Een win-winlening, dat klinkt goed. Zo'n lening moet particuliere investeerders de mogelijkheid bieden om geld uit te lenen aan startende ondernemers tegen gunstige financiële voorwaarden.

In Vlaanderen bestaat deze regeling sinds 2006. CDA en D66, die de afgelopen weken onder leiding van informateur Buma een fundament probeerde te leggen voor een nieuwe coalitie, zien zo'n regeling ook voor Nederland wel zitten.

Belastingvoordeel

De win-winlening werkt in Vlaanderen als volgt: een particulier (vaak familie) leent maximaal 75.000 euro uit aan een klein bedrijf. Dat bedrijf betaalt daar rente over en de overheid stelt jaarlijks daarvan de bandbreedte vast. In 2025 is dat tussen de 2,25 en 4,5 procent. Over die rente moet wel 30 procent belasting worden betaald.

De particulier die geld uitleent, krijgt van de overheid ook nog eens een jaarlijkse belastingkorting van 2,5 procent.

Na vijf tot tien jaar moet het geleende bedrag helemaal zijn afgelost. Hoe het bedrijf het geld aflost, wordt van tevoren afgesproken. Dat kan beetje bij beetje, maar ook in één keer alles op het einde.

Achtergestelde lening

De particulier die geld uitleent, loopt wel een risico, want het gaat om een achtergestelde lening. Dus als het bedrijf dat geld van hem leent failliet gaat, staat de particulier achter in de rij bij het terugkrijgen van het geld. Andere schuldeisers gaan voor.

De uitlener blijft in dat geval niet helemaal met lege handen achter: van de overheid krijgt hij 30 procent van het uitstaande leenbedrag terug. Dat gebeurt met een verrekening in de belastingaanslag.

Hoe D66 en CDA de win-winlening in Nederland willen vormgeven is nog onduidelijk en het is ook nog niet bekend hoe andere partijen in de Tweede Kamer erover denken.

Meer dan een miljard

Vorig jaar werden in Vlaanderen bijna 6000 van dit soort leningen afgesloten voor in totaal 128 miljoen euro. Sinds hiermee in 2006 werd begonnen, hebben ondernemingen meer dan een miljard euro opgehaald, blijkt uit cijfers van de investeringsmaatschappij van de Vlaamse overheid, PMV.

Kleine en middelgrote bedrijven in Vlaanderen en Brussel zijn enthousiast over het inititatief. En ook in Nederland is er behoefte aan, ziet brancheorganisatie MKB-Nederland, die er al langer voor pleit. "Het is specifiek goed voor kleine bedrijven die hiermee wel geld kunnen lenen, wat via de overheid of de banken vaak niet lukt", zegt een woordvoerder. Het zou gemiddeld gaan om leningen tussen de 20.000 en 25.000 euro.

Nederland heeft ongeveer twee keer zo veel ondernemingen als Vlaanderen, zegt Lex van Teeffelen, lector aan de Hogeschool Utrecht. "Je kan die 128 miljoen euro gerust keer drie doen als dit ook bij ons wordt ingevoerd. Al kost het wel even tijd voordat het is ingeburgerd."

Aan zo'n achtergestelde lening kleven voor investeerders weliswaar risico's, maar dat geldt ook voor andere vormen van investeren, zegt Van Teeffelen. "Investeren in aandelen is ook risicovol en hiervoor staat de overheid niet garant."

Zeer welkom

In Vlaanderen worden win-winleningen in de praktijk vooral verstrekt door bekenden van een bedrijf. Maar liefst driekwart van de leningen komt van familieleden. Die kunnen daarmee dus rekenen op een flink hogere rente dan op de spaarrekening.

Voor het wasmiddelbedrijf Brauzz, tegenwoordig onderdeel van Planet B, was de win-winlening in elk geval zeer welkom. "Wij hebben bij onze eigen familie en vrienden geld kunnen lenen", zegt Lowie Vercraeye, een van de oprichters.

"Het begon eigenlijk als een masterproject", aldus Vercraeye. "Wij kwamen uit de schoolbanken en deze lening werkte als een uitstekend instrument om te starten."

Streamingplatform Netflix heeft een bod gedaan op belangrijke onderdelen van het mediabedrijf Warner Bros. Discovery. Dat melden diverse Amerikaanse media, waaronder Bloomberg, The New York Times en CNN. Die laatste is zelf onderdeel van Warner Bros. Discovery.

Netflix zou het hoogste bod hebben gedaan toen Warner Bros. zichzelf afgelopen oktober in de etalage zette. Hoewel concurrenten Paramount en Comcast ook interesse toonde, zouden de twee bedrijven nu verder met elkaar in gesprek gaan. De krant sprak meerdere bronnen die nauw betrokken zijn bij de onderhandelingen.

The New York Times meldt dat Netflix de tv- en filmstudio's van Warner Brothers wil kopen, een van de oudste en bekendste van Hollywood. Daarnaast wil Netflix concurrent HBO kopen, de streamingsdienst die ook onderdeel is van Warner. Tv-zenders als CNN zouden losstaan van de gesprekken

Game of Thrones

Warner Bros. Discovery is wereldspeler in de media. Naast film- en tv-producties heeft het bedrijf streamingsdiensten en tv-kanalen zoals Eurosport en CNN. De waarde van het bedrijf ligt rond de 60 miljard dollar, die van Netflix ligt boven de 400 miljard.

De filmtak van Warner heeft onder andere de filmreeksen van Harry Potter en Batman in bezit. Daarnaast valt HBO Max onder het bedrijf, bekend van hitseries als Game of Thrones, The White Lotus en Succession.

Als Netflix HBO Max in handen krijgt, ontstaat er een stream-gigant. Netflix heeft zelf hits als Stranger Things and realityshow Love is Blind.

Miljarden via Nederland

Nederland is al jaren het belangrijkste verzamelpunt voor Netflix' streamingsmiljarden. Abonnementsgeld van kijkers over de hele wereld - met uitzondering van de Verenigde Staten - loopt via een bv in Amsterdam. Afgelopen jaar ging het om 17,5 miljard euro.

Ook Warner Bros. Discovery heeft een Nederlandse tak met een hele trits aan Amsterdamse bv's.

De 29-jarige Braziliaanse Luana Lopes Lara is door Forbes uitgeroepen tot jongste nieuwe vrouwelijke selfmade miljardair. Dankzij haar goksite Kalshi heeft ze volgens het Amerikaanse zakentijdschrift een geschat vermogen van 1,3 miljard dollar opgebouwd (omgerekend 1,1 miljard euro).

Via Kalshi kan worden gegokt op allerlei evenementen en verschijnselen wereldwijd, zoals verkiezingen, het weer en sportwedstrijden. Daarmee krijgt het ook een voorspellende waarde.

De Braziliaanse wist binnen een half jaar de waarde van haar bedrijf te vervijfvoudigen door meer dan een miljard dollar aan investeringen binnen te halen. Volgens Forbes is haar bedrijf Kalshi inmiddels 11 miljard dollar waard.

Voorheen ballerina

In haar moederland Brazilië studeerde ze aan de Bolsjojtheater-school waar ze opgeleid werd tot ballerina.

De zware balletopleiding, waarin Lopes Lara dagelijks acht uur lang op haar spitzen stond, heeft haar een grote discipline bijgebracht. Een eigenschap die haar heeft geholpen bij het opstarten van Kalshi, zei ze in een interview met Bloomberg in 2022.

Ze danste negen maanden als ballerina in Oostenrijk maar besloot om zich om te scholen en computerwetenschappen en wiskunde te gaan studeren aan de prestigieuze Amerikaanse universiteit Massachusetts Institute of Technology (MIT). Daar leerde ze de Amerikaans-Libanese mede-oprichter en leeftijdsgenoot Tarek Mansour kennen. Met hem begon ze in 2018 haar platform.

Samen begonnen ze Kalshi, met het idee om gokken op allerlei evenementen toegankelijker te maken. In zes jaar tijd wist het tweetal van Kalshi het grootste platform op het gebied van voorspellingen te maken. Er kan bijvoorbeeld via Kalsi ook op verkiezingen en wedstrijden in Nederland worden gegokt, zoals op alle wedstrijden in de eredivisie.

In 2020 kregen Lopes Lara en Mansour groen licht van de Amerikaanse toezichthouder CFTC om met hun platform online te gaan. Na een juridische strijd met CFTC kreeg Kalshi vorig jaar van de rechter toestemming om ook gokken op politieke uitslagen aan te bieden. Daarmee waren ze volgens Forbes het eerste bedrijf in honderd jaar dat dit mag in de Verenigde Staten.

Door het succes van het platform willen steeds meer organisaties en bedrijven ermee samenwerken. Zo ging Kalshi in zee met Google Finance en de National Hockey League (NHL). Onlangs maakte Kalshi bekend dat het exclusief gaat samenwerken met CNN. De nieuwsomroep gaat de geleverde data van Kalshi (live) inzetten voor de eigen berichtgeving, zoals bijvoorbeeld over peilingen.

Door de samenwerking met CNN willen Lopes Lara en Mansour uitdragen dat ze een betrouwbare bron zijn op het gebied van voorspellingen.

Meer betalen voor een pakketje uit China zal mensen niet tegenhouden om te bestellen bij webshops als Temu of Shein. Dat zeggen deskundigen op het gebied van koop en verkoop via het internet. Gisteren werd bekend dat bestellingen uit China die niet meer waard zijn dan 150 euro duurder worden.

Met deze maatregel hoopt het demissionair kabinet het werk voor de douane te verlichten, want die verwerkt elke dag een miljoen van zulke pakketten. Het grootste gedeelte komt uit China. Bestellingen tot 150 euro zijn nu nog vrijgesteld van douanekosten. Binnenkort komt er een toeslag van 2 euro per product, wat op gemiddeld zes euro per pakket neerkomt. Maar volgens e-commerce expert Chantal Schinkels maakt dat helemaal niks uit.

'Online verleiding, daar zijn de Chinezen in afgestudeerd'

"We blijven gewoon bestellen, die hoeveelheid Chinese troep die in Europa terechtkomt gaan we niet tegenhouden met die toeslag." Volgens Schinkels is de verleiding ook te groot. "Die online verleiding, daar zijn de Chinezen in afgestudeerd", zegt ze.

Die websites gebruiken trucjes zoals een aftelklokje bij het product of geven aan dat er nog maar twee op voorraad zijn en doen aanbevelingen op maat. De toeslag die er straks bij komt is ook niet zichtbaar tijdens het online winkelen, want die kosten worden achteraf berekend. Daarom verwacht Schinkels dat de hoeveelheid pakketjes niet zal afnemen.

Afschrikeffect

Daar sluit Dirk Mulder, retaildeskundige bij ING, zich bij aan. "Die producten uit China zijn zo goedkoop dat die 2 euro eigenlijk niet zo heel veel doet." Maar Mulder denkt dat het sommige consumenten wel kan afschrikken. "Als ze achteraf worden geconfronteerd met een toeslag op een product waar ze maar een euro voor hebben betaald, dat ze dan denken, laat dan maar zitten." Prijstechnisch is het verschil tussen Europa en China alleen zo groot, dat hij verwacht dat het effect op lange termijn toch uitblijft.

Binnen Europa wordt er ook gewerkt aan een toeslag op pakketjes uit het buitenland. Zo willen Frankrijk, België en Luxemburg al met ingang van 1 januari een heffing van 2 euro per product invoeren. Als Nederland daarin niet meegaat, kan het zijn dat pakketjes met die eindbestemming alsnog veel meer via Nederland worden verstuurd. "Met de invoering van deze maatregel kun je dat voorkomen", zegt Mulder.

Maar hij vraagt zich wel af of de druk bij de douane hiermee ook naar beneden gaat. Dat geld dat binnenkomt moet worden geïncasseerd, er moet een administratie bijgehouden worden, "dat leidt tot regel- en lastendruk".

Omzeilen

Dat het kabinet nu met een toeslag komt is voor de Chinezen geen verassing. "Zij hebben dit allang zien aankomen", zegt China e-commerce expert John Lin. Chinese bedrijven openen nu ook distributiecentra in Europa zodat de producten vanuit hier verstuurd worden. "De lokale verzending is wel duurder, dat betekent dat linksom of rechtsom de consument gaat betalen. Maar het prijsgat tussen Chinese platforms en Europese is zo groot, dat mensen toch blijven bestellen."

Volgens Lin zijn winkels als Temu en Shein een andere soort spelers. Ze zijn extreem innovatief. Zo laat Shein de kleding door AI ontwerpen. Ze hebben weinig voorraad en hebben daardoor bijna geen ondernemersrisico. "Vanwege die innovatie kun je die bedrijven niet wegzetten als goedkope troep, dat is te simpel. Op innovatief vlak hebben wij de bal laten liggen."

Latere datum

Brancheorganisatie voor expediteurs en logistiek dienstverleners Fenex begrijpt waarom het demissionair kabinet met dit voorstel komt, maar laat in een verklaring weten dat de invoering op 1 januari niet realistisch is. Fenex roept dan ook op om een latere datum te kiezen zodat bedrijven zich voldoende kunnen voorbereiden.

Een van die bedrijven die zich al zorgen maakten over de invoering op korte termijn is ViaEurope. Dat bedrijf handelt dagelijks 100.000 pakketjes af, ook afkomstig uit China. Via Europe heeft maandag een kort geding aangespannen tegen het ministerie van Financiën. Het bedrijf geeft aan dat de heffing in strijd is met het Europees recht en zegt dat het te kort dag is. Op 18 december is de uitspraak in deze zaak.

Hogere lonen, hogere toeslagen en lagere inflatie. Gunstig voor de Nederlandse consument en die zorgt er dan ook voor dat de economie blijft draaien in 2026. Dat voorspelt ING Research in zijn economische analyse voor het komende jaar.

Het economische bureau van de bank verwacht dat de economie met 1,3 procent groeit. Eerder kwamen ABN Amro en Rabobank met hun voorspelling. Ook zij verwachten een lichte groei.

Vooral werkenden en gepensioneerden geven de economie een impuls.

Erosie

"2025 is het jaar van de meevaller", zegt Marieke Blom, hoofdeconoom van ING. De Amerikaanse importtarieven raken Nederland niet al te hard. Ook zijn de energieprijzen iets lager dan verwacht.

Door die meevaller is de Nederlandse economie een beetje gegroeid dit jaar. Dat wil niet zeggen dat die groei per se doorzet in 2026. ING wijst op aanhoudende spanningen in de wereld. Daardoor krimpt de internationale handel en daar heeft Nederland last van.

Blom heeft het over "onderliggende erosie" en onzekerheid. Dat zorgt voor uitstelgedrag bij Nederlandse bedrijven, die toch al de hand op de knip houden. Door nationale problemen als hoge energieprijzen, ruimtegebrek op het stroomnet en stikstof zijn Nederlandse ondernemers afwachtend met nieuwe investeringen.

Kopen

Toch verwacht ING een stabiele economie, ook in 2026. Dat komt vooral door de consumenten, die zetten de zwakke handel en bedrijvigheid recht.

Zo kunnen werkenden waarschijnlijk meer uitgeven in het nieuwe jaar omdat de lonen blijven groeien. Omdat de lonen harder zullen stijgen dan de prijzen, zullen de meeste Nederlanders met een baan meer te besteden hebben.

En dan is de consument nog aan de voorzichtige kant. Er wordt namelijk behoorlijk gespaard.

Pensioen

Niet alleen werkenden gaan er op vooruit. Ook veel gepensioneerden kunnen in het nieuwe jaar meer uitgeven. "Zij profiteren van het feit dat een aantal grote pensioenfondsen in 2026 al de overstap naar het nieuwe pensioensysteem maakt", zegt Blom.

Ruim 1,5 miljoen gepensioneerden gaan per 1 januari 2026 over naar het nieuwe pensioenstelsel. Omdat de reserves van de grote pensioenpotten worden verdeeld over de individuele potjes, kan bij veel pensioenfondsen de maandelijkse uitkering flink omhoog.

Zo krijgen gepensioneerde zorgmedewerkers er mogelijk 7 procent bij in het nieuwe jaar. Maar ook ruim 1 miljoen gepensioneerden van ambtenarenpensioenfonds ABP, dat pas in 2027 overstapt, krijgen er bijna 3 procent bij.

Hoeveel gepensioneerden in het nieuwe stelsel er daadwerkelijk op vooruitgaan, hangt ervan af hoe het fonds er op 1 januari 2026 voorstaat, maar ook zonder die meevaller, gaat ING al uit van extra consumptie door gepensioneerden.

Formatie

De groei in Nederland zal iets hoger liggen dan in de rest van Europa. Wel loopt de werkloosheid in Nederland wat op, denkt ING.

De Nederlandse inflatie daalt een beetje, vooral omdat er minder overheidsbeleid is dat de prijzen omhoog duwt. Toch stijgen de prijzen hier nog altijd harder dan in de meeste andere eurolanden, ook de komende twee jaar.

Van een eventueel nieuw kabinet verwacht ING in 2026 nog niet direct "een boost" van de economie. De bank vindt het wel vertrouwenwekkend dat er bij de lopende gesprekken voor een nieuwe coalitie aandacht is voor thema's zoals netcongestie, stikstof, en ruimtegebruik.

Verzekeraars hebben hun premies aangepast voor trouwe klanten die meer bleken te betalen dan nieuwe cliënten. Onderzoekers van de Autoriteit Financiële Markten (AFM) waarschuwden de verzekeraars eerder dit jaar voor het fenomeen en noemden het zorgelijk en mogelijk illegaal.

De AFM hield in april zo'n 48 miljoen auto-, inboedel- en aansprakelijkheidspremies van 31 maatschappijen tegen het licht. Het bleek dat vooral bij autoverzekeringen trouwe klanten geregeld meer betaalden. Bij de helft van de onderzochte bedrijven betaalden zij meer dan nieuwelingen.

In sommige gevallen bleek een welkomstkorting per ongeluk nog van kracht te zijn, maar het kwam ook voor dat bij nieuwe verzekeringen een premiekorting of een pakketbonus werd aangeboden die niet voor oudere polissen gold.

Kwetsbare groepen

Dat was volgens de AFM mogelijk in strijd met de eerlijke en zorgvuldige behandeling van klanten. Vooral kwetsbare groepen bleken er slachtoffer van te zijn, zoals mensen met minder digitale vaardigheden, ouderen en mensen met lagere inkomens. Het verschil kon oplopen tot 40 procent.

Naar aanleiding van het onderzoek hebben de verzekeraars hun polissen waar nodig aangepast, meldt de AFM nu. Meerdere verzekeraars zijn ook van plan om hun portefeuille blijvend te volgen, om scheefgroei in de toekomst te voorkomen.

De AFM is positief over de doorgevoerde veranderingen, maar wil wel de vinger aan de pols houden. Daarvoor worden op een nader te bepalen moment opnieuw de premies doorgelicht.

Uitkeringsinstantie UWV is jarenlang tekortgeschoten bij het aansturen van de controles op WIA-uitkeringen. Maar ook het arbeidsongeschiktheidsstelsel deugt niet. De Wet werk en inkomen naar arbeidsvermogen (WIA) moet daarom fundamenteel worden aangepast. Dat concludeert de Algemene Rekenkamer na onderzoek in opdracht van het ministerie.

In september 2024 werd bekend dat tienduizenden mensen jarenlang een te hoge of te lage WIA-uitkering kregen. Iemand heeft recht op een WIA-uitkering als diegene langer dan twee jaar ziek is en daardoor niet of minder kan werken. Bij de berekening hoeveel iemand nog kan werken, werden fouten gemaakt.

"Er is een veelvoud aan dingen waar het is misgegaan", vertelt Pieter Duisenberg, president van de Algemene Rekenkamer. "Men was heel druk bezig met het wegwerken van de wachtlijsten en niet met het juist vaststellen van de uitkeringen. Ook de politiek heeft niet opgelet en keek vooral naar de aantallen."

De wet staat daarnaast bekend als enorm complex en werd door de Algemene Rekenkamer eerder al als "onuitvoerbaar" bestempeld. "Het is cruciaal om de WIA eenvoudiger te maken. Voor de uitvoerbaarheid voor het UWV, voor de politiek om het te kunnen controleren, maar vooral ook voor de mensen thuis. Nu is het voor hen ook te complex om te checken of wat je krijgt klopt."

Duisenberg is blij dat D66 en CDA het onderwerp aanstipten in hun formatiestuk dat ze gisteren presenteerden. Hierin geven de partijen aan het stelsel te willen vereenvoudigen en de instroom te verminderen.

Voorzitter van de Landelijke Cliëntenraad Fatma Koser Kaya pleit ook voor de vereenvoudiging. "Met een eenvoudiger WIA besparen we ook nog eens geld in de uitvoering én voorkomen we fouten. Het is al lang duidelijk dat financiële prikkels niet leiden tot een kortere route naar werk. Betere begeleiding wel."

Waar ging het mis?

Naast de ingewikkeldheid van het systeem, en dus de foutgevoeligheid, veroorzaakte de coronacrisis in 2020 nog extra problemen, concludeert de Rekenkamer.

De meeste fouten werden gemaakt in de periode tussen 2020 en 2024. Bij het thuiswerken vonden er minder kwaliteitscontroles plaats en was er onderling minder hulp. Volgens de Rekenkamer werden er hierdoor meer fouten gemaakt en werden deze ook lange tijd niet opgemerkt.

"Hierdoor was niet duidelijk wat de gevolgen van fouten waren voor uitkeringsgerechtigden, zijn signalen genegeerd en werden veel meer fouten gemaakt dan voorheen", aldus de Rekenkamer. Ook hadden medewerkers te maken met verouderde IT-systemen en is er al tijden een tekort aan verzekeringsartsen. Bij een kwart van de beoordelingen uit deze periode is door ontoereikende rapportages ook niet meer na te gaan of ze juist zijn.

Het UWV laat weten zich te herkennen in de conclusies van de Rekenkamer. "Wij vinden dit bijzonder pijnlijk. Cliënten verwachten van het UWV dat hun uitkering juist wordt vastgesteld."

Volgens de Rekenkamer schoot dus ook het ministerie tekort. Daar was te weinig aandacht voor de bedrijfsvoering bij UWV en werd er niet altijd doorgevraagd. Ook had de minister een te afwachtende houding bij het vereenvoudigen van de regelgeving.

Tienduizenden mensen

Bij 43.000 mensen is mogelijk een fout gemaakt. Eerder dit jaar hebben zij hiervan bericht gekregen. Sindsdien zijn 3000 mensen op de hoogte gesteld dat er bij hen in ieder geval geen fout is gemaakt, laat het UWV weten.

Het UWV schat dat mensen met een te lage WIA-uitkering gemiddeld 2745 euro bruto te weinig ontvingen gedurende de hele periode, variërend van kleine bedragen tot ruwweg 25.000 euro. De Rekenkamer acht dit realistische bedragen.

De andere 40.000 mensen zitten nog in onzekerheid. Het UWV laat weten druk bezig te zijn met de berekeningen. Eerder werd bekend dat mensen die te veel geld hebben ontvangen, dit niet terug hoeven te betalen. Mensen die te weinig hebben ontvangen, worden hiervoor gecompenseerd.

De Rekenkamer voegt toe dat er waarschijnlijk 400 mensen zijn die helemaal geen uitkering hebben gekregen terwijl ze er wel recht op hadden, en 1600 die wel een uitkering kregen, maar hier eigenlijk geen recht op hadden.

Een nabetaling kan invloed hebben op de hoogte van je inkomen en dat kan weer gevolgen hebben voor bijvoorbeeld je recht op huurtoeslag. Het UWV werkt samen met het ministerie aan een regeling om nadelige gevolgen, zoals terugvorderingen van huur- of zorgtoeslag, te voorkomen.

Het UWV wacht op die regeling met het informeren van mensen die een verkeerde uitkering hebben ontvangen, zodat gelijk duidelijk is wat hier de gevolgen van zijn. "We weten dat dit niet snel genoeg gaat voor iedereen die met onduidelijkheid zit. We willen dit zorgvuldig doen en zo goed mogelijk oplossen." Halverwege 2026 begint het UWV met het herstellen van verkeerd vastgestelde uitkeringen.

Voormalig ING-topman Ralph Hamers hoeft definitief niet voor de rechter te verschijnen vanwege de witwasproblemen bij ING Nederland. Dat heeft het gerechtshof Den Haag besloten.

Vervolging van Hamers is volgens het Hof "niet zinvol" meer. Dat komt enerzijds omdat de problemen inmiddels zo lang geleden hebben plaatsgevonden, dat ze bijna verjaard zijn. Door een uitgebreid onderzoek van het Openbaar Ministerie vindt het hof anderzijds dat er een duidelijk signaal is afgegeven aan topbankiers: "De norm is bevestigd dat ook bestuurders van een bank niet vrijuit gaan als zij hun verantwoordelijkheid niet nemen."

Vijf jaar terug gaf het gerechtshof het OM opdracht om te onderzoeken of Hamers als hoogste baas leidinggaf aan strafbare feiten bij ING. Via ING Nederland konden criminelen tussen 2010 en 2016 bankrekeningen gebruiken om honderden miljoenen euro's wit te wassen. ING schikte deze zaak in 2018 met een recordboete van 775 miljoen euro.

Onvoldoende bewijs

Pieter Lakeman, voorzitter van de Stichting Onderzoek Bedrijfsinformatie (SOBI), spande met succes bij het gerechtshof een procedure aan over het besluit van het OM om niemand bij ING te vervolgen. Na jaren van onderzoek concludeerde het OM een jaar geleden dat er "onvoldoende bewijs" was gevonden om Hamers persoonlijk aan te klagen.

Bij het eerdere besluit om justitie onderzoek naar Hamers te laten doen, verweet het hof de ING'er nog dat hij niet zelf was komen opdagen bij de zittingen. Indertijd was hij topman van de Zwitserse grootbank UBS. Hamers' advocaat stelde dat hij het hof expliciet had gevraagd of zijn cliënt naar Den Haag moest komen, maar dat hij te horen had gekregen dat dit niet nodig was.

In het vandaag verschenen besluit schrijft het hof dat het belangrijk was dat Hamers nu wel is verschenen. "Hij heeft vragen beantwoord en inzicht gegeven in zijn rol als topman bij een complexe internationale bank." Verder erkent het hof dat ING inmiddels de witwascontroles heeft verbeterd.

Thuisbatterijen groeien in populariteit, met name doordat zonnepanelen financieel minder aantrekkelijk worden door aangekondigde afschaffing van de salderingsregeling. Maar die groeiende populariteit heeft ook een keerzijde. Hoe meer batterijen er komen, hoe minder geld er mee wordt verdiend. Dat komt naar voren uit onderzoek van Machiel Mulder en Arjen Veenstra van de Rijksuniversiteit Groningen.

Als 15 procent van de huishoudens die nu zonnepanelen hebben ook een kleine thuisbatterij (6KWh) koopt, kan er met zo'n batterij geen geld meer worden verdiend, zo blijkt uit hun berekeningen. En die 15 procent is al bijna bereikt. "Een thuisbatterij is dan wel een erg risicovolle investering," zegt Mulder.

In de berekeningen zijn de grote batterijprojecten niet meegenomen, zegt Mulder. En daarvan komen er steeds meer bij. "Dit leidt ertoe dat de winstgevendheid van deze batterijen in de praktijk nog lager ligt."

Handelen op de energiemarkt

Mensen met een dynamisch energiecontract kunnen hun thuisbatterij gebruiken om te handelen op de energiemarkt. Met een slimme batterij koop je energie als de prijs laag is en slaat die op.

Als de energieprijs hoog is, kan de opgeslagen energie van zonnepanelen op deze energiemarkt juist worden verkocht om winst te maken.

Hoe groter de verschillen in energieprijzen op deze markt, hoe meer geld er met een batterij kan worden verdiend. Maar zodra er meer slimme batterijen komen en de vraag naar goedkope energie toeneemt, wordt de prijs voor elektriciteit juist stabieler.

Misleiding

Experts benadrukken al langer dat een thuisbatterij niet altijd binnen de beloofde termijn kan worden terugverdiend. "Dit kan je gerust een vorm van misleiding noemen," zegt de Authoriteit Consument en Markt.

"We horen van mensen dat hun is verteld dat een batterij binnen een paar jaar kan worden terugverdiend, maar dit klopt heel vaak niet," zegt de ACM. De autoriteit is niet tegen thuisbatterijen, maar dan moet wel duidelijk zijn welke beloftes reëel zijn.

Ook de Vereniging Eigen Huis is sceptisch: "Terugverdientijden komen nooit helemaal uit. Veel heeft daar invloed op, bijvoorbeeld de prijzen van de batterij en de geopolitieke ontwikkelingen."

Andere mogelijkheden

Er zijn er ook andere manieren om een thuisbatterij te gebruiken.

Een batterij kan stroom opslaan uit zonnepanelen om op een later moment weer te gebruiken. Afhankelijk van de installatie kan dat het percentage zonnestroom dat je zelf verbruikt zo'n 30 tot 60 procent verhogen, zegt Vereniging Eigen Huis.

"Ik kan me ook voorstellen dat mensen een thuisbatterij aanschaffen voor het geval van nood, maar dan heb je wel een batterij nodig die altijd vol is. Dus dat is wel een heel dure oplossing", zegt onderzoeker Veenstra.

Daarnaast kan een batterij niet zomaar stroom leveren bij een storing of stroomuitval. Want als dat gebeurt, schakelt een standaard thuisbatterij namelijk uit. Dus dan moet er in huis een speciale noodstroomvoorziening komen, zegt Mulder. "Dit kost ook weer meer en wordt waarschijnlijk alleen gebruikt door mensen die zich over stroomuitval veel zorgen maken."

Na vijfentwintig jaar aan het roer van maaltijdbezorger Just Eat Takeaway houdt oprichter en topman Jitse Groen het voor gezien. Hij verlaat het bedrijf en gaat het naar eigen zeggen "even rustiger aandoen". Het bedrijf groeide onder zijn leiding uit tot een van de grootste online maaltijdbezorgers ter wereld.

Volgens het bedrijf begon het allemaal op een zolderkamer in Enschede. Groen wilde makkelijk een warme maaltijd kunnen bestellen en thuis laten bezorgen. Zo werd Just Eat Takeaway geboren.

Ruim twee decennia en een aantal overnames verder is het bedrijf actief in zestien landen. Vorig jaar kreeg Just Eat Takeaway 653 miljoen online bestellingen. Die worden door koeriers opgehaald bij restaurants en in oranje warmtedozen met daarop 'Thuisbezorgd' naar de klant gebracht. Just Eat Takeaway rekent voor elke bestelling een commissie.

In oktober werd het moederbedrijf overgenomen door techinvesteerder Prosus.

Nieuwe fase

Het is logisch dat oprichter Groen nu uit het bedrijf stapt, zegt Martijn Arets, expert in platformbedrijven zoals Airbnb en Uber. "Misschien kiest de nieuwe eigenaar voor een andere werkwijze en gaat hij het anders organiseren om de bedrijfsvoering efficiënter te maken", zegt Arets. "Met de verkoop aan Prosus is Just Eat in een veilige haven geloodst. Groens rol en verantwoordelijkheid zijn daarmee mooi afgesloten."

Groen was een bijzondere topman, zegt Arets, die al vroeg koeriers in dienst nam. Daarmee onderscheidde hij zich van concurrenten die hun koeriers als freelancer inhuurden.

The winner takes it all-markt

De loopbaan van de 47-jarige oprichter kende pieken en dalen. Zijn bedrijf werd door de Erasmus Universiteit twee keer uitgeroepen tot het snelst groeiende bedrijf van Nederland. "Ons onderzoek bij Takeaway laat zien dat het bedrijf zich al vroeg realiseerde dat de markt waarin het opereert een the winner takes it all-markt is," zei hoogleraar bedrijfsvoering Justin Jansen in 2020.

Daarmee bedoelde Jansen dat Just Eat de grootste speler probeerde te worden, om zo succes te garanderen. "Daar hebben zij hun groeiformule omheen gebouwd."

Groen kwam ook in het nieuws door de aan- en verkoop van de Amerikaanse concurrent Grubhub. Maar de investering werd een mislukking en per saldo resteerde een enorm verlies. Just Eat Takeaway ging op de beurs hard onderuit. Beleggers waren boos en eisten meer transparantie. Op een aandeelhoudersvergadering in 2022 ontstond onder beleggers zoveel ophef dat mensen zich afvroegen of Groen wel kon aanblijven.

'Even rustiger'

"De overname in de VS was overmoedig," zegt Gerben Everts van de Vereniging van Effectenbezitters (VEB). "Groen was daar niet alleen bij, ook de commissarissen hadden moeten ingrijpen." Verder is Everts onder de indruk van de ondernemer. "Hij heeft met Thuisbezorgd een prachtig concept neergezet; zijn creatieve brein kwam daarin goed naar voren."

Wat de oprichter nu gaat doen, is niet bekend. Groen was dinsdag niet beschikbaar voor een interview, maar laat in een kort bericht aan de NOS weten: "Ik heb met veel plezier vijfentwintig jaar zestig uur per week gewerkt en ga het nu even rustiger aan doen. Mij kennende gaat dat echter niet heel lang duren."

Roberto Gandolfo volgt Groen op, hij treedt aan op 1 januari.

PostNL had zes jaar geleden concurrent Sandd niet mogen overnemen. Dat oordeelt het College van Beroep voor het bedrijfsleven (CBb) vandaag opnieuw. Hoewel de rechter de overname eerder al had verboden, drukte toenmalig staatssecretaris Mona Keijzer van Economische Zaken de overname er toch door.

En ook dat mocht niet, zo oordeelt het College van Beroep voor het bedrijfsleven vandaag in hoger beroep. Daarmee is de overname definitief verboden.

Sandd liet zich in 2019 overnemen omdat het bezorgen van brievenbuspost steeds minder lucratief werd. Dat kwam omdat er steeds minder brieven en kaarten werden verzonden.

Toezichthouder Autoriteit Consument & Markt (ACM) verbood de overname, omdat er dan nog maar één postbezorger zou zijn. Een monopolist zou niet in het voordeel van consumenten zijn. Toenmalig staatssecretaris Keijzer veegde alle bezwaren van tafel, omdat de postbezorging anders niet "betaalbaar, beschikbaar en betrouwbaar blijft in een sterk krimpende markt".

Problemen niet zo nijpend

De rechter verscheurde die goedkeuring vandaag. In het vonnis staat dat PostNL op dat moment nog zeker drie tot vijf jaar "onder economisch aanvaardbare omstandigheden" de brievenbuspost zoals wettelijk verplicht had kunnen rondbrengen. Oftewel: de financiële problemen waren indertijd niet zo nijpend dat er geen andere keuze was dan het opslokken van de enige concurrent.

Eerder dit jaar eiste PostNL nog subsidie om de post rond te brengen. Ook toen concludeerde een rechtbank dat de situatie niet zo dringend was als geschetst. Dat komt mede omdat er ook reclame- en overheidspost wordt bezorgd.

In het hoger beroep over de overname van Sandd zegt de rechter dat dit heeft geleid tot "mededingingsproblemen". Consumenten en bedrijven hadden tot die tijd iets te kiezen, daarna niet meer: "Als PostNL en Sandd niet zouden samengaan, zou Sandd concurrentiedruk blijven uitoefenen op PostNL voor de zakelijke partijenpost en de losse post."

Later bezorgen

Inmiddels gaat het bij PostNL niet veel beter met de brievenbuspost. Het bedrijf leegt de brievenbussen minder vaak en krijgt de komende jaren ook meer tijd om post te bezorgen. Ook die keuze van de minister leidt tot minder service voor consumenten, waarschuwde de ACM onlangs nog.

Onduidelijk is wat de uitspraak in de praktijk betekent. Omdat Sandd inmiddels volledig is opgeslokt door PostNL kan de overname niet meer worden teruggedraaid.

Wat er wel moet gebeuren adviseert de rechter niet. "Het is aan betrokkenen bij de nationale markt voor postdiensten daarin hun positie te bepalen."

Black Friday zit er net op en we zitten midden in de sinterklaastijd. Deze week verwachten post- en pakketbezorgingsbedrijven daarom topdrukte. De pakketjes worden niet alleen bezorgd bij de onlinekopers thuis, steeds vaker gaan ze ook naar een ophaalpunt. Dat vraagt het nodige van ondernemers die naast een winkel ook een pakketpunt runnen.

Zo leverde PostNL in Huissen bij Arnhem gisterochtend vier grote karren vol pakketjes af bij een tijdschriftenwinkel in een winkelcentrum. Slechts twee daarvan konden worden aangenomen, zo vol was de winkel al, zegt mede-eigenaar Anoeska de Kluys, die naast de winkel dus ook een pakketpunt runt.

Goed voorbereid

Op Facebook roept zij klanten op hun pakketjes van vorige week snel op te halen. "Soms wachten mensen totdat de vijf pakketjes die ze hebben besteld allemaal bij ons zijn geleverd. Maar nu vragen we of ze al bij één pakketje willen komen, anders past het gewoon niet", zegt De Kluys. "En het magazijn is al overvol."

Dat het niet altijd past, merkt ook PostNL-pakketbezorger Brandon Tijssen. Vooral grote pakketten kan hij niet altijd kwijt bij pakketpunten. "Dan hebben ze de ruimte niet. Die neem ik mee terug en dan gaan ze weer naar het sorteercentrum. We proberen het de volgende dag opnieuw. Helaas moeten mensen dan langer wachten, gelukkig hebben de meesten begrip daarvoor.

Hij ziet dat mensen ook gebruikmaken van de optie van bezorgen bij het huis. "Een plek die ze als veilig beschouwen, waar wij het dan met hun toestemming mogen neerzetten. Bijvoorbeeld in de tuin, in de kliko, het tuinhuisje, ga zo maar door. Er zijn hele creatieve plekken die mensen aangeven."

Feestdagenstress

Een hobbywinkel en pakketpunt in Tiel maakt zich ook op voor drukke dagen; want niet alleen komen klanten er inpakpapier kopen en benodigdheden voor hun papier-maché surprise, de zaak verwacht ook honderd mensen per dag extra bij zijn pakketpunt.

Ook daar vragen ze klanten tijdig hun pakketjes op te halen. Ook wordt hun verzocht zich goed voor te bereiden, met de juiste labels en verpakinstructies. En dat ze niet onnodig naar de winkel bellen met de vraag waar hun pakket is, iets dat vanwege de "feestdagenstress" volgens eigenaren Lindsay Velders en Pim Pippel vaak gebeurt.

"Veel mensen bestellen en verzenden pakketjes voor de feestdagen maar lezen bijvoorbeeld hun mail niet goed", zegt Pippel. "En als hun pakketje er dan niet is, worden ze soms agressief tegen ons, slaan met hun vuist op tafel. Mensen worden wild door de feestdagen, dat merk je in hun emoties. Al heeft 90 procent juist begrip."

Feestsfeer

Ook in Huissen is het een drukte, en wordt er extra personeel ingezet. "We staan vandaag met drie man sterk", zegt De Kluys. Zij ervaart deze weken als ontzettend druk maar vooral ook als heel leuk. "Mensen zijn gezellig, ze komen toch vaak cadeautjes halen, dat zorgt voor een fijne sfeer."

Dat pakketpunten het drukker hebben past in een bredere trend, ziet PostNL. De bezorgdienst zegt dat er dit jaar 40 procent meer buitenshuis wordt bezorgd, en er zo'n 60 procent meer gebruik wordt gemaakt van een pakketautomaat. "Het geeft aan dat de consument meer regie wil over het bezorgmoment", aldus een woordvoerder.

Op een normale dag bezorgt de dienst zo'n 1,2 miljoen pakketten, vorig jaar rond deze tijd was dat een record van zo'n 3 miljoen pakketten. "En dat vraagt iets van de bezorger, de retailer van het pakketpunt, eigenlijk van het hele operationele netwerk."

Dat er tussen Black Friday en Sinterklaas maar zeven dagen zitten, maakt dat er extra veel wordt gevraagd van het netwerk. "Op vorig jaar na zaten er namelijk altijd minstens 12 dagen tussen die dagen. Dan heb je meer spreiding, maar vorig jaar en dit jaar zit er dus meer druk op deze week."

De belastinginkomsten van Bonaire zijn in drie jaar tijd meer dan verdubbeld. Een nieuwe toeristenbelasting levert de eilandgemeente miljoenen op.

Elke toerist moet sinds de zomer van 2022 bij aankomst op Bonaire 75 dollar betalen. Dit is in korte tijd een belangrijke inkomstenbron geworden. Waar de belastinginkomsten in 2021 nog bleven steken op bijna 13 miljoen dollar, haalde de lokale fiscus in 2024 ruim 29 miljoen op, blijkt uit cijfers die het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties vandaag bekendmaakte.

De toeristenbelasting is de grootste bron van eigen inkomsten, gevolgd door de motorrijtuigbelasting. Daarnaast krijgt het eiland ook geld van het Rijk. Die geldstroom nam de afgelopen jaren ook toe.

Onderwijs en sociale voorzieningen

Met al die extra inkomsten zijn de uitgaven ook omhoog gegaan. "Dit komt voornamelijk doordat er meer geld beschikbaar is, waardoor er meer ruimte is om beleidsdoelen te realiseren", schrijven de ambtenaren van het ministerie daarover. Zo zijn de uitgaven voor de economie op Bonaire van 1,8 naar 11,9 miljoen gegaan, geeft het eiland 10 miljoen meer uit aan onderwijs en ruim 25 miljoen meer aan sociale voorzieningen en maatschappelijk werk.

Al die extra uitgaven zijn niet ten koste gegaan van Bonaires spaarrekening. Het eigen vermogen van het eiland dikte afgelopen drie jaar elk jaar wat verder aan.

De Kansspelautoriteit heeft goksite Unibet een boete gegeven van 4 miljoen euro. Gokbedrijven zijn verplicht om gokkers niet te veel geld te laten inzetten en moeten ook verslaving tegengaan. En volgens de autoriteit hield Unibet zich niet aan die zorgplicht.

Zo werd er niet op tijd ingegrepen bij gokkers die duizenden euro's per dag stortten. En werd pas na een paar weken om informatie over het inkomen van die spelers gevraagd. Tegen die tijd hadden ze al zeer grote verliezen geleden, zegt de Kansspelautoriteit.

'Enorm veel geld'

"Wanneer er signalen zijn van onmatig speelgedrag en iemand in korte tijd enorm veel geld inzet, moet een aanbieder op tijd onderzoek doen naar de herkomst van het geld", zegt Michel Groothuizen, bestuursvoorzitter van de Ksa. "Dat kan door inkomensgegevens op te vragen. Het is daarbij essentieel dat aanbieders deze analyse adequaat uitvoeren, omdat niet alle financiële middelen zomaar meegerekend mogen worden."

Unibet rekende bijvoorbeeld inkomsten van iemand mee die ze niet hadden mogen meerekenen, zoals geld op een bedrijfsbankrekening. Unibet hield zich zo'n twee jaar lang niet aan de regels, van juli 2022 tot juli 2024.

Maatregelen

In 2021 werd online gokken legaal in Nederland. Gokbedrijven moeten zich dus wel aan regels houden om gokverslaving tegen te gaan. Sindsdien zijn al een paar keer extra maatregelen aangekondigd om de online gokmarkt te beteugelen.

Zo mag sinds oktober 2024 iemand van 24 en ouder maximaal 350 euro per maand inzetten op een goksite. Wil die meer vergokken, dan moet die eerst contact opnemen met de gokaanbieder. En die aanbieder moet mensen dan wijzen op de risico's van veel geld inzetten. Voor mensen tot 24 is dat maximumbedrag 150 euro.

En afgelopen februari kondigde het kabinet aan dat de minimumleeftijd voor risicovolle gokspellen omhoog gaat van 18 naar 21 jaar. Ook moet het limietbedrag voor online gokkers centraal bijgehouden gaan worden, zodat zij niet bij verschillende aanbieders met hoge bedragen kunnen spelen. Deze maatregelen zijn nog niet ingegaan en het is nog onduidelijk wanneer dat gebeurt.

Het UWV mag binnenkort tijdelijk langer doen over het beoordelen van mensen die langer dan twee jaar ziek zijn.

De uitkeringsinstantie heeft de beslistermijn voor WIA-beoordelingen en herbeoordelingen tijdelijk verdubbeld, van acht naar zestien weken. De wijziging gaat in op 1 januari en de verlenging vervalt als die niet meer nodig is.

Het UWV is al langer niet in staat zich aan de beslistermijn van acht weken te houden en binnen die termijn duidelijkheid te verschaffen aan de aanvragers. Het UWV worstelt al jaren met de wachtlijst voor medische keuringen. Daar staan gemiddeld tienduizenden mensen op.

Tekort aan artsen

Volgens de uitkeringsinstantie groeit het aantal mensen dat een sociaal-medische (her)beoordeling aanvraagt. Daarnaast noemt het UWV het tekort aan verzekeringsartsen als oorzaak voor de overschrijding van de wettelijke termijn.

Wat is een WIA-uitkering?

Mensen die langer dan twee jaar ziek zijn, hebben onder bepaalde voorwaarden recht op een WIA-uitkering, de opvolger van de WAO. Er zijn twee WIA-uitkeringen: de IVA-uitkering, voor mensen die deels of volledig afgekeurd zijn en voor wie herstel in de toekomst bijna onmogelijk is, en de WGA-uitkering, als er nog wel kans is op herstel. Een arts en een arbeidsdeskundige van het UWV bepalen met een medische keuring wie hiervoor in aanmerking komen.

Door de verlenging van de termijn voorkomt het UWV dat de instantie dwangsommen krijgt opgelegd. Die hebben hun werking verloren door het tekort aan verzekeringsartsen en de grote hoeveelheid aanvragen, zegt het UWV.

Het UWV is ook veel tijd kwijt aan het corrigeren van eerdere fouten. Dit jaar startte er een hersteloperatie vanwege fouten die zijn gemaakt bij WIA-uitkeringen.

Werkgevers bieden steeds vaker de mogelijkheid aan om onbetaald verlof op te nemen. Zowel in cao's als in individuele arbeidsovereenkomsten zien vakbond FNV en werkgeversvereniging AWVN afspraken over sabbaticals terug.

Met de huidige krapte op de arbeidsmarkt klinkt het tegenstrijdig, bedrijven die hun werknemers voor langere periode met onbetaald verlof laten gaan. Toch lijkt dit een manier te zijn om werknemers juist aan boord te houden.

In ruim een kwart van de cao's zijn nu afspraken gemaakt over sabbaticals, zegt FNV. Daarnaast nemen veel bedrijven het op in hun individuele arbeidsregelingen. "Er is wel degelijk iets gebeurd. We zien dat met name de afgelopen vijf jaar er steeds meer afspraken worden gemaakt voor 'sabbatverlof', zegt een woordvoerder van AWVN.

Een sabbatical is al lang niet meer alleen voor werknemers die pas na decennia werk behoefte hebben aan een langere pauze. Ook steeds meer jongeren die net zijn begonnen aan hun carrière pakken hun kans. 1 op de 5 gen z'ers (19 tot 28 jaar) en millennials (29 tot 43 jaar) zegt binnen vijf jaar een sabbatical te willen nemen, blijkt uit onderzoek van internetbank Bunq.

Win-win

De 31-jarige Lies Bouwknegt bijvoorbeeld. Ze werkte iets meer dan een jaar als consultant bij een bedrijf en nam voor 5 maanden een sabbatical. Ze ging samen met haar vriend op reis door Midden- en Zuid-Amerika.

Haar werkgever heeft de sabbatical-regeling vorig jaar in de arbeidsvoorwaarden opgenomen. "Omdat er heel veel vraag naar was vanuit onze werknemers," aldus manager Anneke Zijlstra. "Wij geloven er echt in dat onze werknemers er beter van worden en iets extra's kunnen brengen."

"Ik dacht: nu heb je geld, geen kinderen en dus ook de mogelijkheid om te gaan, dan moet ik het ook doen," zegt Lies. Ze kan het echt iedereen aanraden. "Na zeven weken kreeg ik nóg meer energie omdat je echt even uit de druk van onze maatschappij kan stappen.

Ook op latere leeftijd nemen sommige werknemers een sabbatical. De 57-jarige Wilco Brinkman werkt als adviseur arbeidsmarkt bij het CAOP, een onafhankelijke kennisorganisatie voor de publieke sector. Hij besloot afgelopen jaar een "kleine sabbatical" van zeven weken te nemen, voor een muziekreis door Amerika.

"De laatste keer dat ik zolang vrij was, was in mijn studententijd", zegt hij. "Het was heel inspirerend. Ik heb concerten bezocht, mondharmonicaworkshops gevolgd, noem het maar op. Je kan je er helemaal in onderdompelen."

Zijn werkgever reageerde meteen positief op zijn verzoek om er even tussenuit te gaan. "Het is een mooie manier om mij gemotiveerd te houden voor mijn werk en me breed te ontwikkelen", zegt hij. "Je voelt je frisser en energieker als je terugkomt." En hij denkt ook dat het een bedrijf aantrekkelijker maakt om te werken.

En dat is precies wat werkgevers hopen te bereiken. "Je ziet dat het nu in steeds meer cao's wordt opgenomen" zegt advocaat arbeidsrecht Pascal Besselink bij DAS. "In dat geval wordt het lastiger om een verzoek af te wijzen, omdat een werknemer zich dan kan beroepen op de cao-bepaling die op zijn arbeidsovereenkomst van toepassing is."

AWVN merkt ook dat steeds meer bedrijven de laatste jaren een sabbatical bieden om werknemers juist voor langere tijd aan je te binden. "Het alternatief is dat iemand helemaal vertrekt," zegt een woordvoerder. "Een paar maanden weg is dan goedkoper dan volledige vervanging."

Mogelijkheid

"Bedrijven kunnen het ook zien als een extra arbeidsvoorwaarde waarmee je juist werknemers kan behouden," zegt Besselink. Hij benadrukt wel dat een sabbatical wettelijk gezien geen recht is, en een werkgever het verzoek dus ook kan weigeren.

Niet elk bedrijf kan zomaar voor een langere periode hun personeel missen. "In het algemeen zal het voor een bedrijf met 5 medewerkers lastiger te organiseren zijn dan met pak hem beet 500", zegt branchevereniging MKB Nederland.

Het zou wel degelijk kunnen, maar is wellicht minder vaak als standaard mogelijkheid in de arbeidsovereenkomst opgenomen. Volgens de branchevereniging zal het dan meer om maatwerk gaan op het moment dat een medewerker met dit verzoek komt.

Ruim 5 miljoen Nederlanders gaan in het nieuwe jaar voor het eerst te maken krijgen met hun persoonlijke pensioenpotjes. Twintig pensioenfondsen maken de overstap naar het nieuwe stelsel.

In de afgelopen weken kregen die fondsen toestemming van De Nederlandsche Bank (DNB). Ze hebben de verantwoordelijkheid om ruim 500 miljard euro aan vermogen over te hevelen.

Wel vergt het nog heel wat geregel van de fondsen. Ook moeten er in december geen hele gekke dingen gebeuren met de economie. "De opluchting zal groot zijn als het 2026 is," zegt de Pensioenfederatie.

Evenwichtig

Onder meer grote pensioenfondsen als Zorg & Welzijn, Metaal & Techniek en Horeca gaan over. Hierdoor is per 1 januari meer dan de helft van de Nederlandse pensioendeelnemers, werkenden en gepensioneerden overgezet.

De pensioenfondsen met groen licht hebben DNB ervan overtuigd dat ze een goed plan hebben voor de overstap. Daarin is het belangrijkste dat het geld uit de pensioenpot eerlijk verdeeld wordt over individuele pensioenpotjes, zodat alle generaties er evenveel van profiteren.

Daarnaast moeten de pensioenfondsen aantonen dat ze duidelijk communiceren met hun deelnemers over de veranderingen. De fondsen kunnen zelf nog beslissen om de overstap uit te stellen als hun computersystemen daar nog niet voldoende op ingesteld zijn.

Naast de twintig fondsen die straks overstappen, kunnen vier fondsen nog groen licht krijgen. Dat gaat om twee KLM-fondsen, het fonds voor de zoetwarenbranche en de particuliere beveiligers. Aanvankelijk wilden veel meer pensioenfondsen per 2026 overstappen, maar tientallen fondsen stelden dit uit.

146 pensioenfondsen, 26 over in 2026

2027 wordt belangrijk. Ruim zestig fondsen maken dan de overstap, waaronder ABP, het grootste pensioenfonds van Nederland. Met bijna 3 miljoen deelnemers en ruim 500 miljard euro aan vermogen is ABP een van de grootste pensioenfondsen ter wereld.

Nog eens zo'n 30 fondsen hebben nog geen datum gepland. Het kan zijn dat ze mikken op de uiterlijke overstapdatum van 1 januari 2028. Het kan ook nog zo zijn dat het geld wordt overgeheveld naar een ander fonds of pensioenverzekering.

Timing

Dat uitstellen is niet zonder gevaar, zegt Anne Laning, onafhankelijk pensioenexpert. In vakblad ESB berekent hij dat het overgrote deel van de pensioenfondsen in het oude stelsel het gevaar loopt om te weinig geld in kas te hebben bij een financiële crisis.

Daarmee doelt hij op een vergelijkbare situatie als in 2008, het begin van de bankencrisis. Toen vielen de beleggingsresultaten tegen en tegelijkertijd daalde de rente. In het oude stelsel zorgt een lage rentestand ervoor dat pensioenfondsen meer geld in kas moeten houden, waardoor ze pensioenuitkeringen minder snel kunnen verhogen of moeten verlagen.

"Het oude pensioenstelsel is erg gevoelig voor financiële risico's", zegt Laning, "Uit de stresstest blijkt dat pensioenfondsen in het oude stelsel onvoldoende bestand zijn tegen een financiële crisis en de uitkeringen daarmee niet vast zijn." Daarnaast kan de overstap naar het nieuwe stelsel niet gemaakt worden, als er te weinig geld in kas zit.

Administratieve uitdaging

Ook voor de fondsen die per 1 januari overgaan is het nog spannend. Deelnemers hebben al wel een brief gehad met een schatting van hun pensioenpotje, maar het gaat er om hoe een fonds ervoor staat op het moment van 'invaren'. Eventuele schommelingen in december spelen dus nog een rol.

De koepel van pensioenfondsen, de Pensioenfederatie, ziet ook dat het een spannende maand wordt. Dat zit hem niet zo zeer in het geld, zegt de Pensioenfederatie: "De spanning bij de fondsen zit meer in grote administratieve uitdaging, dan in zorgen over de financiën. De Nederlandse pensioenfondsen staan er goed voor."

"Herstel de toeleveringsketen." Dat is de boodschap van de Nijmeegse vestiging van Nexperia aan de Chinese tak van het bedrijf. In een open brief roept het Nederlandse hoofdkantoor zijn Chinese collega's op om in gesprek te gaan.

De brief onderstreept de noodzaak voor het hervatten van de levering van chips "in het belang van alle partijen, inclusief onze klanten". Volgens de Nederlandse tak van het bedrijf dreigt er nog altijd een productiestop bij klanten van Nexperia door een tekort aan chips.

De brief vermeldt dat er meermaals contact is gezocht met China, maar tevergeefs dus.

Karremans

Sinds 2019 is de Nederlandse chipmaker in handen van een Chinese aandeelhouder, het bedrijf Wingtech van ondernemer Zhang Xuezheng. Wingtech is deels in handen van de Chinese staat.

Eind september greep demissionair minister Karremans in bij de chipmaker om belangrijke beslissingen bij het bedrijf tegen te houden als die de chipproductie in Europa in gevaar zouden brengen. Die maatregel is inmiddels opgeschort. Karremans wilde zo proberen de relatie met China te herstellen.

Een dag daarna zette de Ondernemingskamer van de rechtbank de Chinese bestuurder bij Nexperia uit zijn functie. Topman Xuezheng zou binnen het bedrijf veel macht naar zich toe trekken. Met de ingreep van de rechter zette Nederland de Chinese aandeelhouder buiten de deur.

Conflict

Als reactie op het ingrijpen blokkeerde China de export van chips, waarna een politiek conflict ontstond. Nexperia's grootste fabriek staat in China.

Door het exportverbod zaten vooral automakers en hun leveranciers wekenlang in onzekerheid over hun voorraden en nieuwe leveringen. De chips zijn heel belangrijk voor allerlei auto-onderdelen. Zonder deze chips kan een auto niet de fabriek uit.

Karremans zei vorige week nog te vertrouwen op dat de chips worden geleverd. "Het is nog niet op hetzelfde niveau als hiervoor, maar we zien wel dat chips deze kant op komen." Maar de open brief meldt nu dat klanten in verschillende sectoren nog steeds kampen met dreigende productieonderbrekingen.

Aanklachten China

Nexperia China heeft inmiddels gereageerd op de open brief via persbureau Reuters. De reactie bestaat uit een reeks aanklachten, zoals de beschuldiging dat het Nederlandse kantoor "destructieve maatregelen heeft uitgevoerd" tegen werknemers.

Daarnaast eist China dat Nederland de uitbreidingsplannen in Maleisië en andere overzeese regio's stopt. Aanvullend eist China de onmiddellijke hervatting van de levering van wafers, de platen waaruit vervolgens in China de chips worden gesneden. Die chips worden vervolgens naar Europa verscheept.

China dringt bovendien op Nederland aan om contact op te nemen.

En opnieuw staan medewerkers en leden van de FNV tegenover elkaar in de rechtszaal. Vanmiddag zitten aan de ene kant van de rechtszaal oud-politicus Lodewijk Asscher en oud-voorzitter Ton Heerts, de tijdelijke toezichthouders van de grootste vakbond van het land. Aan de andere kant zit het ledenparlement van de vakbond, met meer dan honderd vakbondsleden.

Al vrijwel het hele jaar gaat het in de vakbond vooral over interne conflicten, de organisatiestructuur en de vraag wie de macht binnen de bond in handen heeft.

De bond had dit jaar drie verschillende voorzitters en moet het nog altijd met een tijdelijk voorzitter doen. Er is nog geen zicht op een nieuwe, iemand die met een sterk mandaat mee kan praten over belangrijke dossiers zoals de duur van de werkloosheidsuitkering, bezuinigingen in de zorg, vroegpensioen en de rol van flexibele contracten.

Puinruimen

In het begin van het jaar ging het nog vooral over verwijten die FNV-bestuurders elkaar maakten, openlijk en in uitgelekte mailtjes. Die bestuurders zijn inmiddels vertrokken en nu gaat de discussie vooral over de structuur van de bond, om machtsspelletjes in de toekomst te voorkomen.

Het resultaat van een eerdere rechtszaak in het voorjaar was dat Asscher en Heerts benoemd werden door de rechter om puin te ruimen. Zij willen de manier hoe beslissingen tot stand komen veranderen. Daarbij is er geen plaats meer voor het ledenparlement, wat nu nog besluiten kan tegenhouden en bestuurders kan wegsturen.

Alleen, om dat voor elkaar te krijgen was er toestemming nodig van datzelfde ledenparlement. Dat ging daar niet in mee: een stemming eind oktober eindigde nipt in een afkeuring van het plan.

Inspraak

Volgens Lodewijk Asscher is er geen tijd te verliezen en moet het plan er nu toch echt komen. "Uitstel kunnen we ons niet veroorloven; de formatie is begonnen en de FNV moet aan tafel zitten als de plannen voor de komende jaren worden gesmeed." Daarom vraagt hij de rechter om toestemming om het ledenparlement te passeren.

Haast voelt het ledenparlement ook, maar ze vrezen dat leden te weinig te vertellen krijgen in de bond. In de plannen van Asscher en Heerts krijgt de toezichthouder de bevoegdheid om bestuurders aan te stellen en daarmee kunnen zij een belangrijke stempel drukken op de koers van de vakbond. Eerder gaven leden van het parlement aan dat er wel te praten valt als er meer garanties worden gegeven over inspraak van de leden.

Maar volgens Asscher houden leden inspraak via een nieuw op te richten bondsraad, al krijgt die minder bevoegdheden dan het huidige ledenparlement. De bondsraad kan de raad van toezicht benoemen en wegsturen, die raad krijgt vervolgens de macht om bestuurders weg te sturen. Leden kunnen in een referendum stemmen op de voorzitter.

Na vanmiddag zal de rechter waarschijnlijk een paar weken nodig hebben om tot een uitspraak te komen.

ABP, het grootste pensioenfonds van Nederland, verhoogt de pensioenen met ingang van volgend jaar met 2,8 procent. De verhoging geldt voor iedereen die pensioen opbouwt bij het fonds of dat in het verleden heeft gedaan.

Het ambtenarenfonds met ruim 3 miljoen deelnemers kan de pensioenen verhogen omdat het financieel goed gaat en er voldoende geld in kas is om de pensioenen mee te laten stijgen met de prijzen.

"Onze deelnemers willen een pensioen waarbij ze na pensionering op dezelfde manier kunnen leven als daarvoor", zegt ABP-bestuursvoorzitter Harmen van Wijnen. De verhoging komt volgens het fonds overeen met de prijsstijging van 2,84 procent die het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) berekende tussen september vorig jaar en dit jaar.

Nieuwe pensioenregeling

Ook mag het fonds gebruikmaken van soepelere regels van de overheid, omdat het ambtenarenfonds op 1 januari 2027 overgaat naar de vernieuwde pensioenregeling. Sommige pensioenfondsen stappen al een jaar eerder over, zoals het pensioenfonds Zorg & Welzijn (PFZW) en het pensioenfonds voor werknemers en metaal- en technieksector, PMT.

Dekkingsgraad

Om te kunnen overstappen naar de nieuwe regeling moet de dekkingsgraad van een pensioenfonds boven de 105 procent liggen. Die graad geeft aan of een fonds voldoende geld heeft om alle pensioenuitkeringen nu en in de toekomst te kunnen uitbetalen.

100 procent betekent dat voor elke euro aan pensioenverplichtingen ook een euro in kas is. Onder de 100 betekent een tekort en meer dan 100 wil zeggen dat er genoeg geld is. Bij een te lage dekkingsgraad moet het pensioenfonds de uitkering verlagen.

Als de dekkingsgraad hoog genoeg is, kunnen de pensioenuitkeringen verhoogd worden, wat volgend jaar dus ook gebeurt.