagram. En dus dat zij meer advertenties zien, waardoor Meta uiteindelijk meer geld verdient.

Hoe groot is de kans dat het aanstaande Nederlandse kabinet nog dit jaar gaat vallen? Het is een van de nieuwste weddenschappen op Polymarket. Een Amerikaans platform waar je op zo'n beetje alles kunt gokken. De Kansspelautoriteit wil dit soort platforms aan banden leggen.

Je kunt het zo gek niet bedenken of er bestaat wel een weddenschap over op Polymarket: keert Jezus terug naar de aarde voor 2027? Wie wint de Golden Globes? Wanneer trouwt Taylor Swift? Maar ook: hoe groot is de kans dat de Amerikaanse president Trump Groenland inneemt?

De oprichter van Polymarket noemt het een voorspelplatform, maar de Kansspelautoriteit concludeert na onderzoek dat het een illegale goksite is. De toezichthouder wil dat de site voor Nederlanders onbereikbaar wordt en dat weddenschappen over de Nederlandse politiek van de site verdwijnen. Als dat niet gebeurt, kan het instituut bijvoorbeeld overgaan tot het opleggen van boetes.

Ella Seijsener, directeur vergunningen en toezicht bij de Kansspelautoriteit, waarschuwt: "Het aanbieden van weddenschappen op politieke gebeurtenissen is te allen tijde verboden in Nederland, ook als de website een gokvergunning zou hebben."

32 miljoen dollar

Wereldwijd steken mensen via Amerikaanse sites als Polymarket en Kalshi miljarden in gokken op politiek, het weer en sportwedstrijden. De sites zijn in België en Duitsland al geblokkeerd en zijn in Nederland illegaal. Toch ging er in een weddenschap over de formatie van de nieuwste coalitie in Nederland 32 miljoen dollar om.

Techondernemer Alexander Klöpping verkondigde vorig jaar dat hij een paar duizend euro had buitgemaakt door te wedden op de uitkomst van de afgelopen Tweede Kamerverkiezingen. De Kansspelautoriteit heeft hem daarop aangesproken.

"Polymarket normaliseert gokken door van vrijwel alles een kans om te gokken te maken", zegt Tony van Rooij, gokonderzoeker bij het Trimbos-instituut. Gebruikers kunnen bij Polymarket ongelimiteerd geld inleggen, zelf weddenschappen opzetten en hier een datum aan verbinden. De kansen, percentages en prijzen worden automatisch bepaald op basis van vraag en aanbod.

Van Rooij wijst op de gezondheidsrisico's van kansspelen. "Gokken klinkt wellicht onschuldig, maar het hangt vaak samen met schulden, schade aan gezinnen en relaties, eenzaamheid, depressie, wanhoop en andere schade."

Handelen met voorkennis

Crypto-expert Bart Mol verdiepte zich in de goksites en ziet in de weddenschappen een graadmeter van de samenleving. "Tijdens de afgelopen Amerikaanse verkiezingen zag je op Polymarket eerder dat Donald Trump ging winnen dan in kranten of op tv werd gemeld. Daarmee kun je met de wijsheid van de massa de uitkomst van gebeurtenissen voorspellen."

Polymarket, een bedrijf dat inmiddels miljarden waard is, maakt gebruik van cryptovaluta en blockchaintechnologie, waardoor gebruikers anoniem kunnen blijven. Daardoor bestaat het risico dat gebruikers handelen met voorkennis.

Zo werd recentelijk een weddenschap aangemaakt met de voorspelling dat de termijn van president Maduro van Venezuela voor het einde van januari ten einde kwam. Die voorspelling kwam uit toen Amerikaanse elitetroepen hem ontvoerden. Een gokker won enkele honderdduizenden dollars. In verschillende media wordt gespeculeerd dat het iemand uit het Witte Huis moet zijn geweest.

Verkiezingen beïnvloeden

In dat verband speelt een ander groot risico, volgens Seijsener van de Kansspelautoriteit. "De weddenschappen kunnen onafhankelijke democratische processen beïnvloeden, zoals verkiezingen. Dat is onwenselijk."

Zij grijpt ook de afgelopen Amerikaanse verkiezingen aan. "Tussen Kamala Harris en Donald Trump was het lang een nek-aan-nekrace totdat er veel geld op de winst van Trump werd ingezet." Seijsener vindt het aannemelijk dat het gedrag van kiezers is beïnvloed. "Mensen stemmen mogelijk anders als zij geld op de uitkomst inleggen."

Polymarket is door de NOS om een reactie gevraagd, maar het bedrijf heeft niet gereageerd.

Het Franse voedingsmiddelenbedrijf Danone roept ook in Nederland baby- en kindervoeding terug omdat er mogelijk de giftige stof cereulide in zit. Het gaat om batches van een aantal producten met de merknaam Nutrilon.

De terugroepactie volgt op vergelijkbare stappen van het Zwitserse voedingsmiddelenbedrijf Nestlé en overleg met de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA).

Nestlé riep begin januari in tal van Europese landen twee producten terug omdat er mogelijk cereulide in een van de gebruikte ingrediënten zat. Het vervuilde ingrediënt kwam uit China. Kinderen die de stof binnenkrijgen, kunnen last krijgen van braken, buikpijn en diarree.

Grenswaarde verlaagd

De Europese levensmiddelenautoriteit EFSA heeft maandag besloten om voor baby's de grenswaarde voor de aanwezigheid van cereulide te verlagen. Op grond daarvan heeft Danone na overleg met de NVWA besloten tot een vrijwillige terugroepactie van veertien Nutrilon-producten. Danone benadrukt dat de babyvoeding die na de terugroepactie nog in de winkel ligt, veilig is.

Vorige week riep Danone in Duitsland al drie batches van het babyvoedingsmiddel Aptamil terug. Daar zijn er vandaag in Duitsland en Oostenrijk tientallen bijgekomen.

In Frankrijk loopt een onderzoek naar een verband tussen met cereulide vervuilde babymelk van Nestlé en het overlijden van twee baby's.

De bitcoin is de laatste weken bezig met een flinke duikvlucht. En daar lijkt maar geen einde aan te komen. In de eerste week van dit jaar schommelde de prijs van de cryptomunt nog rond de 80.000 euro. Vanmorgen zakte de prijs voor één bitcoin naar 51.000 euro. Vorig jaar was de bitcoin op het hoogtepunt in oktober nog meer dan 100.000 euro waard.

Eén specifieke oorzaak voor de onrust over de cryptomunt is er niet aan te wijzen. "Er zijn zóveel mogelijke oorzaken. Het is bijna niet meer bij te houden", zegt Dennis Post, cryptodeskundige bij consultancybureau EY en hoogleraar op Nyenrode Business Universiteit.

De daling van zo'n 25 procent in een maand tijd wordt volgens Post vooral veroorzaakt door flinke onzekerheid op de financiële markten over de wereldeconomie, de geopolitieke onrust in de wereld en de inflatie die wereldwijd maar lastig onder controle komt. "Beleggers vluchten dan naar veilige havens, beleggingen die minder hard schommelen."

Geen nieuw stapje

Beleggingsexpert Jeroen Blokland denkt dat een soort stilgevallen ontwikkeling van cryptomunten meer van invloed is op de scherpe daling. "Bitcoin mist al een tijdje een katalysator", zegt hij. "Nieuws over regulering bijvoorbeeld. Een nieuw stapje dat bitcoin verder helpt op weg naar een volwassen beleggingscategorie."

Twee jaar geleden schoot de prijs van de bitcoin hard omhoog toen grote vermogensbeheerders de handel in bitcoin aanboden. Dat gebeurde met de introductie van zogenoemde exchange-traded funds (ETF's). Zo'n ETF volgt de actuele koerswaarde. Dat maakte het voor meer beleggers makkelijk om in te stappen in bitcoins, waar maar een beperkt aantal van is.

Begin vorig jaar schoot de bitcoin verder omhoog door beloftes van de herkozen Amerikaanse president Trump om de regels voor cryptomunten te versoepelen. Daarvan is vooralsnog niets gekomen.

Zo'n aanjager is er momenteel niet, zegt Blokland. "Die bitcoin-ETF was in 2024 echt een wow-moment. Het maakte bitcoin toegankelijker. Aan zulke ontwikkelingen schort het nu een beetje."

EY-analist Post noemt zulke beleggingsproducten van de bitcoin een mede-oorzaak van de scherpe daling van nu. Omdat de dure bitcoin door onder meer ETF's toegankelijker is geworden voor gewone beleggers, kunnen die ook zorgen voor een scherpere koersdaling. Bijvoorbeeld als veel particuliere beleggers uit schrik massaal verkopen. "Dat hebben we deze week gezien."

De koers zakt ook omdat sommige mensen bitcoins hebben gekocht van geld dat ze hebben geleend, zegt Blokland. Dit worden hefboomconstructies genoemd. Bij die lening wordt afgesproken dat als in dit geval de bitcoin onder een bepaalde prijs komt, je hem moet verkopen. Dat is om grote verliezen te voorkomen. Maar dit soort afspraken zorgen voor een domino-effect waardoor de koers nog meer daalt. "Dat zie je ook hier."

Niet het einde

Slecht nieuws creëert met name bij particuliere beleggers sneller paniek dan bij professionele. Het hoofd koel houden is volgens Blokland belangrijk. "Nu zie je weer mensen onder een steen vandaan kruipen en zeggen dat de bitcoin niets waard is. Particuliere beleggers zijn hier heel gevoelig voor. Ik zeg altijd: kijk even niet op X of LinkedIn."

Post vindt ook niet dat het einde is ingezet van de bitcoin. "De digitale munt is al tig keer doodverklaard. Maar als je in een breder perspectief kijkt, dan is de daling uit 2018 en 2022 percentagegewijs best vergelijkbaar met die van nu. Dus ik denk echt niet dat we nu het einde van de bitcoin- of cryptomarkt zien."

De 19 miljard euro die Nederland elk jaar extra aan defensie wil uitgeven, kan beter niet worden gestoken in de productie van traditionele onderdelen voor het leger. Het gaat dan om defensieonderdelen die ongeschikt zijn voor niet-militair gebruik, zoals tanks en munitie.

Het kan beter worden gebruikt voor het maken van producten waarin Nederland al een voorsprong heeft op andere landen, zoals chips voor in drones. De achterstand die Nederland met wapenproducties heeft op Europese bondgenoten, zoals Duitsland, Frankrijk en Spanje, is daarvoor te groot.

Dat adviseert De Nederlandsche Bank (DNB) naar aanleiding van een onderzoek over het effect van hogere defensie-uitgaven op de Nederlandse economie. Op de korte termijn zullen de miljarden worden gestoken in het snel uitbreiden van de militaire capaciteit, verwacht DNB. Uitbreiding van militair materieel zal dan in het buitenland worden gekocht.

Voor de langere termijn vindt DNB het verstandig om te investeren in eigen productie. En dan van onderdelen waar andere Europese landen niet in gespecialiseerd zijn. Economisch zou het bijvoorbeeld goed zijn om geld te steken in het maken van militaire onderdelen die ook buiten het leger gebruikt kunnen worden. "Denk aan chips die in een drone passen, maar even goed in een telefoon", schrijft DNB.

Chips, microscopen en zeevaart

Nederland heeft nu een voorsprong op andere landen met bijvoorbeeld halfgeleiders. Chipbedrijven als ASML en ASM International lopen hierin voorop. DNB noemt daarnaast ook specifieke typen microscopen en de zeevaart waar Nederland een voorsprong mee heeft. "Onze kennis en productiefaciliteiten op deze terreinen kunnen bijdragen aan het optuigen van een krachtige Europese defensie-industrie."

Bijkomend voordeel is dat Nederland naast de militaire opbouw ook de afhankelijkheid van andere landen kan afbouwen. Het Nijmeegse Nexperia is bijvoorbeeld ook gespecialiseerd in chips, maar laat die uiteindelijk produceren in China. Door een ruzie met het Chinese moederbedrijf is die productie in de knel gekomen. Even dreigde de Europese auto-industrie hierdoor zonder chips te komen.

Het kabinet moet volgens DNB dan wel snel keuzes maken: "Voor de defensiesector is het belangrijk dat ze weet dat ze jaren vooruit op de overheid kan rekenen als klant. De defensie-industrie gaat alleen nieuwe producten ontwikkelen, wat jaren kost, als ze voldoende zekerheid heeft op vraag aan het eind van het proces."

Inflatie

DNB verwacht overigens niet dat de economie meteen een flinke duw in de rug krijgt door de extra investeringen. In het verleden was dit wel zo, maar nu meldt defensie zich als extra werkgever in een toch al grote vraag naar arbeidskrachten. Dit kan leiden tot hogere lonen, wat weer kan leiden tot hogere prijzen door een toenemende inflatie.

"Om deze redenen verwachten we ook niet dat er op de korte termijn flinke groei volgt uit de hogere defensie-uitgaven", stelt DNB.

Uitkeringen voor mensen die veel hebben verdiend gaan flink omlaag, als een plan daarvoor van de formerende partijen D66, CDA en VVD doorgaat. Voor de hoogste inkomens gaat het om 926 euro per maand bruto, blijkt uit berekeningen van de NOS.

De maatregel wordt kort genoemd in de financiële bijlage van het coalitieakkoord. Hij zou in 2029 moeten ingaan en gaat ook voor dan al lopende uitkeringen gelden. Afgelopen jaar hadden 77.500 mensen een uitkering die dan bruto 926 euro lager zou worden, blijkt uit data van uitkeringsinstantie UWV.

Nog eens zo'n 83.000 mensen zouden ook een lagere uitkering krijgen dan nu, ook al gaat het bij hen om bedragen onder de 926 euro bruto.

Verlaagd uitkeringsplafond

De coalitie wil bezuinigen op de uitkeringen door het zogenoemde maximumdagloon te verlagen; dat is het laatst verdiende dagsalaris op basis waarvan de uitkering berekend wordt.

In de praktijk betekent dit dat mensen maximaal 3.705,52 euro bruto per maand kunnen krijgen. Momenteel is het uitkeringsplafond 4.631,90 euro. Voor een specifieke uitkering, de IVA, liggen de bedragen nu wat hoger. Die uitkering verdwijnt in de plannen van de nieuwe coalitie.

Het verlaagde uitkeringsplafond raakt mensen die een hoog salaris hebben gehad en een uitkering krijgen in de vorm van WW, WIA, ziektewet, ouderschapsverlof, partnerverlof en adoptieverlof.

Prikkel

Veel mensen die langdurig ziek zijn maken zich grote zorgen over het plan, horen ze bij belangenorganisatie Patiëntenfederatie. Een van hen is Sander van Boxtel. Hij is ICT'er en kan door een leverziekte en kanker amper werken. Als het plan doorgaat, wordt zijn WIA-uitkering met 600 euro per maand gekort.

"Deze maatregel wordt verkocht alsof de hoogste inkomens worden getroffen. Maar als je in de WIA (Wet werk en inkomen naar arbeidsvermogen, red.) zit heeft niemand meer een hoog inkomen", zegt Van Boxtel, die in Den Bosch woont.

Door zijn ziekte en behandelingen in Amsterdam heeft hij veel extra kosten voor reizen, parkeerkosten bij ziekenhuizen en medicijnen die buiten de verzekering vallen. En hij heeft te veel verdiend om zorgtoeslag te krijgen, zegt hij. Vanwege zijn ziektes denkt hij dat hij binnenkort werkloos is. Dan zal hij maandelijks zo'n 2.000 euro overhouden voor vaste lasten, levensonderhoud en alle medische kosten. Zijn huis staat al te koop, omdat de financiële situatie niet houdbaar is.

De formerende partijen willen het uitkeringsplafond onder meer verlagen om de instroom in de WIA terug te dringen. Ook willen ze de sociale verzekeringen, zoals de WW, "activerender" maken. Het verlagen van uitkeringen moet een prikkel worden om mensen weer aan het werk te krijgen.

"Ik word woedend als ik dat hoor", zegt Van Boxtel. "Werk is voor mij trots, sociale contacten - ik wil heel graag werken. Met een slopende leverziekte en kanker - heb je dan een prikkel nodig? Ik word er droevig van."

Klachten bij D66

Ook bij D66, dat de nieuwe minister van sociale zaken levert, komen er veel klachten binnen over het verlagen van het maximumdagloon. Toch zijn ze vastbesloten om door te gaan met het plan.

De formerende partijen halen inspiratie uit een recent overheidsonderzoek naar de WIA. Daarin staat dat het verlagen van uitkeringen "kan [...] leiden tot een positief effect op de arbeidsparticipatie". Ook zou er in Nederland sprake zijn van een "ervaren onrechtvaardigheid" tussen mensen die hoge en lage uitkeringen krijgen. Het verlagen van de hoogste uitkeringen kan volgens het rapport die "ervaren onrechtvaardigheid adresseren".

Het versoberen van uitkeringen levert ook geld op voor de staatskas. Jaarlijks komt het neer op ruim 800 miljoen euro.

Oliegigant Shell heeft vorig jaar afgesloten met een slecht kwartaal. De nettowinst kwam in de laatste drie maanden van 2025 uit op 4,1 miljard euro. Dat is een daling van 22 procent vergeleken met dezelfde periode een jaar eerder. Het concern kampte met flink lagere olieprijzen, hogere kosten en hogere belastingen.

De nettowinst kwam in 2025 in totaal uit op 17,8 miljard euro. Dat is 11 procent meer dan de 16,1 miljard euro nettowinst uit 2024. Het gaat daarmee weer iets beter met Shell: de twee voorgaande jaren maakte het bedrijf juist minder winst dan het jaar daarvoor. De komende jaren probeert Shell winstgevender worden, onder meer door kosten te besparen.

Omdat de winst afgelopen jaar dus hoger uitvalt, krijgen aandeelhouders 4 procent meer uitgekeerd. Ook gaat het bedrijf eigen aandelen inkopen. Daardoor hoeven beleggers de winst straks met minder andere aandeelhouders te delen.

Beleggers en analisten kijken bij olieconcerns doorgaans niet naar de nettowinst, maar naar de zogenoemde aangepaste inkomsten om bedrijven met elkaar te vergelijken. Dit cijfer kwam bij Shell vorig jaar uit op 18,5 miljard euro. Dat is een daling van 22 procent.

Alphabet, het moederbedrijf van Google, heeft het afgelopen jaar een recordomzet van meer dan 400 miljard dollar geboekt. Dat is 15 procent meer dan een jaar eerder. Dat maakte het Amerikaanse technologiebedrijf bekend bij de presentatie van de jaarcijfers.

De recordomzet is onder andere te danken aan gestegen advertentie-inkomsten. Ook Alphabets videoplatform YouTube behaalde goede resultaten. De inkomsten van dat platform waren voor het eerst meer dan 60 miljard dollar. "2025 was een fantastisch jaar voor het bedrijf", zei Alphabet-topman Sundar Pichai.

Alphabet is het op twee na grootste bedrijf ter wereld, gekeken naar de huidige beurswaarde. Het bedrijf passeerde onlangs de grens van 4000 miljard dollar aan beurswaarde. Op dit moment zijn alleen techbedrijf Apple en chipfabrikant Nvidia groter.

Topman Pichai zei tijdens de presentatie dat Alphabet de komende tijd nog meer geld wil steken in de ontwikkeling van kunstmatige intelligentie. Ook wil hij blijven investeren in de eigen zelfrijdende taxidienst Waymo. De zelfrijdende taxidienst heeft inmiddels al zo'n 400.000 ritten per week in de Amerikaanse steden waar ze al de weg op mogen.

De tarieven voor het opladen van elektrische auto's verschillen sterk per gemeente. Dat concludeert de ANWB uit een vergelijkend onderzoek. Het landelijke gemiddelde ligt op 0,48 euro per kilowattuur. Het goedkoopst is opladen in Nederweert, gemiddeld 0,33 euro, het meest betaal je in Oegstgeest, bijna 0,70 euro per kWh.

In het onderzoek heeft de ANWB gekeken naar alle laadsessies van vorig jaar bij openbare palen. Dat waren er meer dan 5,9 miljoen. Daarbij is alleen gekeken naar reguliere laadpalen; snellaadpalen zijn niet meegenomen.

Gemeenten zijn in Nederland de eerst verantwoordelijke voor het plaatsen van laadpalen. Dat gebeurt meestal via een opdracht aan een commerciële partij, een concessie. Daaraan worden wel voorwaarden gesteld, zoals een maximumprijs per kWh.

Samenwerken goedkoper

Veel gemeenten werken samen, zoals in Noord-Brabant en Limburg. Zij vormen samen een concessiegebied en de gemiddelde laadkosten zijn er laag. In gemeenten die zich niet hebben aangesloten, is opladen veel duurder. Zo is het verschil tussen de buurgemeenten Nederweert (0,33 euro) en Asten (0,62 euro) maar liefst 0,29 euro per kWh.

Ook in Zuid-Holland werken veel gemeenten samen. Daar is de gemiddelde prijs 0,40 tot 0,45 euro per kWh, terwijl in gemeenten die niet meedoen, zoals Leiden, Oegstgeest en Leiderdorp, de hoogste prijzen van het land worden betaald, bijna 0,70 euro.

Gemeenten hebben dus behoorlijk veel invloed op de kosten van elektrisch rijden voor hun inwoners, concludeert de ANWB, vooral voor mensen die geen eigen laadpaal hebben en zijn aangewezen op de publieke palen. Overstappen op elektrisch rijden wordt aantrekkelijker en sneller rendabel bij lage en uniforme tarieven, zegt de bond.

Misschien heb je 'm al binnen: de brief met de gemeentelijke belastingen. Ook dit jaar gaan die omhoog: de opbrengsten voor gemeenten stijgen met gemiddeld 6,5 procent. Gemeenten verwachten in totaal zo'n 15 miljard euro binnen te halen. Dat meldt het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) op basis van de gemeentebegrotingen.

De gemeenten halen het meeste binnen via de onroerendezaakbelasting (ozb), de parkeerkosten, de afvalstoffenheffing en de rioolheffing. Samen moet dat 13 miljard euro opbrengen. Vooral de eerste twee brengen veel op.

De afgelopen twee jaar steeg de ozb, de belasting voor het bezitten van een eigen huis, ook al. "Dat het nu weer omhooggaat, heeft deels te maken met hogere tarieven en dat de huizen meer waard zijn geworden", zegt CBS-hoofdeconoom Peter Hein van Mulligen.

'Niet-woningen'

Van de vier grote steden is de stijging het grootst in Utrecht, waar de ozb-opbrengsten met bijna 10 procent toenemen. Met 2,6 procent is de stijging in Den Haag het laagst. In Amsterdam en Rotterdam stijgt de ozb met zo'n 5,5 procent.

Volgens Van Mulligen is Amsterdam een vreemde eend in de bijt omdat de tarieven voor woningen daar zijn verlaagd. "Het kan wel voorkomen dat mensen meer moeten betalen omdat de waarde van hun huis is gestegen. Maar het zijn vooral de tarieven voor 'niet-woningen' zoals bedrijfsgebouwen die verhoogd zijn."

Naar verwachting komt er ruim 6 miljard euro binnen via de ozb. Gemeenten bepalen zelf hoe ze dat geld besteden. Dat geldt niet voor de afvalstoffenheffing en rioolheffing. Gemeenten moeten het geld ook echt uitgeven aan het ophalen en verwerken van afval en het beheer en onderhoud van het riool.

Parkeren wordt opnieuw duurder

Ook de parkeerkosten gaan opnieuw omhoog, vooral in Amsterdam, waar het aantal gebieden met betaald parkeren is uitgebreid. Ook de tarieven van parkeergarages zijn toegenomen door stijgende kosten van onderhoud.

De toeristenbelasting stijgt eveneens. Die moet gemeenten ruim 650 miljoen opleveren. Vooral in grote steden als Amsterdam worden meer toeristen verwacht. Er zijn ook gemeenten die de belasting nieuw hebben ingevoerd.

Daarnaast innen sommige gemeenten voor het eerst ook belasting over het verblijf van arbeidsmigranten. "Die mensen staan niet ingeschreven en daar maakt de gemeente ook kosten voor", zegt Van Mulligen. "Als er dus problemen zijn om de begroting rond te krijgen, is dat ook een manier om aan geld te komen."

'Ravijnjaar' uitgesteld

Gemeenten spraken lange tijd over een ravijnjaar, maar uit onderzoek blijkt dat het toch wat beter gaat met de financiën van gemeenten. Volgens Van Mulligen valt het voor dit jaar wel mee. "Het ravijnjaar is wat uitgesteld en de reserves zijn er nog."

Vorig jaar april heeft het kabinet besloten om 3 miljard beschikbaar te maken voor gemeenten. Daarmee is het ravijnjaar opgeschoven.

Zo'n 900 miljoen euro per jaar, dat verwachten D66, VVD en CDA jaarlijks aan suikertaks te innen als die in 2030 wordt ingevoerd. Voor eten en drinken met 6 procent suiker of meer moet de belasting worden betaald.

We zijn met ruim 18 miljoen mensen. Dus gemiddeld ben je er jaarlijks zo'n 50 euro aan kwijt. Iemand die suiker mijdt, zal eronder zitten en een zoetekauw kan juist een veelvoud van die 50 euro kwijt zijn.

Ongezonde keuzes

De partijen willen de taks invoeren zodat mensen vaker eten en drinken kiezen met een lager suikergehalte. "We maken ongezonde keuzes onaantrekkelijker", staat in het coalitieakkoord.

Het lijkt erop dat hoe hoger het suikergehalte, des te hoger de belasting wordt. Hoe die belasting precies zal worden geheven en hoeveel duurder bijvoorbeeld een chocoladereep wordt, is nog niet duidelijk.

De suikertaks is alleen voor voorverpakt voedsel. Dat lijkt aan de ene kant een praktische reden te hebben: voorverpakt voedsel moet een etiket hebben met de voedingswaarden, dus dan is makkelijk na te gaan of er 6 procent suiker of meer in zit.

Aan de andere kant heeft onverpakt voedsel soms een hoog suikergehalte, terwijl het toch in de schijf van vijf staat, zoals vers fruit. Stukken fruit hebben geen etiket met voedingswaarden en daarvoor gaat de suikertaks dan ook niet gelden. Fruit bevat naast suiker veel vezels, vitaminen en andere gezonde voedingsstoffen. Het advies is om dagelijks 200 gram fruit te eten.

Bevroren fruit

Dat kan tot de opmerkelijke situatie leiden dat de taks straks mogelijk wel geldt voor bijvoorbeeld bevroren, verpakte blauwe bessen en banaanschijfjes, en niet voor de verse variant. Terwijl die bevroren versies volgens het Voedingscentrum net zo gezond zijn.

"Ik neem aan dat ze een uitzondering maken voor bevroren fruit", zegt expert voeding en gedrag Liesbeth Velema van het Voedingscentrum. "Mensen met een kleiner budget adviseren we vaak diepvriesfruit te kopen. Het is even gezond en vaak wat goedkoper."

Koek van de bakker

Geen suikertaks voor onverpakt voedsel kan ook betekenen dat bijvoorbeeld losse zoetigheden bij de bakker niet extra worden belast. "Ontspringt de suikerrijke gevulde koek van de bakker dan de dans? We hebben nog veel vragen over de uitvoering", aldus Velema.

In het algemeen is het Voedingscentrum positief over een suikertaks. "Deze maatregel op zichzelf zal er niet voor zorgen dat overgewicht verdwijnt, maar het duurder maken van ongezond voedsel is wel een van de belangrijkste maatregelen. Daar zijn we verheugd over."

De brancheorganisatie van de Nederlandse voedselindustrie, FNLI, is minder enthousiast. "Onze verwachting is dat een generieke suikertaks niet effectief is", zegt Pascal Hopman van FNLI. Hij vindt het ook verkeerd dat onverpakt voedsel geen suikertaks krijgt. "Een onderscheid tussen verpakte en niet-verpakte suikerrijke producten tast een gelijk speelveld aan en is volstrekt niet effectief."

Verbruiksbelasting

Er is al een zogeheten verbruiksbelasting op alcoholvrije dranken, zoals sap en frisdrank. Die werd soms een suikertaks genoemd, maar hierbij maakt het niet uit hoeveel suiker er in de drank zit. Er is alleen een uitzondering voor water, melk en sojadrink. Dus voor bijvoorbeeld cola zero geldt deze verbruiksbelasting van 26 cent per liter ook.

Producenten van frisdranken en sappen vinden die verbruiksbelasting oneerlijk en zijn blij dat er nu een 'echte suikertaks' komt. "Suikerconsumptie vindt veel breder plaats dan alleen via dranken", zegt branchevereniging FWS. "Het grootste deel van de inname komt uit andere productcategorieën die momenteel niet worden meegenomen."

Belasting werkt

In veel landen, zo'n 120, bestaat al een suikertaks, vaak alleen als belasting voor drank met veel suiker. Uit onderzoek blijkt dat die werkt. Mensen kopen minder suikerrijke dranken en producenten verlagen het suikergehalte om minder of geen suikertaks te betalen.

De geplande Nederlandse suikertaks gaat dus ook voor eten gelden. Het Voedingscentrum is benieuwd in hoeverre voedselproducenten hun recepten dan aanpassen. In drank is suiker relatief makkelijk te vervangen door zoetstoffen, maar voor eten is dat soms een ander verhaal. "In bijvoorbeeld koek of taart is suiker soms ook nodig voor de structuur", zegt Velema van het Voedingscentrum.

Voedselgigant Nestlé roept in Frankrijk meer babymelk terug. Er wordt een nieuwe partij van het merk Guigoz teruggeroepen. Het bedrijf doet dat naar eigen zeggen naar aanleiding van een verlaging van de toegestane drempel van de giftige stof cereulide in Frankrijk.

"Omdat de methoden voor het analyseren van cereulide zich hebben ontwikkeld, roepen we vrijwillig een partij Guigoz-babyvoeding terug, naast de reeds teruggeroepen partijen", aldus Nestlé.

Overleden baby's

Het Franse Openbaar Ministerie onderzoekt of twee baby's zijn overleden als gevolg van het giftige ingrediënt in babymelk. Na de ontdekking van de besmetting van de babymelk en de terugroepacties, werd de toegestane drempel cereulide in Frankrijk verlaagd van 0,03 microgram per kilogram lichaamsgewicht naar 0,014 microgram. Het ministerie van Landbouw zei destijds al te verwachten dat de verlaging zou leiden tot meer terugroepacties.

Nestlé riep in januari en december al enkele partijen Guigoz en andere merken terug. Het Zwitserse voedselbedrijf ontdekte eind november in een Nederlandse fabriek de giftige stof cereulide in babymelkpoeder. Dat gebeurde in een productielijn waar net nieuwe machines waren neergezet. De productie werd stilgelegd en de nieuwe machines werden ontmanteld en verder onderzocht. Daarna werden volgens Nestlé alle producten teruggeroepen die van de nieuwe lijn waren gerold.

Zaak aangespannen

Consumentenorganisatie Foodwatch heeft in Frankrijk een zaak aangespannen tegen Nestlé en twee andere fabrikanten van babyvoeding. Volgens Foodwatch hebben de bedrijven en de autoriteiten het publiek "veel te laat" gewaarschuwd voor besmet melkpoeder. Nestlé spreekt dat tegen.

Demissionair staatssecretaris Heijnen (Belastingdienst) beantwoordt vandaag de allerlaatste vragen rond de nieuwe manier van belasting heffen op spaargeld, aandelen, cryptomunten en een tweede huis (box 3). Daarna is het zover: na jarenlange discussie en vertraging stemt de Tweede Kamer volgende week in met de nieuwe vermogensrendementsheffing.

Zo'n 3,4 miljoen Nederlanders die sparen en beleggen zullen daar vanaf 2028 wat van gaan merken: zij moeten meer papierwerk bijhouden en anders gaan afrekenen met de Belastingdienst.

Wat gaat er precies veranderen en waarom? De belangrijkste vragen op een rijtje.

Waarom ging box 3 ook alweer op de schop?

Om de belastingheffing op rendement simpel te houden, heeft de Belastingdienst sinds 2001 jarenlang één geschat, fictief rendement voor iedereen gebruikt. Maar de Hoge Raad zette in 2021 een streep door die methode, omdat het voor sommige mensen (vooral spaarders) nadelig uitpakte: ze maakten minder rendement dan waarmee de Belastingdienst rekende.

Sindsdien is de politiek op zoek naar een nieuwe manier om belasting te heffen op vermogen. Dat is alleen ingewikkeld gebleken, in de eerste plaats omdat politieke partijen er heel anders over denken.

Hoe denken partijen er dan over?

Dát het daadwerkelijk rendement moet worden berekend, daar is de politiek het wel over eens. Maar over de vraag hoe precies moet worden afgerekend en wat rechtvaardig is, verschillen partijen van mening.

Partijen als D66 en vooral GroenLinks-PvdA voelen meer voor een vermogensaanwasbelasting. Dat betekent dat je elk jaar betaalt over de winst die je hebt gemaakt, ook als die winst nog 'vastzit' in bijvoorbeeld aandelen. Het nadeel is dat mensen jaarlijks belasting moeten betalen over geld dat ze nog niet in handen hebben.

Om die reden zijn partijen als VVD, CDA, PVV, JA21 en BBB voor een volledige vermogenswinstbelasting, waarbij je alleen belasting betaalt op het moment dat je bijvoorbeeld je aandelen of cryptomunten verkoopt. Nadeel van die methode is dat belastingbetalers de verkoop eindeloos kunnen uitstellen om belasting te ontwijken.

Waar is de politiek uiteindelijk op uitgekomen?

Zoals wel vaker heeft de Tweede Kamer ingestemd met een compromis: over het rendement op spaargeld en beleggingen betaal je elk jaar belasting (vermogensaanwasbelasting). Over een tweede woning of aandelen in startende ondernemingen reken je pas bij verkoop af met de Belastingdienst (vermogenswinstbelasting).

Het nieuwe systeem maakt de belastingaangifte straks wel een stuk complexer. Vanaf 2028 moeten mensen voor meerdere categorieën, zoals aandelen, crypto en tweede woningen, gaan bijhouden wat het rendement is.

Is hiermee de kous af?

Nee, want in de Tweede Kamer is eigenlijk niemand echt tevreden met het nieuwe stelsel. Politieke partijen noemen het wetsvoorstel "bizar slecht" (PVV) en "nodeloos complex" (ChristenUnie), maar zeggen tegelijkertijd geen andere opties te hebben dan ermee in te stemmen.

Dat komt doordat de schatkist op dit moment elk jaar 2,4 miljard euro misloopt door de houtje-touwtje-manier waarop er nu belastingen over box 3 worden geïnd. Als het nieuwe systeem opnieuw wordt uitgesteld, loopt de staat die inkomsten nog langer mis.

Naast de zorgen over de complexiteit van het stelsel, zijn Tweede Kamerleden ook bang dat er na 2028 nieuwe vraagstukken zullen ontstaan. Zo kunnen mensen in financiële problemen komen als ze belasting moeten betalen over aandelen die ze niet makkelijk kunnen verkopen.

Hoe nu verder?

De nieuwe manier van belasting heffen op box 3 wordt door vrijwel alle partijen een "tussenstap" genoemd. De kersverse coalitie D66, VVD en CDA wil naar een systeem van volledige vermogenswinstbelasting, zo is in het coalitieakkoord te lezen.

De uitvoering hiervan zal nog wel wat voeten in de aarde hebben. Om belasting pas bij de verkoop van aandelen en cryptomunten te innen moet de Belastingdienst de eigen systemen aanpassen. Dat is lastig, omdat de dienst nog tot over de oren in allerlei ICT-moderniseringsprojecten zit.

Intussen zal het nieuwe kabinet ook nog de handen vol hebben aan het afwikkelen van alle problemen rond box 3 van de afgelopen jaren. Zo moeten naar schatting ruim twee miljoen mensen die te veel belasting hebben betaald nog compensatie krijgen.

De alledaagse kosten zijn afgelopen maand met zo'n 2,4 procent gestegen ten opzichte van dezelfde maand een jaar eerder. Dat blijkt uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Daarmee stegen de prijzen flink minder hard dan de maand december. Toen was de inflatie nog 2,8 procent.

De prijzen daalden in januari met 0,7 procent ten opzichte van de maand december, volgens een snelle raming van het CBS. Dit hoewel de prijzen voor energie en brandstof stegen in januari. In december namen deze kosten nog af.

De dalende inflatie is vooral te danken aan de prijzen voor eten, drinken en tabak. Deze kosten stegen de afgelopen maand minder hard. Het CBS plaatst wel een kanttekening: kleding was in januari vaak goedkoper door aanbiedingen. Hierdoor waren de prijzen tijdelijk lager.

Dichter bij Europees gemiddelde

Volgens de Europese rekenmethode ligt de Nederlandse inflatie in januari zelfs nog lager. Die was 2,2 procent in januari, terwijl de inflatie in december nog 2,7 procent was.

Nederland komt met deze nieuwe inflatiecijfers dus veel dichter bij het Europese doel van een inflatie van 2 procent. De afgelopen jaren stegen de Nederlandse prijzen gemiddeld harder dan in de meeste andere Europese landen, maar Nederland kruipt nu toch meer richting het Europees streven.

Een groot deel van de 14.000 bedrijven en instellingen die op de wachtlijst staan voor een elektriciteitsaansluiting kan daar de komende jaren vanaf. Overheid, netbeheerders en bedrijven komen met een plan om de ruimte op het stroomnet beter te benutten. Dat kan volgens de betrokken partijen door meer risico te nemen en meer flexibiliteit te organiseren.

Het initiatief sluit aan bij de plannen van het aankomende kabinet, dat komt met een 'crisiswet netcongestie' om de uitbreiding van het stroomnet te versnellen.

Meer risico

De leveringszekerheid van elektriciteit in Nederland is nu 99,99988 procent. Hierdoor zijn stroomstoringen relatief zeldzaam, maar deze zekerheid heeft een prijs. Een groot deel van de capaciteit van het elektriciteitsnet blijft hierdoor ongebruikt. Nu er zoveel economische schade ontstaat door de wachtlijst voor bedrijven moet dit veranderen.

"Netcongestie is een van de grootste obstakels in ons investeringsklimaat", zegt werkgeversvoorzitter Ingrid Thijssen van VNO-NCW. Door een beetje meer risico te nemen, ontstaat er meer ruimte op het elektriciteitsnet. Hierdoor neemt het risico op stroomstoringen wel toe.

De vandaag gepresenteerde plannen kunnen voor 2030 5 tot 10 gigawatt ruimte vrijmaken op het stroomnet. De komende jaren kan de wachtlijst hierdoor met "tientallen procenten afnemen", denkt Olof van der Gaag van de Nederlandse Vereniging Duurzame Energie. De NVDE vertegenwoordigt 1600 bedrijven die een belangrijke rol spelen in de energietransitie.

Er wordt in Nederland meer dan genoeg elektriciteit opgewekt, het probleem zit in het aantal (dikke) kabels en transformatorhuizen. De komende tientallen jaren wordt er bijna 200 miljard euro geïnvesteerd in de uitbreiding van het elektriciteitsnet.

Een op de drie straten moet worden opengebroken, er moet 80.000 kilometer kabel bij en er moeten 50.000 transformatorhuisjes worden gebouwd. En dat duurt even. "Ondernemers die wachten op een nieuwe of zwaardere aansluiting kunnen niet wachten tot het stroomnet is uitgebreid", zegt demissionair minister Hermans van Klimaat en Groene Groei.

Noodstroom om woonwijken te kunnen bouwen

Naast bedrijven dreigen ook nieuwbouwhuizen geen aansluiting op het elektriciteitsnet te kunnen krijgen. Daarom komen er regionale aanbestedingen voor noodstroom. Bedrijven kunnen intekenen om capaciteitsproblemen op het stroomnet op te lossen.

In de provincie Utrecht worden al gasgeneratoren gepland die moeten gaan bijspringen bij een tekort aan elektriciteit in nieuwe woonwijken. Dat zou ook op veel andere plaatsen in Nederland moeten gebeuren. Naast gasgeneratoren wordt er ook gekeken naar batterijen om de problemen op piekuren op te lossen.

Spitsmijden op het stroomnet

Overheid, netbeheerders en bedrijven zetten in op meer flexibiliteit. De problemen op het elektriciteitsnet zijn vergelijkbaar met snelwegen: het grootste deel van de dag kan iedereen prima doorrijden, de problemen beperken zich tot de spits. Door het verkeer beter te spreiden, nemen de files af. Hetzelfde geldt voor het stroomnet. Netbeheerders proberen bedrijven daarom te verleiden om hun elektriciteitsgebruik flexibeler te maken en de spits te vermijden.

De afgelopen tijd reageerden bedrijven daar nog niet erg enthousiast op. Netbeheerders zoals Tennet, Liander, Stedin en Enexis gaan bedrijven daarom beter informeren over de mogelijkheden en gevolgen van spitsmijden. Ook mogen netbeheerders van toezichthouder ACM een hogere financiële vergoeding geven aan bedrijven die hieraan willen meewerken.

Met de vijftig grootste stroomverbruikers moeten maatwerkafspraken gemaakt worden. In Zeeland heeft chemiebedrijf Air Liquide in Vlissingen al zo'n flexibelcontract afgesloten. Hierdoor kunnen de kunstmestfabriek van Yara in Sluiskil en een aantal andere bedrijven van de wachtlijst, en verduurzamen met een zwaardere elektriciteitsaansluiting.

Geen auto's opladen tussen 16.00 en 21.00 uur

Het opladen van elektrische auto's moet in principe niet langer tussen 16.00 en 21.00 uur gebeuren. Tijdens deze avondspits op het elektriciteitsnet gaan al heel veel huishoudelijke apparaten aan. Het stroomnet kan op dat moment niet ook nog ruim 600.000 elektrische auto's opladen.

De overheid roept op dit moment particulieren in een campagne al op het elektriciteitsgebruik in het begin van de avond te beperken.

Het volle stroomnet is op veel plekken in ons land een knelpunt, niet alleen voor bedrijven, maar ook voor huishoudens. In het coalitieakkoord hebben D66, VVD en CDA afgesproken dat het volle net de "hoogste prioriteit heeft". Het elektriciteitsnet wordt sneller uitgebreid en er komt een crisiswet rondom netcongestie.

Hoe die wet wordt ingevuld, is nog niet duidelijk en ondertussen ontstaan er praktische problemen. Soms eindigen die in de rechtszaal, zoals bij een gezin uit het Zuid-Hollandse Hillegom.

In juli 2024 vraagt dat gezin een aansluiting aan bij netbeheerder Liander voor een nieuw te bouwen huis. Maanden later, in het voorjaar van 2025, heeft de huiseigenaar mailcontact met de netbeheerder over de planning van de uitbreiding van het elektriciteitsnet.

Nog weer later, in december van dat jaar, voert Liander een toets uit om te zien of de nieuwe aansluiting mogelijk is. Het antwoord is nee, voorlopig niet.

Zorgplicht?

De huiseigenaar uit Hillegom brengt de zaak voor de rechter, om zo snel mogelijk een aansluiting af te dwingen. Volgens zijn advocaat heeft Liander een zorgplicht, ook voor de aansluiting van de nieuwbouwwoning. Die aansluiting is ook al gepland, voor september 2027. Alleen, het huis staat er al, zonder stroomaansluiting.

De rechter begint de zitting met een korte samenvatting: een netbeheerder als Liander is verantwoordelijk voor het maken van elektriciteitsaansluitingen, zowel nieuwe als bestaande, maar dat moet wel veilig kunnen en binnen de ruimte die er op het net is.

Volgens de huiseigenaar en zijn advocaat moet de netbeheerder zich houden aan de energiewet uit 1998. Daarin staat dat er een leveringsplicht is vanuit de producenten. Mensen moeten dus kunnen rekenen op een aansluiting.

Wet veranderd

De advocaten van Liander zijn het daar niet mee eens, want sinds 1 januari is de energiewet vernieuwd. Netbeheerders zijn niet langer verplicht om direct een aansluiting te maken als er geen plek is op het stroomnet. Wel moet een beheerder duidelijk zijn over wanneer een aansluiting wel mogelijk is.

De woningeigenaar komt in de rechtszaak zelf ook aan het woord. Hij zegt dat hij in 2024 via een site controleerde of een nieuwe elektriciteitsaansluiting op zijn postcode mogelijk was. Er kwam toen geen knelpunt naar boven.

Volgens de advocaten van de netbeheerder staat er op de website van Liander juist een extra waarschuwing dat een aansluiting niet altijd mogelijk is. Ook zij vinden dat er netuitbreiding moet komen en zien de problemen. "Dat gaat nou eenmaal hemeltergend langzaam en heel Nederland heeft ermee te maken", zegt een van de advocaten op de zitting.

Ook Liander is niet blij met de huidige situatie: "Het is ontzettend vervelend dat particulieren hiermee te maken hebben, maar het is wel de werkelijkheid. We hebben begrip voor de situatie waarin deze mensen zitten."

Dieselaggregaat

De advocaat van de huiseigenaar vindt dat Liander zich niet kan beroepen op overmacht. Hij eist dat er zo snel mogelijk een aansluiting komt: "We hebben het hier over een gezin met twee jonge kinderen."

Inmiddels staat de woning er en woont het gezin er. De eigenaar vertelt de rechter dat als hij had geweten dat de stroomaansluiting langer zou duren, hij bijvoorbeeld zijn oude koophuis later had kunnen verkopen.

Als er geen aansluiting komt, wil hij een dieselaggregaat neerzetten, als tijdelijke oplossing. Dat is niet ruim anderhalf jaar houdbaar, niet fijn voor de buren en de kosten zijn voor Liander, vindt hij. Op 20 februari volgt de uitspraak.