Het bedrijf achter de eerste Nederlandse testrit met de hyperloop is failliet. Gisteren sprak de rechtbank het faillissement uit van Hardt Hyperloop. De Delftse start-up haalde miljoenen op voor de ontwikkeling van een soort snelle trein in een buis.

De oorzaak van het faillissement is niet bekend. De curator zegt tegen RTL Z niet te weten of er een doorstart komt. Hardt Hyperloop werd opgericht in 2017 uit een studententeam van de TU Delft dat al deelnam aan ontwerpwedstrijden.

De hyperloop is een concept dat sinds vijftien jaar onder de aandacht wordt gebracht door Elon Musk en zijn bedrijf SpaceX. Het houdt in dat reizigers in een capsule door een vacuümbuis worden getrokken. In theorie zou het reistijd drastisch kunnen verkorten, maar het idee is nooit verder gekomen dan de testfase.

Wel halen hyperloop-projecten miljoenen aan investeringen op, dat gold ook voor Hardt Hyperloop. Met een investering in 2019 bouwde het Nederlandse bedrijf een grote testbaan in het Groningse Veendam. De provincie en het Rijk staken volgens RTV Noord 7,5 miljoen euro aan publiek geld in het project. De Europese Unie kende enkele jaren later 12 miljoen euro subsidie toe aan de testbaan.

Groningse testbaan

De testbaan staat tegenwoordig los van het bedrijf dat nu failliet is. De directeur van het European Hyperloop Center hoopt dat de ontwikkeling van de hyperloop door kan gaan, nu de belangrijkste partner bankroet is. Tegen de streekomroep RTV1 zegt hij dat de toekomst van het centrum opnieuw verkend moet worden.

Hardt Hyperloop was een van de grootste spelers in een samenwerkingsverband tussen Europese en internationale bedrijven die zich bezighouden met het experiment. De Europese Unie wil zo de krachten bundelen om het idee tot een succes te maken.

In een rapport van afgelopen november zei de Europese Commissie dat de hyperloop een steeds serieuzer idee wordt, maar dat er nog grote uitdagingen zijn. Zo zijn er geen duidelijke businessmodellen en zijn de investeringskosten hoog.

Forum voor Democratie kreeg vorig jaar twee ton van vastgoedman Peter Poot, dat schrijft Follow The Money. Sinds 2023 is 100.000 euro per donateur de maximale gift voor een politieke partij, maar door een omweg was de gift van Poot toch legaal.

Poot is eigenaar van het vastgoedbedrijf Chipshol. Hij is ook al jaren donateur van Forum voor Democratie (FVD). In het verleden gaf hij al vaker meer dan een ton per jaar, bijvoorbeeld in verkiezingsjaar 2021.

In aanloop naar diezelfde verkiezingen kregen andere partijen nog veel hogere bedragen van één persoon. Zo kreeg D66 een miljoen van techondernemer Steven Schuurman.

De hoge giften waren de aanleiding om partijdonaties aan banden te leggen. Sinds 2023 mag een persoon of rechtspersoon nog maar maximaal 100.000 euro per jaar aan een partij doneren.

Toegestaan?

Toch kreeg FVD vorig jaar het dubbele van twee stichtingen waar Poot de voorzitter van is, blijkt ook uit het overzicht van giften aan politieke partijen. Uit een mailwisseling tussen FVD en het ministerie zou bovendien blijken dat de vastgoedman ook de uiteindelijke eigenaar (in jargon: UBO) van de stichtingen is.

"Hij wil graag een bevestiging dat de andere entiteit waarin hij ook UBO is ook 100.000 kan doneren zonder een boete te krijgen", citeert Follow The Money uit de mail. De ambtenaar zou terug hebben gemaild dat de methode inderdaad is toegestaan.

Poot en FVD reageerden deze ochtend niet op vragen van de NOS.

Andere partijen

Steven Schuurman blijft overigens ook flink doneren. Hij schonk afgelopen jaar eveneens meer dan een ton. Maar omdat hij zijn geld over meerdere partijen verdeelde is het ook toegestaan. Volt kreeg 100.000 euro van Schuurman, net als D66. GroenLinks en PvdA kregen beide 20.000 euro.

Ook dit jaar stroomden er weer aanzienlijke donaties binnen bij verschillende partijen. Die bleven tot nu wel allemaal onder de grens van 100.000 euro per persoon. De Partij voor de Dieren kreeg tot nu toe het meest, twee ton, van twee verschillende mensen. De VVD kreeg 150.000 euro van twee donateurs. D66 en GroenLinks kregen beide zo'n 10.000 euro.

De snel stijgende gasprijs van de laatste dagen kan bij consumenten herinneringen oproepen aan de energiecrisis van vier jaar geleden. Toen was het de inval in Oekraïne en het stoppen met Russisch gas. Nu is het een oorlog in het Midden-Oosten. We zijn nog lang niet op punt van toen, maar er is duidelijk wel iets aan de hand.

Consumenten leggen hun vragen neer bij energieleveranciers. Ze willen weten wat de huidige situatie voor hen betekent.

Waardoor wordt de stijging van de gasprijs veroorzaakt?

Dat heeft alles te maken met de Amerikaans-Israëlische aanvallen op Iran. Iran reageerde door de Straat van Hormuz af te sluiten. Via die zeeroute wordt veel vloeibaar gas (lng) verscheept, maar nu dus niet.

De geblokkeerde Straat van Hormuz uitgelegd:

De blokkade van de zeeroute leidt wereldwijd tot zorgen over de beschikbaarheid van gas. "Nederland is zelf niet heel afhankelijk van gas uit het Midden-Oosten, maar in Azië zijn ze dat wel", vertelt energie-expert Martien Visser.

De prijs van gas gaat nu dus omhoog, onder meer vanwege Aziatische landen die op hetzelfde gas azen als Nederland, zoals gas uit de Verenigde Staten. "Europa en Azië worden als het ware uit elkaar gespeeld om hoger te bieden", zegt Visser. "Zo werkt de markt."

Hoe hoog is de stijging eigenlijk?

Vergeleken met 2022 vallen de energieprijzen tot nu toe mee. Op het hoogtepunt kwam de gasprijs destijds uit boven de 300 euro per megawattuur. De prijs van nu is een stuk lager, maar komt wel ruim boven de 55 euro uit. Eind 2025 schommelde de prijs nog rond de 30 euro.

De prijsstijging van gas schiet omhoog, maar het valt mee in vergelijking met 2022:

"Het valt niet te voorspellen wat de prijzen gaan doen", zegt Vattenfall. De energiemaatschappij bevestigt aan de NOS dat ze deels is gestopt met het aanbieden van vaste contracten. Dat is niet gek, zegt expert Visser. "Dat heeft te maken met onvoorspelbaarheid op de markt." Er is een te groot risico dat leveranciers hun beloftes niet kunnen waarmaken.

Welke vragen stellen consumenten?

Veel energieleveranciers worden overspoeld met vragen. "We krijgen inderdaad meer vragen bij de klantenservice", zegt Eneco. Bij Essent spreken ze van twee keer zo veel belletjes als normaal: "En vandaag komt daar naar verwachting nog een verdubbeling bovenop", zegt een woordvoerder.

Bij Vattenfall spreken ze van "een forse toename". "Mensen willen weten of de situatie gevolgen heeft voor hun rekening."

Mensen willen bijvoorbeeld weten wat een nieuw vast contract voor hen zou betekenen. Mensen weten dan beter hoeveel ze gaan betalen, "maar als je dat nu afsluit, betaal je waarschijnlijk meer dan als je dat twee weken geleden had gedaan", zegt energie-expert Visser.

Hoe gaat het nu verder?

De gasvoorraad is met minder dan 11 procent nog nooit zo laag geweest. "De verwachting is heel lang geweest dat er deze zomer veel vloeibaar gas beschikbaar zou zijn", zegt energie-expert Martien Visser. "Daarom hebben grote energiebedrijven het aanvullen van de gasvoorraad uitgesteld." De voorraad weer aanvullen kan, als de gasprijs hoog blijft of nog verder stijgt, wel duurder uitpakken.

Wel benadrukt hij dat we het voorlopig nog wel redden met de gasvoorraden. "Dat heeft te maken met het warmere weer", zegt Visser. "Wel is het belangrijk dat de gasvoorraad tegen het einde van de zomer voldoende gevuld is, zodat we de winter doorkomen."

Verschil vast, variabel, dynamisch

Als je een vast contract neemt voor een bepaalde periode (vaak 1, 2 of 3 jaar) dan heb je die hele periode dezelfde energietarieven. Als ondertussen de variabele tarieven stijgen en hoger zijn dan die van je vaste contract dan heb je dus geluk. Als ze dalen dan heb je pech, want dan betaal je meer dan met een variabel contract. Je kan een vast contract niet zomaar voortijdig opzeggen. Je moet dan namelijk eerst betalen voor het financiële verlies dat je leverancier lijdt.

Bij een variabel contract kunnen energiebedrijven de tarieven aanpassen. Meestal doen ze dit twee keer per jaar, op 1 januari en 1 juli. Ze moeten dat minstens 30 dagen van tevoren doorgeven. Je kan een variabel contract altijd kosteloos opzeggen en overstappen naar een andere leverancier.

Bij een dynamisch contract verandert de prijs voortdurend, iedere dag of zelfs ieder uur. Meestal kun je een dag van tevoren zien hoe laat welke prijs geldt. Het is dan extra aantrekkelijk om op bepaalde tijden veel of juist weinig elektriciteit te gebruiken. Je draait bijvoorbeeld een wasje of laad je elektrische auto op als er veel zon is, zonnepanelen veel leveren en daardoor de elektriciteitsprijs laag is. Ook een dynamisch contract kun je altijd kosteloos opzeggen.

In ieder geval twee van de drie grote energieleveranciers in Nederland stoppen deels met vaste energiecontracten vanwege de ontwikkelingen in het Midden-Oosten. Dat laten ze desgevraagd weten aan de NOS. Door de oorlog zijn de gasprijzen razendsnel gestegen en dat veroorzaakt onzekerheid voor de energiebedrijven.

Vattenfall was tijdelijk helemaal gestopt met het aanbieden van vaste contracten. Inmiddels worden er wel weer vaste contracten aangeboden, maar vooral aan bestaande klanten die nu voorrang krijgen. Veel klanten willen vanwege de gestegen prijzen overstappen, bijvoorbeeld van een variabel contract naar een vast contract.

Eneco is gestopt met het aanbieden van de vaste contracten voor drie jaar. Een jaarcontract wordt wel nog aangeboden. Essent biedt nog wel vaste contracten aan, maar kan niet garanderen hoelang het dat nog doet.

Straat van Hormuz

De energieleveranciers komen met de aanpassingen door de snel gestegen gasprijs als gevolg van de oorlog in het Midden-Oosten. Gisteren steeg de Europese gasprijs al met 36 procent en vandaag met 30 procent. Daarmee is de prijs nu ongeveer gelijk aan de gaspiek in 2025.

Iran heeft de Straat van Hormuz afgesloten. De zeestraat is een belangrijke route voor het vervoer van vloeibaar gas. Vanwege het conflict heeft ook Qatar, een van de grootste gasproducenten ter wereld, de productie stilgelegd.

De energiebedrijven spreken van "een momentopname", omdat de situatie rond de gasprijs telkens verandert.

Vattenfall was ook gestopt met het aanbieden van de variabele contracten. Dat zijn de contracten die een keer per kwartaal meebewegen met de marktprijs. De verkoop van die contracten wordt morgen weer aangepast. Bestaande klanten krijgen daarbij opnieuw voorrang.

Bij vergelijkingssite overstappen.nl zagen ze dat na het weekend bij vrijwel alle energiebedrijven er aanpassingen zijn gedaan aan de aanbiedingen. Ook veel kleinere leveranciers bieden geen vast contract meer aan of hebben hun aanbod aangepast.

"De markt schiet nu alle kanten op", vertelt energie-expert Rick Boenink. "Daardoor is het voor de leveranciers best moeilijk om goed in te kopen. Ze willen niet op de piek gas gaan inkopen, want dat krijg je aan de straatstenen niet verkocht."

Een klein deel van de 160.000 rijksambtenaren protesteert vandaag in Den Haag tegen de bezuinigingen van het nieuwe kabinet. Dat besloot om een zogenoemde 'nullijn' te hanteren, wat betekent dat ambtenaren er dit jaar geen salaris bij krijgen en ook geen compensatie voor de inflatie.

Volgens FNV zijn er minstens 2000 mensen aanwezig bij de actie op de Koekamp, naast het Malieveld. Het zijn onder meer medewerkers van de Belastingdienst, Rijkswaterstaat, DUO en de gevangenissen.

Het is nog onduidelijk hoeveel ambtenaren in totaal het werk neerleggen. Volgens vakbond FNV is de overlast voor Nederlanders in ieder geval beperkt. "Daar is de actie op ingericht", aldus een woordvoerder.

'Echte mensen'

"Het is een makkelijke bezuiniging, we zijn heel loyaal, gaan niet snel de straat op", zegt een aanwezige medewerker van Rijkswaterstaat. "Maar het is niet abstract: we zijn echte mensen met huizen, boodschappen, als ieder ander."

Dat zij nu wel de straat op gaat, komt omdat er volgens de rijksambtenaar geen normale cao-onderhandeling mogelijk is. "Er is gewoon eenzijdig gezegd: er is een nullijn, die bezuiniging is ingeboekt. Dat is geen onderhandeling waarin je dingen naast elkaar kan zetten."

Personeelstekort

Vooral mensen die werken bij uitvoeringsinstanties worden hard geraakt door de nullijn, zegt de bond. Die instanties kampen al jaren met een hoge werkdruk en personeelstekorten. "Deze mensen doen het werk om Nederland draaiende te houden, maar ze worden niet gewaardeerd", aldus de vakbond.

Uitvoeringsinstantie DUO meldt een lange wachttijd vandaag en ook de Belastingtelefoon is slechter bereikbaar. Een aantal slachthuizen is dicht omdat controleurs van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) bij de staking aanwezig zijn.

Nieuwe staking

Vakbond FNV organiseert de werkonderbreking die 24 uur duurt. Dat doet de bond zonder andere vakbonden. Volgens de belangenbehartiger wordt er op 14 april weer gestaakt, tenzij het kabinet met een nieuw loonbod komt. Bij die staking zouden ook andere vakbonden zich willen aansluiten.

"Mensen spreken zich krachtig uit", zegt cao-onderhandelaar Marcelle Buitendam van FNV. "Maar als dit niet helpt, staan we hier dan weer. Dan verwachten we ook echt dat het hele land plat gaat."

Onderhandelingen over een nieuwe cao liepen afgelopen november vast, doordat de Rijksoverheid nul procent loonsverhoging voor 2026 voorstelde. Volgens de vakbonden betekent dat, dat ambtenaren er onder de streep op achteruit gaan.

Tussen januari 2023 en december 2025 zagen rijksambtenaren hun maandloon stijgen met ruim 11 procent.

Wie van een doorsnee inkomen een huis wil kopen, komt meer dan 100.000 euro tekort om een hypotheek te kunnen afsluiten. Zonder dubbel inkomen of rijke ouders lukt het deze inkomensgroep niet om een huis te kopen. Dat blijkt uit de eerste toegankelijkheidsmonitor die het Centraal Planbureau (CPB) uitvoerde naar de markt van koopwoningen.

Een doorsnee inkomen is het inkomen dat precies in het midden ligt: de helft van de huishoudens in Nederland verdient meer en de helft verdient minder. Dat bedrag ligt rond de 50.000 euro bruto per jaar, zegt het CPB. Dat is ongeveer 4166 euro per maand.

Het CPB nam de betaalbaarheid van koopwoningen van 2015 tot en met 2024 onder de loep. De monitor laat zien dat het huishoudens met een doorsnee inkomen tot aan 2018 nog lukte om van het eigen salaris een hypotheek voor een koopwoning af te sluiten. Daarna moesten zij spaargeld meenemen om een huis te kunnen kopen.

Dat komt doordat de woningprijzen in die jaren veel harder stegen dan de inkomens. In 2024, toen de gemiddelde prijs van een koopwoning uitkwam op bijna 451.000 euro, kwam iemand met doorsnee inkomen meer dan een ton tekort. "In 2015 konden huishoudens met een doorsnee inkomen nog 61 procent van het woningaanbod in Nederland kopen. In 2024 was dat nog slechts 21 procent", zegt Emile Cammeraat, programmaleider bij het CPB.

Half miljoen

Eind vorig jaar ging de gemiddelde verkoopprijs van een koophuis door de grens van een half miljoen euro. Dat hoeft niet te betekenen dat doorsnee inkomens sinds 2024 nog meer moeten bijleggen voor een hypotheek. In 2025 stegen de lonen voor het derde opeenvolgende jaar harder dan de inflatie. Omdat het CPB voor het onderzoek nog niet over alle cijfers van 2025 beschikte, is dat jaar in het onderzoek niet meegenomen.

Het CPB constateert dat het mensen met een doorsnee-inkomen niet meer lukt om zelf iets te kopen. Kopers hebben eigenlijk een partner of andere tweede koper nodig. Cammeraat: "Eenpersoonshuishoudens met een doorsnee inkomen kunnen nog maar 2 procent van het aanbod woningen kopen."

De gedaalde toegankelijkheid tot de koopwoningmarkt treft vooral starters, omdat die doorgaans jonger zijn en een lager inkomen hebben. Ook hebben ze geen overwaarde van een woning die ze verkopen.

Bouwen en belastingmaatregelen

Het probleem doet zich in het hele land voor, becijferde het CPB. Cammeraat: "In alle regio's is de toegankelijkheid voor doorsnee inkomens afgenomen. De problemen zijn het grootst in de grote steden. Daar is de bereikbaarheid van een koopwoning gedaald tot 18 procent. In Amsterdam en Utrecht is het zelfs nog erger."

Veel mogelijkheden om doorsnee huishoudens te helpen zijn er niet, in ieder geval niet op de korte termijn. Eén van de manieren om de prijzen van koopwoningen minder hard te laten stijgen, is het aanbod vergroten, oftewel bijbouwen. Maar het doel om 100.000 nieuwe woningen per jaar te realiseren, blijkt al jaren een onmogelijkheid, door onder meer stikstofregels en een tekort aan personeel in de bouw.

Het CPB noemt als optie het splitsen van bestaande woningen makkelijker maken en ook het verminderen van de belastingvoordelen voor huizenbezitters. "De hypotheekrenteaftrek en het lage woningforfait leiden ertoe dat kopers meer kunnen bieden. En dat jaagt de prijzen verder op", zegt Cammeraat.

De kans dat aan de hypotheekrenteaftrek gemorreld wordt, lijkt klein, omdat in het coalitieakkoord is opgenomen dat dit niet gebeurt.

Meer lenen slecht idee

Een andere optie kan zijn om de leennormen wat te versoepelen. Het onderzoek van het CPB werd in het leven geroepen om als input te dienen bij het vaststellen van de leennormen voor een woning. In het verleden konden huishoudens 106 procent van de waarde van een woning lenen voor een hypotheek.

Toen de huizenprijzen tijdens de kredietcrisis van 2008 hard daalden, bleven veel huizenbezitters die hun woning moesten verkopen met een restschuld zitten. Om herhaling te voorkomen kunnen kopers sinds 2018 niet meer dan de getaxeerde waarde van de woning lenen.

De Nederlandsche Bank (DNB) herhaalt vandaag dat de leennormen versoepelen geen goed idee is. "Dat kan leiden tot hogere biedingen en hogere schulden bij kopers, vooral starters. En daarmee tot hogere risico's voor huishoudens en financiële instellingen", aldus de toezichthouder.

DNB voegt daaraan toe dat een versoepeling van de leennormen er alleen maar toe leidt dat de huizenprijzen nog harder zullen stijgen, omdat mensen dan meer kunnen bieden. Diezelfde conclusie trekt het CPB.

Na raketaanvallen rond de Perzische Golf en de Straat van Hormuz ligt de scheepvaart daar grotendeels stil. De oorlog in het Midden-Oosten zorgt daarmee voor hogere olie- en gasprijzen, en raakt ook Nederlandse rederijen.

Vanochtend sloot het Saudische staatsoliebedrijf Saudi Aramco zijn rederij in Ras Tanura na een droneaanval. Ook schepen in het gebied werden aangevallen. Qatar legde vervolgens de hele productie van vloeibaar gas stil.

De aanvallen leggen de handel in de Straat van Hormuz goeddeels plat. Normaal gaan er 20 miljoen vaten olie per dag door de smalle zeestraat tussen Iran en het Arabisch Schiereiland, plus nog eens al het vloeibaar gas dat Qatar normaal exporteert. Maar deze middag varen er vooral wat Iraanse vissersschepen op een van de belangrijkste vaarroutes voor olie- en gastankers ter wereld.

Heel vorige maand schommelde het aantal schepen met olie of gas aan boord tussen de vijftig en tachtig per dag in de Straat. Tot gisteren. Toen waagden minder dan tien tankers zich door de doorvaart, blijkt uit cijfers van Britse scheepvaartanalyse bedrijf Lloyd's List.

Energieprijzen

De stilgevallen productie en handel is direct terug te zien in de wereldwijde olie- en gasprijzen. Toen de grondstoffenbeurzen vandaag opengingen schoten de prijzen omhoog. De situatie kan nog grotere impact krijgen op de energieprijzen, zegt energiedeskundige aan het Haags Centrum voor Strategische Studies, Lucia van Geuns.

Het hangt er vooral vanaf hoelang de aanvallen doorgaan. Door het stilleggen van de schepen is er minder aanbod voor olie en gas op de wereldmarkt en dat duwt de prijs omhoog.

"Dit is een zorgelijke ontwikkeling voor de energieprijzen aangezien bijna twintig procent van zowel olie als vloeibaar gas door de straat van Hormuz gaat. Als dit langer dan een week duurt, zal deze keten echt verstoord worden en dat zullen we ongetwijfeld merken", zegt Van Geuns over de gevolgen voor Nederlandse huishoudens.

Het ministerie van Economische Zaken verwacht voorlopig geen gastekorten, laat een woordvoerder weten. Wel houden ze de situatie nauwlettend in de gaten. Als de prijzen langere tijd hoog blijven, kan het aanvullen van de op dit moment lage gasvoorraad veel geld gaan kosten.

Andere koers

In het gebied zijn ook verschillende Nederlandse bedrijven actief met schepen. Het baggerschip Artemis, van Van Oord, ligt voor de haven van Muscat, de hoofdstad van Oman. Iets verder uit de kust werd daar gisteren een olietanker geraakt, waarbij een bemanningslid omkwam.

"De veiligheid van onze collega's in de regio en aan boord van onze schepen heeft onze hoogste prioriteit, en wij zijn op dagelijkse basis met hen in contact", laat een woordvoerder van Van Oord weten. "Op basis van de meest recente informatie zijn onze mensen momenteel veilig en we hopen dat de situatie niet verder escaleert."

Van rederij Roll Group was er een groot transportschip op weg naar de Saudische haven Al Jubail. "Op dit moment hebben we geen schepen in het gebied", zegt een woordvoerder over de Perzische Golf. "Een van onze schepen heeft een nieuwe bestemming gekregen toen het onderweg was naar de Golf. Nu gaat er geen enkel schip van ons die kant meer op."

Net buiten dezelfde haven ligt nog wel een schip van Jumbo Shipping. Wat verderop, in een haven van de Verenigde Arabische Emiraten, ligt ook een klein transportschip van een rederij uit Urk. Die laat weten dat het werk in de haven voorlopig gewoon doorgaat.

De vakbonden FNV, CNV en VCP zijn niet tevreden na hun kennismakingsgesprek met het kabinet-Jetten. Het gesprek duurde korter dan gepland, omdat de bonden wegliepen.

Ze zijn het oneens met de plannen om de AOW-leeftijd te verhogen en de WW te verkorten.

Volgens de bonden stond er twee uur voor het gesprek. Na ongeveer drie kwartier concludeerden ze dat verder praten geen zin heeft. De sfeer was volgens de bonden "redelijk goed" totdat "je beseft dat je bent uitgepraat".

Het kabinet heeft aangegeven dat ze "een valse start hebben gemaakt" en naar dingen willen kijken, maar de plannen zijn niet van tafel. En dus komen er acties, kondigen de bonden aan na het gesprek.

Ze gaan hun leden, die volgens hen al "heel erg boos zijn", informeren en acties voorbereiden.

Op opmerkingen van journalisten dat er voor de plannen, met verzachtingen, nu een Kamermeerderheid is, zeiden de bonden dat die meerderheid er in de Eerste Kamer niet is, en dat het kabinet de polder ook nodig heeft. Met de polder bedoelen ze zichzelf.

Geen begrip

Het is gebruikelijk dat de sociale partners kort na het aantreden van een nieuw kabinet ontvangen worden door de ministers van Sociale Zaken en Economische zaken en de premier. De bonden vonden het niet netjes om niet op die uitnodiging in te gaan, maar hadden al aangekondigd dat het overleg "kort en kil" zou worden, als de plannen met de AOW en de WW niet volledig van tafel zouden gaan.

Ook de plannen voor hervormingen in de zorg vinden ze heel zorgelijk. De bonden hebben er begrip voor dat er extra miljarden naar defensie moeten, maar vinden de verdere keuzes van het kabinet onbegrijpelijk. "Kijk eerst eens naar bedrijven en de bedrijfswinst" aldus FNV-er Koerselman.

"Draai om je oren"

De vakbonden hebben er vooral geen begrip voor dat het kabinet het zwaar bevochten Pensioenakkoord wil openbreken. Daarin werd in 2019 met de werkgevers en de bonden afgesproken dat de AOW-leeftijd langzaam meegroeit met de gemiddelde levensverwachting. Voor elk jaar dat we gemiddeld langer leven, krijgen mensen 8 maanden later hun eerste AOW.

De bonden begrijpen de "uitgestoken hand" waar het kabinet het meermaals over had niet. "Het is een draai om je oren", zeiden ze na afloop van het overleg.

Betaalbaar houden

Het kabinet vindt op zijn beurt de destijds gemaakte afspraken financieel niet langer houdbaar, en wil dat de AOW-leeftijd vanaf 2033 gelijkopgaat met de levensverwachting. Twintigers van nu zouden dan tot hun 72-ste moeten doorwerken.

Volgens Jetten en de coalitie moet er iets gebeuren om het AOW-systeem ook in de toekomst betaalbaar te houden. Door de vergrijzing maken steeds meer mensen gebruik van de AOW, terwijl er minder mensen werken om de uitkeringen via premies op te brengen. In 2024 werd de AOW voor het eerst voor meer dan de helft betaald uit belastinggeld.

'Land plat leggen'

Vorige week deed het kabinet onder druk van de Tweede Kamer een toezegging om de AOW-plannen te verzachten. Het kabinet wil dat in overleg doen met de polder: de vakbonden en de werkgeversorganisaties. De bonden willen sowieso niet meer praten zolang de plannen niet van tafel gaan.

Het eerste belangrijke overleg, het zogenoemde Voorjaarsoverleg, stond gepland voor 31 maart, maar gaat wat de bonden betreft niet door. Als het kabinet de bonden niet tegemoetkomt "leggen ze het land plat" met landelijke acties en stakingen. "Als dit kabinet onrust zaait, kan het onrust krijgen", aldus de bonden

De gasprijs in Europa schiet omhoog, nadat de grote gasexporteur Qatar de productie vandaag had stilgelegd vanwege de oorlog in het Midden-Oosten.

Rond de hele Perzische Golf valt Iran schepen en doelen op land aan, als vergelding voor de aanvallen van Amerika en Israël op Iran zelf. Vanochtend werd onder meer een grote Saudische raffinaderij stilgelegd na een droneaanval.

Staatsbedrijf Qatar Energy besloot de productie stil te leggen. Qatar is een van de grootste gasproducenten ter wereld. Zo'n 20 procent van de wereldwijde handel in lng komt uit de Perzische Golf, waarvan verreweg het grootste deel uit Qatar komt.

Die scheepsladingen gas gaan met name naar China, India en andere Aziatische landen. Een kleiner deel gaat naar Europa, en dan vooral naar Italië. Het grootste deel van het gas in Europa komt uit Noorwegen en de VS.

Toch raakt de onrust in het Midden-Oosten ook de prijzen hier. De gasprijzen op de Amsterdamse beurs lagen in de middag ruim 40 procent hoger dan voor het weekend.

Er is voor meer dan vijf miljard euro gefraudeerd met geld uit het Europese coronaherstelfonds. Dat schat het Europees Openbaar Ministerie (EOM). Dat fonds, met als officiële naam de Recovery and Resilience Facility (RRF), helpt landen om te herstellen van de coronacrisis.

Onderzoeksplatform Follow The Money (FTM) meldt dat er bij het EOM ruim 500 fraudeonderzoeken lopen. Dat aantal "verdachte fraudegevallen" is een stuk hoger dan een jaar eerder. In 2025 ging het om bijna 300 nieuwe onderzoeken.

"Samen met al eerder gestarte onderzoeken, liepen er aan het einde van vorig jaar ruim 500 RRF-zaken bij het EOM", schrijft FTM. "Volgens het jaarverslag zijn er bijna 2000 verdachten in beeld en is de geschatte schade ruim 5 miljard euro. Dat is bijna het dubbele van een jaar eerder."

Een deel van de verklaring voor de stijging is dat het herstelfonds dit jaar eindigt, denkt het EOM. Voor aanvragen geldt een deadline voor het einde van het jaar.

Wat is het Europese coronaherstelfonds?

Europese landen konden allemaal een herstelplan indienen bij het fonds. Het werd in 2020 opgericht om de Europese Unie na de coronacrisis weer op gang te brengen. Lidstaten kunnen aanspraak maken op financiële steun in de vorm van leningen of subsidies.

Er werd destijds 750 miljard euro in gestopt, waarvan 390 miljard aan subsidies en 360 miljard aan leningen. Nederland diende een herstelplan in voor 4,7 miljard euro.

Uit het jaarverslag van het EOM, waar FTM over schrijft, blijkt dat vooral in Italië fraude wordt vermoed. Bijna twee derde van de onderzoeken gaat over Italië. Dat land is tot nu toe ook het land dat het meeste geld uit het fonds ontvangt.

Het EOM benadrukt dat dit niet per se verklaart waarom Italië bovenaan staat. "De Guardia di Finanza (de Italiaanse fiscale politie) doet geweldig werk in het ontdekken van financiële fraude in het algemeen en EU-fraude in het bijzonder."

Dat er geen meldingen zijn van fraude in een land betekent niet dat dit ook niet gebeurt, zegt het EOM. Verder kunnen EU-lidstaten wat het EOM betreft veel meer doen om fraude op te sporen. In Nederland deed het EOM tot eind vorig jaar geen onderzoeken.

Honderden miljoenen

In mei vorig jaar verscheen er een ongekend kritisch rapport van de Europese Rekenkamer over het gebruik van het EU-coronaherstelfonds. Een van de conclusies luidde toen dat er amper "informatie over werkelijk gemaakte kosten en resultaten" is van projecten die met honderden EU-miljarden zijn bekostigd.

De zorgen om fraude rond het fonds spelen al jaren. Zo riepen onderzoekers in 2021 al op tot uiterste waakzaamheid voor infiltraties van de maffia in ondernemingen. Bijna twee jaar geleden werden in Italië, Oostenrijk, Roemenië en Slowakije 22 mensen gearresteerd, op verdenking van het doorsluizen van honderden miljoenen euro's aan post-coronasteunfondsen.

In de wereld van programmeurs gaat het de laatste weken veel over computerprogramma's die zélf code schrijven. Die programma's werken op basis van kunstmatige intelligentie (AI).

Computercode is de taal waarmee mensen een computer aan het werk zetten. Deze instructies worden door mensen opgeschreven. Dat doen ze door deze code, in een speciale programmeertaal, op het toetsenbord uit te werken. Dat code schrijven is een lang proces van typen, proberen, foutjes herstellen en meer.

Maar sinds enige tijd zijn er dus computerprogramma's die zelf code schrijven. Programmeurs zijn vooral de laatste weken onder de indruk van Claude (van het bedrijf Anthropic) en Codex (van OpenAI). Zij geven het programma in gewonemensentaal een opdracht, bijvoorbeeld om iets toe te voegen of aan te passen. Een druk op Enter, en het AI-programma gaat draaien.

"Een revolutie", noemt Dagmar Lens het. Zij is directeur van NLdigital, de branchevereniging van de digitale sector. "Het betekent een ontzettende versnelling in het creëren van nieuwe code. Dat betekent dat het beroep van programmeur verandert."

AI als supertoetsenbord

Wat dit soort AI-programma's in de praktijk betekenen, weten ze bij Moneybird. Dit bedrijf maakt boekhoudsoftware voor kleine ondernemers. Sinds deze maand hebben alle veertig programmeurs toegang tot het AI-programma Claude, vertelt directeur Edwin Vlieg.

"We zien het als een nieuw junior teamlid dat heel snel code kan lezen en schrijven. Het is eigenlijk een supertoetsenbord. Een programmeur heeft daarmee heel snel code op zijn scherm staan."

Programmeurs besteden normaal veel tijd aan het typen op een toetsenbord, zegt Vlieg. "Claude neemt dat nu over." Maar dat betekent volgens hem niet dat er geen programmeurs meer nodig zijn.

"Het werk van programmeur is zoveel meer dan code schrijven. Als je iets bouwt, moet je ook nadenken wat je precies wil. Je moet begrijpen welke code er al staat, en hoe jouw code daarin past. AI maakt het schrijven sneller, maar ook daarna ben je nog niet klaar."

Dat merkt ook Jeroen Smienk, een van de programmeurs bij Moneybird. "In de praktijk moet ik vaak controleren of de code is zoals ik bedoelde", zegt hij. "En of er dingen zijn die beter kunnen. Als programmeur heb je een voorkeur voor hoe je code eruit moet zien. Dus soms moet je drie keer achter elkaar zeggen wat je precies wil zien."

Toch bespaart het Smienk uren tijd. Want terwijl het AI-programma draait, kan hij iets anders doen: kijken naar een nieuw ontwerp bijvoorbeeld, of het werk van een collega controleren.

Onrealistische belofte

De oprichter en topman van Anthropic, het bedrijf achter Claude, zei een aantal weken geleden dat het AI-programma "het werk van programmeurs binnen zes tot twaalf maanden kan uitvoeren, van begin tot eind".

Mensen achter AI-bedrijven doen vaak hele grote beloftes of indrukwekkende voorspellingen, maar die zijn vaak niet realistisch. Ze doen dat omdat ze daarmee aandacht kunnen trekken van de media, investeerders en nieuwe klanten.

Maar AI is geen magische oplossing die het werk helemaal overneemt, hoort branchevereniging NLdigital van leden. En programmeurs moeten de code die het AI-programma schrijft wel snappen, zodat die veilig is, zegt directeur Lens.

Programmeurs blijven nodig

"Claude maakt ook veel fouten", zegt Moneybird-directeur Vlieg. Daarom benadrukt hij ook: "Je moet de code blijven controleren. Een programmeur moet weten hoe code werkt en hoe je die moet lezen. Honderdduizenden ondernemers leunen op ons product. Het is niet verantwoord om dat volledig door een AI-programma te laten maken."

Vlieg denkt ook niet dat werken met Claude ervoor zorgt dat bij zijn bedrijf straks minder programmeurs werken. "Sterker nog: we zijn mensen aan het aannemen. Programmeurs zijn probleemoplossers. Zij denken echt goed na over een probleem: wat moet er gebeuren, wat is daarvoor nodig? Dat is iets wat AI niet kan. Alleen een supertoetsenbord is niet genoeg."

De kans is groot dat de energierekening de komende tijd omhoog zal gaan door de gisteren uitgebroken oorlog in het Midden-Oosten. De Nederlandse gasvoorraad was met minder dan 11 procent nog nooit zo laag als nu. De Gasunie vreest niet dat de voorraad leeg zal raken, maar het vullen daarvan kan door de onrust flink duurder worden.

Dinsdag maakte de Gasunie zich nog geen zorgen over de historisch lage gasvoorraad. Wel benadrukte een woordvoerder dat er geen onverwachte dingen moeten gebeuren: "Er moet niet opeens een blokkade komen van de Straat van Hormuz, bijvoorbeeld."

Sinds zaterdag heeft de Iraanse Revolutionaire Garde die zeestraat bij Iran vanwege de Amerikaanse en Israëlische bombardementen afgesloten voor schepen. Vanmorgen werd er al een tanker uit Oman aangevallen.

Hoogst ongelukkig moment

De Straat van Hormuz is cruciaal voor de aanvoer van olie en gas uit het Midden-Oosten. Bijvoorbeeld voor Qatar, dat een van de grootste LNG-exporteurs ter wereld is, het vloeibaar gemaakte aardgas dat ook Nederland importeert.

De Gasunie zegt dat de afsluiting voor Nederland "op een hoogst ongelukkig moment komt nu de gasbergingen weer gevuld moeten worden". Dat komt niet omdat Nederland afhankelijk is van LNG uit Qatar, maar omdat de prijzen van gas wereldwijd door onrust kunnen gaan stijgen. Met de lente voor de deur is dit doorgaans het juiste moment om de gasvoorraad flink bij te vullen omdat gas nu goedkoper is.

"Het grootste effect is de onrust die het op de wereldmarkt kan gaan veroorzaken en de stijgende gasprijzen", laat de Gasunie weten. "LNG is een wereldmarkt en onderbrekingen in deze toevoer zullen ongetwijfeld negatieve effecten voor de gasmarkt met zich meebrengen, onder andere qua prijs."

Sinds het afsluiten van de gaskraan in Groningen, haalt Nederland zijn gas uit het buitenland. Meer dan dan helft komt via pijpleidingen, met name uit Noorwegen. Van het gas dat via schepen met LNG aan Nederland wordt geleverd, komt volgens de Gasunie maar een klein deel deel van de LNG uit Qatar.

De Straat van Hormuz is ook belangrijk voor de oliehandel, waarmee de prijzen aan de pomp ook zouden kunnen stijgen. Dagelijks gaan er zo'n 20 miljoen olievaten door de zeestraat, zo'n 20 procent van de wereldwijde oliehandel.

Olieprijs

De olieprijs steeg de afgelopen week al vanwege de spanningen in het Midden-Oosten. De verwachting is dat maandag, als de markt weer opengaat, de olieprijs verder omhoogschiet. Dat vertaalt zich door aan de benzinepomp.

Acht olieproducerende landen, onder leiding van Saudi-Arabië en Rusland, verhogen per 1 april de olieproductie. Dat maakte deze zogenoemde OPEC+ zondag bekend. Door de oorlog in het Midden-Oosten dreigt de olieproductieproductie te laag te worden, schrijven zij.

Vanaf april verhogen zij de productie daarom met 206.000 extra vaten per dag. Saudi-Arabië zal daarvan ongeveer de helft voor zijn rekening nemen. Rusland zal ruim 9600 vaten per dag extra produceren.

Het regende Europese sanctiepakketten eind februari 2022. In een week tijd nam de Europese Unie in drie rondes maatregelen aan als reactie op de Russische inval van Oekraïne. Nu, vier jaar later, heeft de EU negentien keer de sanctielijst aangevuld, en opnieuw hangt er een stevig pakket in de lucht.

De ineenstorting van de Russische economie hebben de sancties tot nu toe niet gebracht, maar makkelijk heeft Rusland het ook niet.

Oligarchen, militairen en propagandisten

Wie alle sanctierondes op een rij zet, ziet een paar patronen. Het begon in februari met mensen. Honderden parlementsleden, Poetin zelf, allerlei hoge militairen, propagandisten en oligarchen. Voor hen geldt sindsdien: ze mogen Europa niet meer in en al hun bezittingen hier zijn bevroren.

In de eerste pakketten richtte de EU zijn sanctiepijlen ook op het financieel systeem. 300 miljard euro aan reserves van de Russische Centrale Bank werd bevroren en het betalingsverkeer tussen Europese banken en Russische banken werd doorgeknipt.

Daarnaast kwamen er steeds meer import- en exportverboden. Van staal tot luxe handtassen, en later van diamanten tot vloeibaar gas. Ook allerlei spullen die gebruikt kunnen worden voor de oorlogsvoering mochten niet meer naar Rusland, zoals bijvoorbeeld computerchips of generatoren.

Daarmee begon een kat-en-muisspel. De Europese Unie probeerde de Russische economie af te knijpen en Russische ondernemers zochten steeds weer wegen om de spullen toch in Rusland te krijgen. Die wegen leiden vaak door landen als Turkije, Kazachstan of Kirgizië.

De sancties spitsten zich vanaf december 2024 op een ander deel van het kat-en-muisspel: de schaduwvloot. Om eerdere sancties te omzeilen gebruikte Rusland steeds meer onverzekerde schepen onder de vlag van kleine landen, of zelfs met een valse vlag. Vorig jaar begon de EU deze schepen op de sanctielijst te zetten, met honderden tegelijk.

Bergbeklimmer op 8000 meter

"Of de sancties hebben gewerkt is een gepolariseerd debat", zegt Kaspar Pucek, Rusland-expert bij onderzoeksinstituut Clingendael. "Op korte termijn heeft het de oorlog niet gestopt en de economie is ook niet ingestort. Maar het wordt wel steeds moeilijker om de oorlog met de huidige intensiteit voort te zetten, en op de lange termijn staat de Russische economie er slecht voor."

Een bergbeklimmer op 8000 meter hoogte. Dat was de metafoor dat voormalig Centrale Bank-medewerker Alexandra Prokopenko eerder deze maand gebruikte om de stand van de Russische economie te beschrijven.

Op die hoogte overleef je, maar nooit heel lang. Het lichaam eet zichzelf daar sneller op dan het kan repareren. En dat lijkt nu ook het geval met de Russische economie. Ruslands economie groeide nog in 2023 en 2024 met ruim 4 procent, veel sneller dan de EU bijvoorbeeld. Afgelopen jaar was daar nog 1 procent van over, voor dit jaar wordt niets hogers verwacht.

Correspondent Geert Groot Koerkamp vanuit Moskou

"Lange tijd leek het alsof de westerse sancties Rusland niet konden deren. Zeker in grote steden als Moskou en Sint-Petersburg boden de stadscentra zo op het oog een vertrouwde aanblik, met drukke winkelstraten en volle cafés.

Dat had alles te maken met de relatieve economische voorspoed van de eerste jaren na de Russische inval in Oekraïne. De werkloosheid was ongekend laag, de lonen stegen in navolging van de op volle toeren draaiende defensie-industrie over de hele linie en het verdiende geld werd met graagte gespendeerd.

Aan die vette jaren komt nu een eind en dat is te merken, ook in opiniepeilingen, waar steeds meer somberheid over de toekomst doorsijpelt. In de winkels blijven de prijzen fors stijgen, mede een gevolg van de belastingverhogingen die per 1 januari zijn doorgevoerd. Die raken vooral de kleinere ondernemers hard, waardoor steeds meer bedrijven gedwongen zijn de deuren te sluiten.

De Russische consument houdt intussen steeds meer de hand op de knip en geeft relatief meer geld uit aan voedsel en andere dagelijks levensbehoeften, en ook dat voelen de ondernemers."

Olie geldt als onmisbare inkomstenbron voor Rusland. Juist die bron vloeit minder rijkelijk door de wereldwijde lage olieprijs. Maar de druk van alle sancties haalt ook een duit uit het zakje. Een vat Russische olie (Urals) verkoopt inmiddels nog maar voor 56,73 dollar, ruim 20 procent goedkoper dan de prijs voor een vat olie uit de Noordzee (Brent). Het grootste verschil in de afgelopen twee jaar.

"Dat prijsverschil kan je toeschrijven aan de olie-embargo's van de EU, de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk, samen met de aanpak van de schaduwvloot", zegt Pucek. "Het is voor Rusland moeilijker geworden olie te exporteren, waardoor kopers als India en China lagere prijzen kunnen eisen."

De teruglopende economische groei legt ook iets diepers bloot. "De groei van 2023 en 2024 was vooral gestoeld op militaire uitgaven", zegt Pucek. Hij ziet een economie die zichzelf op eet. "Ruslands financiële reserves raken op, de overheidsinkomsten lopen terug en de levensstandaard van de gewone Rus staat onder druk. Innovatie en investeringen in de economie van de toekomst is er nog nauwelijks. En met alle sancties zal dat ook steeds moeilijker worden."

Het is 1 maart en dat betekent dat sinds middernacht miljoenen mensen weer belastingaangifte moeten doen. Voor de een kan het een leuke boodschap betekenen: ze krijgen geld terug. Een ander krijgt wellicht een minder leuke boodschap en moet bijbetalen.

Dit jaar kunnen mensen voor het eerst in de aangifte hun werkelijke rendement op spaargeld en aandelen invullen. De termijn om aangifte te doen loopt van 1 maart tot 1 mei. Wie om uitstel vraagt, krijgt tot eind augustus de tijd.

Ieder jaar zitten er rond middernacht al mensen klaar om meteen aangifte te doen. Na een paar minuten krijgt de Belastingdienst meestal al de eerste aangifte binnen. In 2023 was dat na een recordtijd van 59 seconden.

Ook vandaag waarschuwde de Belastingdienst in de vroege morgen dat de site moeilijk bereikbaar was vanwege het vele verkeer. Wie er niet doorheen komt wordt aangeraden op een ander moment belastingaangifte te doen of het te proberen met de Aangifte-app.

Spaargeld en beleggingen

Ruim zeven miljoen particulieren en 2,5 miljoen ondernemers moeten aangifte doen. Veel gegevens zijn al door de Belastingdienst ingevuld. Die krijgt informatie van allerlei instanties, zoals banken over hoeveel geld je op je rekening(en) hebt staan en van werkgevers over je inkomen en gemeenten over de WOZ-waarde, als je huiseigenaar bent.

Nieuw dit jaar is dat mensen bij het aangeven van de vermogensbelasting in box 3 hun werkelijke rendement kunnen doorgeven. Dat is gunstig, omdat de Belastingdienst rekent met een theoretische winst over grote bedragen aan spaargeld en beleggingen.

Voor spaargeld is dat gemiddeld 1,37 procent rente, bij bezittingen als aandelen gaan ze uit van 5,88 procent. Vervolgens moet je 36 procent van dat fictieve rendement aan vermogensbelasting betalen, maar alleen boven een waarde van 57.684 euro voor een alleenstaande en 115.368 voor een koppel.

Werkelijk of fictief rendement

Mochten die rendementen niet worden gehaald, dan kun je dus meteen je werkelijke rendement doorgeven. Daarvoor heb je dan bijvoorbeeld gegevens van je bank nodig over hoeveel rente je hebt ontvangen. Dat staat in het jaaroverzicht van je bank.

Mocht het werkelijke rendement inderdaad lager zijn, dan hoef je minder vermogensbelasting te betalen. Als het werkelijke rendement toch hoger is dan het fictieve, dan hoef je niet alsnog meer belasting te betalen. De Belastingdienst gaat dan uit van het lagere, fictieve rendement.

Eerder moest je bij veel spaargeld en beleggingen een los formulier bij de belastingaangifte meesturen. De Belastingdienst is dan ook blij met deze samenvoeging. "Dit kan bijvoorbeeld handig zijn voor mensen met veel spaargeld die niet weten welk rendement op hen van toepassing is", zegt Steef Cobben, manager inkomstenbelasting bij de Belastingdienst.

De spaarrente in 2025 schommelde gemiddeld zo tussen de 1,6 en 1,2 procent voor vrij opneembare spaarrekeningen en tussen de 2,2 en 2,8 procent voor deposito's met een vaste looptijd, berekende De Nederlandsche Bank.

Beurs omhoog

De AEX-index, de belangrijkste graadmeter van de Nederlandse beurs, steeg in 2025 met zo'n 8 procent. Dat is dus meer dan het rendement waar de Belastingdienst mee rekent. En bij die 8 procent is uitgekeerd dividend nog niet opgeteld. Bij het berekenen van het werkelijke rendement telt dividend ook mee, naast de stijging van de waarde van aandelen.

De Belastingdienst geeft de optie van het doorgeven van je werkelijke rendement na uitspraken van de hoogste rechter, de Hoge Raad. Die oordeelde dat het rekenen met een fictief rendement voor sommige mensen (vooral spaarders) nadelig uitpakte. Ze maakten soms minder rendement dan waarmee de Belastingdienst rekende.

Map met papieren

Ook dit jaar helpt de Belastingdienst mensen weer bij het invullen van de aangifte. Dat kan telefonisch, maar ook fysiek. Op verschillende locaties in het land staat in maart een team waar mensen met vragen terecht kunnen.

Welke vragen dat zijn loopt uiteen. "Wat we het meest zien zijn vragen van mensen die afgelopen jaar bijvoorbeeld een huis hebben gekocht en zich afvragen of bepaalde kosten aftrekbaar zijn", zegt Cobben. "Soms lopen er zelfs mensen met een map vol papieren binnen. Die vragen dan of we ze ter plekke kunnen helpen met hun aangifte. Dat kan helaas niet, maar we kunnen wel een afspraak maken bij het dichtstbijzijnde kantoor om het daar in te vullen."

Dagelijks gaan er zo'n 20 miljoen olievaten doorheen: de Straat van Hormuz, de zeestraat tussen Iran en Oman. Die is goed voor zo'n 20 procent van de wereldwijde oliehandel. Na de Amerikaanse en Israëlische aanval lijkt het erop dat Iran de zeestraat heeft geblokkeerd. Dat leidt tot grote spanning in de oliewereld en de scheepvaart.

De olieprijs steeg de afgelopen week al vanwege de spanningen in het Midden-Oosten. De verwachting is dat maandag, als de markt weer opengaat, de olieprijs verder omhoog schiet. Dat vertaalt zich door aan de benzinepomp.

Als deze onrust er niet was geweest, was de olieprijs waarschijnlijk niet of nauwelijks gaan stijgen, zegt ING-econoom Rico Luman. "De verwachting voor dit jaar was aanvankelijk dat de prijzen eerder iets zouden kunnen dalen. Er wordt nu namelijk meer geproduceerd dan er gevraagd wordt", zegt hij.

Luman voorziet ook andere prijsstijgingen. Zo verwacht hij dat de scheepvaarttarieven stijgen. "Als er schepen in de regio stil komen te liggen, ontstaat er een groot tekort aan tankercapaciteit, waardoor de prijs omhoog gaat", vertelt hij.

Blokkade niet zeker

Iran wil de blokkade inzetten als drukmiddel. De Straat van Hormuz wordt gebruikt voor de export van olie uit bijvoorbeeld Saudi-Arabië, Koeweit, de Verenigde Arabische Emiraten en Qatar. Afgelopen week hield Iran nog een grote legeroefening in de zeestraat en konden schepen er enkele uren niet varen.

Precieze details over de blokkade zijn nu nog niet bekend. Persbureau Reuters meldt de blokkade op basis van de Engelse maritieme handelsorganisatie en een bron bij de Europese marinemissie Aspides. Iran zelf kan het nieuws nog niet bevestigen.

Voor Europa en Nederland is de zeestraat ook belangrijk voor de aanvoer van LNG, vloeibaar gas. Na het uitbreken van de oorlog in Oekraïne is de aanvoer van Russisch gas gestopt. Nederland koopt sindsdien meer vloeibaar gas uit de Verenigde Staten en ook uit Qatar. Dat laatste land vervoert zijn gas ook via de Straat van Hormuz.

De blokkade zal flinke gevolgen hebben voor de oliemarkt. "De meeste olie die door de zeestraat wordt vervoerd, gaat naar de Aziatische markten, zoals China, India en Japan. Een gaat naar Europa", vertelt energiedeskundige Lucia van Geuns van het Den Haag Centrum voor Strategische Studies.

Toch ligt een volledige, langdurige blokkade van de zeestraat niet voor de hand, want Iran exporteert zelf ook via de Straat van Hormuz. Van Geuns verwacht daarom eerder sabotageacties richting olietankers. "Bijvoorbeeld tankers beschieten of drone-aanvallen uitvoeren." Soortgelijke aanvallen waren er bij eerdere conflicten in de regio ook al.

Niet door het Suezkanaal

Daarnaast brengt de aanval op Iran ook onrust teweeg in de rest van de regio. Zo is containerrederij Maersk gestopt met varen over het Suezkanaal. De scheepvaart via dat kanaal lag al stil sinds de Houthi's aanvallen hadden uitgevoerd op containerschepen op de Rode Zee, de route richting het Suezkanaal. Als reden geven de Houthi's aan dat ze solidair zijn met de Palestijnen.

Na het staakt-het-vuren in Gaza namen de aanvallen af en begonnen steeds meer rederijen weer te varen via het Suezkanaal, maar ze vrezen nieuwe aanvallen, want de Houthi's zijn ook bondgenoten met Iran.

Voor Maersk is dat dus reden om om te varen. "In dit geval gaat dat vooral om de containervaart en dat heeft ook weer tot gevolg dat het langer duurt voordat schepen arriveren", zegt Luman.

Bijna een op de drie Nederlandse particuliere beleggers zegt minder te investeren in de Verenigde Staten. Door de geopolitieke spanningen tussen de VS en Europa kiezen Nederlanders vaker voor beleggen in Europa, blijkt uit onderzoek van ING.

"De spanningen zetten beleggers aan het denken, ze kiezen nu veel bewuster", zegt Bob Homan, hoofd investment office bij ING. Volgens hem zijn mensen ook op zoek naar stabiliteit en vinden ze die op Europese markten.

Wat ook opvalt is dat 49 procent minder of zelfs geen Amerikaanse producten koopt en ook minder snel of helemaal niet op vakantie gaat naar Amerika.

Beleggersvertrouwen niet aangetast

Vorig jaar bleek al uit onderzoek van Rabobank dat veel Nederlanders liever geen nieuwe aandelen van Amerikaanse bedrijven kopen. Een kwart had zelfs de aandelen verkocht.

Uit het laatste ING-onderzoek blijkt niet dat beleggers Amerikaanse aandelen massaal laten vallen. De reactie om minder te investeren is volgens Homan wel logisch. "Amerika blijft ook achter op de beurs ten opzichte van Europa en de rest van de wereld."

Opvallend genoeg wordt het beleggersvertrouwen daardoor niet aangetast. "Ze blijven standvastig, omdat beleggers in de tarievenoorlog - toen de beurzen tijdelijk terugvielen - er uiteindelijk niet veel last van hebben gehad."

Verwachting stabiel

Op de lange termijn kan het anders uitpakken, want de echte grote IT-bedrijven die het nu moeilijk hebben zitten in Amerika, "en daar zit ook nog wel veel toekomst in", zegt Homan.

De economische verwachtingen blijven de komende maanden voor het grootste gedeelte stabiel. Ook duurzaam beleggen, waarbij het niet alleen gaat om financieel voordeel, maar ook om de positieve uitwerking van beleggingen op mens, milieu en maatschappij, wint aan populariteit. Met name wind- en zonne-energiebedrijven doen het goed. Dat wordt ook gedreven door kunstmatige intelligentie, waarbij veel energie nodig is voor datacenters.

De afgelopen dagen is telecombedrijf Odido veel in het nieuws geweest vanwege de gegevens die gehackt zijn door de hackergroep ShinyHunters. Miljoenen gegevens zijn buitgemaakt, en de groep eiste dat Odido losgeld zou betalen, anders zou ze gevoelige informatie publiceren.

Het bedrijf had tot vandaag dat te doen, maar het maakte bekend dat het geen losgeld zal betalen. ShinyHunters heeft als reactie daarop een deel van de buitgemaakte gegevens gepubliceerd. Vier vragen over de gestolen data.

Hoe weet ik of ik in die data voorkom?

Direct checken of je data zijn gelekt is bijna onmogelijk. Het gaat om databestanden van 10 gigabyte op het darkweb. Dat bestand is ook opgesteld in een technisch format dat niet direct om te zetten is in een begrijpelijke tabel. Bovendien is het downloaden van de data strafbaar, zegt een woordvoerder van de politie.

Wel kunnen mensen een check uitvoeren op haveibeenpwned. Die site kijkt of een mailadres betrokken is bij datalekken, en doet dat nu ook voor het Odido-lek. Dat werkt alleen bij klanten van wie ook het e-mailadres nu is gelekt. De hackers hebben niet alle e-mailadressen die ze hebben gestolen vrijgegeven. Daarnaast zit er enige vertraging tussen het publiceren door de hackers en de verwerking van de gegevens.

De politie heeft daarnaast de website 'Check Je Hack', waarop burgers kunnen controleren welke data van hen gelekt zijn. Daar zal de informatie uit deze hack op een gegeven moment ook verschijnen; wanneer is onbekend.

Ook zegt Odido in contact te zullen treden met klanten van wie de data vandaag naar buiten gebracht zijn.

Wie gaat er nu met die data aan de haal en wat kunnen ze daarmee uitrichten?

De gegevens over 430.000 consumenten en 290.000 bedrijven die vandaag openbaar zijn gemaakt, gaan alleen over naam, adres en eventuele aantekeningen die door Odido zijn gemaakt. Dat zijn aantekeningen zoals 'heeft deze klant een betalingsachterstand?'

Gevoeliger materie zoals paspoortdata, mailadressen, telefoonnummers en geboortedata houden de hackers nog achter. De criminelen zeggen die later te kunnen publiceren, als Odido niet alsnog over de brug komt.

Met zulke informatie is in theorie identiteitsfraude te plegen: het aanvragen van diensten of het doen van aankopen in naam van iemand die er niets van weet. Dit wordt echter steeds moeilijker, aangezien steeds meer bedrijven en overheidsorganisaties extra controles inbouwen waarmee iemand zijn identiteit moet bewijzen, bijvoorbeeld via DigiD.

Hoe dan ook is het met deze gegevens voor criminelen al een stuk makkelijker geworden om burgers op te lichten: die kunnen via mail of telefoon benaderd worden om op een link te klikken of een andere handeling te verrichten waarmee geld kan worden afgetroggeld.

Ook bevatten de gelekte gegevens enkele tientallen btw-nummers van bedrijven. Dat is riskant als het om een eenmanszaak gaat. Tot 2020 bestonden de btw-nummers van die bedrijven uit het bsn-nummer van de ondernemer, vroeger bekend als het sofinummer.

En omdat de gegevens in de gelekte bestanden soms oud zijn, kunnen hier dus bsn-nummers van personen tussen staan. Inmiddels wordt voor de btw-nummers van eenmanszaken niet meer het bsn-nummer gebruikt. De Autoriteit Persoonsgegevens heeft dit in 2018 verboden.

Hoeveel geld wordt er van Odido geëist? En was het niet beter geweest als er was betaald?

Eerder deze week noemde de hackersgroep nog "een bedrag met zeven cijfers" als voorwaarde om de data niet te verspreiden, oftewel: iets tussen 1 en 10 miljoen euro. Gisteren meldde een van de daders aan de NOS dat ze "ook wel akkoord gaan met een half miljoen".

Volgens de politie is het onverstandig losgeld te betalen in een zaak als deze, omdat zo een verdienmodel voor criminelen in stand wordt gehouden: elke hackactie die geld oplevert is immers weer motivatie voor de volgende. Bovendien is er geen garantie dat de data niet alsnog onderhands verpatst worden aan andere criminelen, of op een andere manier verspreid worden.

Cybercrime-experts zeiden eerder wel tegen de NOS dat deze groep, ShinyHunters, de reputatie heeft te doen wat ze beloofd heeft als er eenmaal geld is overgemaakt. Zij wijzen er ook op dat het voor een bedrijf een 'simpele kosten-batenanalyse' is: wegen de kosten van het losgeld op tegen de reputatieschade voor het bedrijf, en de schade die hun klanten ondervinden? In dat geval kan het voor het bedrijf de moeite waard zijn om te betalen.

Volgens cybersecurity-expert Joey Fennis betaalde ruim een kwart van de bij soortgelijke hacks getroffen bedrijven in Nederland daarom het afgelopen jaar geld aan de afpersers, in weerwil van het advies van de politie.

Kun je nu als klant een schadevergoeding claimen?

Odido schrijft zelf in antwoord op veelgestelde vragen dat een datalek niet automatisch recht geeft op compensatie. Volgens het bedrijf is er op dit moment ook geen aanleiding om te denken dat eventuele schade het gevolg is van het datalek.

De Autoriteit Persoonsgegevens wil niet op dit specifieke geval ingaan, maar een woordvoerder laat weten dat schadevergoedingen onder bepaalde voorwaarden mogelijk zijn. Je moet bijvoorbeeld kunnen aantonen dat je schade hebt geleden, dat er een oorzakelijk verband is tussen het gegevenslek en de schade en dat het bedrijf je gegevens niet goed heeft beschermd.

Volgende week dinsdag leggen Rijksambtenaren hun werk voor 24 uur neer. Na verschillende kleinere acties de afgelopen tijd is deze staking de volgende stap in het cao-conflict. De ambtenaren zijn ontevreden omdat ze dit jaar geen loonsverhoging krijgen. Door de staking zullen mogelijk veel rijksdiensten die dag slecht of niet bereikbaar zijn.

Nederland telt 160.000 Rijksambtenaren. Een deel van hen verzamelt zich in Den Haag om te protesteren tegen de bezuinigingen van het kabinet. Dat besloot om een zogenoemde 'nullijn' in te zetten, wat dus betekent dat ambtenaren er dit jaar niks bij krijgen.

Volgens vakbond FNV betekent het dat alle medewerkers van het Rijk er in koopkracht op achteruitgaan. Vooral mensen die werken bij uitvoeringsinstanties worden hard geraakt door de nullijn, zegt de bond. Die instanties kampen al jaren met een hoge werkdruk en personeelstekorten. "Deze mensen doen het werk om Nederland draaiende te houden, maar ze worden niet gewaardeerd", meldt de vakbond.

Bereikbaarheid DUO en Belastingdienst

Deze maand legden onder meer toezichthouders van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) het werk neer. Toen bleven slachthuizen in het oosten van het land dicht. "We weten nog niet wat de gevolgen zijn van deze staking, dat wordt begin volgende week bekend", laat een FNV-woordvoerder weten. Wel is al duidelijk dat het callcenter van DUO dinsdag gesloten is.

Bij de Belastingdienst, waar zondag de aangifteperiode weer begint, kan het drukker zijn aan de telefoon. Als het te druk wordt, dan wordt de actuele wachttijd op de website vermeld. Afspraken van mensen bij een steunpunt voor het invullen van de aangifte, worden mogelijk verplaatst.

De Amerikaanse chipontwerper Nvidia heeft vorig jaar een winst van ruim 101 miljard euro (120 miljard dollar) gemaakt. Het bedrijf verdiende zo veel dankzij grote investeringen in chips en datacenters voor kunstmatige intelligentie.

Om toepassingen met kunstmatige intelligentie (AI, afgekort van het Engelse artificial intelligence) te ontwikkelen, is veel computerrekenkracht nodig. Nvidia ontwerpt de chips die die rekenkracht leveren.

Het bedrijf verdiende zijn geld tot een aantal jaar geleden vooral met grafische videokaarten voor gamers, die de rekenkracht nodig hebben om computerspellen snel en soepel te laten lopen. Sinds 2022, het jaar waarin ChatGPT uitkwam, groeit het bedrijf enorm.

Nvidia profiteert elk jaar meer van de gigantische investeringen in kunstmatige intelligentie. Klanten van het bedrijf zijn onder meer de grootste techbedrijven, zoals Amazon, Google, Microsoft en ook Meta, het bedrijf achter Facebook en Instagram.

Zij hebben al aangekondigd om in 2026 voor honderden miljarden te investeren in datacenters. Een deel van dat bedrag gaat naar Nvidia-chips. De rekenkracht gebruiken de techbedrijven zelf of ze verhuren die aan andere bedrijven.

Nog meer winst

Omdat Nvidia zo veel geld verdient en er nog veel investeringen gepland staan, is het uitgegroeid tot een van de waardevolste bedrijven ter wereld. In oktober was Nvidia het eerste bedrijf waarvan alle aandelen samen meer dan 5000 miljard dollar waard waren. Na dat record daalde de koers weer wat.

De hoge beurswaarde is niet alleen gebaseerd op de winst, maar ook op de verwachting van nog meer winst. Beleggers kopen aandelen omdat ze denken dat ze hun investering kunnen terugverdienen. Vanwege de geplande investeringen in AI verwachten zij dat Nvidia de komende tijd nog veel chips zal verkopen.

Toch deelde Nvidia weinig details over de verwachte omzet, schrijft Deutsche Bank in een analyse. Op de beurs gebeurde er daarom weinig, ondanks de enorme winst- en omzetgroei. De koers is op dit moment iets lager dan het hoogtepunt in oktober: ongeveer 4750 miljard dollar. Nvidia is daarmee nog steeds met afstand het waardevolste bedrijf ter wereld.

De trots op het gezicht van pensioenbestuurders is duidelijk zichtbaar op de bijeenkomst van de Pensioenfederatie. In het gebouw van pensioenuitvoerder APG zijn 24 pensioenfondsen, namens ruim de helft van alle Nederlanders die zijn aangesloten bij een fonds. Ze zijn zeer tevreden over de overstap naar het nieuwe stelsel per 2026.

De ruim één miljoen gepensioneerden van deze fondsen, onder wie oud-medewerkers uit de zorg, de bouw, de metaalsector en de horeca, zijn er per direct fors op vooruit gegaan. Gemiddeld genomen gaat het om een pensioenverhoging van 14 procent.

De fondsen halen opgelucht adem, maar maken zich wel zorgen over het debat over de AOW-leeftijd. "Zorg voor stabiliteit", klinkt het.

8 tot 20 procent

Dat de pensioenuitkeringen nu zo omhoog kunnen, heeft te maken met het verdelen van de reserves in kas. De fondsen die overstappen, hoeven in het nieuwe systeem minder buffers aan te houden en dus valt er in één keer veel geld te verdelen.

Van pot naar potjes

Fondsen moeten uiterlijk 2028 zijn overgestapt naar het nieuwe stelsel.

Voor deelnemers is de belangrijkste verandering dat de grote pensioenpotten worden verdeeld over individuele potjes, wat meer overzicht moet geven.

Verder hangt het jaarlijks wel of niet verhogen van de pensioenuitkering meer af van hoe goed de fondsen beleggen. Gaat het goed met de beleggingen, dan kan de uitkering omhoog. Gaat het minder goed of slecht dan kan het zijn dat de uitkering niet omhoog gaat of naar beneden moet worden bijgesteld.

Bij sommige fondsen zijn er tientallen miljarden te verdelen over alle deelnemers. Gepensioneerden zien dat meteen terug in hun maandelijkse uitkering. Ze hebben er per 2026 recht op, maar de meesten krijgen het per maart op hun rekening, inclusief de verhoging voor de eerste maanden van dit jaar.

De verhoging van de pensioenuitkering loopt nogal uiteen. Oud-zorgmedewerkers van het Pensioenfonds Zorg&Welzijn krijgen er 12 procent bij. Gepensioneerden uit de bouw (+20,8 procent) en de horeca (+18,8 procent) zien hun uitkering nog verder stijgen.

Geruisloze transitie

De transitie werd als een grote administratieve uitdaging gezien, maar die is bijna geruisloos gegaan. Ger Jaarsma van de Pensioenfederatie: "Het ging heel voortvarend en beheerst. De maandelijkse uitkeringen zijn steeds betaald en pensioenpremies zijn gewoon geïnd."

De Autoriteit Financiële Markten wijst er geregeld op dat pensioenfondsen duidelijk en tijdig met hun deelnemers moeten communiceren over de overgang. Toch zeggen de pensioenbestuurders van de fondsen dat ze amper telefoontjes of mailtjes krijgen van hun deelnemers.

Ellen Metaal van Pensioenfonds Horeca & Catering: "Pas de afgelopen dagen heeft een enkeling gebeld met de vraag of het wel klopt dat de uitkering zo omhoog gaat."

AOW-discussie

De Pensioenfederatie maakt zich wel zorgen over de huidige discussie over de AOW-leeftijd. Weliswaar gaan de pensioenfondsen over de aanvullende pensioenen en niet over de AOW, maar volgens Jaarsma geeft de AOW-discussie onrust.

Het kabinet Jetten wil de pensioenleeftijd sneller laten stijgen dan nu gebeurt. In het pensioenakkoord uit 2019 over het nieuwe pensioenstelsel werd ook afgesproken dat de AOW-leeftijd juist minder hard zou stijgen. Dat was een eis van de vakbonden.

Jaarsma: "Ik begrijp dat dit tot onrust kan leiden bij mensen. Het is belangrijk dat de politiek en de vakbonden snel met elkaar hierover aan tafel gaan." Of het plan van helemaal van tafel moet, is niet aan de pensioenfondsen, maar aan de sociale partners, zegt Jaarsma.