Exact 150 jaar geleden werd in Boston het eerste telefoongesprek gevoerd door de Schotse uitvinder Alexander Bell. In de hoorn sprak hij de beroemd geworden woorden tegen zijn collega: "Mr. Watson, come here. I want to see you." Sindsdien heeft de telefonie een grote opmars gemaakt en is er veel veranderd.

"De eerste telefoontoestellen waren van hout en die hingen eigenlijk altijd aan de wand. Die waren ook vrij groot", zegt Bob Groenewout. Hij is vrijwilliger bij het Houweling Telecom Museum in Rotterdam. De verbinding kwam toen tot stand door het steken van stekkers in gaatjes.

De beller nam dan contact op met een telefooncentrale en verzocht de telefoniste om met een nummer te verbinden. "Daarna kwamen de telefoons in bakelietuitvoering en de kiesschijf met automatische telefonie." Dat was rond 1900.

Zo veranderde de telefoon door de jaren heen:

Het eerste openbare telefoonnetwerk werd in Nederland op 1 juni 1881 geïntroduceerd, vijf jaar na het eerste gesprek van Bell. Toen waren er slechts 49 abonnees en hadden telefoonnummers nog maar twee of drie cijfers. Dat veranderde na 1931, weet vrijwilliger Arnold Abels. "Toen kwamen de eerste telefooncellen in de straat, waardoor bellen voor iedereen bereikbaar werd." Door muntgeld in het apparaat te werpen, kon je bijvoorbeeld contact opnemen met het thuisfront.

"Zo kon je met iedereen in de wereld contact krijgen", zegt Abels. "Vroeger was je wereld beperkt tot de straat en met de telefoon kon je overal komen." Het aantal telefooncellen groeide in heel Nederland tot ongeveer een totaal van 20.000 begin jaren 90. Door de opkomst van het mobieltje en later de smartphone werd in 2008 besloten dat telefooncellen niet meer nodig waren. Omstreeks 2016 of 2017 was de laatste telefooncel verdwenen.

Operatie Decibel

Doordat steeds meer huishoudens een eigen telefoon in huis kregen, dreigde in 1995 het aantal telefoonnummers op te raken. Daarom werden in een landelijke omnummeringsactie alle bestaande vaste telefoonnummers vervangen door een tiencijferig telefoonnummer. Iedereen kreeg een omnummerboekje in huis om te zien wat de nieuwe nummers waren.

"Dat heette Operatie Decibel, een belangrijke en ingrijpende gebeurtenis", zegt Rex Leijenaar van Autoriteit Consument en Markt (ACM). De toezichthouder beheert de nationale telefoonnummervoorraad en publiceert regelmatig de telecommonitor. Daaruit bleek dat zo'n tien jaar geleden nog ruim zeven miljoen huishoudens een vaste telefoonaansluiting hadden. "Nu zijn het er nog maar 3,8 miljoen."

Zo ging dat vroeger: autotelefoons, telefooncellen en eerste mobiele telefonie:

Dat betekent niet dat mensen minder bellen. "Het totale aantal minuten dat mensen bellen blijft redelijk constant. Mobiel bellen neemt vast bellen bijna volledig over", zegt Leijenaar. In deze cijfers is internetbellen via bijvoorbeeld WhatsApp niet meegenomen. "Dus we kunnen aannemen dat er zelfs meer wordt gebeld."

Vrijwilligers Groenewout en Abels constateren toch iets anders. Zij zien dat jongeren de smartphone voor van alles gebruiken, behalve bellen. Toch blijft bellen broodnodig, vinden ze. "In het sociale contact is het horen van de intonatie in iemands stem heel belangrijk. Dat is toch wat je mist in een whatsappberichtje", zegt Abels.

Op dit moment zijn er 26 miljoen mobiele aansluitingen in Nederland in gebruik en zijn er nog 6,8 miljoen mobiele nummers beschikbaar. Een nieuwe Operatie Decibel lijkt dus voorlopig niet aan de orde.

Door de oorlog in het Midden-Oosten stijgen de prijzen van olie en gas maar door. Gas kost al zo ongeveer twee keer zo veel als op de dag voor de Israëlische en Amerikaanse aanvallen op Iran. De olieprijs ging in diezelfde tijd ook flink omhoog, van zo'n 73 dollar per vat Brent-olie naar eventjes 119 dollar vandaag.

Voor wie een auto heeft zijn de hogere prijzen nu al te merken aan de pomp. Het dure gas is vooral een tegenvaller voor mensen van wie het energiecontract afloopt.

Aan welke knoppen kan de overheid draaien om de prijzen dragelijk te houden en wat kan je zelf doen?

1. Accijns of ov

Het meest voor de hand ligt een verlaging op de accijns, de belasting die de overheid heft op brandstoffen als benzine, diesel en lpg. De overheid verlaagde die accijns al eerder, om de prijzen aan de pomp betaalbaar te houden. Bijvoorbeeld in 2022, toen de brandstofprijzen na de Russische inval in Oekraïne hard stegen. Die korting loopt nog tot eind 2026, maar is dit jaar wel iets minder ruim.

Premier Jetten zei gisteren tegen Nieuwsuur voorlopig niet van plan te zijn om de brandstofaccijnzen te verlagen.

Een andere optie is het goedkoper maken van het openbaar vervoer, als alternatief voor de auto. Omdat de Staat voor 100 procent eigenaar is van de NS, heeft de politiek relatief veel invloed op die prijs. Begin dit jaar steeg de prijs van een treinkaartje met gemiddeld 6,25 procent. Daarmee is het openbaar vervoer in Nederland al jaren duurder dan in buurlanden als Duitsland. In Luxemburg is reizen met de trein, bus of metro zelfs helemaal gratis.

2. Strategische reserves

Voor een andere noodoplossing moet Nederland samen met andere landen optrekken: de strategische oliereserves. Onder de paraplu van het Internationale Energieagentschap werken Europese landen sinds de oliecrisis in de jaren 70 samen met landen als Japan, Canada en de VS om grote voorraden ruwe olie achter de hand te houden.

Vandaag waren ministers van zeven van deze landen samen om met het agentschap over het vrijgeven van een deel van de reserves te praten. Nederland kan zich daar op een later moment bij aansluiten.

De laatste keer dat Nederland olie uit de strategische opslag vrijgaf was in 2022, toen de export van olie uit Rusland deels wegviel. "Het is voor situaties waarin we nu zitten", zegt energie-expert Lucia van Geuns. "Ik denk dat het terecht is dat de landen hier nu over spreken. Het kalmeert de markt. Dat zou in principe de prijzen enigszins moeten dempen."

3. Noodfonds

Naast de verlaging van accijns, was er de afgelopen jaren ook het Tijdelijk Noodfonds Energie. Dat fonds werd jaarlijks opengesteld om huishoudens met lage inkomens en hoge energierekeningen te ondersteunen.

In 2025 werd van zo'n 115.000 huishoudens een deel van de energierekening betaald. Momenteel is het niet meer mogelijk om een nieuwe aanvraag te doen bij het noodfonds. Het is de bedoeling dat er eind dit jaar toch weer een nieuw fonds komt, maar dat is nog in de maak.

Hoe effectief de noodfondsen de afgelopen jaren waren, is volgens onderzoeker Anika Batenburg van TNO onduidelijk. Maar in theorie is het doeltreffender dan het verlagen van accijns of het goedkoper maken van treinkaartjes. "Dat soort maatregelen zijn voordelig voor iedereen, ook voor de groep die geen moeite heeft om de energiekosten te betalen. Een noodfonds is gerichter en dus efficiënter."

4. Wat kun je zelf doen?

"Gelukkig hebben veel mensen hun tarief nog even vaststaan", zegt Erica Meijerink van Energiebank Rotterdam. Veel extra vragen over de gasprijzen krijgt de Energiebank nog niet. Dat geldt ook voor verschillende energie-inloopspreekuren die de NOS sprak. "Maar ik hou m'n hart vast", zegt Meijerink.

Op het moment dat iemands vaste energiecontract afloopt, kan het tarief voor gas een stuk hoger komen te liggen. Hoe langer de gasprijzen hoog blijven, hoe meer mensen het dus zullen merken.

Voor die mensen heeft Meijerink wel wat tips. "Korter douchen kan veel schelen", zegt ze. "Een keer 10 minuten douchen maakt niet veel uit, maar 365 dagen lang douchen wel. Iets minder douchen kan echt geen kwaad en het scheelt zeker geld."

Dat geldt ook voor de verwarming een graadje lager zetten. "Het weer helpt ons nu een beetje. Iedereen is blij met het zonnetje."

De High Tech Campus nummer 12 in Eindhoven is nu nog een kale vlakte. Vandaag is er nog geen bouwvakker te bekennen, maar binnenkort gaan ze aan de slag om daar in ruim een jaar tijd een fabriek neer te zetten voor vernieuwende computerchips.

Die fabriek is een plan van onderzoeksorganisatie TNO. In het gebouw komt een fabriekslijn voor onderzoek naar chips die werken met licht in plaats van elektriciteit. Het doel is om deze vernieuwende chips goedkoper te maken.

Zo snel als licht

Computerchips die met licht in plaats van elektriciteit werken, heten fotonische chips. Het voordeel van licht is dat je daarmee veel sneller informatie kan verplaatsen dan op een draadje met elektriciteit, zegt Ton van Mol van TNO.

Dit kennen we al van internet met glasvezel. Glasvezel werkt ook op licht in plaats van stroom. Daarom is internet via glasvezel veel sneller dan via de kopernetwerken.

"Het omzetten van elektrische signalen van jouw computer naar licht, is een goed voorbeeld van het gebruik van fotonische chips", zegt Van Mol. "Die chips worden nu al gebruikt, bijvoorbeeld door de bedrijven die de kastjes maken waar glasvezel je huis binnenkomt."

Goedkopere chips

Computerchips worden gemaakt op ronde schijven van een speciaal materiaal. Die schijven heten wafers. Fotonische chips worden nu gemaakt op wafers met een doorsnede van omgerekend iets meer dan 10 centimeter. In de industrie rekenen ze met Engelse inches: dit zijn wafers van 4 inch.

TNO wil in de nieuwe fabriek onderzoeken of fotonische chips ook op wafers van 6 inch gemaakt kunnen worden. Dat lijkt een kleine stap. "Maar met zo'n grotere schijf kunnen dan twee keer zo veel chips gemaakt worden", zegt Van Mol.

Zo kunnen op een fabriekslijn veel meer chips gemaakt worden. Dan zijn ze goedkoper, en dat is belangrijk om te concurreren met chipbedrijven uit de Verenigde Staten, China en Taiwan, zegt Van Mol.

Meer dan 120 miljoen euro

De bouw van de fabriek kost 65 miljoen euro, zegt de High Tech Campus Eindhoven. Dat bedrag is inclusief de kosten van de speciale ruimte waar zelfs geen stofdeeltjes mogen komen: de cleanroom.

In die ruimte komen de tientallen machines die samen de chiplijn maken. Die kosten bij elkaar ook nog eens 62 miljoen euro, zegt Van Mol.

Naast de TNO-chiplijn is ook het Nederlandse bedrijf SMART Photonics van plan om een fabriekslijn voor 6 inch-wafers in het gebouw te plaatsen. Door de twee chiplijnen naast elkaar op te zetten, willen de partijen van elkaar leren, want van 4 naar 6 inch is makkelijker gezegd dan gedaan.

De machines moeten allemaal aangepast worden om geschikt te zijn voor grotere wafers. En het maken van chips is moeilijk: er kan van alles niet goed werken of misgaan.

De officiële opening van het gebouw moet in mei 2027 plaatsvinden. TNO hoopt dat de fabriek in het jaar daarop helemaal draait. Dan moeten er tien miljoen fotonische chips per jaar gemaakt worden. Als het allemaal goed werkt, wil TNO de fabriekslijn uiteindelijk verkopen, bijvoorbeeld aan SMART Photonics.

Ruim twee jaar geleden ging Nieuwsuur langs in Eindhoven, en in Twente, voor een kijkje in de wereld van fotonische chips:

Het lukt ING nog niet om hun dochterbedrijf in Rusland te verkopen. Er is al wel een koper gevonden voor de Russische tak, maar die partij heeft nog geen goedkeuring gekregen vanuit het Kremlin om de koop af te ronden.

Ondertussen maakt ING in Rusland wel meer winst, schrijft het FD. Dat haalt de krant uit het jaarverslag van de bank. Maar dat geld kan ING niet uit Rusland halen, zegt woordvoerder Daan Wentholt. "Het is een winst op papier."

Goedkeuring blijft uit

De verkoop van een Russisch dochterbedrijf blijkt in de praktijk lastig, zegt sanctie-advocaat Sebastiaan Bennink. "Het bedrijf heeft natuurlijk een bepaalde waarde. De Russen zetten je rustig onder druk om tegen een veel lagere waarde te verkopen."

Dat is in het geval van ING ook zo. De bank houdt rekening met een verlies van zo'n 800 miljoen euro als het bedrijf in Rusland wordt verkocht.

Vorig jaar januari is de verkoop van de Russische tak aangekondigd, zegt Wentholt. In september bleek dat de goedkeuring, die het Kremlin aan de koper moet geven voor de verkoop, uitbleef. "En zolang dat proces loopt, kunnen wij niks doen."

Hoewel goedkeuring voorlopig dus uitblijft vanuit de Russische regering, verwacht ING dat de koop rond komt. Woordvoerder Wentholt: "Een duidelijke termijn daarbij is lastig, maar we hebben goede hoop op verkoop."

Wentholt benadrukt dat ING de activiteiten in Rusland heeft afgebouwd en geen nieuwe Russische klanten meer aanneemt.

Doodbloeden

Er is volgens sanctie-advocaat Bennink nog een andere optie voor ING om de Russische markt te verlaten zonder verkoop. In zo'n geval worden de bezittingen van de onderneming, ook wel assets genoemd, uit het bedrijf gehaald.

"Dan laat je het dochterbedrijf als het ware doodbloeden", zegt Bennink. "Dat hebben andere bedrijven in 2022 gedaan. Die zijn zonder omkijken van de Russische markt gegaan. Maar - dan krijg je er niks voor terug." Volgens ING is dat geen optie, omdat de Russische overheid dat niet toestaat.

Rusland kan ook besluiten om het bedrijf over te nemen, om de bezittingen te nationaliseren. Dan zou ING het dochterbedrijf verliezen aan de Russische regering. Daar is nu nog geen aanwijzing voor.

De wereldwijde energieprijzen gaan door het dak. Een vat olie kost inmiddels meer dan 104 dollar. Ook de Europese gasprijs steeg weer verder. Met het openen van de Amsterdamse gasbeurs steeg de prijs met ongeveer 30 procent naar 69 euro per megawattuur.

De zorgen over de oorlog in het Midden-Oosten zijn groot en inmiddels lijkt de hoop dat het geweld daar op de korte termijn zal afnemen, te verdwijnen. De beurzen in Azië en Europa staan allemaal op verlies. De Iraanse Revolutionaire Garde dreigde vanochtend olie-installaties in het Midden-Oosten aan te vallen als de buurlanden niet optreden tegen Israël en de VS.

Meerdere landen in het Midden-Oosten hebben hun olieproductie afgeschaald. Tegelijk geldt de Straat van Hormuz, de smalle zeestraat tussen Iran en het Arabisch Schiereiland, als afgesloten omdat Iran dreigt om schepen die er besluiten te varen aan te zullen vallen. Zeker een vijfde van de internationale oliehandel gaat via deze zeestraat.

"Eigenlijk vindt de markt dat het conflict al lang genoeg duurt en daarom zie je de prijs de afgelopen dagen heel hard stijgen", zegt Lucia van Geuns, energiedeskundige verbonden aan het Haags Centrum voor Strategische Studies.

Noodvoorraden aanboren

Niet alleen beleggers maken zich grote zorgen. Volgens de Financial Times komen vanmiddag ook de regeringsleiders van de zeven grootste economieën digitaal bij elkaar. De landen willen gaan praten over het aanboren van noodolievoorraden. De laatste keer dat dit gebeurde was in 2022, het jaar van de grootschalige Russische inval in Oekraïne.

De landen zouden overwegen om 25 à 30 procent van de wereldwijde noodvoorraad aan te spreken. "Het zou verlichting kunnen geven", aldus Van Geuns. "Het gaat over behoorlijk grote hoeveelheden die ze zouden willen aanboren. Het is in het verleden niet eerder om zulke hoeveelheden gegaan."

Ook in Nederland zijn de zorgen over de stijgende energieprijzen groot. Volgens een enquête van energieleverancier Essent onder duizend klanten maken mensen zich grote zorgen over wat de energiecrisis voor hun rekening zal gaan betekenen. Essent roept het huidige kabinet dan ook op het Tijdelijk Noodfonds Energie in stand te houden. Dat fonds, dat huishoudens ondersteunt bij hun energielasten, houdt binnenkort op te bestaan.

Premier Jetten zei gisteren bij Nieuwsuur in ieder geval voorlopig niets te doen aan de brandstofaccijnzen. Op dit moment kost een liter benzine gemiddeld 2,39 euro; een liter diesel kost met gemiddeld 2,46 euro nog meer. "Op dit moment is er nog geen aanleiding om daarop in te gaan grijpen", aldus Jetten. "Dat zal ook echt afhangen van hoelang deze oorlog in Iran gaat duren."

Na een lange periode van moddergooien en chaos binnen de organisatie heeft vakbond FNV een nieuw bestuur. Onder leiding van oud-PvdA-partijvoorzitter Hans Spekman is een nieuw bestuur van negen leden benoemd.

"Op de werkvloer én in Den Haag strijden wij samen voor goede arbeidsvoorwaarden, voor meer zekerheid en tegen het afbreken van sociale regelingen. En wij zorgen dat onze stem wordt gehoord", zegt Spekman in het persbericht van de vakbond.

Naast Spekman treedt ook voorzitter van de Nederlandse Politie Bond, Nine Kooiman, toe tot het bestuur. Zij is benoemd tot vice-voorzitter.

Kamerlid

Spekman was van 2006 tot 2012 Tweede Kamerlid en daarna tot 2017 partijvoorzitter. Sinds 2018 is hij directeur van het Jeugdeducatiefonds.

"Als voorzitter van het Jeugdeducatiefonds heb ik me de afgelopen jaren door het hele land ingezet om gezinnen waarin de ouders zijn vastgelopen in hun baan of bestaan te helpen opstaan. Als voorzitter van de FNV wil ik die lijn voortzetten."

Spekman sprak zich meermaals uit tegen de fusie tussen PvdA en GroenLinks.

Bestuurlijke crisis

Het nieuwe bestuur moet rust brengen binnen de vakbond. De FNV zit al een lange tijd in een bestuurlijke crisis. Meerdere rapporten wezen uit dat het ontbrak aan een veilige werksfeer en een professionele, effectieve organisatiestructuur.

Bestuursleden werken te weinig samen en er is sprake van informele machtsvorming. De onderzoekers hadden het over het "ontbreken van verbindend en ethisch leiderschap."

Ook de Ondernemingskamer stelde vast dat de organisatie van de FNV niet goed functioneert. Het bestuur, maar ook de Raad van Toezicht, zou er de afgelopen jaren te weinig aan hebben gedaan om de sfeer en de organisatie te verbeteren.

Door die chaos ontstond een sfeer van onveiligheid, die leidde tot een machtsstrijd tussen de raad van toezicht, het algemeen bestuur, het ledenparlement en de uitvoeringsorganisatie.

Hervormingsplannen gedwarsboomd

Ex-PvdA-minister Lodewijk Asscher en ex-FNV-voorzitter Ton Heerts werden vorig jaar aangewezen om puin te ruimen bij de vakbond, maar hun hervormingsplannen werden gedwarsboomd door het ledenparlement.

De hervorming van Asscher en Heerts, waar onder meer het ledenparlement vervangen zou worden door een bondsraad, zou moeten leiden tot een "daadkrachtig bestuur" van de grootste vakbond van Nederland.

Uiteindelijk besloot de Ondernemingskamer dat die plannen toch mochten doorgaan. Dat leidde ertoe dat de Raad van Toezicht meer zeggenschap kreeg over het bestuur en de bondsraad werd aangesteld. In deze nieuwe bestuursvorm treedt Spekman als voorzitter aan op 1 mei, de Dag van de Arbeid.

Winkeliers moeten zich beter voorbereiden op een mogelijke verstoring of uitval van het betalingssysteem, zegt De Nederlandsche Bank. Dat kan volgens de toezichthouder bijvoorbeeld door twee pinaanbieders te nemen en aan de kassa ook offline pinnen aan te bieden. DNB raadt consumenten aan om te kiezen voor een extra betaalrekening bij een andere bank. Daarnaast moeten er meer geldautomaten in het land komen.

In de nieuwe Visie op Betalen voor de komende twee jaar ziet de toezichthouder onder meer het zogenoemde offline pinnen als een goede innovatie om de winkels open te houden bij een verstoring of aanval op het betaalnetwerk of het internet.

Bij deze techniek wordt een betaling opgeslagen en pas verwerkt als de internetverbinding het weer doet. Dit wordt nu vooral ingezet op festivals of bij evenementen met slecht bereik. Om het in winkels mogelijk te maken, moeten in de pinketen "soms complexe aanpassingen" worden doorgevoerd, stelt DNB. Er loopt bij DNB een traject om dit met betaaldienstverleners en winkeliers te verbeteren.

Europese alternatieven

Ook stuurt DNB aan op meer digitale betaalmiddelen uit Europa. Al langer waarschuwt de toezichthouder voor de grote afhankelijkheid van Amerikaanse aanbieders voor pinbetalingen, zoals Visa en Mastercard. Gevreesd wordt dat het uitschakelen van het betalingsverkeer als politiek drukmiddel wordt ingezet.

Daarom wil DNB Europese partijen "de ruimte geven" voor vernieuwingen en om concurrerende apps of wallets te lanceren. Dit als alternatief voor het Amerikaanse Apple Pay, PayPal of Google Pay. Dat voorkomt volgens DNB nieuwe afhankelijkheid van grote technologiebedrijven uit de VS. Daarbij kan er op andere manieren betaald worden als één van die grote apps door een storing getroffen zou worden.

Diverse grote Europese banken proberen als concurrent de Nederlandse betaalmanier iDeal in Europa populair te maken. Hiervoor werd iDeal veranderd in Wero. Ook de digitale euro ziet DNB als een manier om de Amerikaanse afhankelijkheid te verminderen.

DNB zegt wel dat het "nadrukkelijk niet voorstelt om samenwerking met niet-Europese partijen te beëindigen": "Wij ondernemen actie om Europa minder afhankelijk te maken door eigen Europese betaaloplossingen te ontwikkelen en aan te bieden."

Contant geld

Vorig jaar adviseerde DNB al om 70 euro aan contant geld in huis te houden om een noodsituatie van 72 uur door te komen. Voor een stel zou dit 120 euro zijn en 30 euro per kind. In de vanmorgen verschenen nieuwe visie voor het betalingsverkeer noemt DNB het sowieso verstandig om cash om als tweede betaalmiddel te hebben.

Voor het geval het elektronisch betalen zou uitvallen en veel mensen contant geld uit de muur willen halen, zouden er volgens DNB meer geldautomaten moeten zijn. Grote banken zijn wettelijk verplicht landelijk in een straal van 5 kilometer een werkende geldautomaat te plaatsen. Via de samenwerkingsorganisatie Geldmaat staan er momenteel 3737 geldautomaten in het land.

Om de toegang tot contant geld te vergroten, noemt DNB concreet het aantal geldautomaten te koppelen aan het aantal inwoners.

Daarnaast kunnen innovaties het gebruik van contant geld stimuleren, verwacht DNB: "Denk aan een gesloten kassasysteem dat de verwerking van contant geld aan de kassa automatiseert. En een flexibele kleine geldautomaat die snel kan worden ingezet."

In China staat het Volkscongres deze week in het teken van een nieuw vijfjarenplan. Al sinds 1952 presenteert het land vijfjarenplannen waarbij de ambities torenhoog zijn en China de pijlen richt op allerlei gebieden, van politiek tot economie en van onderwijs tot defensie.

De laatste decennia heeft dat ertoe geleid dat China zich heeft ontpopt van ontwikkelingsland tot de tweede economie ter wereld. Wat merkt de Nederlandse economie van die ambities? De NOS laat dit zien aan de hand van vier producten die in voorgaande plannen stonden.

De Chinese overheid stimuleert de sectoren niet alleen met behulp van belastingkortingen of subsidies, maar met heel veel verschillende middelen.

Industriële machines

Neem bijvoorbeeld industriële machines. Al jaren zet China in op de productie daarvan, want door de vergrijzende bevolking zal het land snel een tekort aan menskracht hebben. Tien jaar geleden werd de sector zelfs aangewezen als een centrale pijler van China's economische en strategische ambities. Volgens Chinese staatsmedia groeide het aantal machinebedrijven van 92.000 (in 2020) naar 137.000 (in 2025).

Inmiddels staan er ook steeds meer van deze Chinese machines in Europese fabrieken. Tot een paar jaar terug kwamen veel geavanceerde fabrieksmachines uit Japan en Europa, maar inmiddels weten steeds meer Chinese machinebouwers de concurrentie te verslaan.

De EU maakt zich zorgen over de eigen markt en houdt scherp in de gaten of de Chinese producten niet tegen een kunstmatig lage prijs worden verkocht.

Medische machines

Ook steeds meer medische machines uit China komen Nederland binnen. China zet flink in op de ontwikkeling van medische apparatuur, om de gezondheidszorg in eigen land te versterken en minder afhankelijk te worden van het buitenland. Deze sector komt dan ook in meerdere vijfjarenplannen uitgebreid aan bod.

Onderwijs, wetenschap en technologie spelen daarin een sleutelrol. China investeert grootschalig in onderzoek. Inmiddels staat het land wereldwijd op de eerste plaats wat betreft wetenschappelijk gezondheidsonderzoek.

Zonnepanelen

Op het gebied van zonnepanelen heeft China in slechts enkele jaren volledige werelddominantie verkregen. Al in de jaren 80 werden de zonnepanelen genoemd in de vijfjarenplannen, niet zozeer om de wereldmarkt te veroveren, maar ook om zelf duurzame energie op te wekken. Volgens het Internationaal Energie Agentschap (IEA) was China in 2024 goed voor de productie van 86 procent van alle zonnepanelen wereldwijd.

Door de enorme hoeveelheid goedkope zonnepanelen uit China is de Europese zonnepanelenindustrie zo'n tien jaar geleden vrijwel volledig weggevaagd. Het voordeel was dat mensen in Nederland in korte tijd veel goedkopere zonnepanelen konden krijgen, maar op dit gebied zijn we nu grotendeels afhankelijk van China.

Volgens de Nederlandse Vereniging Duurzame Energie (NVDE) is dat minder problematisch dan de afhankelijkheid die we hebben van fossiele brandstoffen. "Die verbrand je gelijk. Zonnepanelen blijven dertig jaar goed en daarna heb je de materialen nog die je kunt recyclen", zegt NVDE-voorzitter Olof van der Gaag.

Elektrische auto's

Op het gebied van elektrische auto's domineert China inmiddels. Sinds 2012 heeft de Chinese overheid de pijlen gericht op deze sector. De aanpak was simpel; door samen te werken met bekende automerken als Volkswagen en BMW leerden de Chinezen de fijne kneepjes van auto-ontwikkeling. Het was kennis die ze later gebruikten om zich volledig te richten op hun elektrische auto's. Veel westerse autobedrijven deden dat niet en lopen nu achter.

De Chinese automerken hebben niet alleen de eigen markt veroverd, maar ook in Europa zijn merken als BYD en Zeekr op de weg te zien. Zo stootte BYD begin dit jaar Tesla van de troon als grootste elektrische autofabrikant.

Europese automakers klagen over oneerlijke concurrentie uit China. De enorme Chinese staatssteun is uiteindelijk de reden voor de EU geweest om in te grijpen. Sinds vorig jaar heft de Europese Unie een importbelasting van 50 procent op elektrische auto's uit China.

AI en commerciële luchtvaart

In het komende vijfjarenplan wordt weer de nadruk gelegd op hoogtechnologische ontwikkelingen en zelfredzaamheid. Sectoren die meer aandacht zullen krijgen zijn bijvoorbeeld kunstmatige intelligentie en commerciële luchtvaart.

De Nederlandse technologische industrie zal de ontwikkelingen in China nauwlettend in de gaten houden, want samen met de geopolitieke crises in de wereld kan de grote exportkracht van China de markt in Nederland flink verstoren.

De oorlog in Iran

Precies een week na de start van de Amerikaans-Israëlische aanvallen in Iran is de oorlog nog altijd volop gaande. We bespreken het laatste nieuws met Martijn Kitzen, hoogleraar Militaire Studies, en de in Iran geboren mensenrechtenactivist Asefeh Eskandari.

Ook proberen we antwoord te geven op de vraag hoe mensen in Iran de oorlog beleven. Contact met hen is zeer lastig omdat veel communicatiemiddelen zijn uitgeschakeld. Maar via tussenpersonen wisten we spraakberichten te krijgen van Iraniërs. Die zijn vanavond te horen.

Pinnen via Amerika

Nu de vriendschap tussen Europa en Amerika steeds fragieler wordt, probeert ons continent na te denken over de vraag hoe we minder afhankelijk worden van onze overzeese bondgenoot. Niet alleen op het gebied van defensie moeten we zelfstandiger worden, ook als het gaat om gastoevoer, tech en de culturele sector.

Aan dat rijtje kan ook worden toegevoegd: betalingsverkeer. Want ook voor pinnen hebben we de Amerikanen nodig. Hoe dat zit en hoe we daarmee stoppen, horen we van econoom Mathijs Bouman.

Geld verdienen met het opladen van je elektrische auto? Henri Udding doet het. "Ik heb de afgelopen twee maanden al zo'n 80 euro binnengehaald", vertelt de Groninger terwijl hij zijn auto aan de lader hangt. Hij maakt gebruik van een nieuwe regeling, die sinds begin dit jaar bestaat.

Particulieren met een elektrische auto kunnen daardoor geld verdienen aan brandstofleveranciers. Mensen kunnen de stroom die ze voor hun auto gebruiken als het ware omzetten in zogeheten 'emissiereductie-eenheden' (ERE). Die worden vervolgens verkocht aan brandstofleveranciers zoals Shell, die volgens EU-regelgeving moeten verduurzamen.

Er bestond al een soortgelijk systeem, maar voorheen konden alleen bedrijven daaraan meedoen. Nederland kiest er nu voor om naast bedrijven ook particulieren erbij te betrekken, die op deze manier tot wel honderden euro's per jaar kunnen verdienen met hun auto. "En je hoeft er bijna niks voor te doen, dus het is allemaal gratis geld", zegt Udding breed lachend.

Het ERE-systeem uitgelegd

De Europese Unie wil in 2050 klimaatneutraal zijn en dus moet de CO2-uitstoot omlaag. Voor de transportsector geldt dat bedrijven die fossiele brandstoffen op de markt brengen, zoals diesel en benzine, moeten verduurzamen. Dat kan bijvoorbeeld door brandstof gemaakt van aardolie te mengen met duurzame biobrandstoffen. Maar als dat niet lukt, kunnen bedrijven certificaten kopen van partijen die wél hernieuwbare energie gebruiken.

Die certificaten worden 'emissiereductie-eenheden' genoemd. Het systeem werkt zo: één ERE staat gelijk aan één kilo CO2 aan vermeden uitstoot ten opzichte van fossiele brandstoffen. De prijs van een ERE is afhankelijk van vraag en aanbod. De waarde kan dus schommelen, maar op dit moment ligt die rond de 15 eurocent per kilowattuur.

Particulieren kunnen de certificaten niet zelf verkopen aan de vervuilende bedrijven. Het verhandelen gebeurt via zogeheten 'inboekdienstverleners', die de geladen groene stroom van particulieren verzamelen en als pakket verkopen.

"De afgelopen maanden hebben duizenden mensen zich bij ons aangemeld", vertelt Bob Lieftink. Hij richtte LekkerLaden op en is zeker niet de enige partij. Van bekende namen als Vattenfall tot nieuwe start-ups, Nederland kent opeens tientallen inboekdienstverleners.

Volgens Lieftink kan niet iedereen zomaar meedoen aan de regeling. Klanten moeten aan twee belangrijke voorwaarden voldoen. Ten eerste moeten ze thuis een laadpaal hebben. "Het verdienen van ERE's kan alleen als je naam op het energiecontract staat. Als je gaat laden bij publieke laadpalen, levert jou dat geen certificaten op", zegt Lieftink.

Daarnaast moet je laadpaal een geïntegreerde slimme meter hebben, een zogeheten 'MID-gecertificeerde meter'. Die houdt precies bij hoeveel stroom er geladen wordt. "Die koppel je aan ons programma dat kan uitlezen hoeveel kWh je hebt geladen en hoeveel geld je daarmee verdient", aldus Lieftink.

Klimaatimpact

Het idee achter de regeling is dat het gebruik van hernieuwbare energie wordt beloond, terwijl de productie van fossiele brandstoffen juist duurder en dus onaantrekkelijker wordt.

Jaap Burger, adviseur elektrisch rijden bij Watture, is enthousiast. "Die paar honderd euro extra per jaar kan ervoor zorgen dat consumenten net de overstap maken naar elektrisch. Daarnaast zullen mensen met een plug-in hybride er misschien voor kiezen om vaker te laden."

Henri Udding is het daar helemaal mee eens. "Ik raad het iedereen aan en ik kan me goed voorstellen dat het een extra zetje geeft om elektrisch te gaan rijden", zegt hij. "Zeker omdat veel andere voordelen de laatste tijd zijn afgebouwd of afgeschaft."

Toch kan het systeem volgens Jaap Burger nog verfijnd worden. "Je zou bijvoorbeeld kunnen meetellen op welk moment je laadt. Door overdag te laden gebruik je vaak groenere stroom én ontlast je het energienet. Dat zou ook beloond moeten worden."

Wat de precieze impact op het klimaat zal zijn moet nog blijken. Toch ziet Burger de regeling als een stap in de juiste richting: ''De doelstellingen vanuit de EU zullen steeds strenger worden waardoor de duurzame keuze uiteindelijk de voordelige en dus de logische keuze zal zijn, óók voor de grote vervuilers."

Nog even geduld

Het is wel nog even afwachten voordat mensen het geld daadwerkelijk op hun rekening hebben. Hoewel de regeling al is ingegaan, moet de Eerste Kamer er nog een laatste keer over stemmen. Dat gebeurt eind van de maand en de verwachting is dat het systeem dan definitief wordt goedgekeurd.

Als het systeem daarna technisch ook helemaal rond is, krijgen gebruikers hun verdiende bedrag met terugwerkende kracht uitbetaald.

De plannen van het nieuwe kabinet kunnen leiden tot meer genderongelijkheid. Dat zeggen onderzoekers tegen de NOS.

Het kabinet wil de verlofuitkeringen voor ouders met midden- en hoge inkomens fors verlagen. Die maatregel heeft relatief veel effect op de inkomens van mannen, omdat die meestal meer verdienen dan vrouwen. Voor gezinnen is het daarom aantrekkelijker als alleen de moeder na de geboorte van een kind met verlof gaat, met gevolgen voor de rolverdeling thuis.

"Dit zal hoogstwaarschijnlijk ten koste gaan van het gebruik van verlof onder vaders", zegt Anne Roeters, onderzoeker bij het Sociaal en Cultureel Planbureau. Door de maatschappelijk nog steeds heersende norm met de man als kostwinner, zijn vaders al een lastige groep om te bereiken, weet zij. "Ze stuiten ook op weerstand op werk als ze verlof willen opnemen. Als je de vergoeding dan gaat verlagen, dan werp je nog een obstakel op."

Geld grote factor

Als je het aan de vaders zelf vraagt, is de hoogte van de uitkering nu al de voornaamste concrete reden om geen verlof op te nemen. De meeste mensen willen zorg en werk gelijk verdelen met hun partner, maar in de praktijk gebeurt dat maar in een van de tien gezinnen, volgens CBS-onderzoek.

"Het verlagen van de vergoeding zou een grote stap terug zijn in het licht van de grote investeringen die verschillende kabinetten de afgelopen tien jaar hebben gedaan om gendergelijkheid te bevorderen", zegt Mara Yerkes, hoogleraar aan de Universiteit Utrecht.

Ze doelt op het feit dat vaders tien jaar geleden slechts recht hadden op twee dagen betaald verlof bij de komst van een kind. Tegenwoordig krijgen mannen in loondienst zowel partner- als ouderschapsverlof. In totaal hebben zij recht op 3,5 maanden betaald verlof.

Goed voor de economie

Het thuisblijven van vaders leidt tot meer gendergelijkheid thuis en op de werkvloer, concludeerde onder meer de Sociaal-Economische Raad. Dat heeft macro-economische effecten: de economie en de welvaart van Nederland zouden flink groeien als vrouwen en mannen werk en zorg eerlijker verdeelden, berekende bijvoorbeeld SEO economisch onderzoek.

Internationale vergelijkingen maken ook duidelijk dat mannen vooral verlof opnemen als de uitkering in de buurt komt van hun laatstverdiende loon.

Voorstel: alle uitkeringen omlaag

Het kabinet wil de verlofuitkeringen voor mensen die boven de 5294 euro bruto per maand verdienen verlagen. Voor de hoogste inkomens wordt de verlofuitkering 926 euro lager. Dat treft vooral mannen.

Iemand die maandelijks 6617 euro bruto verdient, zou volgens de plannen 3705,52 euro krijgen als die persoon met partner- of ouderschapsverlof gaat. Dat is een inkomensverlies van 44 procent. Mensen die tussen de 5294 en 6617 euro verdienen zullen ook minder verlofuitkering krijgen dan nu, alleen wordt het gat voor die groep wat kleiner.

"Het is aan de politiek om te kiezen", benadrukt Yerkes, die al twintig jaar onderzoek doet naar de factoren die gendergelijkheid beïnvloeden. "Ik kan alleen concluderen dat deze plannen geen verstandige keuze zijn als je gendergelijkheid thuis en in het werkende leven wilt bevorderen."

Cao's

Sommige partners krijgen nu al een extra vergoeding als ze met geboorte- of ouderschapsverlof gaan. In 24 van de 108 grootste cao's krijgen partners het salaris doorbetaald als ze met verlof gaan.

Werkgeversorganisatie AWVN vraagt zich af of die regelingen met de plannen van het kabinet nog overeind blijven. "Dit kabinetsvoorstel kan in eerste instantie alleen maar negatief uitpakken voor ouders die met verlof willen", zegt een woordvoerder van AWVN.

Ook al staat er iets in de cao over een aanvullende vergoeding tijdens het verlof, het is niet zeker hoe werkgevers dat gaan invullen als het kabinet alle verlofuitkeringen verlaagt, zegt de woordvoerder. "Dat hangt af van de precieze formulering in de cao en hoeveel meer de werkgever kan bijleggen. De lonen zijn al veel omhooggegaan en bedrijven moeten op de kosten letten."

Tegen het principe van D66

De EU-richtlijn voor werk-privébalans verplicht lidstaten om het betaalbaar te maken voor mannen om met verlof te gaan. Het is nog niet bekend of een inkomensverlies van 44 procent voldoet aan die eis.

Verkiezingswinnaar D66 maakte in haar verkiezingsprogramma een groot punt van gendergelijkheid. De partij beloofde betere mogelijkheden voor ouders om werk en zorg gelijk te verdelen.

Verantwoordelijk D66-minister Vijlbrief bevestigt dat het tegen de geest van zijn partij ingaat als gendergelijkheid achteruitgaat. Op vragen van de NOS zegt hij bereid te zijn om de voorgestelde verlagingen van verlofuitkeringen "weer te bekijken".

De Simsimah, Clean Mistral en de BW Brussels. Het zijn de namen van drie lng-tankers die vloeibaar gas naar Europa zouden vervoeren, maar nu naar Azië varen. Het heeft allemaal te maken met de snel gestegen gasprijzen na het uitbreken van de oorlog in het Midden-Oosten.

Databedrijf Kpler zag dat de route van één lng-tanker uit Nigeria en twee tankers uit de VS zijn verlegd naar Azië. Aziatische gasbedrijven hebben meer geboden voor het gas dan Europese en daarom veranderen de schepen van koers.

Na de Russische invasie in Oekraïne bouwde Europa in een razend tempo de gasinvoer via de pijpleidingen vanuit Rusland af. Liquefied natural gas (lng) uit vooral de Verenigde Staten moest de gasvraag vervangen.

Maar de nieuwe oorlog gooit nu opnieuw de hele gasmarkt op zijn kop. De lng-productie in Qatar is vanwege de oorlog stilgelegd en gas dat daar in de opslagen zit kan ook niet meer vervoerd worden, Dat laatste komt door de Iraanse blokkade van de Straat van Hormuz, de belangrijke zeestraat tussen Oman en Iran waar veel gas en olie doorheen vervoerd wordt.

Aziatische landen nemen normaliter het grootste deel van het Qatarese gas af. Maar nu dat niet kan, bieden ze op gas dat al met tankers onderweg was naar Europa.

"Als Azië meer betaalt, veranderen de Amerikaanse tankers hun koers en gaat het gas dat voor Europa bedoeld was die kant op", zegt energieconsultant Sjak Lomme. "Wie het meest betaalt, krijgt het meeste gas."

'Geen reden tot zorg'

De Gasunie, het overheidsbedrijf dat aardgas transporteert en opslaat, maakt zich niet zo'n zorgen over de afbuigingen van de drie tankers richting Azië. Volgens de organisatie komt er nog voldoende gas vanuit de velden die Nederland heeft in de Noordzee en leveren Noorwegen en de VS nog voldoende lng.

"Daarnaast varen er jaarlijks ruim 1500 tankers naar Europa", zegt Hans Coenen, lid van de raad van bestuur van de Gasunie."Dat er nu drie schepen afwijken is dus niet meteen aanleiding tot zorg, maar we blijven het monitoren."

In die concurrentiestrijd hebben veel Aziatische landen volgens Lomme wel een voordeel. Ze hebben meer langetermijncontracten afgesloten, waardoor ze minder last hebben van veranderende prijzen. Nederland heeft minder van die contracten en voelt tekorten dus sneller in de portemonnee.

Amerikaanse handelaren profiteren voorlopig het meest van de blokkade bij de Straat van Hormuz, weet Chris Guth van energieleverancier Engie. In de VS wordt relatief veel lng op kortetermijnbasis verkocht. Ook krijgt de VS er dit jaar veel extra lng-capaciteit bij.

Voorraden

Op korte termijn lijken de problemen niet heel groot te worden, maar op de lange termijn kan dat anders zijn. In de zomer neemt de vraag naar gas af omdat de verwarming minder vaak draait, maar de gasvoorraad voor de winter moet in de zomermaanden wel aangevuld worden.

Als de gasprijs zo hoog blijft, zal dat doorberekend worden aan de klanten. "De huis-tuin-en-keuken-consument zal de verwarming de volgende winter weer een paar graden lager zetten", verwacht energiedeskundige Aad Correljé van de TU Delft. "Dat is ook afhankelijk van het soort maatregelen dat de overheid zal nemen om de gestegen gasprijzen te dempen."

Volgens Gasunie-bestuurder Coenen is het daarnaast belangrijk dat Nederland zich gaat voorbereiden op een mogelijke lange onderbreking van de gastoevoer in de toekomst.

Gasunie bouwt momenteel een extra tank om importmogelijkheden van lng te vergroten. "Dat is alleen effectief als er ook voldoende aanvoer van lng is om in die tank op te slaan", zegt energieconsultant Lomme. "Dat wordt de komende maanden nog best spannend."

De landelijke adviesprijs voor diesel is door de oorlog in het Midden-Oosten gestegen naar 2,375 euro per liter, meldt consumentencollectief UnitedConsumers. Daarmee evenaart de dieselprijs het record van 2022, toen de energiemarkten werden opgeschud door de Russische inval in Oekraïne.

Door de recordprijs voor diesel is het nu goedkoper om benzine te tanken dan diesel. De prijs voor benzine loopt ook op, maar minder snel.

'Europa afhankelijk van diesel uit buitenland'

Door de aanvallen van Israël en de Verenigde Staten op Iran en de tegenacties van dat land in de Golfregio stijgen de olieprijzen sterk. Een vat ruwe olie kost nu zo'n 85 dollar, 17 procent meer dan voor de luchtaanvallen die op 28 februari begonnen. De dieselprijzen reageren sterker op die stijging dan de benzineprijzen.

Dat komt omdat Europa veel meer diesel dan benzine importeert. Bij de inkoop van diesel heeft Europa relatief veel last van onrust op de oliemarkt of op belangrijke handelsroutes. Zo ligt de scheepvaart in de Straat van Hormuz praktisch stil. Benzine wordt daarentegen vooral door Nederland zelf geraffineerd.

Ook blijft de vraag naar diesel in Europa groot. Vrachtverkeer, scheepvaart en industrie zijn er voor een groot deel afhankelijk van en kunnen niet zomaar overstappen op een alternatief.

"Omdat Europa afhankelijk is van diesel uit het buitenland, kan de prijs sneller oplopen als de markt onzeker wordt", zegt brandstofexpert Derk Foolen van UnitedConsumers.

Langs snelweg

Het consumentencollectief houdt de landelijke adviesprijzen voor diesel en benzine in Nederland bij op basis van de adviesprijzen van de grootste oliemaatschappijen. Die prijzen gelden doorgaans alleen langs de snelweg. Tankstations op andere locaties zijn vaak goedkoper.

Als de oorlog in het Midden-Oosten aanhoudt en de olieprijs blijft stijgen, kunnen ook de prijzen aan de pomp verder oplopen.

Automobilisten, schippers en piloten zagen afgelopen dagen de prijs voor hun brandstof flink oplopen. Diesel aan de pomp nadert zelfs een recordprijs.

De oorzaak ligt in de Straat van Hormuz. De scheepvaart in die smalle zeepassage viel afgelopen dagen stil door aanvallen van Iran op schepen. Ook in de rest van de Perzische Golf is het transport niet veilig; afgelopen nacht werd een olietanker voor de kust van Koeweit aangevallen.

De zeestraat is daarmee praktisch geblokkeerd. Vloeibaar gas uit Qatar, ruwe olie uit Saudi-Arabië, diesel uit Koeweit of kerosine uit de Verenigde Arabische Emiraten kunnen voorlopig niet de wereld over. En met name van die laatste twee brandstoffen haalt Europa normaal gesproken veel uit dat gebied.

De geblokkeerde Straat van Hormuz uitgelegd:

Benzine raffineert Nederland vooral zelf. Diesel importeert het juist veel. Tot 2023 kwam veel uit Rusland, maar als gevolg van sancties tegen dat land werd er meer uit het Midden-Oosten gehaald. Vorig jaar kwamen er voor het eerst meer dan een half miljoen vaten diesel per dag vanuit die regio naar Europa.

Op land, op water en in de lucht

Zo komen de problemen in de Perzische Golf terecht bij de Nederlandse pomp. De adviesprijs voor diesel is inmiddels 2,33 euro per liter, slechts 4 cent minder dan de recordprijs in 2022.

"Ik heb het gezien", zegt ondernemer Jazz Dijk op het parkeerterrein van een groothandel. "Dus ik rijd deze zo leeg mogelijk en dan hopen dat die iets zakt."

Ondernemer Erik Ižarik heeft daar weinig vertrouwen in. "Ik denk dat het nog een stuk slechter gaat worden." Aannemers op de parkeerplaats zeggen dat ze de gestegen dieselprijs aan klanten moeten doorberekenen.

Ook op de Nederlandse binnenwateren worden de prijsstijgingen gevoeld, blijkt uit een rondgang onder bunkerstations - tankstations voor binnenvaartschippers. De schippers tanken daar gasolie, een soort scheepsdiesel. De bunkeraars hebben het over "hamsteren" en prijzen "waar niemand blij mee is".

Ondernemers Jazz Dijk en Erik Ižarik op de parkeerplaats van een groothandel:

"Vrijdag kostte een kuub gasolie nog 604 euro, nu al 799 euro. Dat is 32 procent meer", zegt Ruud Smit, financieel directeur bij binnenvaartrederij De Jong. Die hogere kosten doen de rederij niet direct pijn. Net als de meeste rederijen heeft De Jong contractueel vastgelegd dat hogere brandstofprijzen doorberekend worden aan de klant. Smit: "Bij de verladers doet het pijn, en als die het doorberekenen doet het alle consumenten pijn, ons allemaal dus."

De prijs van kerosine schoot ook de lucht in afgelopen dagen. In Noordwest-Europa steeg de kerosineprijs deze week met ruim 70 procent, naar zo'n 1400 dollar per ton, de hoogste prijs in vier jaar.

Veel vliegtuigmaatschappijen hebben hun inkoopprijzen voor langere tijd vastgezet. "Daardoor hebben prijsbewegingen in kerosine op de korte termijn slechts beperkt effect op onze kosten", laat Corendon weten. "Als de hogere kerosineprijzen langer aanhouden, kan dat op termijn wel invloed hebben. Voor de komende maanden staan onze brandstofprijzen echter al vast."

Reserves

Wanneer een aanzienlijk deel van de wereldhandel in fossiele brandstoffen wegvalt, gaan landen nadenken of ze wel voldoende brandstoffen ter beschikking hebben.

Zeker in Azië is dat voelbaar. Dat deel van de wereld haalt meer dan Europa zijn brandstof uit de Perzische Golf. China besloot vandaag de export van diesel te staken en Myanmar gaat fossiele brandstof rantsoeneren.

In Europa zijn zulke maatregelen niet aan de orde. Maar er wordt wel nagedacht over het aanspreken van de strategische reserves. "Dat gebeurt in internationaal verband", zegt Gert Jan ten Broeke, directeur van de stichting die over de Nederlandse olievoorraden gaat. "Er is nog geen beslissing genomen. De analyses vinden daar nu plaats."

Nederland heeft genoeg diesel in de strategische reserves om het zo'n tachtig dagen uit te houden. Daarnaast hebben bedrijven in Nederland reserves voor nog zo'n negentig dagen.

NS heeft vorig jaar voor het eerst in lange tijd weer winst gemaakt. Dat kwam vooral omdat meer mensen in 2025 de trein namen. Daardoor boekte NS vorig jaar een winst van 380 miljoen euro. In 2024 zat NS nog met een verlies van 141 miljoen euro diep in de rode cijfers.

De nettowinst wordt enigszins vertekend vanwege een boekhoudkundige meevaller. Door de lockdowns tijdens de coronacrisis mocht NS in 2025 582 miljoen euro terugboeken van de vergoeding die wordt betaald om op het landelijke spoor te mogen rijden.

Zonder al dit soort eenmalige mee- en tegenvallers, zou NS vorig jaar een winst van slechts 11 miljoen euro hebben geboekt.

De winst van vorig jaar betekent ook nog niet dat NS helemaal uit de financiële problemen is: nog altijd nemen er minder reizigers de trein dan in 2019, het jaar voor de uitbraak van het coronavirus. Met name op woensdag en vrijdag werken er bijvoorbeeld nog altijd veel mensen thuis. NS zegt zich wel voor te bereiden op meer reizigers.

1,2 miljard schuld

Wel kan NS nu het weer winstgevend is eindelijk wat doen aan het terugbrengen van de enorme schulden. Omdat de vervoerder wilde blijven investeren, in bijvoorbeeld nieuwe treinen, stations en hogere lonen voor het personeel, moest er de afgelopen jaren veel geld worden geleend. Inmiddels heeft NS een netto schuld van 1,2 miljard euro die moet worden afgelost. Hierover betaalde NS vorig jaar 21 miljoen euro aan rente.

President-directeur Wouter Koolmees is opgelucht dat NS "stap voor stap uit donkerrode financiële cijfers is geklommen". "Toch is het resultaat nog steeds onvoldoende", benadrukt hij in een persbericht. "NS gaf de afgelopen jaren meer geld uit dan het verdiende en heeft veel moeten lenen voor investeringen in de toekomst. Het is nu zaak om onze netto schuld die sinds 2020 is opgelopen tot 1,2 miljard euro af te bouwen."

Slim bezuinigen

Naast meer reizigers probeert NS ook de kosten omlaag te brengen. Zo moet onder meer het hoofdkantoor worden verkleind. Ook gebruikt het bedrijf steeds meer slimmere toepassingen, bijvoorbeeld bij het onderhoud van treinen.

Inmiddels kunnen er meer treinen van de vloot worden ingezet omdat ze niet meer voor kleine reparaties uit de dienstregeling worden gehaald, zoals een scheur in een stoel.

Volgens NS zijn slimmere oplossingen ook nodig vanwege een tekort aan personeel. Een derde van het NS-personeel is 55 jaar of ouder. Dat betekent dat de komende tien jaar zo'n 6000 NS'ers met pensioen gaan.

Uitval kostenpost

Hoewel er vorig jaar meer treinen op tijd reden, betaalde NS meer aan reizigers voor vertraging of uitval van ritten. Vooral juni vorig jaar was een grote kostenpost, toen de vakbonden staakten voor een betere cao.

Reizigers die vervangend vervoer moesten regelen dienden bijna 190.000 claims in bij NS. Hiervan werden ruim 133.000 claims goedgekeurd, voor een bedrag van in totaal 2,8 miljoen euro.

De Autoriteit Consument en Markt (ACM) gaat energiebedrijven intensiever controleren of zij zich wel aan de regels houden. De toezichthouder heeft de afgelopen dagen signalen gekregen dat sommige energieleveranciers gestopt waren met het aanbieden van vaste energiecontracten door de snel gestegen gasprijs.

De afgelopen dagen steeg de gasprijs heel snel door de oorlog in het Midden-Oosten. Maandag was de toename voor de Europese gasprijs nog 36 cent en dinsdag nog eens 30 cent.

Energiebedrijven Vattenfall en Eneco kondigden dinsdag aan deels te stoppen met het aanbieden van vaste contracten. Essent biedt nog wel vaste contracten aan, maar kan niet garanderen hoelang het dat nog doet.

Vaste contracten

Energiebedrijven bieden naast variabele en dynamische contracten vooral veel 1-jarige of 3-jarige contracten aan. Volgens de nieuwe energiewet die op 1 januari is ingegaan zijn energiebedrijven altijd verplicht een variabel en 1-jarig-contract aan te bieden.

Vanaf 1 april gaat de ACM er ook op toezien dat energiebedrijven daadwerkelijk deze contracten aanbieden. Bedrijven hebben drie maanden gekregen om de nieuwe regels in te voeren. Op dit moment is de ACM al in gesprek met energieleveranciers.

Een woordvoerder van de ACM benadrukt wel dat het niet per se voordelig is om nu een vast contract af te sluiten. Energieleveranciers mogen door de gestegen gasprijzen nu ook hogere prijzen vragen voor hun vaste contracten. Het kan dus beter zijn voor de portemonnee om de prijs nog niet vast te zetten. De ACM adviseert mensen een aanbod goed te vergelijken en niet gelijk in te gaan op een ongevraagd aanbod.

Geld in kas

Behalve dat het ACM de contracten controleert die energiebedrijven aanbieden, kijkt de toezichthouder ook naar de tarieven van de energieleveranciers. Die mogen stijgen zolang dit maar redelijk is.

Leveranciers zijn verplicht te zorgen dat hun financiële positie goed blijft. De toezichthouder zal dus ook controleren of de energiebedrijven genoeg geld achter de hand hebben.

De gasprijs is de afgelopen dagen iets gestabiliseerd. Doordat de situatie in het Midden-Oosten onstabiel blijft, blijft het heel lastig in te schatten wat de energieprijzen de komende maanden gaan doen.

In tegenstelling tot wat vaak wordt gedacht zijn de woonlasten van jonge kopers niet altijd heel veel lager dan die van jonge huurders. Dat blijkt uit onderzoek van ABN AMRO. De woonlasten van jonge kopers en jonge starters zijn vrijwel gelijk.

"Jonge kopers en jonge huurders op de vrije markt geven ongeveer een even groot deel van hun inkomen uit aan woonlasten", zegt Mike Langen, woningmarkteconoom van de bank. Jonge huurders zijn gemiddeld iets meer dan 35 procent van hun inkomen kwijt aan woonlasten. Voor jonge kopers is dit 30 procent. In de hogere leeftijdsgroepen wordt het verschil in woonlasten veel groter.

Volgens de bank spelen er verschillende zaken. Zo zijn de woonlasten van starters de afgelopen jaren gestegen door flink toegenomen huizenprijzen. Het verschil in woonlasten van kopers en huurders neemt op latere leeftijden steeds verder toe doordat kopers hun hypotheek aflossen.

Verder ziet ABN AMRO dat we in Nederland de afgelopen jaren een minder groot deel van het inkomen kwijt zijn aan de woonlasten. Ondanks dit goede nieuws hoort Nederland nog altijd tot een van de landen met de hoogste woonlasten van de eurozone.

Wie nu begint na te denken over een treinvakantie deze zomer in Europa, is eigenlijk al te laat. De meeste goedkope tickets zijn namelijk al zo goed als op.

Daarbij is het boeken van een goedkope treinreis door Europa nogal een uitdaging, zeggen zelfs spoorexperts in de Jaarbeurs in Utrecht op Railtech Europe. Hier komen Europese spoorbedrijven samen om de banden verder aan te halen en innovaties uit te wisselen.

"Het is zelfs voor mij soms nogal zoeken", reageert Jeroen Wesdorp, programmamanager internationaal treinverkeer bij spoorbeheerder ProRail. "Als reiziger wil je een ticket kopen en weten dat het van A naar B helemaal goed komt", zegt journalist Alexander Molendijk van spoorwebsite SpoorPro. "Daar schiet het toch wel tekort tussen vervoerders."

Wie is er bijvoorbeeld verantwoordelijk bij vertraging? "Bij een overstap moet je maar hopen dat de andere trein er nog staat", zegt Molendijk. "Voor Europese treintickets zou er eigenlijk één totaalpakket moeten komen voor reizigers, zodat je niet bij verschillende vervoerders moet shoppen."

Geen prijsvechters

En dan is er met dat shoppen ook nog de prijs. Voor een treinkaartje betaal je bij laat boeken de hoofdprijs. "Echte prijsvechters op het Europese spoor hebben wij nog niet", ziet Wesdorp van ProRail.

Dat kan eigenlijk alleen maar worden opgelost als er meer treinen over het spoor gaan rijden. "Met weinig stoelen wordt de prijs hoog om een goede omzet voor vervoerders te realiseren", legt Wesdorp uit. "Maar met meer aanbod van treinen zal er meer keuze komen."

Wesdorp verwijst naar diverse nieuwe treinbedrijven die zich hebben gemeld om tot nieuwe internationale verbindingen te komen. Bedrijven die tussen het binnenlandse treinverkeer met internationale treinen willen rijden, mogen hier sinds kort een aanvraag voor doen.

Spoor en spanning

Problemen met andere spoorbreedtes en spanning op de bovenleidingen zijn er vrijwel niet meer op de belangrijke routes, benadrukt Wesdorp. "Alleen in Oost-Europa heb je nog de oude Sovjet-breedte. Maar daar zijn alle nieuwe spoorprojecten met de Europese eisen. Dat geldt ook voor die in Spanje en Portugal."

Blijft over de ruimte voor meer treinen op bijvoorbeeld het toch al drukke Nederlandse spoor. ProRail denkt dat die ruimte er wel is. "We kunnen met de huidige infrastructuur twee keer zo veel treinen kwijt dan er nu rijden. Dat kan al op korte termijn. Ik denk over drie tot vijf jaar al."

Er kunnen zelfs nog meer treinen rijden via een nieuw Europees veiligheidssysteem, ERTMS geheten. Dat is een digitaal systeem dat als een soort radar bijhoudt welke trein waar rijdt en met welke snelheid. Op die manier kunnen er per uur meer treinen over eenzelfde stuk spoor rijden.

Spoorrobot

Alleen is dat aanleggen niet eenvoudig. "Het veiligheidssysteem moet om de kilometer in het spoor worden ingebouwd", vertelt Ben van Schijndel van bouwbedrijf Strukton. "Dat moet in de nacht, door ploegen van vier tot vijf mensen. En dan moet er ook nog iemand bij die alles voor de veiligheid in de gaten houdt."

Op de spoorbeurs in Utrecht laat Strukton een manier zien om dat sneller en goedkoper te doen. In een kleine vierkante locomotief hangen drie robotarmen, die het werk van de handvol monteurs overnemen. "Hij zuigt zelfs met een elektromagneet de metaalresten op. Want die kunnen het spoorsysteem later verstoren."

De robot gaat binnenkort op het Nederlandse spoor aan de slag. Van Schijndel rekent ook op interesse uit het buitenland, waardoor snellere en goedkopere Europese treinreizen dichterbij moeten komen. "Dat is wel de hoop. Voor dit werk heb je anders veel mensen nodig. En die zijn steeds lastiger te vinden."

Nieuw spoor niet nodig

Met zulke innovaties zijn grote nieuwe spoorlijnen voor meer internationale treinen volgens ProRail niet nodig. "Het kan dan ook met de investeringen in het spoor die al gepland zijn", aldus Wesdorp.

Hij noemt als voorbeeld de verlenging van de Noord/Zuid-lijn in Amsterdam. "Dat is natuurlijk goed voor reizigers in de regio Amsterdam en Schiphol. Maar met die metro kunnen we ook ruimte op het spoor vrijspelen voor intercity's en internationale treinen."

"Zo zijn er meer voorbeelden", vervolgt Wesdorp. "Er wordt vaak om meer hogesnelheidslijnen geroepen. Maar in de basis hebben we een goede infrastructuur. Die moeten we vooral slimmer gaan benutten."

Er zitten weer iets meer vrouwen in het bestuur van grote bedrijven. Het aantal vrouwen in de raad van commissarissen stagneert juist. Dat blijkt uit de Monitor Genderbalans van de Sociaal-Economische Raad (SER). Die onderzocht de man-vrouwverhouding over het jaar 2024.

Het aandeel vrouwen in besturen is met 2 procentpunten gestegen naar 17,3 procent. De groei bij de raad van commissarissen, die toezicht houdt op het bestuur van een bedrijf, bleef juist uit. Dat percentage blijft al drie jaar hangen rond de 26 procent.

Grote Nederlandse bedrijven moeten sinds 2022 doorgeven hoe de man-vrouwverdeling in hun top eruit ziet. Het streven is dat die uiteindelijk voor een derde uit vrouwen bestaat.

Zo'n 5000 bedrijven vallen onder de wet, maar ongeveer een derde van die bedrijven geeft de cijfers niet door. In de data van de SER is terug te zien welke bedrijven dat niet hebben gedaan en dat is zichtbaar voor iedereen.

Top bestaat nog grotendeels uit mannen

Ondanks de lichte stijging bij de vrouwelijke bestuurders, bestaat 56 procent van de besturen en 30,5 procent van de raden van commissarissen nog volledig uit mannen. Voor beide geldt dus dat het strevingspercentage vooralsnog uit zicht blijft.

De SER heeft het rapport vandaag aangeboden aan het ministerie van Onderwijs Cultuur en Wetenschap. Staatssecretaris Tielen van Onderwijs en Emancipatie zegt met het onderwerp aan de slag te gaan.

"Vrouwen en mannen doen niet voor elkaar onder als het gaat om kwaliteit in de top. Maar deze cijfers laten zien dat er nog een wereld te winnen is in het aantal vrouwen met een toppositie", aldus de staatssecretaris.

Werk aan de winkel

Op basis van de laatste cijfers is duidelijk dat maar 4 op de 10 bedrijven een concreet plan van aanpak heeft voor het bereiken van die ambitie. Dat aandeel is sinds 2022 gelijk gebleven.

Zo'n plan van aanpak moet worden goedgekeurd door de raad van bestuur. "Dat zorgt ervoor dat de genderbalans onderdeel wordt van het DNA van een bedrijf", zegt Marguerite Soeteman-Reijnen, lid van de raad van commissarissen van Siemens Nederland. "Daarom kan zoiets niet alleen bij HR blijven liggen."

"Sommige bedrijven denken dat ze al veel gedaan hebben", zegt Soeteman-Reijnen. Maar uit recent Europees onderzoek blijkt dat Nederland het niet goed doet. In vergelijking met andere Europese landen staat Nederland onder aan de lijst als het gaat om genderdiversiteit in de top van het bedrijfsleven. "We lopen echt achter en het toont aan dat er nog werk aan de winkel is."

Als allerlaatsten kwamen ze binnen bij de show van Prada in Milaan, vorige week. Omringd door beveiligers werden ze naar hun plaats op de eerste rij gebracht. De rest van het publiek keek ervan op: dit waren geen modeminnende sterren, maar Meta-baas Mark Zuckerberg en zijn vrouw Priscilla Chan. Techmiljardairs zoals zij lijken de weg naar de modewereld gevonden te hebben, maar met welk doel?

ELLE-hoofdredacteur Emma Vloeimans was bij de Prada-show op de Milanese modeweek, al had ze in eerste instantie niet door dat het echtpaar Zuckerberg was aangeschoven. "Er was zoveel te doen om de aanwezige K-popsterren dat er weinig aandacht was voor Mark", beschrijft ze.

Modejournalisten schreven al snel over een mogelijk motief voor het bezoekje van Zuckerberg. Hij zou Prada willen verleiden tot een deal voor het maken van Meta's AI-brillen. Zo'n samenwerking is er al met Ray-Ban en Oakley. Die merken zijn eigendom van hetzelfde moederbedrijf als de brillentak van Prada, en dus zou het volgens Vloeimans goed kunnen dat de deal er komt.

Bezos

Eind januari was er op de coutureweek in Parijs minstens zo'n opvallend koppel aanwezig. Amazon-oprichter Jeff Bezos en zijn vrouw Lauren Sánchez Bezos verschenen bij meerdere modeshows, net zoals ze afgelopen najaar in de Franse hoofdstad deden. Bij de show van modehuis Schiaparelli arriveerde Sánchez zelfs met poortwachter van de modewereld Anna Wintour.

Het is een teken aan de wand dat het echtpaar in korte tijd veel invloed heeft vergaard in de modewereld. De twee zijn bovendien hoofdsponsor van het aanstaande Met Gala, het benefiet voor de modeafdeling van het Metropolitan Museum of Art in New York en georganiseerd door Wintour. Het is een van de belangrijkste mode-evenementen van het jaar.

Al bij de aankondiging was er kritiek op het binnenhalen van het miljardairspaar, al is het niet de eerste keer dat de avond door de techwereld gesponsord wordt. Op de Instagrampagina van het museum schreven gebruikers dat Bezos culturele invloed probeert te kopen. Anderen riepen op tot een boycot van het gala.

Die negatieve geluiden zijn er ook van journalisten en modebloggers als het echtpaar zich op de modeweken vertoont. Zeker in januari, toen hun aanwezigheid in Parijs samenviel met een grote ontslagronde bij The Washington Post. Bezos is eigenaar van die Amerikaanse krant. Zijn Amazon ligt al langer onder vuur omdat de Amerikaanse immigratiedienst ICE gebruikmaakt van de IT-diensten van het techbedrijf.

"De vraag is: waarom zitten ze bij de shows terwijl ze niets met mode te maken hebben?", zegt Vloeimans. "Ik vind het niet nodig dat iemand als Bezos en zijn vrouw een podium krijgen in de modewereld. Maar de keuze voor wie front row mag, daar zitten altijd belangen achter."

Een hoop grote spelers in de mode zullen blij zijn met de komst van de techmiljardairs, zegt modejournalist en host van podcast De Modeshow Georgette Koning. "De merken zien mogelijkheden, want ze zijn uit op die miljarden."

"Het is een wedstrijd tussen een paar modeconglomeraten", zegt ze. "Het gaat niet heel florissant met die bedrijven. Er moet vertrouwen komen." Een Bezos of Zuckerberg kan dat vertrouwen leveren door te investeren. Er gaan geruchten dat Bezos geïnteresseerd is in het kopen van de Amerikaanse Vogue of de uitgever daarvan, mediabedrijf Condé Nast. Daarnaast zou een modehuis als Schiaparelli op zijn lijstje staan, al blijft dat allemaal onbevestigd.

'Geen illusies maken'

"Het is mogelijk dat beide partijen beter worden van zulke deals. Wat critici en bloggers daarvan vinden is ondergeschikt", zegt Koning. Vloeimans benadrukt dat veel modehuizen de techmiljardairs niet de rug toe kunnen keren. Ze verwijst naar de woorden van Prada-boegbeeld Miuccia Prada.

"Zij is politiek geëngageerd, een echte feminist, maar intussen zelf ook miljardair. Ze werd na de show geïnterviewd en zei dat we ons geen illusies moeten maken over de catwalk als plek voor politieke statements, omdat een modehuis als Prada nu eenmaal kleding maakt voor rijke mensen."

Hoever de invloed van de techbazen uiteindelijk zal reiken in de mode, blijft de vraag. Koning benadert het nuchter. "Op front row gaat het tussen de knapste mensen en de mensen met het geld. In die laatste categorie zijn de techmiljardairs gewoon een nieuwe soort."