Het Chinese bedrijf ByteDance, eigenaar van de populaire video-app TikTok, heeft een nieuw bedrijf in de VS opgericht waar TikTok in dat land toe behoort. Dat nieuwe bedrijf is voor het grootste deel in handen van Amerikaanse investeerders. Op die manier voldoet TikTok aan Amerikaanse wetgeving, zo meldt ByteDance.

TikTok, een van de populairste video-apps ter wereld, ligt al bijna zes jaar onder vuur in de VS en andere westerse landen omdat het moederbedrijf ByteDance sterke banden heeft met de Chinese overheid. Daardoor zouden gevoelige gegevens van gebruikers in handen kunnen komen van de Chinese overheid, zo is de vrees van westerse regeringen. Ook zou China invloed kunnen hebben op het soort video's dat gebruikers te zien krijgen, en zo de publieke opinie in westerse landen kunnen sturen.

De afgelopen jaren kregen ambtenaren in Nederland daarom al het advies om de app niet meer op werktelefoons geïnstalleerd te hebben.

Al lang aangekondigd

In zijn eerste termijn probeerde president Trump al om TikTok in de VS verboden of deels in Amerikaanse handen te krijgen, zijn opvolger Joe Biden deed hetzelfde. Officieel is de app al ruim een jaar verboden in de VS, maar de gebruikers merken daar vrijwel niets van: Trump instrueert zijn eigen ministerie van Justitie steeds om geen actie te ondernemen, in afwachting van een deal.

Die deal wordt al maandenlang aangekondigd door Trump, maar is pas nu definitief bevestigd door het Chinese moederbedrijf: TikTok US is voor net iets minder dan 20 procent eigendom van ByteDance, zo zegt het bedrijf. De rest is van tech-ondernemers zoals Larry Ellison (Oracle) en Michael Dell (Dell Technologies), persoonlijke vrienden van Trump. Daarnaast zijn investeringsbedrijven uit de VS en de Verenigde Arabische Emiraten in het bedrijf gestapt.

Het aantal juridische conflicten tussen kopers en verkopers van woningen neemt toe. Stichting Achmea Rechtsbijstand (SAR) ontving afgelopen jaar ruim 3600 meldingen van geschillen, het hoogste aantal in vijf jaar tijd. En dat heeft volgens de rechtsbijstandverzekeraar alles te maken met de huidige situatie op de woningmarkt.

"Conflicten kunnen gaan over allerlei dingen rondom koop en verkoop. Maar in deze markt waarin er meer vraag is dan aanbod zie je dat kopers steeds vaker in korte tijd een keuze moeten maken", zegt jurist bij SAR Eva Jongenelen.

Door concurrentie met veel andere kopers nemen ze volgens Jongenelen vaak minder tijd om goed te kijken naar bijvoorbeeld gebreken in een woning. Of ze hebben te weinig tijd om hun financiering rond te krijgen.

Verborgen gebreken

SAR zag dat kopers steeds vaker een woning kopen zonder het maken van een voorbehoud. "Zonder een voorbehoud van financiering ben je, als je je financiering niet rondkrijgt, gebonden aan de koopovereenkomst en een boete verschuldigd. Dat is best een fiks bedrag, waarover discussies ontstaan met de verkoper."

Daarnaast maken volgens Jongenelen steeds minder kopers een voorbehoud van een bouwkundige keuring. Daardoor komen kopers voor verrassingen en onvoorziene kosten te staan.

SAR is naast Arag en DAS een van de drie grootste rechtsbijstandsverzekeraars in Nederland. DAS ziet eveneens een toename in het aantal conflicten dat gaat over gebreken in een woning.

Arag ziet geen toename, maar heeft jaarlijks wel zo'n 1500 zaken die gaan over verborgen gebreken in een woning. "Wat je ziet is dat er fors wordt overboden en dat kopers minder financiële reserves overhouden. Ze zoeken dan eerder juridische hulp, net zoals jonge toetreders op de markt", zegt een woordvoerder.

Als beste uit de bus komen

Het laten vallen van een voorbehoud maakt je volgens Jongenelen mogelijk een betere kandidaat. "Door hun bod zo aantrekkelijk mogelijk te maken proberen ze als beste uit de bus te komen."

Dat herkent Corine Jansen van Vereniging Eigen Huis. "We krijgen signalen dat kopers zich gedwongen voelen om een voorbehoud te laten vallen. Om een kans te kunnen maken op de woning voelen ze dat ze een voorbehoud niet moeten doen."

'Ben goed voorbereid als koper'

Hoewel het kopen van een huis natuurlijk het risico is van de koper zelf, heeft een juridische procedure aanspannen volgens Jansen soms wel zin. "Gaat het om dingen die de koper had kunnen zien, dan is het voor eigen rekening. Maar gaat het om dingen die de verkoper heeft verzwegen, dan wordt de verkoper daar wel op aangesproken."

Veel kopers zijn volgens Jongenelen juridisch niet altijd goed op de hoogte bij het uitbrengen van een bod. "Kopers overzien soms de gevolgen niet en komen dan in de problemen als ze een boete moeten betalen. Soms kun je samen namelijk met de verkoper onderhandelen over die boete."

Volgens Jansen en Jongenelen is het voor een koper vooral belangrijk om niet te gemakkelijk af te zien van voorbehouden. "Kijk kritisch rond en als je iets opvalt, vraag dan ook door. Het is verstandig om nog een buffer te hebben voor gebreken als je een bod uitbrengt", zegt Jongenelen.

Oproep

Ben je zelf als koper of verkoper in een juridisch conflict terechtgekomen de afgelopen tijd? Voor een radio- en tv-reportage komen we graag met je in contact via economie@nos.nl.

"Ja, kaas!" Een Duitse bezoeker begint te stralen als hij Frau Antje ziet. Het Nederlandse model met blonde vlecht en klederdracht moet nog even afgeschermd worden, want er wacht nog een fotomoment met de minister. Haar kaasplank mag dan niet al leeggegeten zijn door de kaasminnende Duitsers.

In Berlijn is het deze week de jubileumeditie van de Grüne Woche. De landbouwbeurs vond 100 jaar geleden voor het eerst plaats, Nederland is er 75 jaar bij en hét Nederlandse uithangbord, Frau Antje, doet al 65 jaar mee. Er worden 300.000 bezoekers verwacht.

Het is cruciaal dat Nederland hier groot aanwezig is, vertelt demissionair landbouwminister Wiersma. Een kwart van de Nederlandse landbouwexport gaat naar Duitsland. En Frau Antje? "Het is hét gezicht van de Nederlandse zuivel en daar staat Nederland nog steeds om bekend in het buitenland."

Liebe Hausfrauen

De historie van de Grüne Woche weerspiegelt de geschiedenis van Berlijn: een nazi-evenement in de jaren 30, stilgelegd tijdens de oorlog en vanaf 1948 hervat, met vooral aandacht voor hoe men in het verwoeste Berlijn zichzelf kon voeden. Door de Russische blokkade van Berlijn werd de gehele beurs door de Brits-Amerikaanse luchtbrug gevuld.

Het omvangrijke Nederlandse paviljoen, aanwezig sinds 1951, is een publiekstrekker. In de beurshal is een heus openluchtmuseum van Nederland opgetrokken, met een molen, tulpen en dweilorkest Kleintje Pils. In de jaren 50 kreeg Nederland als eerste land een eigen hoek op de beurs.

Kort daarna bedacht de Nederlandse zuivelindustrie Frau Antje, om de Hollandse kaas aan de Duitser te brengen. Blonde vlechtjes, goedlachs en in Volendammer klederdracht. Het ultieme Nederlandse stereotype viel in de smaak, net als de Edammer en Goudse kaas.

Antje verscheen in Duitse reclames waarin ze alle 'liebe Hausfrauen' kaastips gaf, van tosti Hawaï tot gehakt met kaas. Met succes: tussen 1961 en 1977 verdubbelde de kaasexport tot 100.000 ton. Ze groeide uit tot misschien de bekendste Nederlander in Duitsland, waarmee het stereotype het Duitse beeld van de westerburen bepaalde.

Nostalgie

Antje mag dan 65 zijn, op de beurs is ze nog altijd een frisse dertiger. "Kaas eten houdt je jong", lacht de huidige Antje, Annemarijn Kool (32). Het enigszins oubollige, clichébeeld van de Nederlandse vrouw is daarom niet achterhaald, zegt ze. "Het is nostalgie en daar houden Duitsers van."

Frau Antje heeft wat stormen overleefd. Zo verscheen toenmalig Antje Ellen Soeters in 1984 in de Duitse Playboy, waarbij een link werd gelegd tussen de 'lekkerste kaas' en 'het beste dat Frau Antje te bieden heeft'. Ook Der Spiegel zette Frau Antje tweemaal op de cover, maar dan met een joint, coke en wapen: het andere Nederlandse stereotype.

Het Nederlandse paviljoen is blij met de aantrekkingskracht van Frau Antje, maar wil graag laten zien dat Nederland voor meer staat. "We willen laten zien dat we meer bieden, zoals agrotoerisme en innovatieve streekproducten", zegt Anouk van Eekelen van toerismebureau NBTC.

Bij de grote opening staat het kaasmeisje met een visboer náást het podium. De aandacht gaat voor dan even uit naar de doop van een nieuwe tulp. Ook belangrijk, want de helft van de Nederlandse tulpen gaat naar de oosterburen. Na afloop prikken de Duitse landbouwminister en Berlijnse burgemeester desondanks direct een kaasje van Antje.

Antje bij het grofvuil zetten, dat wil niemand. Daarvoor is het symbool te sterk, zegt landbouweconoom Roel Jongeneel van de Wageningen University. "Communicatie moet niet te ingewikkeld zijn en dan is zo'n herkenbaar symbool heel belangrijk."

De beurs biedt nog veel meer dan kaas en tulpen. In de dierenhal wordt het bedreigde dier van het jaar gepresenteerd, deze keer het Heidschnucke-schaap. Elders worden robottrekkers en lekkernijen als glühweinbrood en komkommerijs gepresenteerd. Ook anno 2026 aanwezig: een stand met de ideale noodvoorraad.

In Duitse pers wordt de Grüne Woche wel eens schertsend de langste Fressmeile van Berlijn genoemd. Wie wil, kan zich tonnetjerond eten met talloze proeverijtjes. Getuige de toestroom bij de Nederlandse kaaskraam bij Frau Antje komen veel bezoekers speciaal daarvoor.

"Dit is het eerste wat ik altijd eet bij een bezoek hier", zegt een Duitser terwijl hij een blokje kaas opeet. Z'n cocktailprikker gaat ondertussen naar het volgende kaasje. "Het zijn beleefde mensen, maar ze willen graag alles proeven", lacht de kaasboer. In een week gaat er 6000 kilo kaas doorheen.

Vooral mensen die al langer een huis met een (deels) aflossingsvrije hypotheek hebben en willen verhuizen kunnen wat gaan merken van de verdere beperking van deze hypotheeksoort. Dat zeggen drie grote hypotheekadviesketens in reactie op de beslissing van de Rabobank, die vanochtend bekend werd.

Bij aanpassingen of nieuwe hypotheken mag bij die bank nog maximaal 150.000 euro of 30 procent van de woningwaarde aflossingsvrij zijn. Aflossingsvrij betekent dat je alleen de rente betaalt en je de hypotheekschuld dus niet aflost.

Andere banken zullen volgen

De Hypotheekshop, De Hypotheker en Van Bruggen verwachten alle drie dat ook andere hypotheekverstrekkers met soortgelijke regels komen als de Rabobank. Banken zijn hier namelijk al een tijd over in gesprek met de toezichthouders, De Nederlandsche Bank en de Autoriteit Financiële Markten.

"Doorstroming op de hypotheekmarkt wordt lastiger", zegt Martin Hagedoorn van De Hypotheekshop. "Als mensen willen verhuizen naar een nieuwe koopwoning en het aflossingsvrije deel van hun hypotheek moet omlaag, dan betekent dat hogere maandlasten voor ze."

Ander huis kopen wordt moeilijker

Stel het aflossingsvrije deel van je hypotheek was 250.000 euro en dat moet bij verhuizing omlaag naar 150.000 euro. Dan moet je dus over 100.000 euro aan schuld aflossen. Dat verhoogt je maandlasten met zo'n 200 euro. "Dat kan betekenen dat het voor mensen moeilijker wordt om een ander huis te kopen", zegt Mark de Rijke van De Hypotheker. "We vinden dit niet per se een verbetering voor consumenten."

"Mensen die nadenken over verhuizen naar een nieuwe woning en zien dat hun maandlasten dan toenemen door dat extra aflossen, bedenken zich misschien wel", zegt Oscar Noorlag van hypotheekadviesketen Van Bruggen.

Oudere hypotheken

Het gaat vooral om mensen die voor 2013 een huis kochten, want die hebben vaak nog een (deels) aflossingsvrije hypotheek. Sinds 2013 krijg je namelijk geen hypotheekrenteaftrek meer bij het afsluiten van een nieuwe aflossingsvrije hypotheek. Sindsdien is de norm voor nieuwe hypotheken de annuïteitenhypotheek, waarbij je in 30 jaar je hypotheek helemaal terugbetaalt.

Welk effect op de woningmarkt deze nieuwe hypotheekeisen precies gaan hebben is nog moeilijk te zeggen. Want er zijn zoveel andere factoren die meespelen, zoals het woningtekort, de hoogte van de rente en de ontwikkeling van de lonen. "Maar het zal in ieder geval geen positief effect hebben op de prijzen van woningen", zegt De Rijke van De Hypotheker.

Wel lagere schulden

Sommige doorstromers zullen dus worden geconfronteerd met hogere maandlasten. Maar elk nadeel heeft zijn voordeel, zei een voetballer ooit. En dat geldt ook in dit geval. Want nu meer aflossen betekent ook dat je aan het einde van je hypotheek een lagere schuld hebt. En daarna gaan je maandlasten dus fors omlaag.

En daar is het de banken en vooral de toezichthouders om te doen. De Nederlandsche Bank en de AFM vinden de hoge hypotheekschulden in Nederland namelijk zorgelijk. Want wat als de huizenprijzen fors dalen ergens in de komende decennia? Of als de inkomens van mensen omlaag gaan, terwijl ze nog steeds hoge schulden en maandlasten hebben door een aflossingsvrije hypotheek?

Is dit nodig?

"Ik vraag me vanuit het consumentenperspectief af hoe nodig dit is", zegt Noorlag van Van Bruggen. "Deze problematiek is relatief klein. Ik denk dat dit vooral gedreven is door de Europese Centrale Bank. Die heeft de Nederlandse toezichthouders ertoe aangezet om aflossingsvrij verder terug te dringen om de positie van banken te versterken."

"Wij zien in de praktijk geen problemen bij mensen met een aflossingsvrije hypotheek", zegt De Rijke van De Hypotheker. "Die weten dat ze deze maandlasten houden na bijvoorbeeld pensionering en houden hier ook rekening mee.

"Dit heeft niks te maken met het belang van klanten", zegt Hagedoorn van De Hypotheekshop. "Men wil één hypotheekstelsel in Europa." In veel andere EU-landen is de aflossingsvrije hypotheek namelijk veel minder gangbaar dan in Nederland. Ondanks de eerdere beperkingen is nog altijd 45 procent van de totale hypotheekschulden in Nederland aflossingsvrij.

Reisorganisaties zien de interesse voor de Verenigde Staten afnemen sinds de inauguratie van Trump, blijkt uit een rondgang van de NOS. Het aantal boekingen naar Amerika is gemiddeld met 20 procent afgenomen ten opzichte van een jaar daarvoor.

Het betreft voornamelijk lange rondreizen. City trips naar steden als New York of Chicago worden niet of nauwelijks geraakt, maar reisorganisaties hebben daar geen cijfers over, omdat die korte reizen zelden via hen worden geboekt. Wel zien ze dat reizen naar verre bestemmingen buiten Amerika populairder worden.

Het gedrag van Trump leidt bij Nederlanders tot terughoudendheid om naar de VS op vakantie te gaan, laten verschillende reisorganisaties aan de NOS weten. Ze noemen daarbij onder meer de inzet van immigratiedienst ICE, de ontvoering van de Venezolaanse president Maduro en de dreigingen over het inlijven van Groenland.

Angst

Begin vorig jaar nam het toerisme naar het 'land van de vrijheid' al af. Trump tekende toen veel decreten en internationale toeristen werden door de immigratiedienst vastgezet. Reisorganisaties zagen daardoor een lichte dip in het aantal boekingen, al ging dit toen voornamelijk over korte reizen.

Nu zien reisorganisaties juist dat het aantal langere rondreizen, die vaak in pakketten worden aangeboden, sterk is afgenomen. Een belangrijke reden die klanten noemen is dat ze het beleid van Trump niet steunen en daarom principieel niet daar op vakantie willen gaan. Ook speelt vrees voor de douane en de Amerikaanse immigratiedienst ICE een rol, blijkt uit gesprekken die de reisorganisatie met klanten voeren.

"Reizigers zijn bang dat je social media moet tonen voordat je het land in mag", zegt Hendrik-Jan Ottevanger van reisorganisatie Little America. Hij verwacht daarom ook dat er minder Nederlanders zullen afreizen naar het WK voetbal, dat voor een deel in de VS wordt gespeeld.

City trips

Reisbranchevereniging ANVR ziet vooral recent een dip in het aantal reizen naar Amerika. "Helemaal nu in januari, omdat er veel negatief nieuws naar buiten komt", zegt een woordvoerder. "Ik kan me voorstellen dat mensen dan even wachten met boeken, al zijn de mooiste plekken vaak ver vooruit gepland."

Puur pragmatisch bekeken is het wel een goed moment om naar de VS te reizen, zegt Brigitte Bosma van reisorganisatie Style and Travel. "Dit jaar bestaat route 66 honderd jaar, vliegtickets zijn goedkoper, veel leuke dingen om te doen dus". Zij ziet ook dat berichtgeving over problemen bij de grens niet helpen. Maar aangezien vliegtickets goedkoop zijn vliegen er nog steeds mensen voor een kortere periode de oceaan over.

De goedkope vliegtickets zorgen ervoor dat het aantal stedentrips niet zo stevig is afgenomen, zegt een woordvoerder van vliegtuigmaatschappij TUI. Ook bij Travel Trend zien ze een duidelijk verschil in kortere trips naar Amerika en grote rondreizen.

En reizigers kiezen ook voor bestemmingen buiten de VS. "Voornamelijk na de inauguratie van Trump kiezen reizigers voor andere bestemmingen", zegt Natasja Eshuis, directeur bij Travel Trend. "Azië heeft Amerika nu ingehaald in het aantal boekingen. Dus voor ons is het groei aan de ene kant, en krimp aan de andere."

Alternatief

Meerdere reisorganisatie spreiden nu hun kansen. Bij Tioga Tours ging het meerendeel van de reizen eerst naar de VS, maar is dit nu gehalveerd, zegt oprichter Paul Backer. "De andere helft gaat nu naar Canada toe, waar het ook heel mooi is", zegt Backer.

Elske Doets merkt met haar reisorganisatie ook dat steeds meer mensen naar Canada willen. "In werkelijkheid is de grand canyon nog steeds mooi, maar het sentiment over Amerika kunnen wij toch niet veranderen", zegt ze.

Ook reisorganisatie Djoser herkent de verschuiving naar andere landen. Egypte, Australië en Nieuw Zeeland zitten juist in de lift. "Het is een soort Trump-effect. Amerika staat onder druk waardoor andere bestemmingen populairder worden", zegt directeur Bart van der Velde. De daling wordt voor de reisorganisatie opgevangen met alternatieven die steeds populairder worden.

Banken worden strenger voor klanten met een aflossingsvrije hypotheek. Rabobank scherpt als eerste de regels aan. Bij de bank kunnen klanten binnenkort nog maar maximaal 30 procent van de waarde van de woning aflossingsvrij lenen, in plaats van 50 procent. Het gaat om het afsluiten van een nieuwe aflossingsvrije hypotheek of klanten die hun bestaande willen aanpassen.

Daarnaast voert Rabobank een maximaal bedrag in dat nog maar aflossingsvrij geleend kan worden. Dat stelt de bank vast op 150.000 euro. De nieuwe eisen gaan in vanaf 11 mei. Ze worden ook ingevoerd bij Obvion, de hypotheekdochter van Rabobank. De bank belooft "naar passende oplossingen te kijken" bij bijzondere situaties, zoals bij een echtscheiding, overlijden of bij het einde van de looptijd.

Volgens Rabobank sluiten met 1 procent nog maar weinig starters een aflossingsvrije hypotheek af. Wel heeft het besluit gevolgen voor bestaande klanten, bijvoorbeeld als die hun hypotheek willen oversluiten of verhogen om bijvoorbeeld hun woning te verduurzamen.

Oplossingen beperkt

Ook andere banken kijken naar hun aflossingsvrije hypotheken. Toch zijn ze nog niet zo ver als Rabobank met hun besluit. ABN Amro laat weten dat de bank "werkt aan maatregelen om de risico's met aflossingsvrije hypotheken te reduceren". "Maar we hebben nog niet concreet wat dit precies gaat betekenen", zegt een woordvoerder.

ASN kijkt eveneens of er "aanvullende maatregelen" nodig zijn om de risico's met aflossingsvrije hypotheken te verminderen. "Voor zowel de bank als klanten", benadrukt een woordvoerder. Maar net als ABN Amro, heeft ook ASN de knoop hierover nog niet doorgehakt. Meer opties dan om het aanpassen van het aflossingsvrije deel op een hypotheek lijken er niet te zijn, suggereert de woordvoerder: "Rabobank laat zien dat de richtingen voor oplossingen beperkt zijn."

ING houdt als enige bank de kaarten stevig tegen de borst over het beleid met aflossingsvrije hypotheken. "We evalueren ons beleid continu, en doen nooit uitspraken over de toekomst", zegt een woordvoerder. Wel zegt ING klanten actief te benaderen over de mogelijke gevolgen van het aflopen van een aflossingsvrije hypotheek te bespreken.

Problemen tijdens kredietcrisis

Aflossingsvrije hypotheken werden ooit populair toen de huizenprijzen rond de eeuwwisseling hard gingen stijgen. Klanten betaalden tijdens de looptijd van de hypotheek maandelijks alleen rente. De totale schuld moest pas aan het einde van de hypotheekdatum worden afgelost of bij een tussentijdse verkoop van de woning.

De aflossingsvrije hypotheek was handig voor lage maandlasten. Veel woningkopers speculeerden hierbij vooral op een waardestijging van hun huis. Maar toen tijdens de kredietcrisis in 2008 de huizenprijzen hard daalden, kwamen veel woningeigenaren in problemen. Door de gedaalde prijzen zaten veel mensen met een restschuld.

Door die problemen werden de regels voor aflossingsvrije hypotheken vijftien jaar geleden aangescherpt. Vanaf dat moment kon nog maximaal de helft van de hypotheek aflossingsvrij worden geleend. Voor de andere helft moest maandelijks worden afgelost.

Zorgen

Omdat er indertijd zo veel aflossingsvrije hypotheken werden afgesloten, is nog altijd 45 procent van de totale hypotheekschuld aflossingsvrij. Veel mensen die nog een aflossingsvrije hypotheek hebben, maken zich door de alsmaar oplopende huizenprijzen weinig zorgen.

Door de hoge overwaarde op hun woning lijken die problemen op het eerste gezicht mee te vallen, erkennen toezichthouders als De Nederlandsche Bank (DNB), de Europese Centrale Bank (ECB) en de Autoriteit Financiële Markten (AFM). Zij wijzen ook naar het relatief hoge pensioenvermogen dat veel mensen hebben. "Dat draagt bij aan de betaalbaarheid van hypotheekschuld na pensionering", zei DNB eerder deze maand.

Toch houden de toezichthouders zorgen over aflossingsvrije hypotheken. Dat komt omdat een groot deel van deze hypotheken gelijktijdig afloopt. Dat gebeurt tussen 2035 en 2038 en van 2047 tot en met 2052. Als er in die jaren een huizencrisis is, dan kunnen mensen met een aflossingsvrije hypotheek alsnog in grote problemen komen. En ook hun bank als hypotheekverstrekker, als de schuld niet kan worden afgelost.

Intensief overleg

Rabobank zegt de afgelopen jaren "intensief overleg" te hebben gehad met toezichthouders over de aflossingsvrije hypotheken van de bank. Op basis daarvan is besloten "dat het nodig is om ons beleid aan te scherpen", aldus Michiel van der Zant, directeur Particulieren bij Rabobank.

Ook ABN Amro, ING en ASN zeggen veel overleg te hebben gehad met toezichthouders over de risico's van aflossingsvrije hypotheken. Eerder besloten de banken al actief klanten te benaderen over hun situatie. Hiervoor werd ook een speciale campagne gestart: Aflossingsblij.

Huishoudens hebben dit jaar gemiddeld toch iets minder te besteden dan verwacht. Het Centraal Planbureau en het Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting (Nibud) verwachtten afgelopen Prinsjesdag nog dat we er dit jaar gemiddeld 1,3 procent op vooruit zouden gaan. Maar die verwachting is nu iets naar beneden bijgesteld, naar 0,9 procent.

Volgens het Nibud gaat een gemiddeld huishouden er nog altijd 40 euro per maand op vooruit. In de eerste instantie was de verwachting dat de lonen harder zouden stijgen.

"De voorspelling is nu dat cao-lonen met 3,7 procent omhooggaan. Daarmee wordt een koopkrachtdaling voorkomen, maar de stijging is mager", zegt directeur Mattias Gijsbertsen. "Een strenge winter en dus een hoge energierekening kunnen ervoor zorgen dat jouw koopkracht nog minder stijgt of zelfs daalt."

Gepensioneerden

Niet iedereen gaat er in de nieuwe voorspelling op achteruit. Mensen die minder verdienen dan het minimumloon gaan er waarschijnlijk wel op vooruit. Het Nibud verwacht dat deze groep, die vaak in deeltijd en met veel onzekerheid werkt, komend jaar zo'n 2 procent meer te besteden heeft. Dat komt doordat de arbeidskorting voor hen extra omhoog is gegaan.

Ook gepensioneerden hebben komend jaar volgens het Nibud meer te besteden. Vooral gepensioneerden die straks onder het nieuwe pensioenstelsel vallen, krijgen meer geld.

In Nederland zijn vorig jaar iets minder boeken verkocht dan in 2024. Dat blijkt uit cijfers van boekenkoepel CPNB en KVB Boekwerk. 2024 was volgens CPNB met 46 miljoen (e-)boeken nog een "uitzonderlijk goed jaar", in 2025 werden er twee miljoen minder verkocht. De omzet bleef met 697 miljoen euro vrijwel gelijk, doordat boeken duurder werden.

2025 was vooral een jaar waarin streamingdiensten van luister- en e-boeken een vlucht namen. Die zagen hun omzet met ruim een derde groeien.

Dat betekent volgens CPNB en de Koninklijke Boekverkopersbond nog niet dat de streamingdiensten "kannibaliseren" op de fysieke boekhandels. Het lijkt er eerder op dat deze platforms vooral nieuwe lezers bereiken.

De boekenbranche is dan ook positief over de nieuwe doelgroepen die mogelijk worden bereikt. Wel wordt benadrukt dat streamingdiensten weinig inzage geven in hun downloadcijfers, dus dat eerst moet worden onderzocht of dat echt zo is.

Nieuwe lezers

Voor de bibliotheek is de toegenomen interesse in in e- en luisterboeken ook goed nieuws. Uit voorlopige cijfers van de nationale bibliotheek KB blijkt dat vorig jaar bijna 6 miljoen e-books en 2,9 miljoen luisterboeken werden geleend bij de online bibliotheek. Dat is 5 procent meer dan een jaar eerder.

"Dat er een verbreding van de manier van lezen komt, is onvermijdelijk", zegt Sanne Muijser, directeur van de Boekverkopersbond. Hij legt het verband met het groeiende aantal beluisteraars van podcasts. Behalve op platforms als Storytel en Bookbeat kunnen mensen sinds eind 2024 voor het luisteren van boeken ook terecht op Spotify, terwijl dat platform eerder alleen podcasts en muziek aanbood.

Mizzi van der Pluijm van uitgeverij Pluim merkt ook dat de streamingplatforms groeien, maar ziet dit niet als een bedreiging. Volgens haar kan het een toevoeging zijn op het huidige aanbod van fysieke en e-boeken, maar wel ziet ze dat platforms de schrijvers vaak ondermaats betalen.

"Ik denk altijd vanuit de auteur, die enorm veel tijd en werk heeft zitten in een boek", zegt ze. Bij de meeste uitgeverijen krijgt de schrijver rond de 10 procent van de verkoopprijs, maar bij luisterboeken verschilt dat per platform. Van der Pluijm legt uit dat auteurs bij sommige streamingdiensten betaald krijgen per afgeluisterde minuut, waardoor ze soms slechts een paar cent krijgen per boek.

Ze vindt dat de boekenbranche daartegen in opstand zou moeten komen. "Want als je wil dat de literatuur blijft bestaan, kun je de schrijvers niet zo uitknijpen."

Zorgen bij boekhandelaren

Voor uitbaters van boekenwinkels was 2025 een minder jaar. Zij verkochten ruim 5 procent minder boeken dan het jaar ervoor. "En het is niet dat het voor de boekhandel tegenwoordig een vetpot is", zegt Muijser. "We hebben te kampen met veel gestegen kosten."

Een directe verklaring is er niet voor de dalende verkoopcijfers van boekenwinkels, zegt CPNB-directeur Evelien Aendekerk. 2024 was volgens haar een heel goed jaar. Dat kwam mede door het effect van de actie die uiteindelijk mede wist te voorkomen dat er een btw-verhoging voor onder meer boeken kwam. In 2025 verschenen er volgens Aendekerk ook minder "echt grote kaskrakers" die de markt opstuwen.

Vertrouwen in de leescultuur

Toen er in 2024 wel meerdere absolute bestsellers verschenen, was dat effect goed te merken, zegt Muijser. "Dan worden er niet alleen meer boeken verkocht, maar gaan ook meer mensen naar (digitale) boekhandels." Daar doen ze volgens hem inspiratie op om ook andere boeken te kopen.

Onder Nederlandstalige boeken is volgens CPNB sprake van "een duidelijke dip". Het afgelopen jaar werden er 4 procent minder van verkocht in alle genres. Aendekerk tekent daarbij aan dat de markt voor Engelstalige boeken ook niet echt gegroeid is.

Over de gehele linie is ze positief over de boekenmarkt. En dat komt mede door de omzetgroei van de streamingplatforms en de uitleningen door de online bibliotheek. "Al met al geeft dit vertrouwen in de Nederlandse leescultuur", aldus Aendekerk.

De toezichthouder Bureau Toetsing Investeringen (BTI) onderzoekt de overname van Solvinity, het bedrijf dat ervoor zorgt dat DigiD beschikbaar is. De directeur Digitale Economie van het ministerie van Economische Zaken heeft dat gezegd in de Tweede Kamer.

Tweede Kamerleden werden vanmiddag bijgepraat omdat zij zich zorgen maken over de overname van Solvinity. Dat bedrijf beheert het digitale platform waarop de overheidsdienst DigiD draait, waarmee miljoenen Nederlanders bijvoorbeeld hun belastingaangifte doen. Een Amerikaans bedrijf wil Solvinity overnemen.

Daarom zijn Kamerleden bang dat DigiD-gegevens in handen komen van de Amerikaanse overheid, of dat de VS de toegang tot DigiD blokkeert. In dat land gelden wetten waarmee de Amerikaanse overheid gegevens kan opvragen, of ervoor kan dat zorgen mensen geen gebruik meer kunnen maken van DigiD.

Onderzoek kan maanden duren

Het Bureau Toetsing Investeringen is een onafhankelijke toezichthouder die kan beoordelen of de overname inderdaad ernstig nadelig kan uitpakken voor de toegankelijkheid van DigiD. Dit onderzoek kan maanden duren.

DigiD is in handen van overheidsorganisatie Logius, dat tot 2028 een contract heeft met Solvinity. Maar Solvinity heeft geen rol in de ontwikkeling of het beheren van DigiD, zei de directeur van Logius in de Tweede Kamer. Wel heeft het bedrijf toegang tot het e-mailadres van mensen met een DigiD-account. "Dat is nodig om DigiD te laten werken", aldus de Logius-directeur.

Overname verbieden gebeurt niet vaak

Toezichthouder BTI kan een overname niet zelf verbieden, maar geeft een advies aan de minister van Economische Zaken, legde de directeur Digitale Economie van het ministerie uit.

Het BTI kan bijvoorbeeld adviseren dat een overname alleen mag doorgaan als bepaalde maatregelen worden genomen om de risico's te verkleinen, zei hij. Maar de toezichthouder kan ook aanraden om de overname tegen te houden.

Dat gebeurt niet vaak. In 2024 beoordeelde het BTI 52 gevallen van bedrijven die een andere eigenaar zouden krijgen, blijkt uit het jaarverslag. Drie keer werden voorwaarden gesteld. Slechts één keer verbood de minister van Economische Zaken een overname.

Er is afgelopen jaar zeker 2,5 miljard euro geïnvesteerd in beginnende en groeiende bedrijven in Nederland. Dat blijkt uit cijfers van onder meer brancheorganisatie Dutch Startup Association (DSA).

Investeerders stoppen vaak veel geld in zo'n start-up, in ruil voor een relatief klein deel van de aandelen. Ze vinden het dat waard, omdat ze verwachten dat die bedrijven nog flink zullen groeien. Zulke durfinvesteringen waren in 2025 samen goed voor het op twee na hoogste bedrag ooit. Alleen in 2021 en 2022 werd meer geld opgehaald.

Het grootste bedrag ging afgelopen jaar naar online-supermarkt Picnic; die wist 430 miljoen euro op te halen bij investeerders. Een jaar daarvoor ging het bedrijf ook al aan kop met 355 miljoen.

Afgelopen jaar lukte het 349 start-ups en andere 'groeibedrijven' om geld op te halen. De top 10 was goed voor bijna de helft van het totaal geïnvesteerde bedrag.

Kansen

Een investering zo omvangrijk als in Picnic is uitzonderlijk, maar "grote deals, tussen de 15 en 100 miljoen, komen steeds vaker voor", zegt DSA-voorzitter Lucien Burm.

Dat komt volgens hem onder meer doordat Europa meer op zichzelf is gaan focussen; in lijn met het Europese rapport van Mario Draghi en de Nederlandse variant van oud-ASML-topman Peter Wennink. Die rapporten benadrukken dat Europa moet investeren in digitale infrastructuur, waaronder AI.

Dat biedt kansen voor bedrijven in Europa, denkt Burm. "Nieuwe bedrijven die chips willen ontwikkelen kunnen investeringen ophalen. Hetzelfde geldt bijvoorbeeld voor bedrijven die drones maken of dat willen doen."

Opvallend is dat Nederland weinig geld stopt in AI, zegt Thomas Mensink van start-up-marktanalist Golden Egg Check. "In andere Europese landen zijn er inmiddels bepalende spelers opgestaan, zoals Mistral in Frankrijk en Lovable in Zweden." Mistral is het bedrijf achter de Franse ChatGPT-concurrent Le Chat. Met Lovable kunnen gebruikers websites en apps bouwen met een chatapp.

Coronajaar 2021 was piekjaar

In 2021 werd er nog veel meer geld gestoken in dit soort bedrijven; meer dan 5 miljard. "Dat had te maken met corona", zegt Burm van DSA. "Bedrijven gingen op zoek naar nieuwe manieren om rendement te kunnen blijven maken." Dat had te maken met de negatieve rente van toen. "Als de rente negatief is, betaal je om je geld op de bank te laten staan."

Het aantal bedrijven dat toen geld kreeg, was niet opmerkelijk hoog. Het ging om 373 bedrijven. In 2024 en 2025 waren dat er maar iets minder, respectievelijk 342 en 349.

Een verzekering voor zzp'ers als ze arbeidsongeschikt raken, biedt weinig extra bescherming om de vaste lasten te blijven betalen. Dat blijkt uit onderzoek van het Centraal Planbureau (CPB), dat onderzocht hoelang werknemers en zelfstandigen zonder personeel (zzp'ers) het volhouden als ze zonder werk zitten of ziek worden.

"Voor zelfstandigen betekent het natuurlijk dat ze hun hele inkomen meteen verliezen terwijl werknemers nog recht hebben op twee jaar loondoorbetaling bij ziekte", zegt Jonneke Bolhaar, hoofd Arbeid en Kennis bij het CPB. In 2030 wordt het voor zzp'ers waarschijnlijk verplicht om een arbeidsongeschiktheidsverzekering af te sluiten.

Als een zelfstandige dan arbeidsongeschikt raakt, krijgt die na twee jaar ziekte een uitkering. Volgens het huidige demissionaire kabinet is driekwart van de zelfstandigen nu niet verzekerd omdat zij de kosten van een arbeidsongeschiktheidsverzekering vaak te hoog vinden.

Problemen bij arbeidsongeschiktheid

Het CPB heeft uitgezocht dat zo'n 70 procent van de zelfstandigen de eerste twee jaar vaste kosten kan blijven betalen. Met een verzekering met een wachttijd van een jaar stijgt dat aantal iets: dan kan 75 procent van de zelfstandigen de vaste kosten blijven betalen. Daartegenover staat dat een op de vier zzp'ers dat dus niet kan.

Volgens onderzoekers van het CPB is er ook een aanzienlijk deel van de Nederlandse ondernemers dat het slechts een paar maanden kan uitzingen als plots het inkomen wegvalt. Het gaat om ruim 15 procent van de zelfstandigen.

"De meeste mensen kunnen het best een periode volhouden, maar een behoorlijk deel ook niet", concludeert Bolhaar. "Als je al binnen een jaar in de problemen komt, helpt een verzekering die je na twee jaar krijgt niet zo veel."

Weinig spaargeld

Het inkomen van mensen in dienst bij een bedrijf of organisatie is gemiddeld relatief hoog bij werkloosheid of als door ziekte niet meer (volledig) kan worden gewerkt. Dat komt vooral doordat werknemers premie betalen en in zo'n pechgeval dus recht hebben op uitkeringen zoals de WIA en de WW. Iemand die voor zichzelf werkt, heeft dat niet en kan doorgaans een kortere periode overbruggen voordat het eigen geld is opgemaakt aan zaken als de huur, hypotheek of energierekening.

Het is niet de enige groep die financieel kwetsbaar is als het inkomen wegvalt door baanverlies of ziekte. Volgens het CPB hebben ook jongeren, huurders en alleenverdieners beperkt spaargeld. Dat is bij hen gecombineerd met een vaak lager inkomen. Tegelijkertijd zijn zij vaak een relatief groot deel van het inkomen kwijt aan vaste lasten. Als hun inkomen plots wegvalt, komen deze groepen dus sneller geld tekort.

De overname van de Nederlandse kunstmestfabrikant OCI door een Egyptisch bouwbedrijf gaat voorlopig niet door, heeft de Ondernemingskamer besloten.

De Vereniging van Effectenbezitters (VEB) stapte samen met enkele kleine beleggers begin januari naar de rechter. Zij waren bang dat OCI zou worden opgeslokt door bouwbedrijf Orascom. Beide bedrijven staan onder controle van een Egyptische familie.

De beleggers vrezen dat ze bij deze overname minder waardevolle aandelen in het Egyptische bouwbedrijf zouden terugkrijgen. Die angst lijkt niet geheel ongegrond. Zowel de kunstmestfabrikant uit Geleen als het bouwbedrijf uit Caïro staat onder controle van de miljardairsfamilie Sawiris. De inmiddels overleden Onsi Sawiris was de oprichter van Orascom Construction Industries, dat in 2015 opsplitste in een chemietak (OCI) en een bouwbedrijf (Orascom). Zijn zoon Nassef is nu de belangrijkste aandeelhouder van beide bedrijven.

Komende donderdag zou er op de aandeelhoudersvergadering van OCI gestemd worden over de hereniging van OCI met Orascom. Doordat de familie Sawiris meer dan de helft van de aandelen in handen heeft, zou die stemming een formaliteit zijn.

Abu Dhabi

OCI is nu genoteerd aan de Amsterdamse beurs. Maar na de overname zouden de kleine beleggers die aandelen kwijtraken. In ruil daarvoor zouden ze aandelen in het bouwbedrijf Orascom terugkrijgen. Dat bedrijf is genoteerd aan de beurs in Abu Dhabi. Bovendien lijkt de familie gegoocheld te hebben met de waarde van de aandelen, zeggen de Nederlandse beleggers.

De Ondernemingskamer ziet wel wat in de bezwaren. Het Geleense bedrijf mag donderdag niet stemmen over de overname. Bovendien benoemen de rechters twee tijdelijke bestuurders. Zij moeten onderzoeken of de fusie goed is voorbereid en of de kleine aandeelhouders niet benadeeld worden.

Het Openbaar Ministerie eist een boete van 525.000 euro tegen twee dochterbedrijven van bouwreus VolkerWessels. Het op-een-na grootste bouwbedrijf van Nederland staat in het beklaagdenbankje vanwege een oude omkoopzaak op Sint Maarten.

In 2013 werd de Causewaybrug opgeleverd bij de internationale luchthaven op het Nederlandse deel van het Caribische eiland. VolkerWessels zou die klus gekregen hebben door via een tussenpersoon honderdduizenden euro's te betalen aan Theo Heyliger, destijds de minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening, Milieu en Infrastructuur van Sint Maarten.

Kroongetuige

Die tussenpersoon speelt een hoofdrol in de zaak. De consultant praat sinds 2019 met het OM als kroongetuige. Hij zou onder meer over Heyliger verklaard hebben: "er is maar één baas op het eiland". Als de inmiddels voormalig minister niet betaald zou worden, zou VolkerWessels geen nieuwe contracten meer krijgen. De consultant zou het geld op een parkeerplaats aan Heyliger gegeven hebben, verpakt in kranten.

De oud-minister is inmiddels veroordeeld voor het aannemen van steekpenningen. Het OM hoopt dat de rechter nu ook boetes wil opleggen aan de dochterbedrijven van VolkerWessels en aan een voormalige bestuurder van het bouwbedrijf.

Het bedrijf wil nog niet inhoudelijk reageren. "We zullen donderdag onze kant van het verhaal uitgebreid in de rechtbank uiteenzetten", zegt een woordvoerder.

De onzekerheid voor het Europese bedrijfsleven rondom Amerikaanse importheffingen is terug van nooit helemaal weggeweest. Europese landen die militairen naar Groenland sturen, krijgen per 1 februari 10 procent extra importheffingen aan de broek. Dat is bovenop de 15 procent die al betaald moet worden over export naar Amerika.

De EU dreigt met een tegenreactie. Een lange lijst Amerikaanse producten, met een jaarlijkse importwaarde van 93 miljard, zou ook belast gaan worden met importheffingen.

Ook is opeens de 'handelsbazooka', het weren van Amerikaanse bedrijven, bespreekbaar. Het Nederlandse bedrijfsleven is zeer bezorgd, omdat de hoogoplopende ruzie de handel ernstig kan raken. Toch is er volop begrip voor de Europese reactie: "We steunen volledig dat Europa een grens trekt en zich niet laat chanteren", zegt werkgeversorganisatie VNO-NCW.

Machines en sterke drank

"Dit is bijzonder heftig. Het is pure machtspolitiek. Defensiebeleid, strategie en economische beleid allemaal samengevoegd", zegt Theo Henrar van FME, de ondernemersorganisatie voor bedrijven in de technologische industrie. "Het is buitengewoon schadelijk voor onze bedrijven en onze handelsrelaties".

Naast staal en andere chemische producten verkoopt Nederland veel machines voor de landbouw en industrie aan de VS.

Nederland verhandelt ook sterke drank. "Ik ben vrij positief ingesteld, maar het ziet er niet zo fantastisch uit", zegt drankenexporteur Pim Wijers van Must Have Malts uit Utrecht. Hij verkoopt veel Schotse whisky aan de VS. "Amerika is iets meer dan 50 procent van onze afzet, dus we moeten wel een plan B verzinnen. Het is pompen of verzuipen."

Weg of blijven

In april kondigde Trump wereldwijde importtarieven aan. De onzekerheid die dat bracht voor Europese bedrijven is niet meer weggegaan. Langlopende en verwarrende onderhandelingen en rechtszaken over de heffingen maken het voor bedrijven lastig om de koers te bepalen.

De cijfers over de effecten op de handel zijn nog niet compleet. In de eerste helft van 2025 groeide de Nederlandse export naar de VS juist hard. Veel exporteurs stuurden hun producten nog Amerika in voordat de heffingen ingingen.

Het beeld is dus incompleet, en niet eenduidig, zegt Evofenedex, de branchevereniging voor importeurs en exporteurs. "Ondernemers zitten opnieuw in een periode van onzekerheid met dreigende heffingen. Tot nog toe zagen we dat de impact sterk verschillend per onderneming uitpakte", zegt Elmar Otten van Evofenedex, "Je hebt bedrijven die zich uit Amerika terugtrekken en bedrijven die juist hun handel daar versterkt hebben door te investeren in de VS."

Toch is het effect op de handel overduidelijk negatief, zegt Otten. "Hier is niet op te plannen. Die importheffingen leveren hogere prijzen op voor klanten in Amerika. Als het te duur wordt, kun je als Nederlands bedrijf marktaandeel of marge kwijtraken."

Dat ziet ook de bloemen- en plantensector, die vandaag exportcijfers van 2025 presenteerde. Er werden ruim 10 procent meer bloemen en planten naar de VS gestuurd, maar dat komt door de verkoop vóór Trumps importheffingen. Die compenseerde ruimschoots de exportkrimp van de afgelopen maanden. Matthijs Mesken, directeur van de Vereniging van Groothandelaren in Bloemkwekerijproducten, vreest dat de krimp doorgaat: "Met de nieuwe heffingen lijkt die negatieve ontwikkeling zich door te zetten."

Bazooka

Nu komt Europa dus met een tegenreactie. Een oude lijst wordt van stal gehaald. Van spijkerbroeken tot vliegtuigonderdelen: als Trump zijn heffingen doorzet, kan hij rekenen op importheffingen op veel Amerikaanse producten.

Daarnaast heeft Europa nog de zogeheten 'handelsbazooka' achter de hand. Daarmee kan Amerikaanse bedrijven de toegang tot de EU-markt ontzegd worden. De Franse president Macron wil dit inzetten als Trump extra importheffingen oplegt.

Zulke heftige maatregelen schaden ons ook, zegt Henrar van FME, die wel begrip heeft voor de Europese tegenmaatregelen. Werkgeversorganisatie VNO-NCW hoopt dat de ruzie niet nog hoger oploopt, maar snapt de Europese tegenreactie ook wel: "Het Nederlands bedrijfsleven staat achter de Europese Unie en het Nederlands kabinet. Uiteindelijk is het wel van belang dat de spanningen tussen de EU en de VS niet verder escaleren."

Evofenedex benadrukt dat dit middel de relatie tussen de VS en de EU langdurig kan aantasten. "Handel is meer dan import en export. Als de VS en de EU elkaars bedrijven gaan weren, betekent dat ook grote Amerikaanse investeringen in Europa in gevaar komen en andersom".

Het World Economic Forum, een van de grootste netwerkbijeenkomsten van de wereld, gaat vandaag weer van start. Leiders uit politiek, bedrijfsleven, wetenschap en van actiegroepen komen ieder jaar samen om ideeën uit te wisselen.

Het hele jaar door is het Zwitserse Davos een rustig bergdorpje, behalve deze ene week in januari. Dan wordt het overspoeld door invloedrijke zakenlui en belangrijke wereldleiders.

Deze 56e editie heeft als thema "In de geest van de dialoog" en wordt er vooral gepraat over cyberveiligheid en kunstmatige intelligentie. "Het is in wezen een grote praatclub, maar zelfs netwerkevents kunnen nuttig zijn", zegt universitair hoofddocent lobby Marcel Haanegraaff.

Soms komt het WEF verder dan alleen praten. Zo had het forum een actieve rol in het sussen van diverse conflicten, zoals tussen Griekenland en Turkije in 1988 en tussen Nelson Mandela en de Zuid-Afrikaanse president De Klerk in 1992.

Ondoorzichtig en ondemocratisch

Het congres staat bekend om zijn exclusieve karakter. "Je wordt alleen uitgenodigd als je iets te zeggen hebt. Dat zijn al snel mensen uit een hogere laag van de samenleving." Dat kan problematisch zijn volgens Haanegraaff. "Dan gaat het automatisch over problemen die hen aangaan."

Het forum kwam een paar jaar geleden in een kwaad daglicht te staan toen oprichter Klaus Schwab werd beschuldigd van discriminatie en intimidatie. Hoewel Schwab niet schuldig werd bevonden, trad hij in 2024 wel af.

Ook van buitenaf is er altijd kritiek op de conferentie: die zou ondoorzichtig en ondemocratisch zijn. Haanegraaff begrijpt de kritiek wel. "Het is absoluut ondemocratisch, maar er worden geen bindende afspraken gemaakt en er vindt geen besluitvorming plaats."

Recordaantal bezoekers door spanningen

De opvolger van Schwab is niemand minder dan de topman van 's werelds grootste vermogensbeheerder BlackRock. Larry Fink staat bekend om zijn verreikende invloed en stapte vorig jaar uit een klimaatclub waarin investeringsmaatschappijen zich verenigen.

Toen Schwab het WEF in 1971 oprichtte, stonden wereldwijde samenwerking en globalisering centraal. Nu lijken landen juist meer naar binnen te zijn gekeerd, ziet Haanegraaff. "Het internationale toneel is in de afgelopen 35 jaar niet zo gespannen geweest als nu."

Hoewel veel landen op gespannen voet met elkaar staan, is dit jaar toch een recordaantal mensen in Davos aanwezig. In totaal worden bijna 3000 personen uit 130 landen verwacht. "Juist in onzekere tijden hebben leiders behoefte aan informatie om zo beslissingen te kunnen nemen", verklaart Haanegraaff.

De olifant in de kamer: Venezuela en Groenland

Misschien wel de opvallendste aanwezige is de Amerikaanse president Trump. Of het nu de NAVO is of de klimaattop in Belém; hij heeft bijna op alle internationale organisaties wel kritiek. Toch is Trump voor het eerst sinds zes jaar bij het WEF aanwezig.

"Dit forum kent geen vaste structuren, is zonder verantwoordelijkheden en komt zonder verplichtingen. Precies waar een zakenman als Trump in gedijt", zegt Haanegraaff.

Zijn recente koers voor Venezuela en Groenland zullen deze conferentie de olifant in de kamer zijn. "Hopelijk wijzen machtige zakenmensen hem op de kosten die onzekerheid met zich meebrengt", zegt Haanegraaff. "Uiteindelijk is het wereldtoneel gebaat bij stabiliteit en voorspelbaarheid."

Voor die mening van machtige zakenlui kan Trump nog wel eens gevoelig zijn. "Waarschijnlijk wil Trump thuis komen met deals van bedrijven die in Amerika gaan investeren", vermoedt Haanegraaff.

In Paraguay hebben de EU en vier Zuid-Amerikaanse landen na 25 jaar onderhandelen een handelsverdrag ondertekend. Brazilië, Argentinië, Uruguay en Paraguay werken al lang samen in de handelsunie Mercosur. Hun akkoord met Europa heeft met name gevolgen voor het vlees dat EU-landen importeren. Het roept de vraag op wat deze deal zal betekenen voor de prijs van vlees in Nederland.

Het Europees Parlement moet nog instemmen met het verdrag. Het is nog onzeker hoe die stemming later dit jaar gaat uitpakken.

Met het Mercosur-akkoord worden importtarieven stapsgewijs verlaagd om de handel tussen de EU en de Zuid-Amerikaanse landen te vereenvoudigen. Voor Europese landen wordt het makkelijker om bijvoorbeeld auto's en medicijnen te exporteren, en soja en rundvlees te importeren vanuit Zuid-Amerika.

Verzet boeren

Met name de agrarische sector verzet zich hevig tegen het verdrag. Volgens brancheorganisatie LTO Nederland leidt het tot oneerlijke concurrentie voor Europese boeren. LTO vreest voornamelijk voor de gevolgen voor pluimvee- en rundveehouderijen.

De zorg gaat vooral over de omvang van deze deal. LTO zegt dat er door het handelsverdrag grote hoeveelheden rundvlees op de Europese markt zullen komen die niet voldoen aan de Europese standaarden qua dierenwelzijn en het gebruik van bestrijdingsmiddelen.

Als reactie daarop heeft de Europese Commissie toegezegd meer te controleren. Ook zijn er maximale hoeveelheden voor de import van kip en rundvlees afgesproken. LTO vindt dit onvoldoende, want de Commissie zou pas kunnen ingrijpen als markten al verstoord zijn. "Het kwaad is dan al geschied", zegt de organisatie.

'Zorgen niet bevestigd door studie'

Toch zien onderzoekers van de Wageningen Universiteit dat Nederlandse boeren niet of nauwelijks een effect van de Mercosur-deal zullen ervaren.

Dat komt doordat het inkomen van Nederlandse boeren maar voor een klein deel bestaat uit koeien die voor de slacht bestemd zijn, vertelt Siemen van Berkum, onderzoeker aan de Wageningen Universiteit. "De zorgen van boeren dat ze een lagere prijs krijgen voor hun vlees, worden niet door onze studie bevestigd."

Er zijn volgens Van Berkum maar weinig Nederlandse boeren die gespecialiseerd zijn in vleeskoeien. "Het overgrote deel van het geld van Nederlandse boeren wordt verdiend met melkkoeien. De slacht is dus maar een heel klein deel."

Vleesbedrijven

Waar wel een impact te merken is, is in de vleessector zelf, zoals bij vleesverwerkingsbedrijven. Maar volgens brancheorganisaties zoals VleesNL moeten die gevolgen niet worden overschat.

Importeurs van vlees zijn het daarmee eens en denken dat het effect minimaal zal zijn. Nu betalen ze rond de 5 euro per kilo vlees aan importheffingen. Dat kan minder worden, maar ook dat gaat niet voor de complete import gelden. Jaarlijks mag maximaal 99.000 ton rundvlees uit de Mercosur-landen naar de EU worden geïmporteerd tegen een lager tarief. Voor kippenvlees geldt het lagere tarief straks tot 180.000 ton.

Een van deze vleesimporteurs is Jan Zandbergen. "Wat er nu bij zou komen door de deal is een hamburger per jaar per persoon, dat is gewoon niet zoveel", zegt een woordvoerder. "Het is niet een klein akkoord, maar het is ook niet spectaculair."

Impact consument

Het effect op de prijs is veel afhankelijker van andere spelers in de productieketen, zoals hoeveel een restaurant rekent voor zijn vlees. En dit hangt meer samen met bijvoorbeeld de kosten voor personeel dan met het vlees zelf.

Het Centraal Bureau Levensmiddelenhandel verwacht ook in de supermarktschappen niet veel verandering. "De deal kan leiden tot een ruimere beschikbaarheid van Zuid-Amerikaanse landbouwproducten en lagere inkoopprijzen. Tegelijkertijd blijven de effecten op de Nederlandse markt beperkt, omdat de tariefverlagingen slechts gelden voor beperkte volumes", schrijft een woordvoerder.

"Je kan het vergelijken met een bakkerij die 10 procent meer moet gaan betalen voor tarwe. Dat leidt ook niet meteen tot een brood dat 10 procent duurder wordt, maar hangt veel meer af van onder andere loonkosten", zegt Van Berkum.

Minder dan 1 procent

"Als je kijkt naar het totale aantal dat extra wordt toegelaten, is dat straks minder dan 1 procent van de totale vleesconsumptie in de EU. Dat is gewoon te weinig om echt een effect te zien", zegt Corne Wendt, voorzitter van Dutch Meat Importers Association.

Bovendien worden de nieuwe tarieven stapsgewijs ingevoerd. Ook als er elke paar jaar iets meer vlees wordt toegelaten, zal het naar verwachting niet tot een grote verschuiving van de prijs leiden.

De onderhandelingen duurden een kwart eeuw. Maar in een periode waarin de VS heffingen oplegt en China een geopolitieke grootmacht is geworden, is het de EU uiteindelijk gelukt om een handelsakkoord te sluiten met de Mercosur-landen. Het gaat om Argentinië, Paraguay, Brazilië en Uruguay, die sinds 1991 samenwerken in een douane-unie.

EU-Commissievoorzitter Ursula von der Leyen zal het Mercosur-akkoord vandaag ondertekenen in Paraguay. Volgens haar zal het leiden tot "de grootste vrijhandelszone ter wereld".

Goed voor auto's en medicijnen

"De Europese industrie heeft het heel zwaar. Voor een aantal sectoren biedt dit akkoord nieuwe kansen", zegt Maartje Wijffelaars, onderzoeker en expert eurozone bij de Rabobank.

Ze doelt dan vooral op de Europese auto-industrie, machinebouw en medicijnmakers. Deze sectoren kampen met keiharde concurrentie vanuit Chinese en Amerikaanse bedrijven. Het zijn ook nog branches waarin de Mercosur-landen relatief weinig eigen productie hebben.

De Mercosur-landen zijn volgens Wijffelaars "agri-powerhouses". Ze produceren en exporteren veel sojabonen, palmolie, rund- en kippenvlees. Als importheffingen op deze producten verdwijnen, wordt het goedkoper voor Nederlandse bedrijven om deze te importeren uit Latijns-Amerika. Zo zullen de prijzen van die vleessoorten een klein beetje omlaag gaan in onze supermarkten, is de verwachting.

Oneerlijke concurrentie, vinden boeren

"Er zal veel meer vlees op de Europese markt komen, maar het is geen gelijk speelveld", zegt een woordvoerder van de Nederlandse boerenlobby LTO. Volgens LTO produceren de Mercosur-landen vlees en groente met behulp van pesticiden en methodes die niet zijn toegestaan in Europa. "Dit brengt dierenwelzijn en voedselkwaliteit op de Europese markt in gevaar", zegt de woordvoerder. Bovendien zouden de methodes voor lagere productiekosten zorgen en tegelijkertijd de concurrentie in Europese supermarkten omhoogschroeven.

De zorgen van de boeren worden niet helemaal bevestigd door onderzoekers. Vooral Nederlandse boeren die runderen houden voor vleesproductie gaan mogelijk minder verdienen, volgens berekeningen van Wageningen University.

Al is dat effect niet zeker en moet het ook niet overdreven worden, zegt onderzoeker Siemen van Berkum. "De zorgen die boeren hebben, hangen samen met zorgen die ze hebben over veranderingen in landbouwbeleid en regelgeving. Zorgen over specifiek het Mercosur-akkoord, worden in onze studie niet bevestigd."

Geopolitiek belangrijk

Het EU-Mercosur-akkoord zal de Europese economie doen groeien met rond 0,1 procent, zo schat de Europese Commissie. Voor Nederland zal de deal zorgen voor ongeveer 0,03 procent economische groei, volgens de berekeningen van Wageningen University.

Tegelijkertijd zijn er zorgen dat meer productie en handel tussen de twee werelddelen zullen leiden tot ontbossing in Zuid-Amerika en dat werknemers in de landbouw niet goed worden beschermd. Is 0,1 procent economische groei in Europa het dan waard?

Dit zijn inderdaad kleine percentages, volgens de economen die de NOS spreekt. "Puur economisch moeten we de impact van het handelsakkoord niet overdrijven", zegt Thijs Geijer, onderzoeker bij het ING Economisch Bureau. Maar nauwere banden met Zuid-Amerika hebben ook een politieke en geopolitieke waarde. "Voor de economie is dat indirect ook relevant, want diversificatie van handelsbetrekkingen maakt EU-importeurs en exporteurs minder kwetsbaar."

'Niet iedereen blij maken'

De Mercosur-deal is toch wel heel belangrijk voor Europa, volgens bedrijvenclub VNO-NCW. "Het versterkt de economische groei en exportkansen en levert Nederland op termijn extra welvaart op", zegt een woordvoerder.

En het is onmogelijk om alle branches blij te maken met één handelsakkoord, zegt de woordvoerder. Volgens de organisatie heeft de Europese Commissie voldoende concessies gemaakt om Europese boeren tegemoet te komen. Bijvoorbeeld doordat er toch importheffingen zullen komen op vlees uit Latijns-Amerika als de totale import boven een bepaald volume stijgt.

Parlement moet nog stemmen

Ook krijgen boeren eerder dan gepland subsidies vanuit Brussel. Maar de LTO is niet onder de indruk. "Dat wij vervroegd geld krijgen uit het budget betekent alleen maar dat er later minder geld over is voor ons. Dit is een sigaar uit eigen doos."

Dat is maar gedeeltelijk waar. Het gaat om geld uit een reservepotje dat de Europese Commissie eigenlijk had gereserveerd om het budget voor boeren en regio's na een paar jaar bij te kunnen sturen. 45 miljard daarvan wil de Commissie nu vervroegd beschikbaar stellen, specifiek voor boeren.

Ook het Europees Parlement moet akkoord gaan met de Mercosur-deal. De stemming vindt binnen enkele maanden plaats.

De legale invoer van bedreigde diersoorten van buiten de EU naar Nederland is in vier jaar tijd bijna gehalveerd. Dat blijkt uit een analyse van internationale exportcijfers. Het gaat om dieren die alleen met een vergunning de grens over mogen.

Wie bijvoorbeeld een vierteenschildpadje uit Oezbekistan wil, heeft een stapel papieren nodig. De landschildpad komt in het wild voor in Centraal-Azië. Maar sinds de jaren 70 is er een levendige handel in ontstaan als huisdier. Tegelijkertijd veranderde het leefgebied van de schildpad hevig door het opdrogen van het Aralmeer.

Het resultaat is dat de vierteenschildpad officieel een kwetsbare diersoort is en op de zogenoemde CITES-lijst terechtkwam. Op die lijst staan honderden soorten planten en dieren waarover ruim 180 landen hebben afgesproken dat ze niet zonder vergunning verhandeld mogen worden. En in sommige gevallen zelfs helemaal niet.

Koraaldiertjes

Ook in Nederland is de vierteenschildpad een populair huisdier. In het eerste coronajaar, 2020, kwamen 3000 van deze schildpadden uit Oezbekistan naar Nederland voor de Europese markt, blijkt uit de handelscijfers die Nederland rapporteerde bij CITES. Vier jaar later bedroeg de import de helft.

Het schildpadje staat daarmee symbool voor de gehele invoer van dieren waarvoor een importvergunning nodig is. In 2020 rapporteerde Nederland nog bijna 92.000 dieren. Vier jaar later waren dat er slechts 48.000.

Verreweg het grootste deel van de geïmporteerde dieren waren allerlei soorten koralen. Ze zijn vooral gewild bij aquariumliefhebbers.

Florin Chelaru is een van hen. In 2017 nam hij afscheid van zijn baan in de telecom en maakte hij van zijn hobby zijn werk. Nu heeft Chelaru een groothandel in koraaldiertjes en levert hij aan dierenwinkels en particulieren in heel Europa.

"Ja, ik merk ook dat de vraag afneemt", zegt hij. "Niet iedereen kan het meer betalen, het is toch een beetje een luxeproduct." Chelaru wijt het aan de toegenomen energieprijzen. "Je moet het aquarium op temperatuur brengen en je hebt lampen nodig. Voorheen kostte dat zo'n 200 euro per maand bij een mooi aquarium in huis, nu zo'n 500 euro."

Maar er is meer aan de hand. "De wereld is ook strenger geworden", zegt Chelaru. Om diersoorten, waaronder het koraal, te beschermen leggen landen restricties op. "Van koraal uit Australië mag bijvoorbeeld veel minder geïmporteerd worden." Chelaru haalt zijn koraal vooral uit Indonesië. "En door technologische verbeteringen kunnen we steeds meer hier kweken."

Ook handelaren in reptielen herkennen de afname. "Het houden van dieren loopt eigenlijk al jaren terug", zegt Sebastiaan Scheffer. "Sommige dieren waren een beetje een wegwerpartikel. Schildpadden die voor een euro op de toonbank stonden, en dan binnen een paar maanden in het park belandden. Dat zie je nu veel minder."

Scheffer heeft in Wijk bij Duurstede een bedrijf waar hij reptielen fokt. Daarnaast importeert hij ook al jaren exotische dieren. "Recent heb ik nog bijzondere slangen en hagedissen van een kweker uit Suriname laten komen."

Zo'n import is een bureaucratisch proces. "Je moet eerst een exportvergunning in Suriname krijgen. Daarvoor moet je aantonen hoe de verkoper de dieren heeft verkregen en in wat voor faciliteiten ze zijn grootgebracht", zegt Scheffer. "Als dat rond is, kun je een importvergunning in Nederland bij het ministerie aanvragen."

Via Duitsland

Als de dieren landen op Schiphol volgen meer controles. "Zelfs het hout van de kisten moet een bepaald stempel hebben, om zeker te weten dat er geen boktorren in zitten", zegt Scheffer. "De checks duren tegenwoordig zo lang dat ik minder rechtstreeks ben gaan importeren. Ik ben bang dat mijn dieren anders doodgaan tijdens het wachten op Schiphol."

Scheffer is meer via Duitsland gaan importeren. "De afhandeling op het vliegveld van Frankfurt gaat veel sneller", zegt de reptielenhandelaar. Dat zou erop kunnen wijzen dat sommige soorten nu vaker via andere EU-landen naar Nederland komen.

Maar voor de vierteenschildpad is dat niet het geval. De CITES-cijfers laten zien dat ook in de Europese Unie als geheel het aantal geïmporteerde diertjes halveerde. "Op zich niet gek", zegt reptielenkweker Scheffer. "In Oezbekistan mogen ze inmiddels niet meer in het wild gevangen worden. En dat is misschien maar goed ook. "

Bioscoopketens in Europa maken zich zorgen over de overname van filmstudio Warner Bros. door Netflix of Paramount. Ze zijn bang dat er minder films op het witte doek zullen verschijnen. De koepelorganisatie, waar ook ketens als Pathé en Kinepolis onder vallen, heeft zijn zorgen uitgesproken tegen ambtenaren in Brussel.

Wat is er ook alweer aan de hand?

Zowel streamingdienst Netflix als filmstudio Paramount heeft interesse om Warner Bros. over te nemen. Aandeelhouders van Warner mogen daar tot woensdag over stemmen, tenzij Paramount de deadline op het laatste moment verlengt.

De deal was eigenlijk al rond: Netflix stond op het punt om belangrijke onderdelen van Warner over te nemen. Dat had de streamingdienst met het bestuur van Warner afgesproken. Toch stak filmstudio Paramount er een stokje voor, een paar dagen nadat de deal wereldkundig was gemaakt. Het bedrijf wil voorkomen dat Warner in handen komt van Netflix.

Paramount deed een "vijandig overnamebod". De filmstudio bracht in het openbaar een hoger bod uit dan Netflix. Het bestuur van Warner werd zo buitenspel gezet. De beslissing over een deal ligt nu niet meer bij hen, maar bij de aandeelhouders van Warner. Wel adviseert het bestuur van Warner om niet in te gaan op het voorstel van Paramount.

Waar is Warner Bros. bekend van?

Warner heeft verschillende kaskrakers uitgebracht, zoals die van Batman en Harry Potter. Ook heeft het bedrijf de rechten in handen van onder meer The Lord of the Rings en is het eigenaar van de streamingdienst HBO Max, met series als Game of Thrones en Succession. Het is nog niet duidelijk of Netflix die series na een deal naar zijn eigen platform zal brengen.

Bovendien staat Warner in de filmwereld bekend als een echte bioscoopstudio; het bedrijf brengt films doorgaans eerst uit in de bioscoop. Filmliefhebbers kunnen ze pas later op streamingdiensten vinden. Een belangrijk deel van de inkomsten van Warner komt dan ook binnen via bioscoopkaartjes.

Hoe kijken kleinere bioscopen naar een deal?

Verschillende kleinere bioscopen, die niet bij de grote ketens horen, houden het hoofd koel. Ze rekenen erop dat nieuwe Warner-films eerst exclusief in de bioscoop blijven draaien voordat ze op een streamingdienst komen; of het bedrijf nou een deal met streamingdienst Netflix maakt of met filmstudio Paramount.

Netflix geeft zelf aan dat het Warner-films in de bioscoop wil blijven uitbrengen. Toch is enthousiasme over een mogelijke overname ver te zoeken, blijkt uit een rondgang van de NOS onder kleinere bioscopen.

Voor veel bioscopen zijn Warner-films een belangrijke inkomstenbron. "Wij draaien als filmtheater een stuk of vijf Warner-films per jaar", zegt filmprogrammeur Roderik Lentz van LantarenVenster Rotterdam. "Wat niet veel is, maar dat zijn nou net wel de films waar veel bezoekers op afkomen."

Toch maken kleinere bioscopen zich weinig zorgen over een deal; ze benadrukken het verschil tussen een film streamen en naar de bioscoop gaan. "Een bioscooprelease draait om beleving", zegt Chris Kok van Kok Cinemaxx. "Dat is wezenlijk anders dan het thuis kijken op de bank of tablet."

Dat gevoel leeft breder in de branche: "Wij concurreren niet met de woonkamer, maar met andere plekken buiten de deur, zoals het theater, concertzalen en de horeca", zegt Peter van Vogelpoel, filmproducent en mede-eigenaar van The Pulse Amsterdam. Ook andere bioscopen die de NOS heeft gesproken, kijken er zo tegenaan.

Maakt Paramount met een hoger bod meer kans?

Paramount biedt meer dan Netflix, maar wil er ook wat voor terug. De filmstudio aast namelijk ook op de tv-tak van Warner. Het bedrijf zou zo zenders als CNN in handen krijgen. In de Netflix-deal zou die afdeling worden afgesplitst en zelfstandig verdergaan. Het hogere bod betekent dus niet per se een betere deal.

Daarnaast wordt het voorstel van Paramount financieel gedekt door onder meer een Amerikaans investeringsfonds; een schoonzoon van president Trump heeft daar de leiding.

Waarom is de deadline op 21 januari?

Dat bepaalt Paramount, omdat die het overnamebod doet. De deadline stond eigenlijk op 8 januari, maar de filmstudio heeft die in december al verlengd tot woensdagavond 23.00 uur Nederlandse tijd. Dat gebeurde nadat Paramount in december had gesleuteld aan de voorwaarden.

Paramount kan er dus voor kiezen om de deadline nog een keer te verlengen. De filmstudio vindt dat het bestuur van Warner niet goed genoeg heeft uitgelegd waarom een Netflix-deal beter zou zijn.

Een overname kan één tot anderhalf jaar duren, stelde Netflix eerder. Een eventuele overname moet nog wel worden goedgekeurd door de Amerikaanse toezichthouder.

Bedrijven hebben sinds 2022 een te hoge rente betaald als ze nog een uitstaande belastingschuld hadden voor hun winstbelasting. Dat heeft de Hoge Raad bepaald, de hoogste rechter van Nederland.

In 2022 was die rente 8 procent. De Hoge Raad heeft dat nu verlaagd naar de helft, 4 procent. Ook in de jaren daarna was de rente te hoog en ook die is nu door de Hoge Raad verlaagd. Daardoor kunnen bedrijven in totaal honderden miljoenen aan te veel betaalde rente terugkrijgen.

Oneerlijk verschil

De Hoge Raad oordeelt dat die 8 procent oneerlijk hoog was. Voor andere belastingen die te laat betaald worden, zoals inkomstenbelasting of erfbelasting, geldt namelijk dat lagere percentage van 4 procent.

De Hoge Raad vindt het oneerlijk dat bedrijven die te laat winstbelasting betaalden meer rente moesten betalen dan anderen. "De Hoge Raad heeft geen gronden kunnen vinden die het hogere percentage voor alleen de vennootschapsbelasting zouden kunnen rechtvaardigen.",

850 miljoen

Daarom verlaagt de Hoge Raad dus de rente voor de winstbelasting in alle jaren sinds 2022 naar dat algemene percentage. Voor 2025 gaat die bijvoorbeeld van 9 naar 6,5 procent.

Het ministerie van Financiën berekende in een grove schatting dat bedrijven hierdoor over de jaren 2022 tot en met 2025 rond de 850 miljoen terug kunnen krijgen. Dat betekent dus ook een flinke tegenvaller voor de schatkist.

'Zeer tevreden'

"Wij zijn zeer tevreden met de uitspraak", zegt Rian Waaijer van belastingadviesbureau KPMG Meijburg. Zij spande de zaak aan namens een klant. "Het is fijn dat de Hoge Raad oordeelt dat er geen rechtvaardiging bestaat om een hoger percentage te rekenen aan belastingplichtigen in de vennootschapsbelasting."

Een woordvoerder van het ministerie van Financiën zegt de uitspraak te gaan bestuderen om de gevolgen nader in kaart te brengen. "Wel is duidelijk dat deze uitspraak tot een budgettaire derving leidt."