Er zijn nog altijd meer banen dan mensen die een baan zoeken in Nederland, constateert uitkeringsinstantie UWV. Elk jaar brengt die organisatie in kaart welke beroepen goede kansen op een baan bieden. Nieuw op die lijst zijn dit jaar vintage-verkoper, metselaar en schuldhulpverlener.

"Na de coronapandemie werd de arbeidsmarkt heel krap. In 2023 waren er echt ongekende tekorten", zegt Stef Molleman, arbeidsmarktadviseur bij het UWV. "Dat is afgelopen jaren wel iets afgenomen, maar per saldo is er nog steeds krapte."

Wel zijn de verschillen tussen baankansen groot. Op basis van de vacatures van afgelopen maanden maakt het UWV een lijst met banen waar veel vraag naar is en banen waar dat veel minder het geval is.

AI vervangt

Kunstmatige intelligentie leidt tot afnemende baankansen bij veel beroepen. Vorig jaar was dat bijvoorbeeld al het geval bij grafisch vormgevers, vertalers en tekstschrijvers. Nu zijn ook de kansen voor mensen in de reclamewereld afgenomen, net als bij de klantenservice, waar chatbots mensen vervangen.

"We raden nu af om dit soort beroepen je heil te zoeken", zegt Molleman. "Voor in de toekomst zijn daar door de verdere ontwikkeling van AI echt slechte baankansen."

Huisdieren en oude bruggen

Andere maatschappelijke veranderingen zorgen juist voor extra banen. "Door de aantrekkende nieuwbouw, het uitbreiden van het elektriciteitsnet en het noodzakelijk onderhoud van bruggen en wegen zijn beroepen als metselaar, wegenbouwmachinist en hulpkracht in de bouw kansrijk geworden", zegt Molleman.

Doordat tijdens corona veel mensen een huisdier namen, hebben dierenartsen en dierenwinkels het nu druk, stelt het UWV. "Dat betekent ook goede baankansen voor dierenartsassistenten." Door de toename van problematische schulden is er ook een tekort aan schuldhulpverleners.

Een ander opvallend beroep op de kansenlijst is verkoper in een vintagewinkel. "Het tweedehands segment is erg populair geworden", zegt Molleman. "Overal poppen 'vintage stores' op. Daardoor zijn er goede kansen voor verkoopmedewerkers van tweedehandsartikelen."

Blijvertjes

Veel beroepen zijn al jarenlang kansrijk. Molleman: "De verwachting is dat veel van deze beroepen dat ook nog blijven. Het gaat bijvoorbeeld vaak om beroepen in de bouw, het transport, de zorg en de horeca."

Het is voor mensen met een visuele beperking nog steeds ingewikkeld om online te winkelen. Het gaat wel beter, zegt onderzoeksbureau Level Level, maar niet genoeg. Een jaar na de invoering van een Europese wet slechts twee grote online winkels hun site en app volledig op orde voor slechtziende klanten. Toezichthouder ACM waarschuwt dat binnenkort maatregelen kunnen volgen.

De ACM deed in de winter zelf onderzoek naar de toegankelijkheid voor mensen met een beperking bij honderd webwinkels. Daaruit bleek al dat deze groep klanten bij meer dan de helft van de webshops vastloopt.

Level Level kijkt ieder jaar naar de 300 grootste webwinkels. Uit dat onderzoek blijkt dat weliswaar veel is verbeterd, maar dat consumenten met een beperking vaak nog steeds niet zelfstandig de weg kunnen vinden. Zo zijn veel sites niet goed te gebruiken met een schermlezer, die voorleest wat er op een site te zien is.

Geen keuze, maar plicht

Haast om de webwinkel op orde te krijgen is wel geboden, zegt ACM-bestuurslid Martijn Ridderbos. "Het is een wettelijke verplichting om een commerciële webwinkel toegankelijk te maken."

De ACM is bij tien grote webwinkels met de grootste toegankelijkheidsproblemen langsgegaan om uit te leggen wat er verbeterd moet worden. Over drie maanden doet de toezichthouder een nieuwe test. Wie dan nog niet voldoet, riskeert een boete.

'Groot doolhof'

Martine Baadenhuijsen was erbij toen de ACM bij de slecht aangepaste webshops op bezoek ging. Meer dan licht en donker ziet zij niet. "Maar ook ik wil online kunnen zien hoe laat de zwemles van mijn kinderen is, welke cijfers zij op school halen en mijn bankzaken doen", vertelt zij over het belang van toegankelijke websites.

Baadenhuijsen gebruikt een spraak-assistent; een technisch hulpmiddel dat alles op de website voorleest. Er zijn ook mensen met een beperking die alleen op een site kunnen manoeuvreren met een toetsenbord, of die last hebben van knipperende beelden, zegt Ridderbos van de ACM.

Voor Baadenhuijsen begint online winkelen vaak met meldingen over cookies: "Die kan ik soms niet eens wegklikken. Daarna moet ik proberen een overzicht van de homepagina te krijgen. Wat staat waar?"

Hiervoor is vooral een duidelijke structuur van de website of app belangrijk, zegt Baadenhuijsen. "Ik moet bij een website door een groot doolhof. Dat kost meer tijd, dat weet ik. Maar een webshop kan zorgen dat ik door dat doolhof heen kan komen, of dat ik steeds ergens op vastloop."

Waar klik je op?

Wat volgens haar helpt om de weg te kunnen vinden in een webwinkel is een goede indeling met koppen, subkoppen en gewone tekst. En goed aangeven waar je komt als je ergens op klikt. "Vaak staat er bij een product 'Lees meer' als link aangemerkt. Via de spraakassistent hoor ik wel 'Lees meer', maar niet waar je dan terechtkomt."

Baadenhuijsen noemt ook foto's waar je op kunt klikken. Vaak hebben die geen duidelijke beschrijving. Zo zei haar spraakassistent recent 'hard' of 'hart' bij een afbeelding. "De afbeelding was een hartje waarmee je een product in je favorietenlijst kon zetten. Als er stond: 'Zet product in favorietenlijst' was het duidelijk geweest."

Praktijktest

Toezichthouder ACM merkt dat webwinkels hun sites en apps wel toegankelijk willen maken, maar dat ze de noodzakelijke verbeteringen op de verkeerde manier aanpakken. "Het zijn technici die er naar kijken, in plaats van gebruikers", zegt bestuurslid Ridderbos.

"Voor een techneut is het goed als er van de tien belemmeringen zeven zijn opgelost. Maar als je de andere drie niet oplost, dan blijft er in de praktijk nog steeds een grote blokkade voor mensen met een beperking om een bestelling af te ronden."

De ACM roept webwinkels daarom op om hun shop in de praktijk te testen: "Iemand zonder beperking beseft niet hoe ingewikkeld het is om online een bestelling te doen op een website die niet voldoet aan de toegankelijkheidsregels. Kijk daarom of wat je technisch hebt gemaakt ook bruikbaar is."

Elke maand belegt Karlijn van Herpen een klein stukje van haar salaris op de beurs. Dit gaat automatisch, naar vijf fondsen die investeren in bedrijven wereldwijd. In tegenstelling tot veel andere Nederlanders ligt ze niet wakker van de risico's. Zij woont in Stockholm en daar belegt voor haar gevoel "iedereen" via een zogeheten investeerspaarrekening, ISK.

"Mijn Zweedse partner, mijn zwager en collega's waren er allemaal mee bezig en dan ga je zelf ook denken dat het misschien verstandig is", zegt Van Herpen.

Ze belegt om ooit een appartement te kunnen financieren. Het gaat om geld dat ze niet meteen nodig heeft. Gelukkig maar, want eerder dit jaar zakte de waarde van haar investeringen flink.

"Ja toen baalde ik, zeker. Ik had het er veel over met familie en vrienden want dit is gewoon onderwerp van gesprek hier." Uiteindelijk lukte het om het standaardadvies te volgen: niks doen. "Nu is het natuurlijk weer bijgetrokken."

Iets voor Nederland

Beleidsmakers in Den Haag en Brussel willen dit vaker horen: kleine spaarders die (naast een spaarrekening) ook in de beurs stappen. Want Europese bedrijven komen moeilijk aan kapitaal. Verander dat of Europa wordt niks meer dan een openluchtmuseum, waarschuwde EU-zwaargewicht Mario Draghi eerder al.

Voor het goede voorbeeld kijkt iedereen naar Zweden. Daar is beleggen de normaalste zaak voor burgers. Dat komt grotendeels door die ISK die Karlijn van Herpen ook gebruikt.

De Europese Commissie is inmiddels helder: dit moet Europa - en Nederland - ook hebben. Dat beaamt de regering-Jetten in het coalitieakkoord. Net als het Wennink-rapport, over hoe Nederland concurrerender kan worden: "Introduceer een fiscaal aantrekkelijke Nederlandse equivalent van de Zweedse investerings-spaarrekening om spaargeld van huishoudens te activeren".

Belastingvrij

Met een ISK kunnen mensen met een Zweeds BSN-nummer beleggen in aandelen en fondsen onder versimpelde voorwaarden. Investeringen onder de 300.000 Zweedse kronen (zo'n 27.000 euro) zijn belastingvrij. Daarboven wordt een voordelig belastingtarief gerekend.

"Als ik aangifte doe, heb ik er geen omkijken naar - het is al automatisch ingevuld", zegt de Nederlandse maatschappelijk werker Femke van Ratingen, woonachtig in Zweden. Ze zegt dat ze geen ervaring had met beleggingen voordat ze een ISK opende. In Zweden heb je meestal een eigen contactpersoon bij de bank, iemand die je kent en bij wie je langsgaat op de koffie. "Die stelde zo'n ISK voor. Dan voelt beleggen ook wel vertrouwd."

De Financial Times concludeerde dat de ISK een van de redenen is dat "de rest van Europa jaloers is" op de beurs in Stockholm. Het is dé plek voor bedrijven die kapitaal willen ophalen in Europa, concludeerde zakenblad The Economist. Inmiddels belegt zo'n 40 procent van de Zweden via de regeling. Dat zorgt voor 167 miljard euro aan investeringen in bedrijven. Dat is bijna een derde van het bruto binnenlands product, de som van wat bedrijven, huishoudens en de overheid in één jaar toevoegen aan de economie.

Controversieel

"Deze Zweedse constructie zou een hartstikke goede manier zijn om meer kapitaal vrij te maken voor bedrijven in Nederland", zegt Mary Pieterse-Bloem, hoogleraar bij de Erasmus School of Economics en chief investment officer bij de Rabobank.

De Europese Commissie roept alle EU-landen op om een beleggingsproduct te bieden dat goedkoop en makkelijk is voor burgers. Inmiddels bestaat zo'n Europese beleggingsrekening in een tiental landen. De Zweedse variant ISK wordt vaak gezien als de succesvolste, juist omdat die zo veel kapitaal heeft aangetrokken.

Experts noemen het een plus voor Europa dat de ISK zich niet beperkt tot bijvoorbeeld Europese bedrijven. Dat houdt de regeling aantrekkelijk voor investeerders, die vaak spreiding willen. Nederlanders en Europeanen hebben toch de neiging om buitenproportioneel veel te investeren in bedrijven uit eigen land. Die zogenoemde home bias zie je ook onder ISK-investeerders.

Maar in Zweden is er altijd kritiek geweest op de regeling. Op links is het een klassiek vraagstuk over arm en rijk: mensen die het al breed hebben hoeven geen belasting te betalen op dividend. Slachtoffers daarvan zijn arme mensen die afhankelijk zijn van publieke diensten die met belastinggeld betaald worden zoals zorg en uitkeringen, luidt de kritiek.

Onderzoekers concluderen inderdaad dat de ISK ervoor zorgt dat de staatskas miljarden misloopt aan belastingen. Andere toezichthouders waarschuwen dat beleggen niet altijd makkelijker of voordeliger is met dit product.

Geen plan

Feit blijft dat het Zweden als geen ander EU-land lukt om spaargeld van burgers aan het werk te zetten, en dat grotendeels door middel van de ISK.

Tegelijkertijd is het een precair moment voor Nederlandse beleggers. De voorgestelde hervormingen van belasting op beleggingen kunnen haaks staan op de ambities om beleggen makkelijker en goedkoper te maken, zeggen deskundigen tegen de NOS. Het is momenteel onduidelijk hoe het nu verdergaat met die belastingregels.

In een reactie zegt het ministerie van Financiën dat het aan "banken en brokers" is om beleggingsproducten te ontwerpen voor burgers. "Het fiscale aspect is waar wij een rol in hebben. Dat wordt op dit moment nog onderzocht."

Het Amerikaanse ministerie van Handel heeft zorgen geuit tegen de top van chipmachinefabrikant ASML over een van hun zeer geavanceerde chipmachines die in China zou zijn. Dat hebben bronnen rondom het Amerikaanse ministerie tegen persbureau Bloomberg gezegd.

Als dit klopt dan zou het bedrijf uit Veldhoven exportrestricties hebben overtreden. ASML ontkent dit dan ook stellig. "ASML heeft nooit een geavanceerde machine aan China geleverd, noch onderdelen die nodig zijn voor het gebruik van de machine."

Bloomberg heeft het ministerie meermaals gevraagd of er bewijs is voor de aantijgingen, maar een reactie bleef uit. Waarom de VS nu met deze beschuldigingen komt, blijft onduidelijk.

AI-grootmacht

ASML laat in een reactie weten dat het onmogelijk is dat China zo'n EUV-machine van het bedrijf in handen heeft. De machines zijn ontzettend groot en haast onmogelijk ongemerkt te vervoeren. Bovendien is het volgens ASML onmogelijk dat China vervolgens iets met de machine kan, omdat ze de zeer gespecialiseerde kennis missen om het apparaat te bedienen.

De Verenigde Staten zijn verwikkeld in een harde strijd met China om de AI-grootmacht te blijven. De machines van ASML zijn nodig om de chips te maken die nodig zijn voor AI.

De VS heeft ASML al vaker beschuldigd van het verkopen van deze specifieke machines aan China. Verder dan vermoedens kwam het nooit.

Eindeloos zoeken in een webshop hoe je een bestelling moet annuleren of terugsturen? Dat moet snel verleden tijd zijn. Webwinkels moeten een dezer dagen een duidelijke en makkelijk vindbare knop of functie hebben om bestellingen binnen 14 dagen na ontvangst terug te sturen.

Bedrijven mogen zelf weten hoe die knop eruitziet. Die moet wel direct duidelijk maken waarvoor die is, zegt toezichthouder Autoriteit Consument & Markt (ACM).

Bij online aankopen hadden consumenten sowieso al recht op 14 dagen bedenktijd. Met deze nieuwe regel moeten zij dus gemakkelijker gebruik kunnen maken van dat recht. De regel komt voort uit een nieuwe EU-richtlijn en geldt dan ook in de hele EU.

"Een online aankoop is vaak met een druk op de knop gedaan", zegt ACM-bestuurslid Martijn Ridderbos. "Met de verplichte herroepingsknop wordt het voor consumenten straks net zo makkelijk die aankoop ongedaan te maken als deze af te sluiten."

Dit is de lijst van eisen van de ACM:

Duidelijke naam

Geef de knop een naam die duidelijk zegt wat deze doet, bijvoorbeeld: 'Hier de overeenkomst ontbinden' of 'Koop ongedaan maken'.

Zichtbaar en toegankelijk

Maak de knop tijdens de hele bedenktijd eenvoudig te vinden op de website en in de app, ook tijdens een verlengde bedenktijd. Zorg dat de consument geen app moet downloaden of andere dingen moet doen om de knop te vinden of gebruiken.

Eenvoudige invoer van gegevens

Laat de consument op de bevestigingspagina alleen gegevens invullen die nodig zijn om de aankoop in het systeem te vinden. Gebruikers vragen in te loggen mag, een account verplichten is niet de bedoeling. Laat consumenten niet opnieuw gegevens invullen die ze al bij hun bestelling invulden.

Ontvangstbevestiging

Op de bevestigingspagina moet de consument de koop op een duidelijke en begrijpelijke manier definitief ongedaan kunnen maken. De webwinkel dient de consument een bevestiging te sturen zodra die de koop ongedaan heeft gemaakt, met daarin de datum en het tijdstip van de herroeping.

De Consumentenbond is blij met de nieuwe regels. "Consumenten kunnen nu makkelijker en sneller overeenkomsten herroepen", zegt een woordvoerder. "Ze hoeven niet meer te zoeken naar hoe dat te doen of contact op te nemen met het bedrijf."

Met het indrukken van die knop hebben kopers niet meteen hun geld terug, waarschuwt de bond. "Consumenten moeten er natuurlijk rekening mee houden dat als zij een aankoop herroepen, het geld pas overgemaakt wordt als het product is teruggestuurd en ontvangen door de webshop. Maar dat lijkt me logisch."

'Was vaak al makkelijk'

Volgens de brancheorganisatie van webshops was het bij veel van hen al makkelijk om een aankoop te annuleren. "Het is belangrijk om te benadrukken dat veel webshops vandaag al gebruiksvriendelijke retourprocessen aanbieden", aldus een woordvoerder van Thuiswinkel.org.

"De nieuwe verplichting sluit daar in veel gevallen op aan, maar vraagt wel om verdere standaardisatie en explicietere zichtbaarheid van de herroepingsmogelijkheid."

Boete

Als webshops zich niet aan de nieuwe regel houden, kunnen ze uiteindelijk een boete krijgen. De ACM zegt dat meldingen van consumenten een belangrijke basis vormen voor het toezicht.

De toezichthouder benadrukt verder dat als een bedrijf de regels overtreedt de bedenktijd automatisch tot maximaal een jaar wordt verlengd. "Dus los van eventuele handhavingsacties van onze kant, zijn er hoe dan ook wettelijk gevolgen."

Een dezer dagen gaat de wet die de herroepingsknop of -functie verplicht stelt in.

De gemeenteraad van Katwijk heeft een voorlopig positief advies gegeven over de bouwplannen voor een grote medicijnfabriek van de Amerikaanse farmaceut Eli Lilly. Een ruime meerderheid stemde kort na middernacht in met de vergunningaanvraag, waar nu iedereen op kan reageren. In het najaar volgt een definitief besluit.

Enkele uren voor de raadsvergadering bereikten het Rijk, de provincie Zuid-Holland en de gemeente Katwijk een akkoord over onder meer de financiële voorwaarden. De overheden investeren gezamenlijk ruim 100 miljoen euro in de bereikbaarheid van het gebied.

Er komt niet alleen een productielocatie van Eli Lilly, maar ook duizenden woningen. Minimaal de helft van die woningen moet in de categorie 'betaalbaar' komen. Daarmee kwamen het Rijk en de provincie, die samen 72 miljoen euro inleggen, tegemoet aan een harde eis die de gemeenteraad had gesteld.

Intussen is de grond al bouwklaar gemaakt, zijn kassen gesloopt en bewoners uitgekocht. De fabriek komt bij het Leiden Bioscience Park. Het terrein valt onder de gemeente Katwijk.

Hoogopgeleid

Eli Lilly heeft productielocaties in Duitsland, Frankrijk, Ierland, Italië, Spanje. Daar moet binnenkort de fabriek bij het Leiden Bioscience Park bij komen.

Het bedrijf koos voor die plek vanwege de goede bereikbaarheid, met de Rotterdamse haven en luchthaven Schiphol in de buurt. Daarnaast wonen er veel hoogopgeleide arbeidskrachten in het gebied.

In de Nederlandse fabriek moeten uiteindelijk geneesmiddelen worden gemaakt voor diabetes, obesitas, hart- en vaataandoeningen, oncologie, immunologie en neuroscience. "Genoeg voor de hele wereld", zei de topman van Eli Lilly Dave Ricks eerder.

Een van de belangrijkste middelen die het bedrijf hier wil produceren is het afvalmedicijn Mounjaro. Hiermee wil Eli Lilly het Deense Novo Nordisk beconcurreren. Dat bedrijf maakt het populaire afslankmiddel Ozempic.

Boost

De overheid is enthousiast over het plan. Toen de komst van de medicijnfabriek vorig jaar november werd gepresenteerd, noemde toenmalig minister van Economische Zaken Vincent Karremans het "een enorme boost" voor de regionale en nationale economie.

De Katwijkse gemeenteraad reageerde in eerste instantie gemengd. De meeste partijen denken dat de komst van Eli Lilly werkgelegenheid oplevert en economisch interessant is. Maar ze uitten ook bezwaren. Door de komst van duizenden nieuwe woningen wordt het drukker op de lokale wegen, waar nu al regelmatig files staan.

Daarnaast spraken lokale bestuurders de vrees uit dat de fabriek de recreatie op het Valkenburgse Meer belemmert. En er zijn zorgen over het hoge waterverbruik van de fabriek en de effecten op het milieu.

Begin juni gaf de gemeenteraad aan bereid te zijn voorlopig voor de komst van de Amerikaanse farmaceut te stemmen. Wel moest er voor de stemming meer duidelijkheid komen vanuit het Rijk over de aanpak en financiering van de verkeersknelpunten.

Wie zijn huis te koop aanbiedt op Funda kan tegen betaling nieuwe functies gebruiken om de woning meer te laten opvallen. Het meest opmerkelijke verkoopsnufje: een potentiële koper kan straks een woning virtueel anders inrichten met behulp van AI.

De populaire verkoopsite lanceert half september een vernieuwde website met duurdere verkooppakketten en heeft die vandaag gepresenteerd aan makelaars. Dat bevestigt Funda aan de NOS na berichtgeving van RTL Z en het Financieel Dagblad (FD).

'Virtuele styler'

Als een verkopende partij een duurder pakket aanschaft, toont Funda zijn woning prominenter. Zo is de advertentie groter, bevat die meer foto's en komt die bovenaan de zoekresultaten te staan.

Ook de kaart om woningen op te zoeken wordt aangepast. Daarop zijn straks de vraagprijzen te zien, vergelijkbaar met hoe de prijzen op de kaart van hotelreserveringsites worden getoond.

In het duurste pakket komt een "virtuele styler", die met AI bewerkte foto's het huis laat zien in verschillende stijlen. Dat moet het voor potentiële kopers makkelijker maken door een bouwval of zeer verouderde inrichting heen te kijken. De optie kan er volgens Funda voor zorgen dat een geïnteresseerde sneller een huis gaat bezichtigen. Muren opschuiven of weghalen kan niet.

Prijsverhoging

Op de vernieuwde website blijft het voor een makelaar gratis om een huis te koop aan te bieden, maar volgens Funda kopen makelaars er bij het overgrote deel van de woningen een verkooppakket bij om een woning extra te laten opvallen. Nu valt er uit twee pakketten te kiezen. Straks zijn dat er drie: brons, zilver en goud.

Het goedkoopste pakket kost straks 231 euro (exclusief btw), het duurste 536 euro. Nu zijn makelaars die aangesloten zijn bij makelaarsvereniging NVM 110 euro kwijt voor het goedkoopste pakket en niet-leden 215 euro. Funda noemt de oude en nieuwe pakketten "niet te vergelijken" en benadrukt dat het duurste pakket lang niet altijd nodig is.

Het verkoopplatform voert de veranderingen door omdat de woningverkoper zich wil onderscheiden in de competitieve woningmarkt van nu, zegt Evelien Emondts, manager merkstrategie en reputatie van Funda. "Daarnaast merken we dat verkopers beter willen weten waar ze aan toe zijn."

Op de vernieuwde site komt daarom informatie over de inhoud van de verkooppakketten en de prijzen. Nu zien verkopers die kosten niet altijd expliciet staan op de rekening die ze van hun makelaar krijgen.

De rol van de makelaar

Overigens verandert er niets aan de rol van de makelaar, benadrukt Emondts. "Die zet nog steeds je huis op Funda en adviseert jou. Wat verandert, is dat voor huizenverkopers de optie erbij komt om de kosten van het verkooppakket direct via Funda af te rekenen."

Toch zeggen makelaars in het FD te vrezen dat hun rol bij het verkopen kleiner wordt. Ook uiten ze kritiek op de prijsverhoging. Volgens de NVM, die overigens voor 75 procent eigenaar van Funda is, is de rol van de makelaar niet in gevaar en past meer transparantie over de tarieven en pakketten "bij deze tijd".

De adviesprijs voor diesel staat op het laagste punt in maanden. Waar de prijs begin maart nog op 2,82 euro stond, is dat deze week gezakt naar 2,26 euro. Nu er een voorlopig akkoord is getekend door de Verenigde Staten en Iran is er voorzichtige positiviteit ontstaan op de wereldwijde energiemarkt.

Begin maart gingen de prijzen voor brandstoffen door het dak. Toen kwamen olietankers stil te liggen in de Straat van Hormuz, een belangrijke doorvoerroute. Nu het conflict in de Perzische Golf in ieder geval voorlopig voorbij lijkt, dalen de inkoopprijzen weer. En daardoor, zij het iets langzamer, gaan ook de prijzen voor diesel en benzine voor ons aan de pomp omlaag.

De prijs voor benzine schommelt minder sterk dan die van diesel. Begin maart was de adviesprijs voor een liter benzine 2,64 euro. Nu staat die op 2,45.

Transport

De relatief sterkere daling van diesel is goed nieuws voor de transportbedrijven in ons land, want verreweg de meeste vrachtwagens rijden op diesel. Bedrijven in de transportsector hebben de afgelopen tijd dieseltoeslagen aan hun klanten in rekening gebracht om de prijsverhoging op te vangen.

Zo ook Cees Heebink van J. Heebink Logistic Services. "We kijken eens in de maand naar de dieselprijs. Toen de marktprijs in maart heel hard steeg hebben we halverwege de maand toch onze brandstoftoeslag moeten bijstellen." Ondanks de verhoogde toeslag was het voor zijn bedrijf de afgelopen tijd nog wel druk.

"Het moet ergens vandaan komen", zegt Maarten Obdijn van Helder Transport. "De ontwikkelingen zien er gunstig uit. We doen een wekelijkse indexatie van de brandstofprijzen en passen die per week aan. We zitten nu op een brandstoftoeslag van 26 procent en we zakken mee als de prijs omlaaggaat." Obdijn zegt dat het geen verdienmodel is. "Wij redden het wel, maar het moet wel behapbaar blijven voor de ondernemers en uiteindelijk de consument."

Dat bevestigt ook branchevereniging Transport en Logistiek Nederland. Volgens de organisatie is het akkoord "een voorzichtige reden voor optimisme". Toch blijft de markt onzeker, en wordt leden geadviseerd om rekening te blijven houden met wisselingen.

Lage marges

De marges in de transportsector zijn dun, zeggen meerdere ondernemers tegen de NOS. "Fluctuaties kun je niet opvangen. Die moet je doorbelasten, als je dat niet doet ga je heel snel de rode cijfers in", zegt Edwin Asveld van TransHeroes.

Brandstof is een belangrijk onderdeel van de kostprijs voor een ondernemer, zegt ook Susanne Dirksen van Schavemaker Logistics. "Ik verwacht niet dat de prijs nog teruggaat naar het niveau van voor de oorlog, maar alle beetjes helpen. De situatie is erg fragiel op het moment." Dirksen houdt er dan ook rekening mee dat de lagere prijzen niet aanhouden.

Transporteurs blijven onzeker over hoe stevig de aangekondigde deal is. Ondanks het bestand is er nog geen grote beweging op gang gekomen in de Straat van Hormuz. Er gaan wel weer enkele schepen per dag door de zeestraat, waaronder voor het eerst weer een tanker met olie uit Saudi-Arabië.

Het duurt volgens datawebsite MarineTraffic nog wel even tot er weer meer beweging komt in de scheepvaart, zo'n twee weken. Voordat er echt weer grootschalige verplaatsingen komen moet er nog meer gebeuren. Zo moeten er mogelijk nog zeemijnen worden verwijderd.

Economen van Rabobank schatten in dat de olieprijs deze zomer weer omhooggaat en de inflatie hoog blijft, ondanks het huidige optimisme in de markt.

Zo'n 300.000 huishoudens dreigen bovengemiddeld hard geraakt te worden door de huidige energiecrisis. Voor mensen met een laag inkomen kan dit oplopen tot een koopkrachtverlies van 6 procent. Mensen tot en met een modaal inkomen kunnen er tot 4 procent op achteruitgaan, blijkt uit onderzoek van het Centraal Planbureau (CPB).

Het gaat vooral om mensen met een laag inkomen en hoge energiekosten die bijvoorbeeld in een groot slecht geïsoleerd huis wonen. Zij worden onevenredig hard getroffen door de hoge gasprijs. Ook zijn er mensen met een laag inkomen die veel kilometers moeten maken. Zij verliezen een groot deel van hun inkomen aan hoge benzine- of dieselkosten.

Voor de gemiddelde Nederlander blijft het koopkrachtverlies dit en volgend jaar naar verwachting beperkt tot minder dan 1 procent.

De gevolgen van de energiecrisis hangen af van de duur van de oorlog in de Golf. Sinds de aankondiging van een akkoord tussen Iran en de VS zijn de olie- en gasprijzen gedaald. Maar zelfs als de aanvoer van olie en gas via de Straat van Hormuz weer normaliseert, zullen de effecten van de crisis nog een tijd merkbaar zijn.

Prijzen aan de pomp

De discussie in Nederland ging de afgelopen maanden vooral over de prijzen aan de pomp. Vanwege de hoge benzine- en dieselprijzen werd er in de Tweede Kamer gepleit voor een tijdelijke accijnsverlaging, waar onder meer in Duitsland voor werd gekozen.

Het Nederlandse kabinet koos hier niet voor en heeft alleen de kilometervergoeding voor woon- werkverkeer uitgebreid. Verder wordt vanaf 1 juli de wegenbelasting voor ondernemers met een grijs kenteken verlaagd en gaat die voor vrachtwagens tijdelijk naar nul.

Het Centraal Planbureau onderschrijft het kabinetsbesluit om geen algemene accijnsverlaging voor benzine en diesel door te voeren. Zo'n maatregel kost ook volgens het CPB onevenredig veel geld om de beperkte groep mensen te compenseren die het echt nodig heeft.

Mensen met een laag inkomen rijden doorgaans minder auto dan mensen met een hoger inkomen. Toch zijn er ook mensen met een laag inkomen die gedwongen zijn veel kilometers te maken. Het CPB ziet wel mogelijkheden voor 'social-lease.' Mensen met een laag inkomen krijgen dan korting op een private-lease contract voor een kleine elektrische auto. In Frankrijk bestaat zo'n regeling al.

De komende maanden zal een groot aantal huishoudens vertraagd te maken krijgen met de gestegen gasprijs. Mensen met een vast energiecontract merken pas dat de gasprijs is gestegen als ze hun contract moeten vernieuwen. Omdat mensen met een laag inkomen een groter deel van hun inkomen uitgeven aan energie, worden ze harder getroffen door de prijsstijging dan mensen met een hoger inkomen.

Op korte termijn zou het kabinet volgens het planbureau kunnen kiezen voor een verdere verhoging van het Tijdelijk Noodfonds Energie. Mensen die door de gestegen gasprijs in de problemen komen, kunnen bij het noodfonds financiële steun aanvragen. Het kabinet maakt hier 195 miljoen euro voor vrij.

Verduurzaming beste oplossing

Uit het CPB-onderzoek blijkt dat de effecten van de huidige energiecrisis minder groot zijn dan die tijdens de energiecrisis in 2022. Dat komt doordat inmiddels veel meer huizen verduurzaamd zijn, en doordat de prijzen minder hard zijn gestegen. Op de lange termijn is verduurzaming volgens het CPB de beste manier om de energiekosten voor mensen met een laag inkomen te beperken.

Mensen met een koophuis kunnen in aanmerking komen voor een renteloze lening bij het Warmtefonds om hun huis te verduurzamen. Hierdoor hoeven ze minder of geen gas meer te gebruiken. Het kabinet stopt 180 miljoen euro extra in het Warmtefonds.

Complete koopkrachtplaatje op Prinsjesdag

Het Centraal Planbureau heeft nu alleen gekeken naar de directe kostenstijging van energie. De prijs dus van gas, benzine en diesel. De indirecte kosten van de energiecrisis komen daar nog wel bovenop. Dan gaat het om de prijsverhoging van voedsel en andere producten, die duurder worden omdat er energie voor nodig is om ze te maken en in de winkel te krijgen.

In augustus buigt het CPB zich over de volledige koopkrachtplaatjes, als onderdeel van de doorrekening van de kabinetsplannen die op Prinsjesdag gepresenteerd worden.

De Amerikaanse centrale bank, de Federal Reserve, houdt onder leiding van de nieuwe voorzitter de rente gelijk. Het was voor het eerst dat Kevin Warsh de vergadering van de Fed voorzat. Vooral de communicatiestijl van Warsh is een duidelijke breuk met die van zijn voorganger.

De vorige voorzitter, Jerome Powell, kreeg van president Trump flinke kritiek dat hij de rente niet verlaagde. Bij de aanstelling van Warsh zei Trump dat "als Kevin op zijn plek zit, dan gaat de rente omlaag".

Toch komt die renteverlaging er niet. Door de oorlog in het Midden-Oosten kampt de VS met een hoge inflatie. Om de inflatie te remmen helpt juist een hogere rente.

Op de persconferentie die Warsh na afloop gaf, hamerde hij op prijsstabiliteit. "De aanhoudend hoge prijzen vormen een last voor de Amerikaanse bevolking", zei hij.

Markt gaat gissen

Warsh voerde al enkele veranderingen door. Zo was het statement waarin het nieuwe rentetarief bekend werd een stuk korter dan voorheen. Ook ging Warsh op de persconferentie niet in op vragen van journalisten over zijn verwachtingen voor het rentebeleid de komende maanden.

Volgens Rabobank-econoom Philip Marey is dat een teken. "Dat is wel een duidelijk verschil met zijn voorganger. Die gaven veel duidelijker antwoord. De markt heeft dan meer houvast, maar Warsh gaat heel duidelijk naar het oude beeld en laat de markt gissen. Dat geeft de Fed meer bewegingsruimte."

Wel of geen renteverlaging?

Over hoe de Fed de inflatie later dit jaar moet beteugelen verschillen de meningen. Een deel van de beleidsmakers verwacht dat de rente verhoogd moet worden. Dat beeld gaat ook niet snel veranderen, volgens de leden: voor volgend jaar ziet een meerderheid van de beleidsmakers nog geen ruimte om de rente te verlagen.

Volgens Marey zit Warsh in een moeilijk parket. "Hij heeft min of meer een impliciet mandaat van Trump om die rente te verlagen. De beleidsraad heeft al uitgesproken dat ze dat niet willen. Daarom heeft hij het lastig, hij heeft maar 1 stem in die raad. Hij moet nu de rest overtuigen om voor een renteverlaging te kiezen. Dat gaat hij waarschijnlijk doen door te zeggen dat de hoge inflatie vooral tijdelijk is door de de situatie in het Midden-Oosten", zegt Marey.

Of er volgend jaar een renteverlaging in zit, hangt vooral af van de inflatie. "Als de inflatieverwachtingen stabiel blijven, dan kan je de rente volgend jaar verlagen. Maar als de verwachtingen omhoog gaan, dan moet je iets doen."

De 34-jarige man die tientallen bankrekeningen opende op naam van anderen is veroordeeld tot een celstraf. De rechtbank van Amsterdam legde hem een straf op van dertig maanden, waarvan zes voorwaardelijk.

De man opende vorig jaar 47 rekeningen bij ABN AMRO. Bij die bank kun je met een app op je telefoon een bankrekening openen door een scan te maken van je identiteitsbewijs en gezicht.

Nepfoto's

Volgens de rechtbank omzeilde de man de identificatiemethode door de foto op de identiteitsbewijzen te vervangen door foto's van zichzelf. Ook paste hij foto's van zijn eigen gezicht zo aan, dat die leken op de pasfoto's op de persoonsbewijzen.

ABN AMRO merkte de fraude in het voorjaar van 2025 op. Toen werd een rekening geopend op naam van een Canadese man, maar met het gezicht van de Amsterdammer.

Een deel van de geopende rekeningen werd gebruikt voor helpdeskfraude. Daarbij doen oplichters zich voor als medewerker van een bank of groot bedrijf. Via de telefoon, mail of berichtjes proberen ze mensen te overtuigen geld over te maken naar een andere rekening.

Schadevergoeding

Eerder verklaarde de man in eerste instantie niet geweten te hebben dat de beelden die hij maakte gebruikt zouden worden voor het openen van bankrekeningen. De rechter betwijfelt dat en houdt hem verantwoordelijk voor oplichting en vervalsing van identiteitsbewijzen.

Naast een gevangenisstraf moet de man ABN AMRO een schadevergoeding van bijna 13.000 euro betalen.

Elon Musk is de eerste biljonair ooit, nadat vorige week zijn ruimtebedrijf SpaceX naar de beurs was gegaan. En sinds die beursgang is hij nog eens honderden miljarden rijker, want de koers van het aandeel steeg deze week door.

Hij zou elk persoon op aarde 100 dollar kunnen geven en nog tot de tien rijkste mensen ter wereld behoren. Dat roept de vraag op wat Musk aan liefdadigheid en goede doelen besteedt.

Ter verduidelijking: het biljoen waarover het gaat, bestaat voor een groot deel de waarde van aandelen. Die kan hij dus niet zomaar omzetten in geld.

Goede doelen

Toch zijn er vermogende Amerikanen voor wie dit ook geldt, maar die wel een groot deel van hun vermogen doneren aan goede doelen of dat in een stichting stoppen die dat voor hen doet.

Bekende voorbeelden zijn MacKenzie Scott (Amazon), Warren Buffet (Berkshire Hathaway) en Bill Gates (Microsoft). Die laatste twee richtten in 2010 'The Giving Pledge' op, waarbij de rijken der aarde beloven om minimaal de helft van hun bezit aan goede doelen te geven of dit in hun testament op te laten nemen.

Pledge

Musk ondertekende dit ook, al blijft de vraag of hij dat ook daadwerkelijk gaat doen. Hij doneerde vorig jaar minder dan 0,1 procent van zijn totale vermogen aan een goed doel of stichting, viel in februari te lezen in zakenblad Forbes.

De 'pledge' is een publiek statement en heeft geen juridisch bindend consequenties als dit niet gebeurt. "De vraag is hoe hij hier invulling aan geeft, eerst zien dan geloven, zeg ik maar", aldus filantropie-adviseur Pieter Stemerding. Met zijn bedrijf Philos geeft hij advies aan vermogende families over hoe zij hun geld kunnen inzetten zodat dat een maatschappelijk belang dient.

Musk staat niet in de lijst van gulle gevers in Amerika. Opmerkelijk, vindt hoogleraar filantropie aan de Vrije Universiteit Amsterdam Pamala Wiepking. Juist in Amerika is de norm om veel te geven aan goede doelen. "Veel sociale problemen worden daar anders niet opgelost. Musk lijkt zich in andere sociale kringen te bevinden waar juist meer het eigenbelang vooropstaat", zegt Wiepking.

Wat is filantropie?

Als je het Musk zelf vraagt, doet hij al heel veel aan filantropie. Dat blijkt ook uit een interview met Chris Anderson in 2022. "Als je zegt dat filantropie liefde voor de mensheid is, dan zijn mijn bedrijven filantropisch. Tesla versnelt duurzame energie, SpaceX probeert het voortbestaan van mensen op de lange termijn te waarborgen en met Neuralink proberen we hersenletsel op te lossen met behulp van kunstmatige intelligentie."

Wiepking heeft daar echter haar twijfels bij. "Ik betwijfel hoe sociaal zijn ondernemingen zijn. Filantropie is een private bijdrage voor het publieke goed en hier gaat het veel ook om eigen gewin."

Er is in ieder geval één groep die van het succes van Musk meeprofiteert. De duizenden werknemers van SpaceX hebben ook aandelen in het bedrijf gekregen en zijn sinds de beursgang ineens veel rijker.

Musk Foundation

Musk heeft kritiek op het geven aan goede doelen. Het is volgens hem lastig om geld te geven dat echt ten goede komt aan de problemen van mensen en niet alleen maar de schijn wekt dat je goed bezig bent.

Daar worstelt hij met zijn eigen Musk Foundation ook mee, zegt hij. Vorig jaar maakte The New York Times bekend dat zijn stichting voor de helft investeert in zijn eigen bedrijven of werknemers. Ook zou hij meer dan zeven miljard dollar aan Tesla-aandelen hebben gedoneerd aan de stichting tussen 2020 en 2024. Zo hoefde hij een stuk minder belasting te betalen.

USAID

Daarnaast is onder leiding van Musk de hulporganisatie USAID opgedoekt. Hij kreeg van president Trump de taak om te snijden in de kosten van de Amerikaanse overheid.

Al met al lopen de meningen uiteen over of Musk wel of geen filantroop is. Stemerding kan daar alleen maar om lachen. "Ik zou graag zien dat hij zich inzet vanuit een sociaal motief, maar heb nog geen bewijs voor deze stelling. Hij heeft elektrisch rijden op de kaart gezet, verder ken ik geen voorbeelden van zijn maatschappelijke betrokkenheid."

Werkplatform Temper is toch een uitzendbureau, heeft het gerechtshof in Amsterdam in hoger beroep besloten. Daarmee krijgen vakbonden FNV en CNV alsnog gelijk. Zij vinden dat er sprake is van schijnzelfstandigheid en spanden daarom een rechtszaak aan tegen het platform. Die verloren ze in eerste instantie.

Op Temper kunnen mensen zich inschrijven voor klussen in bijvoorbeeld de horeca. Eerder oordeelde de rechtbank dat de mensen die via het platform klussen aannemen wel zelfstandig aan het werk zijn en niet werken als uitzendkrachten. De vakbonden zijn blij dat het gerechtshof dat nu anders ziet. "Het is een prachtige overwinning voor de werknemers die ten onrechte als zzp'er zijn ingezet."

De mogelijke gevolgen voor Temper zijn dat er loonvorderingen kunnen volgen, zoals vakantiebijslag en -dagen. Die hebben de werkkrachten als zzp'er niet gekregen.

Temper had deze uitspraak niet verwacht. "We zijn zeer verrast en zijn het er fundamenteel mee oneens: het hof gaat totaal voorbij aan de diversiteit, vrijheid en het ondernemerschap van de tienduizenden mensen die via Temper flexibel wat bijverdienen." Het bedrijf onderzoekt of het in cassatie gaat bij de Hoge Raad.

Gedeeld gezag

Deze zaak doet denken aan die tegen een ander online platform: Helpling. Daar konden mensen zich als schoonmaker laten inhuren. Ook in die zaak werd geoordeeld dat er sprake was van uitzendkrachten en geen zelfstandigen. Inmiddels is Helpling failliet.

Gekeken naar die zaak verbaast het universitair docent arbeidsrecht Niels van der Neut niet dat het gerechtshof Temper nu ook als uitzendbureau ziet. "Net als bij Helpling zie je hier dat er sprake is van gedeeld gezag", legt hij uit. "Temper beheert de contractuele verhoudingen en betalingen en als je kijkt naar de inlenende partij, bijvoorbeeld een horecabedrijf, dan doen de werkenden daar geen specialistisch werk. Ze zijn onderdeel van de kernactiviteiten. Bovendien lopen de werkenden niet of nauwelijks ondernemersrisico en ontvangen ze een laag uurtarief."

Volgens Van der Neut komt dat gezag overeen met hoe een uitzendbureau opereert. Daarom kon het hof in deze zaak ook niet anders beslissen.

Hij verwacht wel dat Temper naar de Hoge Raad stapt. De uitspraak is namelijk "niet uitvoerbaar bij voorraad" verklaard. "Dat betekent dat als Temper in cassatie gaat, we moeten wachten op de Hoge Raad voordat het bedrijf de uitspraak moet uitvoeren."

Een flinke laag zeepokken, algen en schelpdieren zit vastgeplakt aan de schepen die soms al maanden vastliggen voor de Straat van Hormuz. Een flinke schoonmaakbeurt is nodig om ze weer op volle snelheid te kunnen laten varen.

Naast zeemijnen en verzekeringspolissen is het zeeleven in het warme water van de Perzische Golf een bron van zorg voor rederijen en hun klanten. Want 'als het stilligt, gaat het stuk', zoals een alom bekende wetenschap in de scheepvaart luidt. Of, in de woorden van Alex Noordstrand: "Een schip moet een voorspelbaar operationeel profiel hebben om efficiënt te blijven."

De medeoprichter van het schoonmaakbedrijf Fleet Robotics doelt op de roodbruine coating op het onderste deel van schepen. Die coating, genaamd antifouling, weert de aangroei van zeeleven. Maar dat proces werkt alleen als het schip vaart, want dan slijt de hars in de coating. Door dat slijten komen biocides vrij, chemische stoffen die de aangroei verhinderen.

Operationeel profiel

"Bij het aanbrengen van de coating houden fabrikanten rekening met het operationeel profiel van het schip", legt Noordstrand uit. "Oftewel, hoe vaak vaart het en hoe vaak ligt het schip stil. Op basis daarvan maakt de coatingfabrikant de keuze voor een bepaald type coating."

Die planning raakt in de war als schepen niet varen maar stilliggen. Zoals bij de coronalockdowns en nu weer, bij de blokkade van de Straat van Hormuz. Het aangekoekte zeeleven kan in zeven weken groeien tot een dikte van twee centimeter. Een ruwe zijwand betekent dat een schip minder makkelijk door het water glijdt.

"Aangroei verhoogt het benodigde motorvermogen", zegt Noordstrand. "Sommige van onze klanten besparen na een schoonmaak 20 ton brandstof per dag."

Een tanker van een van die klanten ligt aangemeerd in de Rotterdamse haven. Ernaast een werkschip van Fleet Robotics. In de controlekamer in het werkschip geven monitoren weer hoe een schoonmaakrobot, ter grootte van een personenauto, onder water over de wand van het schip beweegt.

"Dat gaat volautomatisch", zegt Noordstrand. "Wij hebben onze installaties uitgevoerd met remote-technologie." Zo kan het dat vanuit het hoofdkantoor in Delft schoonmaakrobots over de hele wereld op afstand bestuurd kunnen worden.

De schoonmaakrobot werkt met een hogedrukspuit. Het water met de los gespoten aangroei en coatingdeeltjes wordt afgezogen en met een installatie op het werkschip gereinigd.

Wereldwijd

"Duurzaam en efficiënt", zegt Noordstrand, die het systeem tijdens z'n studie aan de TU Delft ontwikkelde, samen met een medestudent. Nu wordt het wereldwijd toegepast, aangestuurd vanuit het hoofdkantoor in Delft.

Daar komen nu ook informatieaanvragen binnen voor het reinigen van schepen die nog vastliggen in de Perzische Golf. "Rederijen en bedrijven die schepen charteren maken nu de afweging: laat ik ter plekke het schip schoonmaken door lokale duikteams of vaar ik met lagere snelheid naar de eerste haven waar de schoonmaak grondiger en sneller kan plaatsvinden."

Die afwegingen spelen dus ook een rol in welke mate "de olie weer kan gaan stromen", zoals president Trump het belooft.

Het nieuws dat er een akkoord komt tussen de VS en Iran leidt wereldwijd tot optimisme. Zowel de Amerikaanse president Trump als het Iraanse persbureau Tasnim geeft aan dat de voor de oliehandel cruciale Straat van Hormuz vrijdag al opengaat.

Dat betekent niet dat volgende week alles alweer bij het oude is. Voor de oorlog werden zo'n 20 miljoen vaten ruwe olie per dag verscheept door de straat. Mocht de handelsroute weer open gaan, dan zal de handel langzaam op gang komen, zeggen experts.

Waar zijn de mijnen?

Na het passeren van de straat duurt het weken voordat alle schepen hun bestemmingen in Europa, Azië en Noord-Amerika hebben bereikt. Maar allereerst moet worden uitgezocht of er zeemijnen liggen in het water.

"Die zouden moeten worden geruimd, wie doet dat - Amerika, Iran of Europese mijnenjagers? Dat is nog een vraagteken", zegt Lucia van Geuns, energieanalist bij HCSS. "Zolang dat niet is gebeurd, gaan gerenommeerde rederijen niet door die straat heen. En hoelang het gaat duren, geen idee, mogelijk weken. Iran weet waarschijnlijk zelf niet meer waar alle mijnen zich bevinden."

Vanwege de oorlog hebben veel scheepverzekeraars hun contracten met rederijen in de regio opgezegd. Nu moeten er nieuwe polissen worden getekend. "Voordat dat grootschalig gebeurt zijn we weer weken verder", schat Van Geuns in.

Dubbele salaris

Naar schatting liggen zo'n 500 schepen opgesloten in de Perzische golf. Op die schepen zitten zo'n 80 Nederlandse zeevarenden, schat vakbond Nautilus. "We zijn een beetje cynisch geworden", zegt voorzitter Richard Moti. "Want we hebben zo vaak gehoord dat het einde van het conflict in zicht is. Maar uiteraard, het is een sprankje hoop en we hopen dat onze leden binnenkort veilig door de straat kunnen."

Hij zegt dat alle Nederlandse zeelieden daar vrijwillig zijn. "Iedereen die het niet prettig vond om vast te zitten op een schip in de regio hebben we naar huis gebracht." Die mensen zijn vervangen door anderen, om een minimale bemensing te kunnen garanderen. "Er zijn nu ook zeelieden die daar zitten en het prima vinden. De afspraak is dat ze dubbele gage krijgen in deze bijzondere periode. Dan kunnen ze ook wat extra bijverdienen", zegt Moti.

Verwachtingen bijgesteld

Het gaat dus waarschijnlijk maanden duren voordat de export van olie en olieproducten weer in de buurt komt van het niveau van voor de oorlog. Maar de prijs aan de pomp zal zich waarschijnlijk veel sneller normaliseren. Want de prijs van echte olie wordt beïnvloed door de geschatte prijs van olie over een maand. Omdat nu wordt verwacht dat de handelsroute opengaat en meer olie vrijkomt, gaat de prijs van zogenoemde oliefutures omlaag.

"De prijs van diesel en benzine kan nu redelijk snel omlaaggaan", zegt energieanalist Hans van Cleef. "Niet omdat er meer vaten zijn bij gekomen op de markt, maar omdat er verwachtingen worden bijgesteld. Dat zorgt ervoor dat de prijs aan de pomp al daalt."

De prijs van benzine, diesel en kerosine heeft dus grotendeels te maken met vertrouwen. Zal er over een maand meer of minder olie beschikbaar zijn om al deze brandstoffen te produceren? "Er hoeft maar weinig te gebeuren of de Straat gaat weer dicht", zegt Van Cleef. "De twee landen moeten aantonen dat de stabiliteit menens is. Daar gaat langere tijd overheen."

De Nederlandse vleesindustrie belooft opnieuw dat werkomstandigheden in slachthuizen en bij vleesverwerkbedrijven zullen verbeteren. De eerste stappen daarvoor zijn al gezet, verzekert brancheorganisatie VleesNL.

In de sector werken veel arbeidsmigranten die vaak slecht worden behandeld of gehuisvest. Minister Vijlbrief van Sociale Zaken en Werkgelegenheid dreigde eerder deze maand met een uitzendverbod als de branche niet snel actie zou ondernemen. Zo'n verbod houdt in dat bedrijven geen uitzendkrachten meer mogen inhuren.

Brancheorganisatie VleesNL heeft nu een actieplan gestuurd aan Vijlbrief waarin staat dat "op alle fronten aantoonbare stappen" zijn gezet. Zo zou de sector alleen nog werken met "gecertificeerde" arbeidsbureaus, zouden medewerkers minder snel worden ontslagen en wordt geclaimd dat er minder ongelukken gebeuren op de werkvloer.

Maar vakbond FNV gelooft weinig van het verhaal van VleesNL. Zo zou van de beloofde verbeteringen nog niets te zien zijn. Arbeidsmigranten worden volgens FNV-vicevoorzitter Nine Kooiman nog altijd uitgebuit en geïntimideerd. Het aan de minister aangeboden actieplan is volgens haar "een papieren werkelijkheid" en "een gevalletje slager keurt z'n eigen vlees".

Toekomstvoorspelling?

Een van de punten in het actieplan voor de verbeteringen die doorgevoerd moesten worden in de sector gaat over het 'misbruik van ontslag op staande voet'. Bij een aantal uitzendbureaus gebeurde dat in 40 tot 80 procent van de gevallen. Volgens het plan ligt dat in juli onder de 1 procent.

VleesNL-voorzitter Manon Houben vertelt in de studio van Nieuwsuur hoe het kan dat ze dat percentage voor de toekomst kan voorspellen:

De minister heeft nog niet gereageerd op het actieplan. Dat doet hij naar verwachting over twee weken, nadat de Arbeidsinspectie een nieuw rapport uitbrengt over de vleessector.

VleesNL-voorzitter Manon Houben zegt tegen Nieuwsuur dat ze hoopt dat Vijlbrief wordt overtuigd. "Hij mag naar onze cijfers komen kijken en met ons het gesprek aangaan. Een groot deel van de bedrijven heeft het prima voor elkaar."

Duitsland pakt de misstanden in de vleessector volgens de vakbond een stuk beter aan. Zo is het daar verboden om woningen te koppelen aan arbeidscontracten. Ook geldt daar inmiddels een uitzendverbod. Bovendien is het aantal ongelukken in slachthuizen gehalveerd.

De vleessector zit niet te wachten op zo'n verbod voor de hele sector: vlees zou daar duurder van worden. Kooiman: "In Duitsland zijn mensen massaal in loondienst en eten ze nog gewoon bratwurst die betaalbaar is. Ze betalen hun werknemers fatsoenlijk en dat moet onze sector ook willen."

Ook Marian Raicu zegt dat de vleesindustrie niet verbetert. Hij werkt als bemiddelaar voor Roemeense arbeidsmigranten. "Het is niet veiliger geworden. Als je geen ervaring hebt en je wil je handen of vingers niet kwijtraken, dan kan je beter niet in de vleessector gaan werken."

In tegenstelling tot vakbond FNV is Raicu niet voor een uitzendverbod. Hij zegt dat de overheid goede uitzendbureaus juist moet helpen om op een verantwoorde manier migranten aan te trekken.

Rapport-Roemer

Oud-SP-leider Emile Roemer presenteerde in 2020 een zeer kritisch rapport over arbeidsmigratie. Ook toen al werd geconstateerd dat er "al jaren forse misstanden" zijn, niet alleen in de vleessector.

Toch veranderde sindsdien weinig: in 2024 rapporteerde de Arbeidsinspectie over duizenden uitzendkrachten die de afgelopen jaren waarschijnlijk ten onrechte op staande voet zijn ontslagen. In datzelfde jaar kwam VleesNL met een eerste versie van een actieplan om werkomstandigheden te verbeteren.

Een besparing op de lange termijn van 6,5 miljard euro, dat wil het kabinet-Jetten voor elkaar krijgen door te bezuinigen op de sociale zekerheid. De vakbonden zijn boos, maar ook de werkgevers vinden de plannen te rigoureus.

Staken moeten het kabinet op andere gedachten brengen: zolang minister Vijlbrief zijn plannen niet van tafel haalt, gaat de vakbond niet in gesprek. Toch praten werkgevers en werknemers wel degelijk door over wat er wel kan worden aangepast aan de sociale zekerheid.

Vier vragen en antwoorden over staken en polderen tegelijkertijd.

Wat staat er op het spel?

Het kabinet vindt dat het sociale stelsel te duur wordt. Daarom hebben D66, VVD en CDA afspraken gemaakt over bezuinigingen op AOW, WW en WIA. De AOW-leeftijd zou sneller omhoog moeten. De werkloosheidsuitkering (WW) wordt verkort van twee naar één jaar en het dagloon waarmee de hoogte van de arbeidsongeschiktheidsuitkering (WIA) wordt bepaald, gaat omlaag.

Onacceptabel, zeggen de vakbonden. Bij het kennismakingsgesprek met het kabinet liepen ze meteen weg. Inmiddels heeft minister Vijlbrief van Sociale Zaken een streep gezet door de snellere verhoging van de AOW-leeftijd. Wat betreft de WW en de WIA zegt hij open te staat voor alternatieve kostenbesparingen.

Werkgevers zien aanknopingspunten om verder te praten. De vakbonden niet, omdat de bezuinigingen nog wel in de begroting staan. Daarom wordt er gedemonstreerd. Eerst op maandag 22 juni, een paar uurtjes op Schiphol. Daarna volgen in die week regionale acties in zes grotere steden en in de ochtend van woensdag 24 juni wordt landelijk het openbaar vervoer platgelegd.

Wie praat nu met wie?

Tegelijkertijd gaan de gesprekken tussen vakbonden en werkgevers wel gewoon door. Zowel de vakbonden FNV, CNV en VCP als de werkgeversorganisatie blijven vaag over waar en wanneer die gesprekken gepland staan.

De sociale partners willen niet te veel lading geven aan het overleg. Ze willen zich niet in de positie laten dwingen waarbij ze verantwoordelijk worden voor het gat in de begroting van de minister, blijkt uit een rondgang.

Dat de voorzitters op dit moment niet spreken met het kabinet betekent overigens niet dat er een hoog hek tussen de polder en de politiek is opgetrokken. Afgesproken is dat het ministerie informatie en ambtelijke bijstand verstrekt als de werkgevers en werknemers daar behoefte aan hebben. Ook praten de sociale partners gewoon nog met de individuele fracties in de Tweede Kamer.

Waar praten ze dan over?

Gedeelde zorgen over de Nederlandse economie vormen een startpunt van overleg, blijk na een etentje van FNV-voorzitter Spekman en VNO-NCW-voorzitter Van Oostrom. Werkgevers maken zich zorgen over het verdienvermogen van Nederland, werknemers over wat dit betekent voor banen.

Van Oostrom zegt in meerdere interviews dat bij ontslag iemand sneller moet worden geholpen aan nieuw, passend werk. Hoewel de vakbonden vinden dat het wel meevalt met het aantal mensen in de WW lijken ze hier best over te willen praten. Ze wijzen naar polderafspraken uit 2021 over de werk-naar-werkroute die langdurige werkloosheid moet voorkomen.

Ook is eerder afgesproken dat werkgevers, na langdurig uitval door ziekte, actief moeten helpen bij reïntegreren, intern of bij een andere werkgever. Door snelle kabinetswisselingen is het plan nooit uitgewerkt. Wel staat het nu weer in het coalitieakkoord.

Ook moeten deze afspraken voorkomen dat werkgevers bij een ontslag een transitievergoeding moeten betalen. Over die transitievergoeding is nu veel te doen. Nu compenseert de overheid die vergoeding nog na twee jaar ziekte, maar dit stopt per 2027.

Werkgevers willen liever helemaal af van de transitievergoeding. Vakbond CNV heeft er begrip voor dat dit met name voor kleine bedrijven duur is en wil dat het kabinet het blijft compenseren. Daarmee lijkt het onderwerp op de agenda te staan bij de gesprekken tussen werkgevers en werknemers.

Wat doet het kabinet nu dan?

Dat werkt zelfstandig verder aan nieuwe voorstellen om de bonden nog voor de zomervakantie weer aan tafel te krijgen. Het is nog niet te zeggen of in die alternatieve plannen minder bezuinigingen staan, al heeft het kabinet wel laten doorschemeren daartoe bereid te zijn. Wel is achter de schermen te horen dat die voorstellen pas na de actiedag van 24 juni zullen komen.

Daarnaast probeert het minderheidskabinet op zijn minst een deel van de oppositie achter zijn plannen te krijgen. Om dat voor elkaar te krijgen gaan premier Jetten en minister Heinen van Financiën over anderhalve week beginnen met een ronde langs verschillende (oppositie)fracties om te vragen wat daarvoor nodig is.

Tegelijkertijd valt in Den Haag ook te horen dat er nog tijd is. De grotere bezuinigingen staan pas in de boeken voor 2028 en later. Dus ja, er is steun nodig voor de begrotingen van volgend jaar, maar een groot polderakkoord kan later ook nog.

Al scrollende door je feed kom je op de sociale media app Tiktok een hele rits aan filmpjes tegen. De ene na de andere nieuwe ketting, armband of sjaal komt voorbij. Vanaf maandag kan het zomaar zijn dat je in de app deze spullen ook direct kunt kopen, via de nieuwe zogenoemde Tiktokshop.

De nieuwe webwinkel biedt kansen voor ondernemers, maar krijgt ook kritiek omdat het impulsaankopen zou aanjagen.

Hoe dan ook zal de manier van zowel kopen als verkopen radicaal veranderen, zegt Tamar Krijgsman, retail specialist bij PWC. "Met de komst van de Tiktokshop word je via de app niet alleen meer geïnspireerd, maar wordt het je ook makkelijk gemaakt spullen te kopen waarvan je eerst nog niet wist dat die überhaupt bestonden."

Met de nieuwe functie komt onder video's, of dat nou een livestream is of een vooropname, een knop waarmee je in de app direct spullen kunt kopen en afrekenen.

Beauty en lifestyle-producten

De shop is niet nieuw. In Amerika kunnen gebruikers al meer dan twee jaar direct aankopen doen in de app en ook in buurland Duitsland is deze functie sinds vorig jaar beschikbaar. "Daar zijn ze begonnen met beautyproducten en dat werkt echt heel erg goed", zegt Krijgsman.

Dat beaamt Xandra Roukes van My Jewellery, verantwoordelijk voor de Tiktokshop binnen het bedrijf. "We hebben in het buitenland op dit soort platforms al verkocht en zien nu dat de markt steeds meer naar sociale media beweegt." Daarom is het bedrijf al volop bezig met voorbereidingen voor maandag, als ze ook in de Nederlandse Tiktokshop hun spullen gaan verkopen.

Vanuit hun showroom in Den Bosch willen ze content maken voor Tiktok:

Bij marketingbureau GoSpooky zijn ze ook klaar voor de komst van de shop. Influencers en bedrijven kunnen straks een ruimte huren om daar te gaan livestreamen en zo producten te verkopen.

"In de livestream kunnen dan vragen worden gesteld over de spullen, en dat kan wel vier uur aan een stuk doorgaan", zegt een van de oprichters Liam Tjoa. "Onze klanten hebben veel vertrouwen in de komst van de shop, omdat met een stuk minder kliks producten kunnen worden verkocht."

Dat vormt ook een risico, blijkt uit een rapport van PWC. Tiktok kent in Nederland zo'n 7,5 miljoen gebruikers. "Als een product dat je aanprijst opeens viraal gaat, moet je daar wel aan kunnen voldoen en kunnen opschalen", aldus Krijgsman.

Dubai chocolade

We zagen dat ook gebeuren bij de Dubai chocoladerepen die in korte tijd immens populair werden. "Nederlandse ondernemers zijn voor zoiets vaak nog niet klaar."

Er klinkt ook kritiek op de komst van de nieuwe online webwinkel, want er wordt hiermee een drempel weggenomen om even rustig te kunnen nadenken voordat je iets koopt.

"Het is sowieso de hel, zo'n online omgeving. Die faciliteert impulsaankopen al heel erg", zegt hoogleraar consumentengedrag aan de Rijksuniversiteit Groningen, Bob Fennis.

In de shop worden relatief goedkope producten aangeboden. "Over dat soort producten ga je niet zitten wikken en wegen of je ze wel moet kopen. Het is bijna een soort giftige cocktail. De app surft al op impulsiviteit en als er ook geen drempels meer op de weg van jouw aankoop zitten, dan race je natuurlijk lekker door", zegt Fennis.

Schulden

Nastasia Griffioen van het kennisinstituut voor mentale gezondheid Trimbos, vreest dat mensen zich in de schulden kunnen werken door aankopen via de nieuwe functie. Met name jongeren zijn hier vatbaar voor.

Tiktok laat weten dat de shop alleen beschikbaar wordt voor gebruikers van 18 jaar en ouder, en daar ook streng op te handhaven. Zowel Griffioen als Fennis hebben daar twijfels over. "We weten allemaal hoe dat in de praktijk gaat, ik vink aan dat ik 18 ben en het is goed. Dit is echt een wassen neus", zegt Fennis.

Datzelfde geldt voor 'achteraf betalen' wat met de komst van de shop in Nederland maandag nog niet beschikbaar zal zijn. "Het gebeurt wel vaker dat er functies worden toegevoegd aan apps, zodra er minder media-aandacht voor is", zegt Griffioen.

De overname van Warner Bros. Discovery door Paramount Skydance is een stap dichterbij gekomen. Het Amerikaanse ministerie van Justitie ziet na onderzoek geen bezwaren tegen de megadeal. Volgens de mededingingsautoriteit zal de concurrentie juist toenemen, wat voordelen kan opleveren voor consumenten.

Volgens de betrokken bedrijven zal de overname consumenten toegang geven tot meer content. Maar critici, onder wie acteurs en schrijvers, zeggen dat de deal zal leiden tot ontslagen en minder nieuwe producties.

Paramount kondigde eind februari aan dat het Warner Bros. voor 110 miljard dollar koopt. Daarmee troefde het bedrijf streamingdienst Netflix af, die ook interesse had.

Warner Bros. is eigenaar van tv-zenders CNN, Eurosport en Discovery Channel. Het bedrijf is daarnaast bekend van filmreeksen als Harry Potter, The Lord of the Rings en The Matrix en behoort tot de grootste filmstudio's ter wereld. Ook is het mediabedrijf eigenaar van streamingdienst HBO Max, bekend van series als Game of Thrones.

Paramount bezit onder meer MTV en Nickelodeon en is mede-eigenaar van streamingdienst SkyShowtime. Het bedrijf is daarnaast bekend van films als Titanic, Shrek en Gladiator en van filmreeksen als Transformers, Mission: Impossible en Star Trek.

Trump

Als de overname doorgaat, komt nieuwszender CNN ook in handen van Paramount, dat geleid wordt door David Ellison. Hij is de zoon van techmiljardair Larry Ellison, die op zijn beurt weer nauwe banden heeft met president Trump.

Trump heeft CNN herhaaldelijk fel bekritiseerd vanwege de kritische berichtgeving over hem. Eind vorig jaar zei hij dat het wenselijk zou zijn als de nieuwszender zou worden verkocht aan Paramount. Eerder noemde hij de leiding van CNN corrupt en incompetent.

Hoewel de mededingingsautoriteit nu heeft aangegeven geen bezwaren te hebben, wordt de overname nog steeds onderzocht door andere toezichthouders. Zo moet de Europese Commissie de deal nog beoordelen voordat die definitief kan doorgaan. De EU wil uiterlijk begin volgende maand uitsluitsel geven.

Na één dag op de beurs is het aandeel van technologiebedrijf SpaceX flink in waarde gestegen. De slotkoers stond op 161 dollar per aandeel toen de Nasdaq vanavond om 22.00 uur Nederlandse tijd sloot.

Met de stap naar de beurs heeft het bedrijf 75 miljard dollar opgehaald bij investeerders, waarmee het verreweg de grootste beursgang ooit is. In de loop van de eerste handelsdag ging de waarde van het aandeel heen en weer, maar eindigde toch met een waardestijging van 19 procent.

De verkoop van de aandelen betekent dat oprichter Elon Musk nog rijker wordt. Sterker nog, hij is nu de eerste biljonair ter wereld en heeft met SpaceX grote ambities op het vlak van ruimteraketten, kunstmatige intelligentie en satellieten.

Optimisme op eerste dag

"Zo'n zogenoemde 'pop', dat het goed gaat op de eerste dag, komt vaker voor bij een beursgang", zegt Esther Eiling, universitair hoofddocent finance aan de UvA. Optimisme kan een grote rol spelen, zegt ze. "Als je bijvoorbeeld kijkt naar het rendement op de eerste beursdag van Apple of Microsoft, dan was dat ook hoog."

Bekijk hier hoe de handel in SpaceX-aandelen begon:

Volgens veel experts is een aandeel van SpaceX eigenlijk veel minder waard dan de introductieprijs van 135 dollar. Desondanks klom de prijs in de loop van de beursdag omhoog.

Musks potentie

"Je kunt economisch berekenen hoeveel een bedrijf waard is en hoe duur een aandeel zou moeten zijn", zegt Tanja Artiga Gonzalez, onderzoeker finance en governance aan de VU. Maar andere waardevolle onderdelen van het bedrijf zijn moeilijk te becijferen. Bijvoorbeeld wat investeerders denken van het merk, de producten of de mensen achter een bedrijf.

"Je kunt zeggen wat je wil van Musk, maar veel investeerders geloven toch in zijn potentie. En hij heeft ook eerder laten zien dat hij iets groots kan maken van een extreem idee, zoals met Tesla."

Dat het goed ging op de eerste beursdag is een signaal: veel investeerders willen mede-eigenaar worden van SpaceX. De belangstelling voor de beursgang was zo groot dat de vraag het aantal beschikbare aandelen drie keer overtrof, zeggen bronnen van zakenkrant de Financial Times.

"Als iemand me had verteld dat dit zou gebeuren, dan had ik wel gevraagd wat diegene had gerookt, want ik dacht zelf dat dit bedrijf zou falen", zei Musk vanuit Texas toen de handel van start ging op Nasdaq.

Zo werd SpaceX de grootste speler in de ruimtevaart:

De beursgang van het ruimte- en internetbedrijf betekent niet dat Musk een biljoen dollar op de bank heeft. Het gaat hier om de geschatte waarde van alle bezittingen van de Zuid-Afrikaanse zakenman. Die bestaan voor een groot deel uit aandelen in één van zijn andere bedrijven, namelijk automaker Tesla.

Als Musk echt cash-biljonair wil worden, moet hij een flink deel van zijn aandelen in SpaceX verkopen. Volgens de regels van het bedrijf mag hij dat pas over een jaar doen.

Musk heeft nu een minderheid (42 procent) van de aandelen in SpaceX, maar houdt de controle over het bedrijf. Dat komt doordat hij in het bezit is van een type aandelen die zwaarder wegen als er gestemd wordt bij aandeelhoudersvergaderingen. Daardoor kan hij ook in de toekomst bepalen welke koers het bedrijf op gaat.

Meer kunstmatige intelligentie

Volgens beursanalisten moeten we nog een paar weken wachten voordat de koers van SpaceX zich stabiliseert.

Vrijdag was door deze enorme beursgang een historische dag op techbeurs Nasdaq en die kwam op een bijzonder moment. Binnenkort betreden ook Anthropic en OpenAI de beurs. Hun kunstmatige intelligentie-programma's Claude en ChatGPT zijn de grote concurrenten van Grok, het AI-programma van SpaceX.

"Hoe het gaat voor SpaceX op de beurs is een voorbode voor hoe de andere twee AI-bedrijven het zullen doen", zegt Tanja Artiga Gonzalez. Als investeerders trek hebben in het AI-bedrijf van Musk zullen ze ook wel trek hebben in andere AI-bedrijven, is de analyse. "Dan kun je verwachten dat meer geld die kant opgaat en dat ze hun belangen in andere branches verkopen."