Universal Music hoeft muzikanten Arriën Molema, Henk Westbroek en Marinus de Goederen geen hoger deel te geven uit de streaminginkomsten van hun muziek op internet. Volgens de rechtbank in Amsterdam heeft de platenmaatschappij de artiesten niet te weinig betaald.

De drie artiesten eisten bij de rechtbank een groter deel van de inkomsten. Zij willen de helft van de opbrengst als een liedje via streamingsplatforms zoals Apple Music, YouTube of Spotify wordt afgespeeld. Universal Music verhoogde het percentage voor artiesten al naar 20 procent, maar Molema, Westbroek en De Goederen eisten de helft.

In de zaak bepleitten de artiesten onder meer dat zij hun muziek zo goed als af bij Universal aanleveren. Anders dan bij een lp of cd zou het platenlabel aan de distributie op internet weinig extra werk hebben. De drie zeggen dat het streamen van muziek niet eens bestond of nog in de kinderschoenen stond toen zij hun handtekening onder een contract zetten.

Universal stelde daar tegenover dat het platenlabel zelf flink heeft geïnvesteerd om überhaupt iets te verdienen aan muziek via internet. Ook spreekt het in Hilversum gevestigde bedrijf tegen dat het tegenover de artiesten onduidelijk is geweest over de vergoedingen.

Grote gevolgen

Omdat de uitspraak wereldwijd grote gevolgen kan hebben, wilde de rechtbank zich alleen richten op de afspraken die de drie artiesten hebben gemaakt met Universal. De rechter concludeert nu dat niet genoeg duidelijk is gemaakt waarom de artiesten recht hebben op een hogere vergoeding.

"Het is niet vast komen te staan dat Universal de platencontracten verkeerd heeft toegepast en te lage royalty's heeft betaald", luidt het vonnis.

Universal Music zegt blij te zijn met het oordeel van de rechter. "De deur stond en staat open voor de artiesten om de relatie, de contracten en hun optreden verder te bespreken", laat een woordvoerder weten.

De rechtszaak was aangespannen met hulp van belangenorganisaties De Kunstenbond/Ntb en BAM! Popauteurs. Die spreken van "een gemiste kans voor eerlijke beloning in het digitale tijdperk". Zij weten nog niet of zij in hoger beroep gaan.

'Amper van rond te komen'

Platenlabels en artiesten klagen al langer over de geringe opbrengsten die grote platforms als Spotify, Apple Music of YouTube per gedraaid liedje afdragen. Dat bedrag is weliswaar verbeterd, maar volgens de artiesten vooral in het voordeel van platenmaatschappijen.

Zo bleek in maart dat Nederlanders vorig jaar opnieuw meer geld hebben uitgegeven aan het luisteren van muziek op internet. Toch betekent dat volgens branchevereniging NVPI niet dat de artiesten er meer aan overhouden.

In Groot-Brittannië zorgde de klaagzang van muzikanten er enkele jaren terug voor dat een parlementaire enquêtecommissie onderzoek deed naar de betaling van artiesten uit 'streaming royalty's'.

Fiona Bevan, die liedjes schreef voor One Direction, Kylie Minogue en Natalie Imbruglia, vertelde de commissie dat zij amper kon rondkomen van haar werk. Voor het nummer Unstoppable van Kylie Minogue had ze in een jaar tijd zo'n 100 Britse pond ontvangen via streaming. "De meest succesvolle songschrijvers ter wereld kunnen hun huur niet betalen", vertelde ze. "Schrijvers van hits moeten daarnaast als chauffeur bij Uber werken."

Demissionair minister Karremans (Economische Zaken) heeft contact gehad met zijn Chinese collega Wang Wentao over de crisissituatie rond chipmaker Nexperia. China heeft de export van chips uit Nexperia-fabrieken in China verboden, waardoor tekorten dreigen voor de Europese auto-industrie.

Door overleg met China hoopt Karremans dat het land het exportverbod opheft. Vooralsnog is daar geen sprake van.

In een verklaring zegt Karremans alleen dat de twee ministers opties hebben besproken en met elkaar in contact blijven.

De Chinese overheid spreekt na het telefoongesprek tegenover het persbureau Cailian Press van "een serieuze impact" op de stabiliteit van de wereldwijde industrie en toeleverketen. De minister van Handel, Wang Wentao, zegt in een verklaring dat Nederland deze kwestie "dringend" moet oplossen. Volgens de Chinese minister moet Karremans zich houden aan "marktgerichte en rechtsstatelijke beginselen".

Overname

Het exportverbod werd opgelegd nadat Karremans op 30 september de controle over Nexperia had overgenomen. Dat deed hij door voor het eerst een wet uit 1952 in te zetten. Door de stap kan de overheid beslissingen in het bedrijf tegenhouden of terugdraaien, als deze schadelijk zouden kunnen zijn voor Nederlandse of Europese productie.

De minister greep in uit angst dat "productiefaciliteiten, financiële middelen en intellectuele eigendomsrechten" naar het buitenland zouden worden verplaatst. Welke concrete stappen de directeur daarvoor zou hebben gezet, wil het ministerie niet zeggen.

Directeur uit functie gezet

Nexperia maakt relatief eenvoudige chips die onder meer worden gebruikt in auto's en elektrische apparaten. Het bedrijf heeft zijn hoofdkantoor in Nijmegen, maar is in 2019 overgenomen door het Chinese bedrijf Wingtech.

Wingtech-eigenaar Zhang Xuezheng had het tot voor kort voor het zeggen bij Nexperia. Hij werd op 1 oktober, een dag nadat Karremans de controle bij Nexperia had overgenomen, door de rechter geschorst.

Dat gebeurde onder meer nadat hij een veel te grote bestelling had gedaan bij een ander bedrijf van hem in China, dat het geld hard nodig zou hebben. Daarnaast probeerde hij kritische topmensen te ontslaan. Daarmee handelde hij niet in het belang van Nexperia, oordeelde de rechter.

Handelsbeperkingen

Het Nijmeegse bedrijf hangt daarnaast ook handelsbeperkingen uit de Verenigde Staten boven het hoofd. Die gaan eind november in, tenzij Nexperia een uitzondering krijgt. Om te voorkomen dat de chipmaker last gaat krijgen van de Amerikaanse handelsbeperkingen heeft de Nederlandse overheid de afgelopen maanden geprobeerd om het bedrijf 'minder Chinees' te maken.

De onrust bij een van Europa's grootste bedrijven wil maar niet overgaan. Bij Novo Nordisk, vooral bekend van de afslankmiddelen Ozempic en Wegovy, is de helft van de raad van commissarissen (rvc) vertrokken, ook de voorzitter.

De commissarissen houden toezicht op het uitvoerende bestuur. Ze zijn vertrokken vanwege onenigheid met de grootaandeelhouder. Deze aandeelhouder, de Novo Nordisk Foundation, drong aan op een grondige herstructurering van de raad van commissarissen.

Die pleit zelf voor minder nieuwe bestuursleden, in het belang van de continuïteit van het bedrijf. Er zijn al nieuwe bestuursleden voorgedragen. Half november volgt er een buitengewone aandeelhoudersvergadering waarin zij moeten worden goedgekeurd.

Topman vervangen

Het dagelijkse bestuur van Novo Nordisk is ook al op de schop gegaan. In juli werd de topman ontslagen en opgevolgd door Maziar Mike Doustdar. Hij moet het bedrijf weer op koers krijgen. Het bedrijf kampt onder meer met stevige concurrentie uit de Verenigde Staten.

Novo Nordisk maakte de afgelopen jaren een enorme groei door vanwege de populariteit van hun middel Ozempic. Dat is bedoeld als diabetesmedicijn, maar omdat het middel ook de eetlust vermindert, wordt het door veel mensen gebruikt als middel om af te vallen.

Door de problemen kondigde de farmaceut in juli al een winstwaarschuwing af waarop de beurswaarde flink daalde. Vorige maand volgde het bericht dat 9000 banen geschrapt worden.

De cacaoprijs ligt dit jaar hoog en dat plaatst fabrikanten in de aanloop naar sinterklaas voor een lastig dilemma. Krijgen de kruidnoten net zoveel chocolade als vorig jaar, maar worden ze wel een stuk duurder, of krijgen ze een dunner jasje van chocolade voor een meer betaalbare prijs.

In een jaar tijd is de prijs van chocoladekruidnoten gestegen met ruim 22 procent, blijkt uit cijfers van marktprijsanalist Circana. Er is gekeken naar de kiloprijs van de afgelopen drie maanden en die zijn vergeleken met dezelfde periode een jaar geleden.

Die flinke prijsstijging komt voor een groot deel door mislukte cacao-oogsten in West-Afrika. Die hebben de wereldwijde cacaomarkt maandenlang onder druk gezet. "In landen als Ghana en Ivoorkust werken arme cacaoboeren. En die hebben weinig middelen om zich tegen het veranderende klimaat te beschermen", zegt ING-econoom Thijs Geijer.

Inmiddels is de prijs van cacao alweer een tijdje aan het dalen. Maar het duurt nog wel even voordat dit terug te zien is in de winkels.

Smaak

Om de stevige prijsgroei van chocoladekruidnoten iets te beperken, geven sommige bakkers hun noten een dunner laagje chocolade. "Bij de bodem zie je soms het koekje er doorheen", zegt Miguel Groeneveld van Peppernuts Holland. De kruidnotenmaker zegt dat ze zelf niet hebben afgeschaald, wel hebben ze de prijzen verhoogd.

Een andere optie is minder cacao gebruiken voor de chocolade. "Maar dat heeft ook echt invloed op de smaak", zegt Groeneveld.

Van Delft Biscuits in Harderwijk is een van de grootste kruidnotenfabrikanten van Nederland. Ook hier is gekeken naar andere mogelijkheden, zegt directeur Oscar de Lange. "We hebben alternatieven onderzocht waar veel minder cacaoboter in zit. Die hebben we geproefd, maar dat smaakt heel anders. Toen hebben we besloten dat niet te doen. Ook de retailers wilden dat niet."

Duurdere kruidnoten soms in kleinere zak

De prijs van normale kruidnoten zijn ook fors gestegen, met bijna 13 procent.

Sommige fabrikanten doen de duurdere kruidnoten in een kleinere verpakking, zodat de prijsverhoging minder opvalt. Zo heeft Bolletje geen zak kruidnoten meer van 1 kilo: "We hebben nu een iets kleinere verpakking, zodat we net onder de 4 euro kunnen blijven", zegt een woordvoerder. In een zak zit nu 950 gram. Ook zijn er nieuwe kruidnoten met bijvoorbeeld mokka en stroopwafel. Die zijn duurder dan normale kruidnoten, maar goedkoper dan de choco-variant.

De chocokruidnotenmakers hopen vooral op een lagere cacaoprijs. Sinds mei gaat de prijs stapsgewijs omlaag. Toch zal het nog maanden duren voordat dat is terug te zien in de supermarkt. "De contracten voor cacao zijn vaak zes maanden of langer geleden afgesloten, toen de prijs van cacao nog hoger lag", zegt Rabobank-econoom Sebastiaan Schreijen.

"Chocolade wordt nooit meer zo goedkoop als twee jaar geleden, toen was het de helft", zegt de directeur van Van Delft. Want er speelt meer dan alleen mislukte cacao-oogsten.

Ook loonkosten spelen een rol, zegt ING-econoom Thijs Geijer. "De prijzen van cacao, suiker en zuivel kunnen nog wel een beetje schommelen, maar loonkosten dalen eigenlijk nooit." Ook de energiekosten om cacao te verwerken zijn de laatste jaren fors gestegen.

Andere producten

In andere producten wordt soms ook minder chocolade gestopt, ziet Geijer. "Het is een bredere trend." Een koekje dat eerst 'goed in de chocolade' zat, heeft nu soms alleen nog aan de bovenkant een laagje.

Galapagos stopt met het ontwikkelen van een medicijn om kanker te genezen. Het Nederlands-Belgische medicijnbedrijf zegt de divisie die de celtherapie ontwikkelt te gaan afbouwen. Daarmee gaat onder meer een ontwikkelcentrum in Leiden zo goed als zeker dicht.

In onderzoekscentra in Leiden, Bazel, Princeton, Pittsburgh en Shanghai werken in totaal 365 mensen. De kans is groot dat zij allemaal hun baan verliezen. Het bedrijf moet nog wel met alle ondernemingsraden tot een akkoord komen.

In reactie op het nieuws kelderde vanochtend het aandeel van het bedrijf op de Amsterdamse beurs met zo'n 15 procent. In de loop van de dag werd dat verlies wel weer deels ingelopen. Waarschijnlijk reageerde de beurs zo heftig omdat het afbouwen van de activiteiten bij elkaar 250 tot 325 miljoen euro gaat kosten.

Grote belofte

Vijf jaar geleden was Galapagos op de beurs nog een grote belofte. Het Amerikaanse Gilead investeerde indertijd zo'n 4,5 miljard euro in een nauwe samenwerking. Op de beurs daalde het enthousiasme de afgelopen jaren omdat een doorbraak bij een serie nieuwe medicijnen uitbleef.

Een half jaar geleden besloot de nieuwe topman Henry Gosebruch de celtherapie-ontwikkeling nog te verkopen. Gosebruch zegt dat er wel geïnteresseerde kopers waren, maar dat er maar een beperkt aantal biedingen binnenkwamen. Die zouden ook niet haalbaar zijn gebleken.

Daarom is besloten de celtherapie-activiteiten af te bouwen en mogelijk zelfs helemaal te sluiten. Galapagos sluit niet uit dat ze de komende tijd alsnog deels of volledig worden verkocht.

Opvallend is dat Galapagos in een persbericht over de afbouw van de stamcel-activiteiten spreekt van een unaniem besluit in de raad van bestuur, maar dat twee door Gilead aangestelde bestuurders zich onthielden van stemming.

Telefonische energieverkopers proberen de laatste tijd steeds vaker een volmacht te krijgen om energiecontracten af te sluiten voor consumenten en ondernemers. In de praktijk blijkt dat dit vaak gebeurt tegen voorwaarden die vooral voor de verkoper aantrekkelijk zijn.

Toezichthouder Autoriteit Consument & Markt (ACM) merkt uit klachten dat deze praktijken steeds vaker plaatsvinden. De ACM doet daarom een oproep om extra alert te zijn als iemand belt om een nieuw energiecontract te verkopen.

"Telefonische verkoop waarbij volmachten worden gebruikt, maakt het risico op misleiding nog groter", waarschuwt ACM-bestuurslid Manon Leijten. "We zien dat consumenten en ondernemers hierdoor vaak vastzitten aan contracten die zij niet bewust hebben gekozen."

Niet duidelijk

Volgens de ACM is er in de basis niets mis met een volmacht. Bijvoorbeeld als iemand zaken regelt voor een persoon die dat zelf niet meer kan, vanwege ziekte of afwezigheid. Maar de ACM benadrukt dat volmachten niet zijn bedoeld voor telemarketeers die voor een vergoeding energiecontracten verkopen.

Uit klachten blijkt dat verkopers niet altijd duidelijk zijn over wat het afgeven van een afgegeven volmacht precies inhoudt. Consumenten en bedrijven ontdekken volgens de ACM pas achteraf dat zij opeens vastzitten aan een andere energieleverancier, inclusief een hoge boete voor het opzeggen van het contract bij de oude leverancier.

Ook vragen verkopers vaak hoge boetes om de volmacht weer in te trekken of de overstap ongedaan te maken. Ook dat mag helemaal niet, zegt de ACM. Een volmacht mag namelijk op elk moment kosteloos worden ingetrokken.

Ongevraagde telefoontjes

Het is niet de eerste keer dat de ACM waarschuwt voor telefonische verkopers van energiecontracten. De ervaring leert dat energiecontracten die via de telefoon worden verkocht eigenlijk nooit het beste aanbod zijn voor consumenten en ondernemers, constateert de toezichthouder.

"Energiecontracten zijn ingewikkelde producten die je niet via een (ongevraagd) telefoongesprek af moet sluiten", zegt bestuurslid Leijten.

Er loopt bij de ACM al een onderzoek of bedrijven die telefonische energiecontracten verkopen zich wel aan nieuwe strenge regels houden. Uit onderzoek van de ACM blijkt dat een op de vier huishoudens het afgelopen jaar telefonisch benaderd is over een nieuw energiecontract.

Bijna de helft van de consumenten voelt zich onder druk gezet om toe te geven. De toezichthouder wil daarom het liefst een verbod op de praktijken. Dat is vooralsnog niet gebeurd.

De Chinese tak van Nexperia heeft in een brief aan de medewerkers in het land duidelijk gemaakt dat het los staat van het Nederlandse kantoor. Daarmee lijkt de essentiële productielocatie zich doelbewust te distantiëren van de ontwikkelingen in Nederland van de afgelopen dagen.

De brief is te lezen op het officiële WeChat-kanaal van Nexperia, dat zijn hoofdvestiging in Nijmegen heeft. Nexperia China, zoals het onderdeel heet, benadrukt een Chinees bedrijf te zijn met Chinese wortels dat zich moeten houden aan de lokale regels.

In de brief staat ook dat medewerkers een e-mail van een Nederlandse bestuurder over de stand van zaken binnen het bedrijf moeten negeren. Opdrachten van buiten China mogen werknemers naast zich neerleggen. Zo hoeven ze niet in te gaan op e-mails en uitnodigingen voor online vergaderingen, valt te lezen.

Medewerkers zijn volgens de brief verplicht hun werk te blijven uitvoeren zoals de Chinese leiding verlangt. "Salarissen, bonussen en andere verdiensten zullen blijven worden betaald door Nexperia China, niet door Nexperia Nederland."

Internationale spanningen

Het van oorsprong Nederlandse chipbedrijf maakt relatief eenvoudige chips voor onder andere huishoudelijke apparaten en auto's. In 2019 kwam het volledig in handen van het Chinese bedrijf Wingtech. Het bedrijf heeft zijn hoofdvestiging in Nijmegen, maar ook andere vestigingen in diverse landen wereldwijd.

Nexperia is in twee weken tijd onderwerp geworden van internationale spanningen. Topman van Wingtech, Zhang Xuezheng, werd wegens "ernstige bestuurlijke tekortkomingen" door de Nederlandse rechter aan de kant gezet. Daarnaast trok het Nederlandse ministerie van Economische Zaken de macht binnen het bedrijf naar zich toe, vanwege zorgen over beschikbaarheid van chips voor Nederland en Europa.

China reageerde met een exportverbod van Nexperia-chips. Die chips worden veelal in China gemaakt. Met name de Europese autobranche maakt zich zorgen over een tekort aan chips.

Ministers in gesprek

Nu onderstreept het Chinese deel van het bedrijf dus dat het een Chinees bedrijf is. De woordvoering van Nexperia Nederland laat weten op de hoogte te zijn van de brief, maar gaat hier verder niet inhoudelijk op in.

Het ministerie van Economische Zaken wil ook niet veel zeggen, behalve dat demissionair minister Karremans later deze week met zijn Chinese ambtsgenoot in gesprek gaat. Waar en wanneer dat gesprek zal zijn, wil het ministerie niet zeggen.

Het luxebedrijf Kering, eigenaar van onder meer Gucci en Balenciaga, verkoopt voor 4 miljard euro zijn schoonheidsafdeling aan L'Oréal. Met deze overeenkomst krijgt L'Oréal onder meer het exclusieve parfummerk Creed in handen.

Kering lanceerde in 2023 een nieuwe beauty-afdeling in de hoop te kunnen profiteren van de groei van cosmetica en parfums en nam parfummerk Creed over. Andere onderdelen van het bedrijf, waaronder het mode merk Gucci, kwamen de afgelopen jaren onder druk te staan waardoor de schulden flink opliepen.

Sinds een maand heeft Kering een nieuwe CEO, Luca de Meo. De verkoop van de schoonheidstak laat zien dat hij zich wil richten op de 'kernactiviteiten' van het bedrijf, de modemerken. Met deze verkoop vermindert hij de hoge schulden.

L'Oreal is wereldwijd de grootste speler op het gebied van cosmetica. Met deze aankoop stijgt dit marktaandeel nog verder.

Zwaar weer

Het is al langer onstuimig in de wereld van de luxemerken. In april nam het Italiaanse modebedrijf Prada zijn concurrent Versace over, dat last had van tegenvallende resultaten, voornamelijk door een afnemende vraag vanuit China.

Ook het grootste luxeconcern LVMH, met merken als Louis Vuittton en Christian Dior, zag in april zijn omzet dalen. Consumenten gaven minder uit aan luxemerken door de economische onzekerheid en de merken kregen last van importtarieven van Trump, blijkt uit cijfers van Bain & Company van juli.

Ook Gucci, het grootste merk binnen Kering, kampt met teruglopende groei door minder vraag naar luxeproducten vanuit China.

Door de overeenkomst krijgt L'Oréal de rechten voor vijftig jaar om producten te ontwikkelen voor de merken Bottega Veneta en Balenciaga. Sinds 2008 heeft L'Oréal al de licentie voor de schoonheidsproducten van Yves Saint Laurent, een van de merken onder Kering. De overname van de beautytak van Kering wordt voor L'Oréal de grootste tot nu toe.

Iedereen die ziek wordt in Nederland moet ook in de toekomst kunnen rekenen op efficiënte behandelingen en de nieuwste medicijnen. Dat schrijven zestien patiëntenorganisaties in een brandbrief aan de politiek. De organisaties vrezen voor "situaties waarin alleen de rijkste Nederlanders met bijvoorbeeld kanker, alzheimer, reuma of een andere ziekte in aanmerking komen voor zo'n behandeling".

Aanleiding voor de brief is dat zes partijen het basispakket in de zorg willen bevriezen. Het gaat om VVD, D66, SGP, ChristenUnie, Volt en JA21. Door weinig tot geen nieuwe behandelmethoden meer op te nemen in het basispakket van de zorgverzekering kan de overheid kosten besparen.

Volgens het Centraal Planbureau (CPB), dat de plannen van de partijen doorrekende, levert dat bij de komende kabinetsperiode een besparing op van een half miljard. Dat loopt in de decennia erna op tot 7,7 miljard euro. Maar economen zijn niet onder de indruk van de plannen.

Weinig verschil

"Als er nieuwe en efficiëntere behandelingen en medicijnen op de markt komen, dan zullen ook beleidsmakers willen dat die in het basispakket zitten", zegt David Bolscher, zorgeconoom bij ABN Amro.

Als voorbeeld noemt hij de nieuwe medicijnen tegen obesitas. Het slikken van deze dure medicijnen heeft vaak een reeks positieve gezondheidseffecten, zoals lagere bloeddruk, minder pijnklachten en verhoogde vruchtbaarheid. Zo kan het vergoeden van een duur medicijn toch goedkoper zijn voor de overheid dan het behandelen van een aantal andere klachten.

Partijen stoppen ook nieuwe dingen in het basispakket

VVD, D66, SGP, ChristenUnie, Volt en JA21 willen het basispakket bevriezen, maar er tegelijkertijd ook weer nieuwe preventieve maatregelen in stoppen. Zo willen D66, SGP, ChristenUnie en Volt weer tandartscontroles opnemen in het basispakket. D66 en Volt willen bijvoorbeeld anticonceptie terug in het basispakket.

Op dit moment bepaalt het Zorginstituut welke medicijnen en behandelingen worden gedekt door de basisverzekering. Als het basispakket wordt bevroren, kunnen politici in de Tweede Kamer er straks alsnog voor stemmen om nieuwe medicijnen en behandelingen in de basisverzekering op te nemen.

De partijen nuanceren het beeld dat het basispakket straks helemaal bevroren wordt. Zo laat VVD-lijsttrekker Yesilgöz weten dat er nog heus wel nieuwe behandelingen en medicijnen worden toegelaten, maar dat keuzes onvermijdelijk zijn als de zorg betaalbaar moet blijven.

"Het zijn straks iedere keer politieke keuzes, waarbij we apart een besluit nemen en dekking moeten vinden", zegt ook voorman Grinwis van de ChristenUnie in het EO-radioprogramma Geld of je Leven.

"Als de medicijnen en behandelingen levens kunnen redden, gaan we ze natuurlijk vergoeden", vindt ook lijsttrekker Jetten van D66. "Maar we kiezen er wel voor om de uitgaven van de zorg niet ongebreideld te laten groeien, omdat dan de zorgpremie voor Nederlanders onbetaalbaar wordt."

Niet iedereen toegang

Bolscher vraagt zich af "of we moeten willen" dat de zorg een politieke kwestie wordt. Ook vraagt hij af of het zin heeft. "Ik verwacht dat evenveel nieuwe behandelingen in het basispakket zullen belanden als nu. Dan vraag je je natuurlijk af of je hiermee überhaupt geld gaat besparen."

Het CPB constateerde in zijn doorrekening dat het op slot zetten van het basispakket op termijn nadelige gevolgen kan hebben voor patiënten: dat niet iedereen toegang krijgt tot de meest efficiënte behandelingen en dat vooral mensen met geld goede zorg en medicijnen kunnen betalen.

'Volstrekt uitgesloten'

Toch hoeven patiëntenorganisaties zich geen zorgen te maken, zegt Marcel Canoy, hoogleraar gezondheidseconomie aan de Vrije Universiteit in Amsterdam.

"Het is volstrekt uitgesloten dat het basispakket wordt bevroren", concludeert hij. Volgens hem stellen de partijen dit nu voor, omdat het een manier is om geld over te houden voor iets anders in de begroting. En dat is hard nodig, helemaal nu Nederland enorm moet investeren in defensie.

Canoy: "Het is prima dat een aantal partijen kritischer wil kijken naar het basispakket. Maar als ze alleen maar goed uit de verf willen komen in de berekeningen voor de verkiezingen, dan zegt dat weinig over wat de plannen betekenen in de praktijk."

De sportapp Strava wil in New York naar de beurs op Wall Street, bleek deze week. Het gebruik van sporttechnologie heeft een hoge vlucht genomen. Sinds de coronapandemie zijn apparaten om stappen te tellen en routes weer te geven uitgegroeid tot een wereldwijde miljardenindustrie. Nederlanders spendeerden afgelopen jaar 700 miljoen euro aan sportuitrusting, volgens onderzoeksbureau Multiscope.

"Het is een gigantische business. Uitrusting is een enorme industrie geworden", zegt Frans Folkvord, sportpsycholoog en universitair hoofddocent. Meer dan de helft van de Nederlanders gebruikt wearables (meetapparatuur) en apps om sportprestaties te monitoren.

De sportieve resultaten worden gretig online gedeeld. Je ziet op jouw scherm de afgelegde afstand, snelheid, verbrande calorieën, hartslag en andere data. Experts zien de voordelen, maar waarschuwen ook voor de valkuilen van data-gedreven sport en het online delen van de resultaten.

Wat zijn wearables?

Wearables zijn draagbare apparaten die gezondheidsgegevens verzamelen. Het gaat bijvoorbeeld om smartwatches, fitnesstrackers en slimme ringen. Ze registreren zaken als fysieke inspanning, hartslag en slaapkwaliteit. Daarnaast zijn er fitness- en gezondheidsapps, zoals Strava.

Sportonderzoeksinstituut Mulier publiceerde onlangs een studie waaruit blijkt dat twee op de drie sporters wearables en apps gebruiken. Meer dan 8 miljoen mensen in Nederland maken er gebruik van, van wie ruim 1,5 miljoen sporters allebei gebruiken.

De meeste apparaten zijn voldoende betrouwbaar voor het peilen van sportactiviteiten, zegt Elçin Hanci, onderzoeker van draagbare technologie, maar minder voor andere dingen, zoals het monitoren van slaap.

Sportpsycholoog Folkvord sluit zich daarbij aan. "Het vertrouwen in de instrumenten is vrij groot, terwijl de wetenschappelijke validiteit niet altijd zeker is." Desondanks neemt de populariteit van sporttechnologie toe.

Sporters ervaren door de technologie meer zelfbewustzijn en krijgen het gevoel dat ze meer regie hebben over hun levensstijl, blijkt uit wetenschappelijk onderzoek. Zelfmonitoring helpt om gezondere keuzes te maken, maar heeft ook onbedoelde effecten, zoals sociale druk om jezelf continu te verbeteren.

Sporters kunnen gemotiveerd zijn aan lichaamsbeweging te doen vanwege reacties die zij krijgen. Eén op de tien sporters gebruikt de technologieën namelijk om hun sportprestaties te vergelijken met die van anderen, volgens sportonderzoeksinstituut Mulier.

Deze sociale druk groeit wanneer gebruikers de data delen op sociale media. "Je raakt te veel afhankelijk van commentaren en likes, van sociale beïnvloeding en waardering", zegt sportpsycholoog Folkvord.

Hij ziet dit terug in de manier waarop mensen communiceren wanneer resultaten anders uitpakken dan gehoopt. "Er worden verklaringen gegeven, zoals blessures of slecht weer. Er ontstaat een ratrace op sociale media."

Onderzoeker Hanci merkt op dat competitiedrang de basis vormde voor een nieuw verdienmodel: hardlopers die tegen betaling met andermans wearable gaan lopen voor snellere tijden.

Atleet Julian Westerbaan (28) uit Amsterdam vergelijkt zijn resultaten ook. "Het is stom. Ik hoef een ander niet te verslaan, maar ik ben me er wel bewust van." Sportliefhebber Lars Wever (22) uit Egmond aan den Hoef herkent dit. "Je bent bezig met andermans scores."

Doordat de sporttechnologie ook vaak een spelletjeselement heeft, bijvoorbeeld een prijs voor de snelste hardloper op een bepaald traject, ervaren sporters het competitiegevoel sterker. Deze gamificatie is vooral nuttig wanneer je net ermee begint.

Hoelang iemand sporttechnologie gebruikt, hangt namelijk samen met de reden waarom die is aangeschaft, zeggen de experts. "Het gebruik is vergelijkbaar met nieuwjaarsvoornemens en vaak tijdelijk", zegt Folkvord. "Is het vanuit groepsdruk? Dan wordt het onderdeel van je sociale identiteit en de manier waarop anderen je zien", aldus Hanci.

Sporters Julian Westerbaan en Lars Wever kijken beide na het wakker worden eerst naar de apps. "Als mijn herstelresultaten slecht waren bij het opstaan, dan leefde ik er die dag naar, terwijl ik dat niet zo voelde", zegt Wever.

De ervaring die hij omschrijft, is het fenomeen van de self-fulfilling prophecy: een overtuiging die ervoor zorgt dat je je zo gaat gedragen dat die overtuiging ook echt uitkomt. "Ik overtrainde heftig, maar dat was niet zichtbaar in de meetapparatuur." Hij ging uiteindelijk langs een sportarts. "Nu gebruik ik de technologie meer dan eerst, maar ik interpreteer de data wel anders."

Wever gebruikt het nu meer om een globaal idee te krijgen van zijn gezondheid, zoals Westerbaan. "Mensen moeten niet vergeten: luister naar je lichaam. De tools zijn ondersteunend, niet leidend."

Gemeenschapsgevoel

Tegelijk onderstrepen experts het belang van het hebben van een gemeenschap. Onderdeel uitmaken van een collectief, elkaar motiveren en plezier maken. Dat is nodig voor gezonde en duurzame gedragsverandering, zeggen zij.

Westerbaan beaamt dat. "Het is educatief en zorgt voor leuke interacties met mijn gemeenschap, J2 Collective. Ik zit meer op Strava dan op Instagram."

Het is een dramatische week geweest voor chipmaker Nexperia in Nijmegen. Demissionair minister Karremans van Economische Zaken heeft de controle over het bedrijf overgenomen vanwege wanbestuur, dat volgens hem een bedreiging vormde voor de Europese economie en veiligheid. Europese automakers en defensie-industrie hebben halfgeleiders zoals die van Nexperia hard nodig.

Nexperia heeft een Chinese eigenaar. Als reactie op Karremans' ingreep heeft China nu een volledig exportverbod op Nexperia-chips ingevoerd. Want ook al is het hoofdkantoor in Nijmegen, de chips worden voor een belangrijk deel in China gemaakt.

"Ik denk dat het beste zou zijn als de minister afreist naar Peking om daar met de Chinese regering over te spreken", zegt Ed Kronenburg. Hij was ambassadeur in Peking van 2017 tot 2019. "Dan heeft hij de gelegenheid om uit te leggen wat zijn motivatie is geweest. En dan heb je kans dat je tot een oplossing kunt komen met de Chinezen."

'Heel gewaagd'

Demissionair minister Karremans stelde in een Kamerbrief dat hij het besluit om Nexperia over te nemen heeft genomen zonder overleg met andere landen, ook niet met China. Als je zo te werk gaat, dan kun je ook wel verwachten dat er heftige reacties komen van de tegenpartij, zegt Kronenburg.

"Het is één ding als je een conflict hebt in het management van Nexperia en dan naar de ondernemingskamer stapt", vindt Kronenburg. "Het is wel heel iets anders als je de complete besturing van het bedrijf overneemt. En als je dan verwacht dat je nog steeds de chips kunt blijven importeren, dat is denk ik wel heel gewaagd."

Peking gaat er volgens minister Karremans ten onrechte van uit dat Nederland onder Amerikaanse druk heeft gehandeld. De demissionaire minister zei daarover: "Ik heb er met geen enkele Amerikaan over gesproken sinds ik minister van Economische Zaken ben. Dus dat is allemaal niet waar."

Maaike Okano-Heijmans, onderzoeker geopolitiek en technologie bij Clingendael, trekt de uitleg van de minister in twijfel. "De VS wil koste wat kost tegengaan dat China een technologische grootmacht wordt. Over wat Europa wil met China is lang niet goed genoeg nagedacht en gesproken. En dus wordt er nu, waarschijnlijk onder aandringen van de VS, hard ingegrepen."

Goed signaal

Okano-Heijmans verwacht niet dat Karremans de controle over Nexperia zomaar zal opgeven. Er moet dus onderhandeld worden. De minister gaf eerder deze week aan dat hij in gesprek is met de Chinese overheid, maar wil daar verder niets over kwijt.

Er zit wel een einddatum op Karremans' controle: het bevel zal maximaal één jaar duren. Dat geeft goede signalen af tegenover Peking, vindt Okano-Heijmans. "Voor China is het ook niet bepaald handig dat het met een overschot aan chips blijft zitten. Dat er een einddatum is op Karremans bevel signaleert dat Nederland de intentie heeft om zaken te heroverwegen en tot een oplossing wil komen."

De doorstart van vloerenwinkel Carpetright gaat definitief niet door. Dat bevestigen de curatoren na berichtgeving van De Telegraaf. "Hoewel de curatoren hoopvol gestemd waren, is vandaag duidelijk geworden dat het niet zal komen tot een doorstart met behoud van werkgelegenheid."

Volgens de curatoren was Carpetright in korte tijd in grote financiële problemen geraakt. De afgelopen maand waren er gesprekken over een gehele of gedeeltelijke doorstart, maar dat blijkt financieel niet haalbaar te zijn.

Ook speelt mee dat een deel van de huurovereenkomsten van de 75 vestigingen in Nederland in de afgelopen periode al werd opgezegd door verhuurders. De curatoren zullen de overige overeenkomsten alsnog opzeggen.

CBW

Vorige maand werd Carpet-Land, het moederbedrijf van vloerenwinkel Carpetright, failliet verklaard door de rechtbank in Amsterdam. "De winkels waren al dicht en zullen ook dicht blijven", aldus de curatoren.

Consumenten die bestellingen hebben gedaan en al een deel hebben aanbetaald, kunnen zich wenden tot het CBW of moeten hun vorderingen bij de curatoren indienen.

Het CBW is een organisatie voor de meubel-, gordijn-, bedden- en keukenbranche. CBW-erkende winkels geven klanten zekerheid in geval van faillissement. Klanten kunnen daar bijvoorbeeld een aanbetalingsregeling aanvragen.

Ruim honderd zeevarende naties stonden op het punt om vandaag in Londen een historisch klimaatakkoord voor de internationale scheepvaart te tekenen.

Op het laatste moment besloot de internationale scheepvaartorganisatie IMO de stemming over het akkoord met een jaar uit te stellen. Waar er eerder een ruime meerderheid voor het akkoord was, bleek een meerderheid vandaag onzeker.

Trump dreigt met strafmaatregelen

Onder meer grote scheepvaartlanden als Griekenland, Malta en Cyprus bleken gevoelig voor de dreigementen van de Verenigde Staten die zich verzetten tegen een belangrijk onderdeel van het akkoord, een CO2-belasting voor schepen.

President Trump dreigde alle landen die voor het akkoord zouden stemmen met hogere importbelastingen en uitsluiting van visa en Amerikaanse overheidsopdrachten. Deze week deed hij een oproep op zijn eigen social mediakanaal om het akkoord te blokkeren.

Belangrijkste onderdeel van het klimaatvoorstel is een CO2-belasting voor zeeschepen boven de 5000 ton. Die belasting moet reders stimuleren over te schakelen op duurzamer brandstoffen. Nu vaart ruim 90 procent van de schepen nog op vervuilende stookolie.

De Amerikanen vrezen kostenverhoging van het goederenvervoer van en naar de Verenigde Staten door een organisatie die daar volgens hen niet toe bevoegd is. De internationale scheepvaartorganisatie IMO is onderdeel van de Verenigde Naties en bepaalt de regelgeving voor zeeschepen.

Overigens heeft de VS zelf maar een hele kleine rol in de internationale zeescheepvaart, er varen maar heel weinig schepen onder Amerikaanse vlag.

Nederland teleurgesteld

"Dit had het sluitstuk moeten zijn van een jarenlang proces om de sector versneld te verduurzamen," zegt Annet Koster die als directeur van de Koninklijke Vereniging van Nederlandse Reders (KVNR) in Londen aanwezig was. "Dit uitstel is dan ook zeer teleurstellend."

Demissionair minister Robert Tieman van Infrastructuur en Waterstaat (BBB) is teleurgesteld dat er vandaag geen akkoord is gesloten om de mondiale uitstoot van de zeevaart te verlagen en daarin een gelijk speelveld te verkrijgen. Nederland blijft zich volop inzetten om deze doelen te bereiken, zegt hij.

Europa laat schepen via het emissiehandelssysteem ETS al betalen voor hun uitstoot. Omdat andere mogendheden en landen dat niet doen is er geen gelijk speelveeld.

Demissionair minister Karremans van Economische Zaken wil samen met China een oplossing vinden voor het Chinese exportverbod op Nexperia-chips. Dat verbod werd deze week van kracht nadat Nederland de controle over het van oorsprong Nijmeegse bedrijf had overgenomen, en de Chinese topman, Zhang Xuezheng, door de Ondernemingskamer van het gerechtshof in Amsterdam aan de kant werd gezet.

Karremans hoopt dat overleg met China ertoe leidt dat het exportverbod wordt opgeheven.

De chips zijn onder meer van levensbelang voor autofabrikanten wereldwijd. Binnen enkele weken kan er een tekort ontstaan aan Nexperia-chips die onmisbaar zijn in de elektronica van auto's.

Door in te grijpen kan het ministerie van Economische Zaken beslissingen van het bedrijf tegenhouden of terugdraaien. Karremans wil zo voorkomen dat er in een noodsituatie geen chips beschikbaar zijn voor de Nederlandse en Europese industrie.

De chipmaker werd in 2019 overgenomen door het Chinese bedrijf Wingtech. De hoofdvestiging zit in Nijmegen.

Belangrijke productielocatie

Nexperia heeft in China een belangrijke productielocatie staan. Het Chinese exportverbod heeft tot gevolg dat de ruim 50 miljard chips die daar jaarlijks worden gemaakt het land niet meer uitgaan. China stelt dat Nederland bij Nexperia heeft ingegrepen onder druk van de Verenigde Staten.

Karremans ziet dat anders: "In hun tegenreactie halen ze dingen door elkaar. Dat ze zeggen dat we onder druk zijn gezet door de Amerikanen, dat we onder een hoedje spelen. Dat is pertinent niet het geval." De minister benadrukt dat hij er met geen enkele Amerikaan over heeft gesproken. "Het is een afweging vanuit mijzelf, en ook in dit geval."

Uit de rechtbankstukken van de Ondernemingskamer blijkt wel dat de VS contact heeft gehad met het ministerie van Buitenlandse Zaken. Daarin werd aangegeven dat de Chinese topman weg moest.

Volgens minister Karremans was Nexperia-topman Zhang Xuezheng mogelijk bezig informatie te verplaatsen naar China. Over zijn ingreep bij Nexperia zegt de minister "Als je zoiets doet, een wet inzetten die nog nooit eerder is ingezet, dan ga je alle scenario's na en ga je ook kijken wat er mogelijk kan gebeuren."

De Ondernemingskamer van het gerechtshof in Amsterdam stuurde de topman uiteindelijk weg. De rechtbank oordeelde daarna dat het besluit van de Ondernemingskamer terecht was, vanwege Xuezhengs onnodige miljoenenbestedingen en zijn ingrepen in het bestuur.

Automakers wereldwijd bezorgd

De Alliance for Automotive Innovation, die in de Verenigde Staten een grote groep autofabrikanten vertegenwoordigt, waarschuwt voor leveringsproblemen, meldt persbureau Reuters. Sommige autofabrikanten denken dat die gevolgen volgende maand al merkbaar zijn.

"Als de levering van autochips niet snel wordt hervat, zal dat de autoproductie in de VS en vele andere landen verstoren", zegt de CEO van de Amerikaanse autobranche tegen Reuters.

Eerder werd al duidelijk dat autofabrikanten zoals BMW en Volkswagen door de situatie bij Nexperia in de crisisstand staan. Volgens de Duitse vereniging van elektrotechnieken verwachten zij binnen enkele weken al tekorten.

Ook de Europese autobranche ACEA trekt aan de bel. Zonder de chips kunnen Europese autotoeleveranciers de onderdelen niet produceren die nodig zijn in auto's. Uiteindelijk zal dat leiden tot het stilvallen van de productie: "We bevinden ons plotseling in deze alarmerende situatie. We hebben echt snelle en pragmatische oplossingen nodig van alle betrokken landen", schrijft directeur-generaal Sigrid de Vries.

'Belang wereldwijde economie'

In de gesprekken die Karremans nu voert met Nexperia en de Chinese autoriteiten benadrukt hij het belang van de chips voor die economieën: "We moeten er eerst voor zorgen dat Nexperia uit de situatie komt, in het belang voor de Amerikaanse, Nederlandse, Europese en ook Chinese economie."

Juist vanwege die belangen is Karremans optimistisch dat de gesprekken goed zullen verlopen. Hij wil niet zeggen of hij al contact heeft gehad met zijn Chinese ambtsgenoot.

Honderden sjorders in de Rotterdamse haven stoppen met staken. Ze hebben vanochtend "massaal" voor het cao-akkoord gestemd dat gisteren door vakbond FNV en havenbedrijven ILS en Matrans werd bereikt. Volgens FNV-bestuurder Niek Stam ging ruim driekwart van de ongeveer 700 sjorders akkoord met het opschorten van de acties.

De komende weken zullen de vakbondsleden schriftelijk stemmen over het resultaat. Daar krijgen ze drie weken de tijd voor. Stam: "De mensen moeten thuis in alle rust kunnen nadenken over het bereikte akkoord. Ongeveer half november moet dan van hen een definitief akkoord volgen."

De FNV-onderhandelaar Stam zelf is ook tevreden. Volgens hem stemde ongeveer 85 procent van de sjorders van Matrans voor het opschorten van de stakingen, bij ILS was dat zo'n 70 procent. "Dit is geen kantje-boord-akkoord."

Tot 20 procent meer loon

In het cao-akkoord is afgesproken dat de lonen voor sjorders in drie jaar tijd tussen de 17 en 20 procent omhooggaan. Dat is inclusief de voor havenwerkers gebruikelijke automatische compensatie van de inflatie voor de jaren 2025 en 2026. Daarnaast komen er twee fondsen die moeten leiden tot betere werkomstandigheden.

De staking die vorige week begon, had grote impact op de haven, omdat containerschepen niet konden laden en lossen door de acties. Volgens de ondernemersvereniging in de haven van Rotterdam, Datalinqs, bedroeg de schade van de eerste staking van vijf dagen "tientallen miljoenen euro's".

Via de rechter werd een compromis bedongen, waarbij de staking van afgelopen maandagochtend tot vanochtend 7.00 uur werd opgeschort.

De Autoriteit Persoonsgegevens heeft databedrijf Experian een boete van 2,7 miljoen euro opgelegd. De Nederlandse tak van het Ierse bedrijf verkocht gegevens over betalingen, schulden en faillissementen van consumenten, zonder dat die dat altijd wisten. Door deze zogenoemde kredietscores werden mensen bijvoorbeeld geweigerd bij het overstappen naar een nieuwe energieleverancier.

De toezichthouder startte een onderzoek naar de werkwijze van Experian nadat mensen hun beklag hadden gedaan. Experian erkent nu dat het de wet heeft overtreden met het verzamelen en doorverkopen van betaalgegevens. Het bedrijf is inmiddels gestopt met die praktijken en gaat volgens de Autoriteit Persoonsgegevens niet in beroep tegen de boete.

Op de website van Experian Nederland staat dat het kredietinformatiebureau "zijn diensten heeft beëindigd". Alle gegevens van Nederlandse consumenten worden dit jaar nog gewist, belooft Experian.

Slechtere voorwaarden

De financiële gegevens van consumenten verzamelde Experian uit openbare bronnen, zoals het Handelsregister van de Kamer van Koophandel. Daarnaast kocht het ook informatie van andere bedrijven, zoals telecom- en energiebedrijven.

Met al die gegevens bouwde Experian kredietscores op, waarmee andere bedrijven konden controleren hoe groot het risico was dat nieuwe klanten niet zouden betalen. Bij een goede score werd iemand snel geaccepteerd als klant of kon die betere voorwaarden krijgen, zoals een lagere rente bij het betalen in termijnen. Bij een slechte score kregen klanten slechtere voorwaarden of werden ze als klant geweigerd.

Veel consumenten wisten helemaal niet dat zij in de database van Experian zaten. "Zo konden ze ook niet op tijd checken of de gebruikte informatie wel klopte", zegt voorzitter Aleid Wolfsen van de Autoriteit Persoonsgegevens. "Ik kan me voorstellen dat dat enorm vervelend is om mee te maken."

De toezichthouder begon een onderzoek na klachten: "Mensen meldden zich nadat ze niet langer iets op afbetaling hadden kunnen kopen of omdat zij opeens een hoge borgsom moesten betalen bij een overstap naar een nieuwe energieleverancier. Pas achteraf bleek dat dit kon komen door kredietscores van Experian."

Vakbond FNV Havens en de sjorbedrijven zijn het eens geworden over een nieuwe cao. De leden van de bond moeten nog wel instemmen met het voorstel.

Sjorders zetten de containers vast en maken ze los. Vorige week staakten sjorders van twee Rotterdamse havenbedrijven vijf dagen lang, waardoor schepen niet konden laden of lossen.

De bond en bedrijven hebben afgesproken dat de sjorders er tot en met 2028 jaarlijks ruim 4 procent op vooruit gaan. Dat komt bovenop de automatische prijscompensatie, wat inhoudt dat de lonen ook meegroeien met de inflatie.

Inclusief de prijscompensatie komt de loonstijging de komende drie jaar uit op zo'n 17 tot 20 procent.

Fysieke klachten

Daarnaast zijn er afspraken gemaakt over veilig werken en het aantrekkelijker maken van het sjorwerk voor jongeren. Het werk leidt volgens de vakbond tot fysieke klachten bij medewerkers, waardoor ze eerder moeten stoppen met werken.

De bond had ingezet op een loonsverhoging van 7 procent. "We hebben niet alles gekregen wat we vroegen, maar we zijn tevreden met de uitkomst," zegt FNV-onderhandelaar Niek Stam. "Uiteindelijk is de balans in ons voordeel uitgeslagen."

"Dit is een zeer welkom signaal vanuit werkgevers en de vakbond FNV Havens," zegt Victor van der Chijs van de vereniging van havenbedrijven Deltalinqs. "De gevolgen van de staking waren groot. Complimenten aan alle betrokkenen dat er nu een akkoord is bereikt op de enige plek waar dat hoort, namelijk aan de onderhandelingstafel."

25.000 containers per dag

Hoewel de stakingen voorbij zijn, hebben ze wel hun sporen nagelaten in de Rotterdamse haven. Daar wordt normaal gesproken elke drie seconden een container afgehandeld. Per dag komen er 25.000 containers binnen. Vijf dagen staken, zoals de sjorders vorige week deden, telt dan dus flink op.

Volgens Havenbedrijf Rotterdam liggen er door de staking momenteel negentien schepen te wachten in de ankergebieden voor de Nederlandse kust. In de containers zit onder meer eten, machineonderdelen, grondstoffen en medische en huishoudelijke producten.

"Een staking als die van vorige week heeft grotere impact dan covid en de blokkade van het Suezkanaal", zegt een woordvoerder van Havenbedrijf Rotterdam. "Als de haven op slot zit, zoals tijdens een staking, zijn er geen alternatieven om de producten te laden en te lossen."

De staking werd afgelopen weekend in een kort geding tijdelijk opgeschort tot vrijdag 07.00 uur. De rechter oordeelde dat de staking te veel gevolgen had voor het havenproces. De zaak was aangespannen door Havenbedrijf Rotterdam en andere belangenpartijen.

Tientallen miljoenen euro's

Deltalinqs, de vereniging van havenbedrijven, schat dat de staking in de Rotterdamse haven tientallen miljoenen euro's heeft gekost. "Het gaat niet alleen om containers die stilstaan, maar ook wat er omheen gebeurt", zegt voorzitter Van der Chijs.

"Heel veel binnenvaartschepen liggen nu stil of varen maar halfvol rond. Ook staan er honderden vrachtauto's stil en rijden treinen leeg rond. Maar ook koelhuizen zijn overvol, want het is in Nederland oogstseizoen en die producten die moeten worden afgevoerd, raken we nu niet kwijt."

Achterstand wegwerken

Los van de staking waren er de afgelopen tijd ook andere problemen in het havengebied, vertelt haveneconoom Martijn Streng. "Het weekend voor de staking was er een storm, waardoor een deel van de containerterminals al stil kwam te liggen. Daarnaast werd er ook in Antwerpen gestaakt door de werknemers in de loodsen, dus het vaarverkeer naar die haven omleiden was ook geen optie."

Het wegwerken van de achterstand kan volgens Streng weken duren. Toch zullen consumenten en winkels niet gelijk de gevolgen van de staking merken, denkt hij. "Er zal vast ergens sprake zijn van vertraging of van een product dat iets minder verkrijgbaar is. Maar de distributiecentra liggen vol, dus ik verwacht niet dat de bevoorrading van winkels veel problemen heeft opgelopen."

Wel kan het volgens de econoom zijn dat een deel van de goederen die nog niet zijn uitgeladen, wordt afgekeurd. "Bijvoorbeeld omdat producten niet meer vers genoeg zijn."

De Duitse autoproductie komt in de problemen als er niet snel een oplossing komt voor het conflict rond chipfabrikant Nexperia tussen China en het Nederlandse ministerie van Economische Zaken.

Autofabrikanten als BMW en Volkswagen staan inmiddels in de crisisstand, zo melden verschillende Duitse media.

De fabrikanten zijn afhankelijk van de chips die Nexperia in China maakt. In één auto gaan al snel zo'n 600 van die chips. Maar van China mogen ze het land niet meer uit.

Binnen enkele weken zouden hierdoor tekorten kunnen ontstaan, zo schat Wolfgang Weber van de Duitse vereniging van elektrotechniekbedrijven in.

Tegenreactie

Demissionair minister Karremans (VVD) van Economische Zaken nam de controle over Nexperia over, omdat hij vreesde dat het bedrijf de chipproductie op den duur van Europa naar China zou verplaatsen. Maar door China's tegenreactie zit de Europese auto-industrie nu met een acuut probleem.

Volgens oud-topman Frans Scheper van Nexperia veroorzaakt demissionair minister Karremans de acute chipcrisis in de Europese auto-industrie.

"Het Chinese exportverbod heeft veel grotere gevolgen dan wat wij in Nederland doen", zegt Scheper. "Het zou logischer zijn om het langs diplomatieke weg op te lossen."

Wafers

Nexperia heeft chipfabrieken over de hele wereld, waaronder in Europa en China. Maar de Europese fabrieken van Nexperia kunnen niet zelfstandig de chips maken die de auto-industrie nodig heeft. Zij maken wafers, platen waaruit vervolgens in China de chips worden gesneden. Die chips worden vervolgens naar Europa verscheept. De Chinese Nexperia-fabriek is zo een schakel in een productieketen.

Oud-Nexperia-topman Scheper: "Ik denk dat Karremans het een beetje onderschat heeft, en dat hij misschien niet helemaal begrepen heeft, hoe de supply chain van dit soort chips eruitziet. Dus dat wij ook afhankelijk zijn van de fabrieken in Azië om een dergelijke chip te maken."

"En dat is precies de maatregel die de Chinezen nu nemen door te zeggen: 'dan sturen we het eindproduct niet meer terug naar Europa'."

Correspondent Duitsland Charlotte Waaijers:

"Niemand wil er nog heel openlijk over praten, maar op de achtergrond zijn in Duitsland duidelijke zorgen te horen. Autofabrikanten en hun toeleveranciers zijn hier de belangrijkste industrietak, en zij vrezen leverproblemen die hen herinneren aan de coronacrisis.

Daarbij komt dat Duitse autobedrijven het al moeilijk hebben vanwege relatief hoge productiekosten, concurrentie uit China en verhoogde importheffingen in de VS. Op de langere termijn moeten ze hun onafhankelijkheid van andere landen zien te vergroten, maar voor nu hopen ze op een snelle politieke oplossing."

Scheper vermoedt dat er nog een beperkte voorraad Nexperia-chips op de planken ligt bij verschillende distributeurs.

Vervangers voor de Nexperia-chips die China nu blokkeert, kunnen elders worden gemaakt. "Maar het duurt maanden om het proces aan te passen aan andere chips", zegt Scheper. "En niemand kan de tekorten nu opvangen, er is geen overcapaciteit in de markt."

Demissionair minister Karremans laat weten dat "de situatie waar Nexperia zich nu in bevindt door de exportmaatregel vanzelfsprekend onze volste aandacht heeft. We zijn hierover in gesprek met de betrokken Europese en internationale autoriteiten."

Modebedrijf Armani heeft Giuseppe Marsocci als nieuwe CEO aangesteld. Hij volgt de onlangs overleden oprichter van het bedrijf Giorgio Armani op.

De 61-jarige Marsocci zal per direct aan de slag gaan in zijn nieuwe functie. Hij werkt al 23 jaar voor het Italiaanse modebedrijf en was de afgelopen zes jaar de commercieel directeur van Armani.

Verkopen

Marsocci's opdracht is om een koper te vinden voor een deel van het bedrijf. Armani heeft in zijn testament plannen vastgelegd voor de verkoop van zo'n 15 procent van de belangen. Daarbij wordt de voorkeur gegeven aan het moederbedrijf van Louis Vuitton LVMH, cosmeticaketen L'Oréal, brillengigant EssilorLuxottica of een andere concern van "gelijke status", zoals vastgelegd in het testament.

Armani's nicht Silvana Armani wordt de vicepresident. Zij stond al aan het hoofd van de vrouwencollectie.

Armani overleed in september op 91-jarige leeftijd. Hij stond sinds de oprichting in 1975 aan het roer van het modebedrijf.

Spijkerbroeken van de Amerikaanse merken Levi's en Wrangler stapelen zich op in een textielfabriek in Lesotho, een bergachtig koninkrijkje zo groot als België dat verscholen ligt in Zuid-Afrika. Bekend als de 'denimhoofdstad van Afrika' staan de naaimachines daar nu stil, waardoor tienduizenden banen op de tocht staan.

Binnen de Afrikaanse natie heerst grote onzekerheid over de African Growth and Opportunity Act (AGOA). Dit historische handelsakkoord bood de afgelopen kwart eeuw 32 Afrikaanse landen belastingvrije toegang tot de Amerikaanse markt. Maar de toekomst ervan staat op het spel nu het Witte Huis verlenging uitstelt.

Het straatarme Lesotho is voor een groot deel van zijn economie afhankelijk van de Amerikaanse markt. Zo exporteerde het land in het afgelopen jaar ongeveer 220 miljoen euro aan textiel naar de VS, goed voor zo'n 11 procent van het totale bbp.

Afrika-correspondent Elles van Gelder:

"Opvallend was dat juist dat hele kleine landje Lesotho initieel geraakt werd door heel hoge handelstarieven vanuit de VS. Trump noemde het 'het land waar nooit iemand van heeft gehoord' maar ze kregen wel een handelstarief van 50 procent om de oren.

In juli werd dat verlaagd naar 15 procent maar ondertussen hadden veel Amerikaanse importeurs hun bestellingen vanuit Lesotho al geannuleerd en hadden veel mensen, voornamelijk vrouwen want ook hier domineren die de textielindustrie, hun baan al verloren. Lesotho is een land waar de helft van de mensen onder de armoedegrens leeft. Er is een gevoel van verraad in Lesotho dat ze eerst goedkoop de spijkerbroeken mochten maken voor de VS en daarna zo aan de kant werden gezet."

Maar ook andere Afrikaanse handelspartners van de VS zouden hard worden geraakt als AGOA komt te vervallen. Zo gaat zo'n 80 procent van de Keniaanse textiel- en kledingproductie naar de VS. In de sector werken bijna 70.000 mensen, onder wie veel vrouwen en jonge mensen.

En ook de vanille-industrie in Madagaskar is sterk afhankelijk van de Amerikaanse markt: driekwart van de oogst wordt erheen geëxporteerd.

"Het mogelijke einde van het akkoord gaat met name gevoeld worden in de vijf landen met een hoge utilization rate, zoals Lesotho en Kenia", zegt hoogleraar Armin Cuyvers, die veel lesgeeft in Afrikaanse landen. "Daar hebben bedrijven zich gericht op de Amerikaanse handelsketens. Als Amerika de deal niet voortzet, is er zeker schade."

AGOA werd in 2000 in het leven geroepen als paradepaardje van de toenmalige Amerikaanse president Bill Clinton: het moest handel stimuleren én de VS voet aan de grond geven in de regio. Meer dan 1800 Afrikaanse producten, van auto-onderdelen uit Zuid-Afrika, cacao uit Ivoorkust, ruwe olie uit Angola, konden zonder invoerrechten de Amerikaanse markt op.

AGOA heeft een enorme impuls gegeven aan de textiel- en kledingsector, waardoor landen als Lesotho en Kenia konden concurreren met grote Aziatische exporteurs zoals Bangladesh en Vietnam. Mede hierdoor is Kenia uitgegroeid tot een van de grootste textielexporteurs van het continent.

Chinese invloed

Maar ondanks de positieve effecten is het akkoord niet zo succesvol gebleken als aanvankelijk werd gehoopt, zegt Cuvyers. "Een van de doelen van Clinton was om Afrika economisch te ontwikkelen, maar dat doel is heel beperkt bereikt. Daarnaast wilde Amerika zich beter positioneren in de regio, ook dat is niet gelukt."

Dit komt doordat China zich sinds de eeuwwisseling heeft ontpopt als de grootste handelspartner en kredietverstrekker van Afrika. Inmiddels is het land zowel de belangrijkste export- als importpartner van het Afrikaanse continent.

"De VS is een veel kleinere handelspartner voor Afrika dan Europa en China", zegt Cuyvers. "Het feit is dat de Amerikaanse benadering niet werkt: die draagt niet bij aan de diversificatie van producten." Volgens hem is het in Afrikaans belang om handelsakkoorden te sluiten die verder gaan dan alleen invoerrechten, zoals de EU wel al doet.

Verwerken tot chocolade

Het probleem is dat sommige Afrikaanse sectoren zich nog te veel in de beginfase van de waardeketen bevinden. "Echte economische winst zit pas in de latere fasen van verwerking", zegt Cuyvers. "Neem bijvoorbeeld rauwe cacaobonen: daarmee verdien je nauwelijks iets. Worden ze echter verwerkt tot chocolade of andere eindproducten, zoals Nestlé doet, dan ligt de winst veel hoger."

Chibuike Uche, hoogleraar financiële integriteit in Afrika aan het African Studies Centre Leiden, is het daarmee eens. Hij stelt dat armoede toeneemt wanneer er geen waarde wordt toegevoegd aan een natuurlijke grondstof of product. "De Chinezen begrijpen dat goed. Zij verstrekken bijvoorbeeld leningen aan cacaobedrijven in Ghana, zodat die de bonen kunnen verwerken tot chocolade en vervolgens exporteren."

China heeft inmiddels afspraken met 53 Afrikaanse landen, waardoor zij duizenden producten belastingvrij naar de Chinese markt kunnen exporteren. "Goederen die oorspronkelijk bedoeld waren voor de Amerikaanse markt, kunnen nu naar China worden omgeleid", zegt Uche. "En olie die in Angola geproduceerd wordt, daar is wereldwijd zoveel vraag naar, daar heeft het land de VS niet voor nodig."

Volgens de twee hoogleraren zal met name de textielindustrie een flinke klap krijgen door het wegvallen van AGOA, en zullen banen verloren gaan. Maar ook in de VS zal het pijn doen, zegt Cuyvers, als vrijhandel met Afrika wegvalt. "Hoe meer de VS schade aanricht, hoe meer ruimte er ontstaat voor China en Europa om een deel van dat gat op te vullen. Maar ik verwacht niet dat de handelsstroom binnen een week zal verschuiven; dat heeft tijd nodig."