Huren was in juli gemiddeld 4,4 procent duurder dan een jaar geleden. Dat meldt het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). De huurstijging is wat minder dan in de afgelopen twee jaar. In 2025 stegen de huren gemiddeld met 4,9 procent en in 2024 met 5,4 procent.

De huur van sociale huurwoningen van woningcorporaties is gemiddeld met 4,4 procent gestegen. Woningcorporaties bezitten ongeveer twee derde van alle huurwoningen.

Vrije sector

Bij vrijesectorwoningen is de stijging dit jaar 4,5 procent, tegen 4,4 procent vorig jaar.

Onder andere de netto-huurprijs bij de start van het huurcontract bepaalt in welke huursector de woning valt. Zo wordt een woning als vrijesector beschouwd als de huur boven de zogenoemde liberalisatiegrens ligt.

Als er een nieuwe bewoner in een huis komt, dan mag de huur meer stijgen dan de maximaal toegestane reguliere huurverhoging. Dat is afhankelijk van de hoogte van het inkomen van de huurder en hoe de woning is aangemerkt; sociaal, vrije sector of middenhuur.

Als bewonerswisselingen niet meegerekend worden, dan is de gemiddelde huurstijging lager. Dan komt de huurstijging van bestaande contracten dit jaar uit op 3,8 procent.

Regionale verschillen

In de provincies Overijssel en Noord-Brabant stegen de huren het hardst, maar de verschillen met andere provincies zijn niet groot. Ook in de grote steden lag de gemiddelde huurstijging in de buurt van het landelijk gemiddelde.

De raad van commissarissen (rvc) van Volkswagen heeft unaniem ingestemd met reorganisatieplannen. Dat betekent dat er 50.000 banen verdwijnen, bovenop een eerdere reorganisatie waarbij al 50.000 banen werden geschrapt.

Binnen het concern, waar ook merken als Audi, Skoda, Seat en Porsche onder vallen, gaan er grote verschuivingen plaatsvinden. Naast de grote ontslagronde, wordt ook het aantal modellen gehalveerd.

Ook staan er vier Duitse fabrieken op de tocht: voor de vestigingen Emden, Zwickau, Hannover en Neckarsulm is vanaf 2031 geen productiecapaciteit gegarandeerd. Volkswagen onderzoekt of er alternatieven mogelijk zijn.

Stevige discussie

De commissarissen spraken unanieme steun uit voor het plan van het bestuur. Dat is een verrassing, volgens de Duitse zakenkrant Handelsblatt. De afgelopen dagen moest de voorzitter een 'totale ontsporing' voorkomen, zeiden bronnen tegen de krant.

Gisteravond kwam de top van bedrijf nog bijeen om iedereen op een lijn te krijgen, maar dat leidde niet tot een compromis. Er zou morgen verder worden gepraat, maar tijdens een bijeenkomst vandaag met de belangrijkste leden van de rvc werd een uitweg gevonden.

In de rvc zitten vakbond IG Metall, de deelstaat Nedersaksen en andere aandeelhouders, zoals de familie Porsche en het staatsinvesteringsfonds van Qatar.

De vakbonden en Nedersaksen wilden koste wat kost voorkomen dat de fabrieken, waarvan er veel in de deelstaat staan, al meteen zouden sluiten. Dat is nu voorkomen, omdat er nog naar een alternatief wordt gezocht.

'Crisissituatie'

Volkswagen is Europa's grootste autofabrikant. Het bedrijf kampt met hoge kosten en overcapaciteit. Toenemende concurrentie uit China, strengere regelgeving en Amerikaanse importheffingen leidden tot een verslechterde financiële positie.

Der Zukunftsplan 2030 - het Toekomstplan 2030 - moet ervoor zorgen dat Volkswagen concurrerender wordt. Volgens Christina Benner, die namens de vakbond in de rvc zit, is er een "crisissituatie" bij het concern.

"Met het nu aangenomen toekomstplan gaan we samen met de directie en aandeelhouders de enorme uitdagingen aan. Het is goed dat de directie nu de basis heeft om de belangrijkste opgaven aan te pakken. Daarbij hoort nadrukkelijk ook het ontwikkelen van toekomstscenario's voor alle fabrieken."

Het kabinet zet vaart achter een nationale investeringsinstelling. Uit de gelekte Prinsjesdagstukken blijkt dat hier 3,3 miljard in wordt geïnvesteerd. Het zou moeten helpen om Nederlandse innovatieve bedrijven te ontwikkelen en ervoor moeten zorgen dat deze ook in Nederland blijven.

Een groep van zeventig economen en wetenschappers pleitte al eerder voor zo'n soort bank. Nederland is volgens hen een buitenbeen omdat veel Europese landen wel een publieke investeringsbank hebben. Italië heeft Cassa Depositi, Duitsland KfW Development Bank en ook Frankrijk en Portugal hebben soortgelijke banken.

Nederland had ooit wel een investeringsbank. Na de Tweede Wereldoorlog werd die opgericht om de wederopbouw te financieren. De NIBC Bank die hieruit voortvloeide werd recent ingelijfd door ABN Amro.

Fondsen

Voor het investeren in bedrijven kent Nederland wel fondsen zoals Invest-NL. De nationale investeringsinstelling wordt opgericht naast deze al bestaande fondsen, zegt minister Herbert van Economische Zaken tegen de NOS. Om bedrijven in Nederland te laten groeien en vast te houden is er volgens haar meer geld nodig.

"De overheid zorgt daarom voor een basisinvestering in deze nationale investeringsinstelling", zegt Herbert. "Omdat de overheid erachter staat zouden durfinvesteerders, pensioenfondsen en banken ook hun geld willen inleggen waardoor de pot met geld nog groter wordt."

Drempel verlagen

Dat de overheid een basis biedt is volgens econoom Roel Beetsma nodig omdat er ook veel risico bij innovatieve projecten komt kijken. "Private investeerders willen meer zekerheid en durven dat niet volledig zelf te doen."

Een nationale investeringsbank die buiten de politiek staat kan ook buiten de begrotingsregels komen te vallen, zegt Beetsma. Er wordt geld opzij gezet om te investeren in projecten, dat blijft buiten het tekort. Dat kan zorgen voor een zogeheten hefboomeffect. "De staat investeert een klein deel in een project, en de rest gebeurt door andere investeerders die nu wel bereid zijn geld uit te lenen", aldus Beetsma.

Biotech

Een van de innovatieve sectoren waar meer geld voor vrij zou moeten komen, is de biotechsector. Het kabinet schreef in het coalitieakkoord al dat het wil inzetten op vier domeinen die essentieel zijn "voor onze toekomstige economie en maatschappelijk welzijn". Biotech is daar één van.

Het kabinet neemt daarmee advies over uit het rapport-Wennink van eind vorig jaar, dat gaat over onze toekomstige welvaart. Daarin staat ook dat het ophalen van geld "een significant obstakel is".

Willemijn Vader van het Leidse biotechbedrijf Vitroscan ervaart dat zelf ook. Driekwart van haar tijd besteedt ze aan het rondkrijgen van financiering. "Het gaat om kleinere bedragen tot de 5 miljoen euro. Dat is in Nederland heel lastig op te halen."

Er is een gat ontstaan voor bedrijven die deze financiering willen ophalen. "Dat komt ook doordat pensioenfondsen veel geld hebben om te investeren en kijken naar grotere bedragen van boven de 100 miljoen", zegt Beetsma.

Verleiding van de VS

Bij haar start-up testen ze welke behandeling het beste werkt voor een kankerpatiënt. In het lab analyseren ze een stukje weefsel dat een oncoloog beschikbaar stelt. "Er zijn veel effectieve geneesmiddelen voor kankerpatiënten, maar het is niet altijd duidelijke welke patiënt het meeste baat heeft bij welk geneesmiddel", zegt Vader.

Onderzoek naar nieuwe medicijnen is buitengewoon onzeker én kost vaak veel geld voordat er ook weer geld binnenkomt. Om dit geld op te halen vertrekken start-ups vaker naar het buitenland.

"We zien vaak dat bedrijven naar het buitenland vertrekken om verder door te groeien, omdat ze financiering niet in Nederland op kunnen halen", zegt minister Herbert.

Met name in de Verenigde Staten is er veel meer zogenoemd durfkapitaal beschikbaar. "De eerste vraag die ik krijg van investeerders is: wanneer vertrek je naar Amerika?", zegt Vader. "De verleiding om daar naartoe te gaan ligt daarmee altijd op de loer."

Risicovol

Toch blijft in Nederland de vraag of de overheid geld moet steken in deze risicovolle projecten. Beetsma erkent dat er op individueel niveau een groot risico hangt aan innovatieve projecten, maar "je moet ook bedenken dat het vaak een verzameling is van projecten. Sommige zullen het niet halen, maar hier staan dan weer successen tegenover."

De nachtelijke sluiting van het Amsterdam-Rijnkanaal voor grote schepen en schepen met een gevaarlijke lading gaat niet door, zo laat Rijkswaterstaat weten. De overheidsorganisatie zei vorige week dat het kanaal tussen Amsterdam en Tiel vanaf deze week 's nachts dicht zou gaan vanwege een tekort aan verkeersleiders.

Het besluit overviel de binnenvaartsector, dat per nacht tientallen schepen zou raken. Voor hen is geen plek om veilig voor anker te gaan, zei de sector, en het zou betekenen dat de bevoorrading van bedrijven in gevaar komt.

De Amsterdamse ondernemersvereniging omschreef de geplande sluiting als "bijna niet voor te stellen" en "mind-boggling". Branchevereniging Koninklijke Binnenvaart Nederland (KBN) dreigde met juridische stappen tegen Rijkswaterstaat.

Druk vanuit de sector

Dinsdag werd al duidelijk dat Rijkswaterstaat de sluiting van het 72 kilometer lange kanaal zou uitstellen tot vandaag. Dat de dienst er nu helemaal van afziet kan bij branchevereniging KBN rekenen op "waardering".

De vereniging benadrukt dat voor hen vanaf het begin voorop stond dat "personeelstekort bij Rijkswaterstaat er niet toe mag leiden dat een deel van de binnenvaart acht uur per dag wordt stilgelegd".

De sector zegt nu toe zich te houden aan de bestaande inhaalverboden en op smalle stukken niet harder dan 15 kilometer per uur te varen.

Daarmee is het veiligheidsniveau niet zoals het normaal zou zijn met toezicht van verkeersleiders 's nachts. Maar Rijkswaterstaat zegt in te zien dat het niet kunnen varen van de schepen ook een gevaar met zich meebrengt.

Drukst bevaren kanaal

Rijkswaterstaat gaat kijken of de sector zich houdt aan die afspraken. Wanneer ze toch misdragingen op het water zien, kan het kanaal alsnog worden gesloten. Want het personeelstekort is nog niet opgelost. Het aannemen en opleiden van nieuwe mensen kan enkele jaren duren, laat een woordvoerder weten.

Het Amsterdam-Rijnkanaal wordt wel omschreven als het drukst bevaren kanaal ter wereld met zo'n 100.000 schepen per jaar die erdoor varen. Het kanaal vormt een economische corridor tussen de Amsterdamse haven en het Ruhrgebied in Duitsland.

Van de Verenigde Staten tot het Verenigd Koninkrijk. En van Frankrijk tot Duitsland en Nederland. Geen land ontsnapt de laatste maanden aan de alsmaar stijgende rentes op staatsschuld. Voor Frankrijk en het VK nadert de rente die van rond de kredietcrisis. Maar of het ook tot een nieuwe crisis leidt, daarover twijfelen economen nog.

Vooral deze week schieten de rentes op de internationale markten omhoog. Dat begon toen het militaire conflict tussen de VS en Iran weer oplaaide, constateert econoom Stefan Koopman van Rabobank. "De olieprijs steeg weer boven de 95 dollar. En daardoor nemen de zorgen over stijgende prijzen weer toe."

Grootste zorgenkind voor internationale geldschieters is de VS. De zorgen groeien of het land zijn schulden wel keurig zal terugbetalen door de staatsschuld van 40 biljoen dollar (40.000 miljard) terwijl de regering van president Trump ongestoord geld blijft uitgeven.

Hoewel de Amerikaanse economie nog best aardig draait en de werkloosheid relatief laag is, vragen de geldmarkten een steeds hogere rente. De rente op een tien jaar durende Amerikaanse staatsobligatie is deze week hard op weg naar de 5 procent. Dat kwam sinds de aanloop naar de kredietcrisis in 2007 niet meer voor.

Rennen om stil te staan

De pijn van hogere rentes slaat over naar Europese landen, ziet Koopman. "De VS is veruit de grootste markt voor staatsobligaties. Als het daar rommelt dan slaat dat sentiment naar Europa over", legt hij uit. "Vooral in het VK, maar inmiddels ook in Frankrijk."

Want ook in Europa zijn er zorgen over oplopende schulden en niet sluitende begrotingen. "Nummer één is Frankrijk", zegt Nick Kounis, hoofdeconoom bij ABN Amro. "Frankrijk heeft de afgelopen jaren geprobeerd de staatsschuld te verlagen. Maar dat is niet gelukt omdat tegelijk de rentekosten stijgen. Dat is heel zorgelijk. Running to stand still: rennen terwijl je niet vooruitkomt."

De grote politieke onzekerheid vanwege de verkiezingen volgend jaar duwen de rente voor Frankrijk verder omhoog. "President Macron is zijn meerderheid in het Franse parlement al enige tijd kwijt. Dat maakt het erg lastig om besluiten te nemen", zegt Kounis.

Gevoelig voor slecht nieuws

Tweede probleemkind is het VK, waar de nieuwe premier Burnham eind volgende maand een nieuwe begroting moet indienen. "Hij wil graag grootschalige investeringen aankondigen", zegt Koopman. "Maar hoe hij dat gaat betalen, wordt echt een lastige opgave. Want eigenlijk zou Burnham juist moeten bezuinigen."

De zorgen over beide landen slaan steeds meer over naar andere landen in Europa, zoals Duitsland en Nederland. Koopman merkt dat de financiële markten steeds gevoeliger worden voor slecht nieuws: "Voorheen werd er wel onderscheid tussen landen gemaakt. Maar landen zijn steeds minder geïsoleerde eilandjes. Er komt steeds meer samenhang in de rentes."

Dat lijkt op wat er aan het begin van de kredietcrisis gebeurde, zegt Koopman. "Toen zag je de hoge rentes ook overslaan naar andere landen. Door de risico's met begrotingen en oplopende inflatie zie je dat nu ook komen."

Ondertussen heeft het beleid van centrale banken invloed op de rentes op staatsschuld. Om landen te helpen de kredietcrisis door te komen, begon de Europese Centrale Bank (ECB) staatsschuld op te kopen. Dat hulpprogramma is nu ten einde. Een grote koper op de markt voor staatsleningen is daarmee weg. Daarnaast wordt volgende week een rentestijging verwacht om de oplopende inflatie tegen te gaan. En ook dit wordt verwerkt in de rentes voor staatsleningen.

Wel is er een verschil tussen de kredietcrisis en nu, vult Kounis aan: "In 2008 was er veel private schuld en de overheidsschuld relatief oké. Nu zijn de schulden van overheden groot. En de oplopende rente komt direct op het overheidstekort."

Toch hoeft dit alles niet direct tot een nieuwe crisis te leiden, benadrukken beide economen. "De economie doet het wereldwijd beter dan verwacht na zes maanden oorlog in het Midden-Oosten", ziet Koopman.

En de druk van de financiële markten door bijvoorbeeld hogere rentes leidt er vaak toe dat de twijfelende politiek toch maar knopen doorhakt.

"Als de rente te hoog wordt, dan wordt het politiek acceptabel om lastige besluiten te nemen. Want het alternatief is erger", aldus Kounis. "Als er wijd besef is dat de hogere rentes echt een probleem worden voor de begroting, dan wordt het minder moeilijk om besluiten te nemen die vaak niet populair zijn."

Zeker duizend websites met namen van bedrijven, zzp'ers en stichtingen staan vol met illegale casinopromotie. Dat blijkt uit onderzoek van BNR. Mogelijk gaat het zelfs om ruim 8000 websites. Om dit te kunnen doen, worden websites gehackt of oude domeinnamen van een website opgekocht.

Zo wordt een oude domeinnaam van programmamaker en schrijver Wilfried de Jong gebruikt om illegale internetcasino's te promoten. Net als oude domeinnamen van de Zeeuwse en Brabantse VVD.

Ook gebeurde dit bij de website van de commissie die onderzoek deed naar de onveilige werksfeer bij de publieke omroep, meldde het Dagblad van het Noorden in april. Bij de website van een kerkgebouw in Amsterdam gebeurde hetzelfde. "We zien dit heel veel gebeuren", zei de toezichthouder op de gokmarkt, de Kansspelautoriteit, toen tegen de krant.

Eigenaren van de website zijn hier waarschijnlijk niet van op de hoogte, schrijft BNR. Er worden namelijk oude domeinnamen van organisaties gekocht en de websites worden omgebouwd zodat ze doorverwijzen naar een online casino.

Ook worden websites met een zwakke beveiliging gehackt. BNR vond bij een advocaat ondernemersrecht dat er minstens vijftig gokpagina's aan de website waren toegevoegd.

Zoekresultaten

"Het is een heel groot probleem en gaat om duizenden websites", zegt Ella Seijsener, directeur toezicht bij de Kansspelautoriteit, tegen de NOS. Bedrijven kopen oude vervallen domeinen of maken gebruik van slechte beveiliging en hacken dit.

"Dat doen ze omdat Google ze betrouwbaar acht, en daarmee komen ze hoog uit in de zoekresultaten. Ze maken eigenlijk gebruik van die betrouwbaarheid", zegt Seijsener.

Het maakt niet uit dat de website-naam dan niet naar gokken verwijst. Omdat de pagina wel over gokken gaat, komen deze websites naar boven in de resultaten als je online zoekt naar gokken.

Aanpakken

De Nederlandse Kansspelautoriteit werkt samen met SIDN, de beheerder van .nl-domeinen, om doorverwijspagina's aan te pakken. "Dat duurt lang omdat ze de websites niet wettelijk kunnen blokkeren", zegt Seijsener. De autoriteit zou deze bevoegdheid om websites te kunnen blokkeren daarom graag krijgen.

Uit het onderzoek van BNR blijkt dat het om websites en domeinnamen van zowel Nederlandse als Europese bedrijven, stichtingen en zzp'ers gaat. Tegen .com- of .eu domeinen kan de Kansspelautoriteit weinig beginnen; daar gaat SIDN namelijk niet over.

Dus hoopt de autoriteit dat Google hier ingrijpt. De zoekmachine haalt wel advertenties voor illegale casino's weg, maar geen websites van illegale internetcasino's of doorverwijspagina's.

Staal, chemicaliën en plastics zijn de bouwstenen voor de maakindustrie. In fabrieken maken die er auto's, meubels of andere spullen van. Maar de laatste jaren hebben Europese makers van deze bouwstenen het zwaar. Zo betalen ze bijvoorbeeld meer voor energie dan Chinese en Amerikaanse concurrenten.

Experts als voormalig ECB-topman Mario Draghi zijn bang dat fabrieken vertrekken of sluiten. Net nu Europa minder afhankelijk probeert te worden van bijvoorbeeld datzelfde China. Mede daarom kwam de Europese Unie in juli met een versoepeling van de belangrijkste klimaatregel die bedrijven laat betalen voor hun uitstoot. Bedrijven krijgen langer de tijd, en meer hulp, om hun CO2-uitstoot naar nul te brengen.

Maar om de energiekosten van bedrijven te verlagen zijn de plannen niet erg effectief, stelt een rapport van het Centraal Planbureau (CPB) en het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL). "We krijgen er niet zoveel prijsverlaging uit", zegt CPB-onderzoeker Herman Vollebergh, "maar je krijgt er wel een heleboel extra CO2-emissies voor terug."

Andere maatregelen effectiever

Vollebergh zegt dat de plannen de energiekosten wel drukken, maar dat dit voor de meeste bedrijven te weinig is om te helpen. De daling valt ook in het niet bij de gestegen olie- en gasprijzen door de gevolgen van de Iranoorlog. Om energie goedkoper te maken kan je beter naar andere middelen grijpen, zegt Vollebergh. Het verlagen van de energiebelasting, vooral op stroom, zou bedrijven meer helpen.

Sinds 2005 moeten grote bedrijven in Europa voor elke ton CO2 die vrijkomt bij het verbranden van aardgas, olie en steenkool een recht hebben. Die rechten werden steeds duurder en kosten inmiddels ruim 80 euro per stuk. Bedrijven hebben zo een prikkel om steeds minder fossiele brandstoffen te gebruiken. Elk jaar komen er minder rechten bij, zodat de industrie uiteindelijk helemaal geen CO2 meer uitstoot.

Klimaatcommissaris Wopke Hoekstra stelde in juli voor om dit systeem aan te passen. Zo wil hij onder meer het aantal rechten langzamer terugbrengen naar nul. Dat moet leiden tot lagere prijzen voor rechten, wat het gebruik van fossiele energie weer goedkoper moet maken voor de industrie. Hoekstra wil bedrijven ook meer steun geven om te verduurzamen.

Kostendaling energie beperkt

Volgens de berekeningen van het CPB en PBL gaan de prijzen van rechten inderdaad met ruim een tiende omlaag in Hoekstra's pakket. Maar dat drukt de energiekosten nauwelijks. Bedrijven betalen voor het gebruik van een megawattuur aan gas 2 euro minder aan CO2-kosten, raamt het CPB. De marktprijs van die hoeveelheid gas is op dit moment ruim 70 euro.

Het Europese emissiehandelssysteem (ETS)

ETS staat voor Emission Trading System, het Europese emissiehandelssysteem voor uitstootrechten van broeikasgassen. Het bestaat sinds 2005 en regelt dat bedrijven moeten betalen voor hun CO2-uitstoot. Voor elke ton CO2 die ze uitstoten, moeten ze een certificaat kopen, vooral grote bedrijven en elektriciteitscentrales die relatief veel CO2 uitstoten.

Lange tijd waren de prijzen van de CO2-rechten laag, waardoor de prikkel voor bedrijven om te verduurzamen niet sterk was. Daarom wordt het aantal rechten nu elk jaar minder. Daardoor kunnen de bedrijven elk jaar iets minder uitstoten en wordt uitstoten duurder. Zo dwingt het systeem Europese bedrijven om te verduurzamen. Uiteindelijk moet de uitstoot van de Europese Unie naar netto nul in 2050.

Hoekstra's plannen leiden tot fors meer uitstoot in de EU over de komende 25 jaar. Netto zou het gaan om een toename van ruim elf keer de jaarlijks uitstoot van Nederland.

Het rapport maakte een ruwe doorrekening met lang niet alle plannen van Hoekstra. Dat is volgens Vollebergh ook niet nodig. Er is alleen gekeken naar maatregelen die invloed hebben op de prijs van rechten. Die wordt vooral bepaald door het aantal rechten dat op de markt is. Andere plannen van Hoekstra, zoals extra hulp om te verduurzamen, helpen bedrijven om te concurreren, maar zouden de prijs niet erg veranderen.

Felle kritiek

Direct na de presentatie konden de plannen van Hoekstra op kritiek rekenen. Milieuorganisatie zagen ze als een onaanvaardbare afzwakking van de aanpak van klimaatverandering. Maar ook in het bedrijfsleven waren de reacties wisselend. Sommige belangenbehartigers zagen het als een stap in de goede richting. Cefic, de Europese koepel voor de chemische industrie, stelde dat de plannen "tekortschieten om de oplopende CO2-kosten aan te pakken".

Hoekstra zei destijds dat de Europese klimaatdoelen niet in gevaar komen door de aanpassingen aan het systeem voor uitstootrechten. De EU wil in 2040 de CO2-uitstoot met 90 procent hebben teruggebracht ten opzichte van 1990. "Dit voorstel is daarmee volledig in lijn", aldus Hoekstra in juli.

In Brussel gaat er nog flink worden onderhandeld over de plannen. Het is onwaarschijnlijk dat ze in deze vorm de eindstreep halen. De Europese landen zijn verdeeld. Sommige lidstaten willen zelfs het hele systeem voor CO2-rechten schrappen of pauzeren.

Het Nationaal Warmtefonds heeft tot nu toe al meer leningen verstrekt dan in heel 2025. Bij het fonds kunnen mensen geld lenen om hun huis te verduurzamen.

Van januari tot en met augustus werden ruim 22.000 leningen verstrekt. In heel 2025 waren dat er 21.000. De lening wordt gebruikt voor bijvoorbeeld muur- en dakisolatie, isolerend glas of zonnepanelen.

De piek heeft te maken met de oorlog in het Midden-Oosten, die de VS en Israël eind februari ontketenden met hun aanvallen op Iran. Als tegenzet gooide Iran de Straat van Hormuz dicht, de zeestraat waardoor tot die tijd een vijfde van de wereldwijde olie en aardgas werd vervoerd. Door die blokkade zijn de energieprijzen fors gestegen.

"De piek was vanaf het moment dat de oorlog begon", vertelt Katinka Huijberts, bestuurslid bij het Nationaal Warmtefonds. "De aanvragen begonnen toen heel scherp te stijgen."

Die stijging zette het hele voorjaar tot de zomer door, zegt Huijberts. "In de zomervakantie zakten we wat terug, maar zeker niet naar het niveau van andere jaren. En nu, na de zomer, begint het aantal aanvragen weer te stijgen."

Doelgroepen

Vooral particuliere huiseigenaren hebben meer leningen aangevraagd, bijna 67 procent meer dan vorig jaar. Ook aan verenigingen van eigenaren (vve's) zijn meer leningen verstrekt, zo'n 10 procent meer. Deze vve's gaan over de verduurzaming van appartementencomplexen.

"Je ziet dat het over de hele linie stijgt", zegt Huijberts. "Daar zijn we ook blij mee. Want we richten ons op een doelgroep met een inkomen tot 60.000 euro en senioren. Ook in die groep zien we een stijging."

Oekraïne

Huijberts verwacht dat het aantal leningen de komende tijd op een hoger niveau blijft. "Toen de oorlog in Oekraïne begon, zagen we ook een enorme stijging. Dat is daarna wat afgevlakt, maar nooit teruggezakt. We verwachten nu hetzelfde effect."

Het Nationaal Warmtefonds, een in 2013 vanuit de Rijksoverheid opgerichte stichting, heeft voldoende geld in kas om nog veel leningen te verstrekken, verzekert Huijberts. Huiseigenaren kunnen verschillende leningen aanvragen, oplopend tot maximaal 29.000 euro.

Bestellingen van onder meer warenhuis Bijenkorf, webwinkel Bol en het brillenmerk Ace & Tate worden weer zoals normaal afgehandeld en bezorgd. Dat blijkt uit een rondgang van de NOS langs bedrijven die klant zijn van CEVA Logistics. Dit logistiek bedrijf handelt bestellingen van deze webwinkels af, maar werd een maand geleden getroffen door een cyberaanval.

Daardoor konden bestellingen vanuit een distributiecentrum in Waalwijk niet meer worden bezorgd of liep de bezorging vertraging op, liet webwinkel Bol weten. Ook de Bijenkorf en Ace & Tate vertelden klanten dat bestellingen vertraagd konden zijn, maar zij zeggen dat de logistieke situatie inmiddels is hersteld.

Dat geldt niet voor alle klanten van CEVA Logistics. Zo kunnen mensen in de webwinkel ING Punten van de bank geen producten bestellen die bezorgd moeten worden. Voetbalclub Ajax zegt op zijn site dat mensen nog steeds kunnen bestellen in de webshop, maar dat bestellingen en terugzendingen meer tijd in beslag kunnen nemen dan normaal.

Omdat CEVA de bestellingen afhandelt zijn persoonlijke gegevens die daarvoor nodig zijn mogelijk in handen gekomen van de crimineel of criminelen achter de cyberaanval. Het gaat om namen en adressen en contactgegevens zoals e-mailadres en telefoonnummer. Een aantal bedrijven zegt te onderzoeken of dit daadwerkelijk is gebeurd.

CEVA Logistics wil geen vragen over de aanval beantwoorden.

Zo'n 86 ton van de Nederlandse voorraad goud blijkt tussen maart en augustus van dit jaar vanuit de Verenigde Staten en Canada naar Londen te zijn overgeheveld. De Nederlandsche Bank (DNB) heeft dat vandaag bekendgemaakt. Dat is ruim een kwart van de ongeveer 313 ton goud die DNB in de VS en Canada had opgeslagen.

DNB zegt dat het goud is verplaatst om "beter te zijn voorbereid op ernstige crises". Londen is volgens DNB een belangrijk handelscentrum voor fysiek goud. Het als financiële reserve bewaarde edelmetaal zou daar sneller kunnen worden verkocht in een crisissituatie. In New York en Ottawa is het goud op zo'n moment volgens DNB "minder direct inzetbaar".

Het meeste goud blijkt uit de ondergrondse kluis in Manhattan in New York te zijn weggehaald. Bijna de helft is verkocht en opnieuw aangekocht in Londen. Daarnaast is ruim 27 ton goud uit de VS en Canada fysiek verplaatst naar Zeist.

Zorgen over VS

In New York lag 31,3 procent van de Nederlandse goudvoorraad en dat is nu nog 18,5 procent. In Canada daalde de voorraad van 19,7 naar eveneens 18,5 procent.

De verhuizing van het goud is best opvallend. DNB uitte eerder al zorgen over de verharde relatie tussen Europa en de Verenigde Staten sinds de terugkeer van president Trump in het Witte Huis. De centrale bank waarschuwde dat de VS het betalingsverkeer in Nederland eenvoudig zou kunnen stilleggen. Daarom pleitte DNB er meermaals voor om minder afhankelijk te worden van de VS.

Toch zei DNB toen desgevraagd zich geen zorgen te maken over de kans dat de VS de Nederlandse goudvoorraad zou inzetten bij een verder verslechterende relatie, bijvoorbeeld door het als drukmiddel te gijzelen.

De nieuwe piek in de benzineprijzen zal mensen niet snel uit de auto jagen, zeggen experts. Consumentencollectief UnitedConsumers heeft berekend dat de adviesprijs voor een liter benzine vandaag 2,668 euro is. Dat is een record.

De prijsstijging heeft vooral te maken met nieuwe escalaties in de Iranoorlog, zegt energiedeskundige Hans de Cleef. "Dat zorgt toch weer voor wat onzekerheid. De krapte in de markt zien we elke dag groter worden."

Hoe werkt de adviesprijs?

UnitedConsumers berekent de gemiddelde adviesprijs dagelijks op basis van de prijzen van de vijf grote aanbieders: Shell, BP, Texaco, Esso en TotalEnergies. De adviesprijs zie je vooral bij tankstations langs de snelweg. Op plekken verder van de snelweg en bij onbemande tankstations kun je doorgaans een stuk goedkoper tanken.

Veel mensen blijven ondanks de hoge energieprijs de auto pakken, zegt Van Cleef. "Natuurlijk zullen er mensen zijn die er wat alerter op zijn, zeker met lagere inkomens. Tegelijkertijd moeten we ons realiseren dat heel veel mensen gewoon de auto nodig hebben om van huis naar werk te komen."

Geldzorgen

Minder autorijden zit er dus niet voor iedereen in, vertelt Van Cleef. "Mensen maken liever keuzes om minder uit eten te gaan of een andere vakantie te boeken." Dat ziet ook de ANWB, die gisteren een onderzoek publiceerde; volgens de brancheorganisatie kampt een kwart van de autorijders met geldzorgen door de hoge brandstofprijzen.

Vooral automobilisten met een kleine portemonnee zeggen dat ze keuzes moeten maken. Zij sparen bijvoorbeeld minder, gaan minder vaak een dagje weg en geven minder uit aan boodschappen.

De prijzen zullen komende tijd ook niet snel dalen, verwacht energiedeskundige Van Cleef. "Naarmate de onrust in het Midden-Oosten aanhoudt, worden de tekorten op de wereldmarkt iedere dag groter en die zijn ook niet zomaar ingelopen." Zelfs als de oorlog nu stopt, dan kan het nog maanden duren voordat de toelevering weer op orde is, aldus de econoom.

Toch is het goed om de prijsrecords in context te plaatsen, vindt ING-econoom Rico Luman. "In 2022 hadden we een grote piek na de Russische invasie van Oekraïne. Daar gaan we nu overheen, maar intussen zijn de lonen ook gestegen. Als je corrigeert voor inflatie, dan zit de piek nog steeds in 2022."

De prijs van diesel bereikt vandaag geen prijsrecord. De adviesprijs per liter komt uit op 2,640 euro. Begin april - ruim een maand na het begin van de Iranoorlog - kwam de dieselprijs uit op 2,819 euro.

De afgelopen twee maanden zijn er fors minder kleine pakjes vanuit China naar Nederland verzonden. Sinds 1 juli moet de consument, de importeur of de exporteur daarvoor 3 euro aan invoerrechten betalen. Die maatregel is in de hele EU ingevoerd.

De douane zegt dat het aantal kleine pakketten van buiten de EU in juli en augustus 46 procent lager lag dan het gemiddelde van de zes maanden daarvoor. De douane ziet dat webwinkels hun werkwijze aanpassen op de nieuwe regel.

Steeds meer bedrijven lijken volgens de douane te kiezen voor bulkinvoer van producten uit China. Ze slaan die vervolgens op binnen de EU om van hieruit hun spullen door te verkopen aan consumenten.

Beter te controleren

De douane is blij met deze ontwikkeling. "De cijfers geven een eerste indicatie dat er minder losse pakketjes rechtstreeks naar de consument gaan, waardoor het voor ons beter te controleren is of producten veilig zijn", zegt Nanette van Schelven, directeur-generaal van Douane Nederland.

Dat zit zo: stel, je hebt allemaal losse pakketjes met teenslippers met gevaarlijke stoffen erin. Dan is dat lastiger van de markt te houden dan een container gevuld met die slippers.

"Het lijkt erop dat webwinkels van buiten de Europese Unie meer gebruik maken van magazijnen. Die staan in Europa en van daaruit gaat een pakketje naar de consument. Deze trend zien we ook in omringende landen zoals Frankrijk en België."

35 miljoen

De 3 euro aan invoerrechten voor kleine pakketjes leverde de overheid in een maand tijd zo'n 35 miljoen euro extra op.

Tot 1 juli was er dus een vrijstelling voor deze kleine pakketjes, met een waarde van 150 euro of minder. Voor grotere zendingen moesten al invoerrechten betaald worden.

De adviesprijs voor een liter benzine bereikt woensdag zeer waarschijnlijk een nieuwe recordhoogte van rond de 2,668 euro. Dat bevestigt consumentencollectief UnitedConsumers na berichtgeving van nu.nl.

Het oude record was van begin mei dit jaar: 2,646 euro. Vandaag steeg de prijs al naar net daaronder: 2,64 euro. Morgen stijgt de benzineprijs dus verder.

UnitedConsumers berekent de gemiddelde adviesprijs dagelijks op basis van de prijzen van de vijf grote aanbieders: Shell, BP, Texaco, Esso en TotalEnergies. Vier van de vijf hebben hun prijs voor woensdag al doorgegeven. "Die vijfde gaat niet veel afwijken van de anderen, dus het record gaat er zeker aan", zegt Derk Foolen van UnitedConsumers.

Weg van de snelweg goedkoper

Wat de precieze prijs wordt, weten we morgen dus pas. "Maar 2,668 is een goede inschatting", aldus Foolen. De adviesprijs zie je vooral bij tankstations langs de snelweg. Op heel veel plekken weg van de snelweg en bij onbemande tankstations kun je vaak voor een fors lagere prijs tanken.

De dieselprijs heeft nog geen nieuw record bereikt. Vandaag was die 2,605 euro en begin april was dat nog 2,819.

Straat van Hormuz

De prijs van brandstoffen steeg dit jaar vooral door de oorlog tussen de VS en Iran. Daardoor gaan er nog maar weinig olietankers door de Straat van Hormuz. Voor de oorlog was dat een belangrijke aanvoerroute van olie vanuit het Midden-Oosten naar de rest van de wereld.

Was er zicht op een deal tussen Amerika en Iran, dan daalde de benzineprijs weer wat. Raakte een deal uit zicht, dan ging de prijs weer omhoog. Zondag voerde de VS voor het eerst in weken weer aanvallen uit op Iraanse doelen. Dat was toen op twee Iraanse raketlanceerinstallaties op het Iraanse eiland Larak, in het noordelijke deel van de Straat van Hormuz.

Online winkelgigant Shein kende vannacht een ongelukkig debuut in de beurshandel. Het aandeel daalde 10 procent in waarde, nadat het werd geïntroduceerd op de beurs van Hongkong. Later trok het verlies bij tot zo'n 4 procent.

Shein haalt met de beursgang zo'n anderhalf miljard euro op, onder meer om te investeren in logistieke processen. Dat betekent dat het bedrijf de pakketjes sneller en tegen lagere kosten bij de klanten wil krijgen.

Het bedrijf is groot in de zogeheten ultra fast fashion; goedkope kleding, gemaakt om snel vervangen te worden door weer een nieuwe trend.

Hypes

De basis van het succes lag in de corona-lockdowns en werd daarna extra aangezwengeld door hypes op sociale media, vaak gecreëerd door influencers die in posts tientallen kledingstukken van Shein uitpakken en aanpassen.

Zo bereikte Shein in de hoogtijdagen een geschatte waarde van zo'n 86 miljard euro. Daar is met de huidige aandelenkoers zo'n 22 miljard van over.

Tegenwind

Want het bedrijf kreeg de afgelopen tijd te maken met tegenwind. Zo schaften de VS en de EU regelingen af die Chinese bedrijven vrijstelden van handelstarieven. Daardoor liepen voor Shein de kosten op.

Ook de oorlog in de Golfregio joegen de transportkosten omhoog. De aanbiedingen in de webwinkel werden daardoor minder aantrekkelijk. Daarbij speelde ook de concurrentie van branchegenoot Temu Shein parten.

In het eerste kwartaal van dit jaar maakte Shein 85 miljoen euro verlies. In dezelfde periode in 2025 boekte het bedrijf nog een winst van 340 miljoen.

Obstakels

Shein wilde al eerder de vleugels uitslaan in de wereld van het grote internationale geld. Maar beursgangen in New York en Londen werden geblokkeerd, onder druk van politici en autoriteiten die wezen op misstanden in de productieketens die naar de Shein-websites leiden.

In februari opende de EU een onderzoek naar sekspoppen die Shein verkoopt, omdat die poppen op kinderen lijken.

Al met al kennen beleggers Shein bij de beursgang een wat minder glorieuze toekomst toe dan het bedrijf zelf op hoopte.

De inflatie kwam in augustus uit op 3,3 procent, een stijging van 0,1 procentpunt ten opzichte van het percentage vorige maand.

Vooral de energiekosten stegen opnieuw door de oorlog in het Midden-Oosten, blijkt uit een eerste raming van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). De prijzen van energie, inclusief benzine en diesel stegen met 11,7 procent in augustus, in juli was dat 9,7 procent.

Toch zullen de prijsstijgingen van augustus "waarschijnlijk wel meevallen voor veel mensen", zegt Peter Hein van Mulligen, hoofdeconoom van het CBS.

Buurlanden

"Als je kijkt naar landen om ons heen ging de inflatie daar toch wat meer omhoog". In België en Frankrijk stegen de prijzen harder. Van andere buurlanden is het inflatiecijfer nog niet bekend.

Dat de prijsstijging in Nederland meevalt heeft waarschijnlijk te maken met dat mensen hier relatief minder last hebben van de gestegen brandstofprijzen. "Bijvoorbeeld diesel, dat is een heel stuk duurder geworden maar in de meeste andere Europese landen wordt het veel meer gebruikt dan in Nederland."

Wat ook heeft geholpen bij het in toom houden van de inflatie zijn de boodschappen. "Afgelopen maand zijn de boodschappen zelfs iets goedkoper geworden", zag Van Mulligen.

Gas

In de maanden voor augustus leek de inflatie ook gedreven door hogere diesel- en benzineprijzen. "Maar nu zien we toch ook dat de maandelijkse energierekening iets stijgt, en dat zit dan vooral in gas", zegt van Mulligen.

Nederland kampt met hoge prijsstijgingen sinds Rusland in 2022 de gaskraan naar Europa dichtdraaide na de inval in buurland Oekraïne. In de jaren daarna duwde de grote loonstijgingen de inflatie omhoog. Gehoopt werd dat de inflatie ergens volgend jaar op de 2 procent terechtkomt; het doel van de centrale bank.

Maar sinds de VS dit voorjaar een oorlog rond de Perzische Golf ontketende blijven de prijsstijgingen dit jaar rond de 3 procent schommelen. Dat komt omdat door de afsluiting van de Straat van Hormuz de prijs van ruwe olie steeg, waardoor energie opnieuw duur werd.

Hardnekkig

Door de hardnekkige inflatie verhoogde de Europese Centrale Bank (ECB) in juni de rente weer, om zo de economie af te koelen. Geld lenen wordt door een hogere rente duurder voor bedrijven en overheden. Dit zou moeten helpen om te hoge prijsstijgingen tegen te gaan.

Volgende week komt het bestuur van de ECB opnieuw bijeen om te praten over de rente.

Wie nu een nieuw vast energiecontract wil afsluiten, kan behoorlijk schrikken van de prijzen. Sinds de oorlog in Iran nemen de zorgen van Nederlanders over de energierekening toe, blijkt uit onderzoek in opdracht van de Nederlandse Vereniging Duurzame Energie.

De zorgen gaan over de gasprijs, de vaste energiekosten en de salderingsregeling. Vijf vragen over de onzekerheid over de energierekening.

Waarom is de energierekening hoger?

Vooral de gasprijs is gestegen. De oorlog in Iran heeft niet alleen de handel in olie, maar ook in gas verstoord.

Op de wereldmarkt betalen energiehandelaren nu voor 100 kuub gas zo'n 67 euro, ongeveer de helft meer dan in februari van dit jaar.

Dat merken mensen die nu een nieuw vaste energiecontract zoeken, dat gaat om tienduizenden mensen per maand.

Momenteel hebben zo'n 7,7 miljoen huishoudens een vast contract, zegt de Autoriteit Consument & Markt (ACM). Gemiddeld betalen zij nu 277 euro per maand. Dat was 224 euro per maand in februari, schrijft NU.nl. Dat komt jaarlijks neer op zo'n 600 euro extra.

Wat als je dat niet kunt betalen?

Het aantal huishoudens dat te maken heeft met energiearmoede was in 2025 ruim 500.000. Het gaat om mensen met een laag inkomen, een hoge energierekening en die niet kunnen verduurzamen. Het bedrag dat zij gemiddeld tekortkomen, liep op naar 624 euro per jaar.

De energiearmoede zal dit jaar waarschijnlijk stijgen door de stijgende gasprijs. Daarom kwam het kabinet in april met steunmaatregelen voor de huishoudens die het hardst geraakt worden.

Met een fonds van 193 miljoen euro wil het kabinet deze mensen helpen, maar het fonds moet nog wel opgezet worden.

Is er nog wel genoeg gas voor deze winter?

Om zeker te zijn van gas, heeft Nederland een aardgasvoorraad. Die moet voorkomen dat huishoudens niet meer kunnen stoken bij een koude winter. Dit jaar verloopt het vullen van die voorraden moeizaam. Per 1 november zouden gasopslagen voor 80 procent gevuld moeten zijn, maar dat gaat dit jaar niet lukken, meldde de Gasunie vorige week.

Met nog twee maanden te gaan, zijn de gasopslagen voor 47 procent gevuld. Toch is de kans klein dat er te weinig is, zeggen experts. Alleen bij een uitzonderlijk strenge winter en als de gasimport stilvalt raakt de gasreserve op.

Wel kan het bijdragen aan een verdere stijging van de energierekening. Dan zal Nederland gas voor een hoge prijs moeten inkopen op de wereldmarkt. Dat is dan terug te zien op de energierekening.

Als die gasprijs weer zakt, is het probleem dan opgelost?

De ACM waarschuwt consumenten die "achterblijven", oftewel mensen die afhankelijk blijven van gas. Zij zullen de komende 25 jaar namelijk te maken krijgen met oplopende transportkosten die netbeheerders maken voor het leveren van stroom en gas.

Om huizen, gebouwen en bedrijven van stroom te blijven voorzien wordt er flink geïnvesteerd in hoogspanningskabels, kabels van wind-op-zeeparken naar land en megabatterijen voor stroomopslag. Die kosten worden doorberekend aan klanten.

Maar klanten die zelf stroom opwekken en van het gas af zijn, betalen minder mee aan die transportkosten. En daarmee komen die kosten meer terecht bij huishoudens die hun huis niet hebben verduurzaamd.

De ACM vraagt aandacht voor de mensen die nog wél gas gebruiken. Denk aan huurders die afhankelijk zijn van hun huurbaas voor het energiezuiniger of gasvrij maken van de woning. Ook kunnen zij niet zelf voor zonnepanelen kiezen.

Over zonnepanelen gesproken. Zijn die nog wel gunstig?

Tot nu toe kunnen huisbezitters zelf opgewekte elektriciteit terugleveren aan het stroomnet. Die geleverde stroom kunnen zij dan wegstrepen tegen de gebruikte stroom, wat energiekosten en energiebelasting scheelt, ooit bedacht om de aanschaf van zonnepanelen te stimuleren.

Maar per 2027 stopt die zogeheten salderingsregeling. De overheid vindt het te duur geworden en zonnepanelen zouden nu goedkoop genoeg zijn waardoor stimuleren niet meer nodig is.

Daar is onder meer de Vereniging Eigen Huis het niet mee eens: zij wijzen op de langere terugverdientijd. Milieu Centraal benadrukt dat zonnepanelen rendabel blijven, zolang je zoveel mogelijk van je eigen opgewekte stroom zelf gebruikt.

De Amerikaanse muziekgiganten Sony Music en Warner Music klagen AI-bedrijf Anthropic aan. De bedrijven zeggen dat Anthropic op grote schaal songteksten heeft gebruikt om AI-programma Claude te ontwikkelen, blijkt uit de aanklacht die online is gezet door muzieknieuwssite Music Business Worldwide.

De muziekbedrijven zeggen dat Anthropic daarvoor de illegale kopieën heeft gedownload. Hoeveel het er precies zijn, weten de platenmaatschappijen naar eigen zeggen nog niet. Wel wordt een aantal nummers genoemd, waaronder All I Want for Christmas is You (Mariah Carey), Paper Rings (Taylor Swift) en Eye of the Tiger (Survivor).

Muziekindustrie loopt geld mis

De songteksten worden volgens de muziekbedrijven letterlijk of bijna-letterlijk als reactie gegeven op vragen of opdrachten aan de Claude-chatbot. De bedrijven vinden dat schadelijk omdat zij hiervoor geen vergoeding krijgen en dus geld mislopen.

"Het schrijven van liedjes is geen gemakkelijke taak: er is talent, creativiteit, emotie, hulpmiddelen en meer voor nodig om onvergetelijke en populaire songteksten te schrijven", schrijven de platenlabels. Zonder auteursrecht verliezen de platenmaatschappijen en de mensen die zij vertegenwoordigen mogelijk hun inkomsten, stellen ze.

Ze wijzen erop dat songteksten niet "gratis" op het internet beschikbaar zijn, maar dat de websites daarvoor betalen via een licentie. De websites verdienen zelf vaak geld met advertenties.

De muziekbedrijven willen onder meer dat Anthropic stopt met de vermeende schending van auteursrecht en een schadevergoeding betaalt.

Anthropic oneens met aanklacht

Anthropic zegt in een reactie aan meerdere Amerikaanse media dat het bedrijf het oneens is met de aanklacht en "van plan is om onszelf stevig te verdedigen in de rechtbank".

In een vergelijkbare zaak in Europa verloor AI-bedrijf OpenAI eind vorig jaar een rechtszaak van de Duitse muziekorganisatie GEMA. De rechtbank oordeelde dat OpenAI het auteursrecht schond door chatbot ChatGPT songteksten te laten opschrijven.

Vorige maand keurde een rechter in Amerika nog een schikking van 1,5 miljard dollar (zo'n 1,3 miljard euro) goed in een zaak rond auteursrechten. Een groep schrijvers klaagde Anthropic aan omdat het bedrijf op grote schaal boeken gebruikte om Claude te ontwikkelen.

Goede koffie, een lekkere stoel en een goed boek in het Engels. Steeds meer ondernemers openen winkels die voorzien in precies die behoefte.

De afgelopen vier jaar openden in ieder geval tien nieuwe zaken in Nederland hun deuren, onder meer in Tilburg, Utrecht en Amersfoort. Ook bestaande boekwinkels breiden hun assortiment Engelse boeken uit, onder meer als gevolg van de populariteit van BookTok.

De nieuwe, vaak kleine winkels worden geregeld gerund door mensen die voorheen totaal iets anders deden. Zo gooide Daan Severijns (35) uit Tilburg na een carrière in de IT het roer om. De winkel van hem en zijn partner Ana Maria Vallejo Perez bestaat inmiddels een jaar.

"We filosofeerden weleens over wat we na ons pensioen zouden willen doen: een kleine boekwinkel runnen op een mooie plek. Toen verloor ik mijn baan en is de wens snel gegroeid naar wat het nu is. We werken zo'n 60 uur per week, maar dat voelt niet als werk."

In de originele taal

Sinds een maand heeft Anna Bergwerff (28) haar winkel in Engelstalige boeken in Amersfoort. Tot twee jaar geleden werkte ze als dierenarts. Het werk viel haar emotioneel zwaar. "Ik was veel bezig met het laten inslapen van dieren en nam dat toch ook wel mee naar huis."

Ze koesterde al lang de droom om een boekwinkel te openen. "Maar ik dacht lang dat dat niet realistisch was. Door de opkomst van andere Engelstalige boekhandels dacht ik: misschien kan het toch." Na een cursus ondernemerschap was ze er klaar voor. "Al blijft het spannend, maar het loopt storm. De reacties zijn overweldigend positief."

Dat Engelstalige titels goed verkopen, blijkt wel uit de verkoopcijfers: een op de vijf verkochte boeken in Nederland is Engelstalig, aldus de boekenmarktmonitor. Waar komt die populariteit vandaan? Een veelgehoord argument: boeken lezen het fijnst in de originele taal.

Jezelf ontdekken

"Dat vinden vooral jongeren. In Nederland hebben zij ook een vrij hoog niveau Engels, dus ze kunnen het ook lezen", zegt Diederik Oostdijk, hoogleraar Engelse literatuur aan de Vrije Universiteit in Amsterdam. Vooral in genres als sciencefiction, fantasy en young adult zijn Engelstalige boeken populair, zegt Oostdijk.

"Veel daarvan gaan over het ontdekken van jezelf, je eigen seksualiteit, je eigen identiteit. Het is ook interessant om dat in een andere taal te doen dan die van je ouders of de omgeving om je heen. Dat versterkt dat gevoel van ontdekken", vertelt hij.

De populariteit komt ook door sociale media. Op TikTok zijn er speciale kanalen die boeken promoten. Door BookTok trekken steeds meer jongeren een boekwinkel in.

Ook films en series spelen een rol. "Game of Thrones, Lord of the Rings, Emily in Paris; dat soort series ontstaan uit boeken. Men leest die liever in het Engels, dat komt het dichtst bij het origineel", vertelt Sanne Muijser, directeur van de Koninklijke Boekverkopersbond (KBB).

Vaste boekenprijs

Of je nu een grote of kleine boekhandel hebt in Nederland: de prijs van een Nederlands- (en Friestalig) boek is overal hetzelfde. Dat komt door de wet op de vaste boekenprijs. Die wet geldt niet voor tweedehands boeken en voor schoolboeken, en dus ook niet voor anderstalige boeken, zoals Engelstalige werken.

De opmars van Engelstalige boeken lijkt wel ten koste te gaan van Nederlandstalige boeken.

Boekenkoepel CPNB noemt dat jammer, maar wordt er niet pessimistisch van. "Jongeren lezen hierdoor", zegt woordvoerder Job Jan Altena. "En hopelijk pakken ze daarna ook eerder Nederlandstalige boeken op.

Sfeer en gezelschap

Het romantische idee van een boekwinkel heeft een keerzijde: de concurrentie op het internet. In webshops zoals Amazon zijn Engelstalige boeken te vinden tegen een lagere prijs dan in winkels. "Soms zelfs lager dan mijn inkoopprijs", zegt Bergwerff. "Maar mijn prijs in de winkel kan niet lager."

Daarom is een deel van haar winkel ingericht als horeca. "Ik vind dat zelf heel leuk, die sfeer. Britse boekhandels hebben dat vaker. Ook zakelijk werkt het echt om iets toe te voegen. Dat zie ik nu al terug."

Ook in de Tilburgse winkel van Daan en Ana kunnen lezers terecht voor wat lekkers. "We zijn ook meer een community, vooral van veel internationals: we hebben talloze leesclubs, er worden hier spelletjes gespeeld. Dat is denk ik ook de kracht in deze tijd: mensen zijn op zoek naar rust en gezelschap. Juist offline."

Terwijl het kabinet vandaag de begroting voor volgend jaar naar Raad van State moet sturen, is de overheid steeds meer kwijt aan rente. De komende negen jaar moet Nederland door de geopolitieke turbulentie en opgelopen rentes op de internationale kapitaalmarkten bij elkaar opgeteld zo'n 17 miljard euro extra aan rente betalen over geld dat wordt geleend.

Dat blijkt uit een berekening over de staatsschuld en rentebetalingen die het economisch bureau van Rabobank, RaboResearch, deed na vragen van de NOS.

Hoewel grote geldschieters Nederland vergeleken met andere landen als een veilige investering blijven zien, loopt ook de rente voor de Nederlandse Staat op. De hogere rente vertaalt zich in miljarden die het kabinet niet kan uitgeven aan andere zaken.

30 miljard aan rente

Nederland betaalde vorig jaar nog 8,5 miljard euro aan rente over het geld dat op de kapitaalmarkten is geleend. Het ministerie van Financiën verwacht zelf al dat de rentelasten in 2031 stijgen naar zo'n 16 miljard euro.

Rabobank berekende dat op basis van de rentes vóór het uitbreken van de oorlog rond de Perzische Golf, de rentelasten in 2035 uitkomen op zo'n 27 miljard euro per jaar. Maar door de rentestijgingen van de afgelopen maanden zullen die nu uitkomen op bijna 30 miljard euro. Dat is ongeveer 1,8 procent van de omvang van de economie, het bruto binnenlands product (bbp).

Bij elkaar opgeteld komt het verschil tussen de kosten aan rente sinds de onrust rond de Perzische Golf tussen 2026 en 2035 uit op 17 miljard euro extra, berekenden de economen van Rabobank.

Door de onrust in de wereld groeit de angst of landen hun schulden wel netjes terugbetalen. En ook de vrees voor hoge inflatie stuwt de rentepercentages omhoog. Voor Nederland is de rente volgens de economen van Rabobank de afgelopen maanden opgelopen met 20 tot 60 basispunten, afhankelijk van de looptijd van het schuldpapier.

Van 0 naar 3 procent

Momenteel vragen de financiële markten op een tien jaar lopende Nederlandse staatsobligatie zo'n 3,3 procent rente. Vijf jaar geleden wilden diezelfde markten op dezelfde lening nog een rente van 0,2 procent betalen.

Ook Duitsland betaalt inmiddels meer dan 3 procent rente op een staatsobligatie van 10 jaar, Frankrijk meer dan meer dan 4 procent. De Britten betalen meer dan 5 procent.

Omdat Nederland vele miljarden leent, heeft een kleine verhoging van de rente grote gevolgen. "De rentelasten zouden al sterk zijn opgelopen de komende tijd, omdat de komende jaren een aantal staatsobligaties afloopt die tegen zeer lage rentepercentages zijn uitgegeven", stipt Rabobank-econoom Hugo Erken aan.

Uit gegevens van het Agentschap van het ministerie van Financiën blijkt namelijk dat de komende zes jaar voor bijna 150 miljard euro aan staatsobligaties waar Nederland minder dan 1 procent rente over betaalt zullen aflopen. Erken: "Omdat die opnieuw moeten worden gefinancierd, moet daarover sowieso al een veel hogere rente worden betaald."

Hoewel er de komende jaren ook Nederlandse staatsleningen aflopen voor meer dan 5 procent, is de aflopende schuld onder de 1 procent rente vele malen groter.

Nederland heeft al lange tijd relatief lage rentelasten, onder meer door een relatief lage overheidsschuld. In 2015 was de overheidsschuld ruim 60 procent in verhouding tot de omvang van de economie, de zogenoemde schuldquote. Vorig jaar was dit nog slechts 44 procent.

Maar de uitgaven aan zorg en bijvoorbeeld sociale zekerheid nemen de komende jaren toe. En de rentelasten ook. Het schuldpercentage loopt hierdoor de komende jaren op. Het Centraal Planbureau berekende dit jaar dat dat percentage in 2034 terug is boven de 50 procent.

Dat is nog wel ruim onder de Europese grens van 60 procent. Maar het CPB en de Europese Commissie hebben al gewaarschuwd dat Nederland op lange termijn niet meer voldoet aan de Europese normen.

Lenen om rente te betalen

Hoe meer schuld, hoe hoger de rentelasten voor de overheid. Rabobank-econoom Frank van Es spreekt van een "haasje-over-effect". "Nederland moet oude schuld voor een hogere rente gaan herfinancieren. Daardoor betaalt het meer rente, waardoor de begroting steeds meer knelt."

Hoe dan ook heeft Nederland zijn financiële zaken wel beter op orde dan andere landen: "Internationaal is Nederlands schuldpapier nog altijd een veilige haven, ook omdat de schuldquote hier veel lager is dan in andere landen", ziet Erken. "Er zijn maar weinig landen waar echt stabiel beleid is. Vergeleken met andere Europese landen wijkt Nederland niet af."

Maar alles wat je aan rente kwijt bent, kun je niet meer uitgeven aan bijvoorbeeld defensie, zorg of infrastructuur. "Het zijn politieke afwegingen", benadrukt Van Es. "Maar de kans op een sneeuwbaleffect waarin Nederland straks geld moet lenen om de rente te betalen, is door hogere kapitaalmarktrentes toegenomen."

Deze week begint het nieuwe collegejaar. Onder de studenten die vanaf vandaag weer plaatsnemen in de collegebanken zijn ook duizenden internationale studenten.

In de politiek zijn al langer zorgen over de instroom van die groep studenten en wat zij de Nederlandse overheid kosten. Maar uit nieuw onderzoek van het Centraal Planbureau (CPB) blijkt nu dat internationale studenten Nederland gemiddeld geld opleveren.

Het geld dat de overheid aan de internationale studenten uitgeeft, bijvoorbeeld aan studiefinanciering en uitgaven aan sociale zekerheid en zorg, wordt gemiddeld ruimschoots terugverdiend. Dat komt vooral doordat een deel van de studenten na hun afstuderen in Nederland blijft werken en belasting betaalt.

Kosten voor de overheid

Ongeveer 17 procent van de studenten in Nederland kwam afgelopen collegejaar uit het buitenland. De meeste van hen komen uit de zogenoemde Europese Economische Ruimte (EER). Dat zijn de EU-landen plus Noorwegen, IJsland en Liechtenstein.

De overheid betaalt een groot deel van hun opleidingskosten, net als voor Nederlandse studenten. Alleen het collegegeld, dit jaar zo'n 2700 euro, moeten de studenten zelf betalen. Ook kunnen ze onder bepaalde voorwaarden studiefinanciering aanvragen.

Studenten van buiten de EER hebben geen recht op studiefinanciering en betalen de opleidingskosten helemaal zelf. Daardoor kosten zij de overheid nauwelijks geld.

Blijven na afstuderen

Hoewel de uitgaven voor studenten uit de EER flink kunnen oplopen, verdient de overheid die kosten meestal ook weer terug, concluderen de onderzoekers. "Bijvoorbeeld doordat een deel van de studenten tijdens hun studietijd een bijbaan heeft en dus inkomstenbelasting betaalt", zegt Paul Verstraten van het CPB.

Vooral studenten die na hun afstuderen in Nederland blijven wonen en werken, leveren de overheid geld op. "Hoe langer ze hier werken, hoe meer belasting ze afdragen", zegt Verstraten.

Uit onderzoek van het CPB blijkt dat de kans dat internationale studenten blijven plakken de afgelopen jaren toeneemt. Vijf jaar na uitstroom uit het hoger onderwijs woont ongeveer één op de vijf EER-studenten en twee op de vijf niet-EER-studenten nog in Nederland. Tien jaar geleden lagen deze cijfers ongeveer een kwart lager.

Ook vinden afgestudeerde internationale studenten steeds sneller een betaalde baan, waardoor zij eerder bijdragen aan de Nederlandse economie. Volgens Verstraten heeft dat mogelijk te maken met de ontwikkelingen op de arbeidsmarkt. "Door de krapte zijn er meer banen en voor internationale studenten meer kansen om hier te blijven."

Beperken aantal internationale studenten

De afgelopen jaren ging het in de politiek regelmatig over het beperken van het aantal internationale studenten dat naar Nederland komt. Zo wilde het kabinet-Schoof in 2024 de instroom van internationale studenten terugdringen om zo bijna 300 miljoen euro te besparen.

Los van de besparingen was de maatregel ook bedoeld om de kosten voor de sociale voorzieningen te verlagen en de druk op de woningmarkt te beperken.

Volgens Verstraten is het maar de vraag of het beperken van het aantal internationale studenten daar de oplossing voor is. "De studenten die hier na hun studie blijven wonen en werken, maken relatief weinig gebruik van de sociale voorzieningen. Ze zijn meestal hoogopgeleid, waardoor hun arbeidsparticipatie hoog is. Hoger dan die van de gemiddelde Nederlander."

Meer internationale studenten kan op de korte termijn wel tot extra druk op de woningmarkt leiden, blijkt uit het onderzoek van het CPB. "Op de lange termijn zijn die effecten vrij beperkt, omdat de markt zich aanpast", zegt Verstraten. "Of en in hoeverre dat ook daadwerkelijk gebeurt, hangt onder meer af van de keuzes die de politiek maakt."