De Europese Centrale Bank (ECB) laat de recordrente van 4 procent voorlopig voor wat hij is. Het is voor het eerst in lange tijd dat de rente niet wordt verhoogd om de stijgende prijzen in de eurozone tegen te gaan. De ECB trapt op de rem omdat de inflatie in september "aanzienlijk" is afgenomen.

De centrale bank had al laten doorschemeren dat de rente niet verder omhoog zou gaan. Een renteverlaging lag niet op tafel. De ECB verwacht nog altijd dat de inflatie te lang te hoog blijft en het doel is om die naar ongeveer 2 procent terug te brengen. In september stond de inflatie in de eurozone op 4,3 procent.

Nadat de ECB juli vorig jaar de rente van -0,5 naar nul procent bracht, schoot diezelfde rente per ECB-vergadering flink omhoog. September dit jaar werd een recordstand van 4 procent bereikt. Door de hoge rente wordt het voor bedrijven en consumenten lastiger om geld te lenen. Dat moet de economie afkoelen en daarmee de stijgende prijzen dempen.

De ECB zegt dat de hoge rente inmiddels al "krachtig doorwerkt" in de voorwaarden om geld te lenen in de eurozone. "Dit tempert de vraag meer en meer en helpt zo de inflatie naar beneden te krijgen."

In een toelichting herhaalde president Christine Lagarde dat de ECB de rente zo lang als nodig hoog blijft houden. "We moeten terug naar een structurele inflatie van 2 procent, op een geleidelijke manier", zei ze opnieuw. Volgens haar blijkt uit alle cijfers dat dit doel op de middellange termijn gehaald zal worden. "Maar ondertussen blijft de inflatie te lang te hoog, net als de prijsdruk."

Door de flink gestegen ECB-rente loopt de spaarrente langzaam omhoog, maar tegelijk merken consumenten dat een nieuwe hypotheek krijgen lastiger wordt. Aan een verlaging denkt de ECB nog niet, benadrukte Lagarde. "Dat is erg prematuur. Ons doel is prijsstabiliteit. En daar zijn we nog niet. Dat we vandaag stoppen met verhogen betekent niet dat we niet nog een keer zullen verhogen."

Als het aan het kabinet ligt, komen de oude tijden van Nederland als grote scheepsbouwnatie weer terug. Samen met de sector wordt er de komende twee jaar 60 miljoen euro geïnvesteerd in innovatieve scheepsbouw. Voor de bouw van bijvoorbeeld marinevaartuigen en baggerschepen zijn we veel te afhankelijk geworden van het buitenland, vinden kabinet en sector.

In Rotterdam heeft de speciale kabinetsgezant voor de maritieme maakindustrie, oud-minister Van Bijsterveldt, een plan gepresenteerd met daarin 25 maatregelen om de scheepsbouw te versterken. Het heeft als titel No guts, no Hollands Glorie! Om het tij te keren, is afgesproken direct te beginnen met actief industriebeleid.

Het bouwen van Nederlandse schepen moet groener en goedkoper worden, staat in het plan. Als de Rijksoverheid een nieuw schip laat bouwen, zouden Nederlandse bouwers een streepje voor moeten krijgen. En scheepswerven die op een aantrekkelijke plek liggen, moeten beter beschermd worden tegen plannen om daar woningen te bouwen.

Reders zeggen dat het bouwen van een schip in Nederland inmiddels 20 tot 40 procent duurder is dan in Azië. Met name China heeft de laatste jaren met veel overheidssteun een groot deel van het marktaandeel van de Europese scheepsbouw overgenomen. In de jaren 80 was het marktaandeel van Europa nog 45 procent, nu is dat nog maar 4 procent.

Een kritieke ondergrens is daarmee in zicht, stelt Van Bijsterveldt. We hebben onvoldoende concurrerende bouwcapaciteit om zelf onze marineschepen en specialistische werkschepen te produceren, maar die zijn wel cruciaal voor onze veiligheid en voor het houden van droge voeten.

Om de concurrentiekracht terug te brengen moet er vooral ingezet worden op verduurzaming. Met digitalisering en het gebruik van robots moet het 10 tot 15 procent goedkoper worden om een Nederlands schip van stapel te laten lopen. Ook komt er een 'koploperproject' om te verkennen of het mogelijk is om schepen te bouwen die, aangedreven door kernenergie, langer op zee kunnen blijven.

Demissionair minister Adriaansens van Economische Zaken noemt de investeringen in de scheepsbouw "noodzakelijk om Nederland leefbaar, welvarend, veilig en concurrerend te houden". Haar collega Harbers van Infrastructuur en Waterstaat zegt dat het belangrijk is dat ons land zelf de schepen bouwt die nodig zijn voor onze veiligheid. "Denk aan sleephopperzuigers: zij spuiten zand op om Nederland te beschermen tegen overstromingen."

Meta heeft een recordkwartaal achter de rug. De winst, die uitkwam op 11,58 miljard dollar (omgerekend bijna 11 miljard euro), is meer dan verdubbeld in vergelijking met vorig jaar. Niet eerder waren de omzet en winst zo hoog.

Het is een signaal dat het verdienmodel van het bedrijf, waarbij de verkoop van advertenties centraal staat, nog altijd heel robuust is. Nadat 2021 door de coronapandemie het beste jaar ooit opleverde voor het bedrijf, was er vorig jaar sprake van een dip. Ook de techsector had toen last van de oplopende inflatie en de onzekere economische situatie.

Het was voor Meta aanleiding om vorig jaar de grootste reorganisatie in jaren door te voeren. Sinds november vorig jaar zijn er meer dan 21.000 medewerkers ontslagen. Op het hoogtepunt werkten er 86.000 mensen bij Meta.

Bij de presentatie van de huidige recordcijfers waarschuwde het concern voor wat komen gaat: de onrustige economische situatie maakt de omzetverwachting voor 2024 "onzeker". Het leidde ertoe dat de koers van het Meta-aandeel na het sluiten van de gewone handel, de zogeheten nabeurs, de min indook.

Wat daarbij niet helpt is dat het bedrijf ook aankondigde het komende jaren miljarden te investeren in verschillende projecten. Het gaat dan onder meer om netwerkinfrastructuur, zoals datacenters, en het bedrijf blijft veel geld steken in Reality Labs, de afdeling die werkt aan de metaverse. Deze tak is zwaar verlieslijdend: omgerekend 10,3 miljard euro alleen dit jaar al.

Meta-baas Mark Zuckerberg stipte ook nog even aan hoe het gaat bij Threads, de app die het bedrijf eerder dit jaar lanceerde als alternatief voor X, voorheen Twitter. Na de overname door Elon Musk is er veel interesse in alternatieven voor het platform.

Volgens Zuckerberg heeft Threads net iets minder dan 100 miljoen maandelijks actieve gebruikers. Daarmee is de app nog altijd vele malen kleiner dan Instagram of Facebook, maar Zuckerberg gelooft dat ook Threads over een paar jaar een miljard gebruikers kan hebben.

De andere advertentiereus, Googles moederbedrijf Alphabet, kwam gisteren met cijfers. Ook daar stegen de omzet en winst fors, al was de groei niet zo sterk als bij Meta.

De tijd dat 55-plussers er alleen op uit trekken voor een punt appeltaart en een kop koffie lijkt voorbij. Volgens ABN Amro zijn 55-plussers reislustiger dan ooit en neemt hun belang voor de reisbranche de komende jaren met miljoenen euro's toe.

De reden: hun vermogen groeit, er zitten steeds meer tweeverdieners bij en ze zijn door de vergrijzing met steeds meer. Verdere reizen en luxere accommodaties zijn daardoor in trek. Het leidt ook tot nieuwe reistrends: zo zijn fietsvakanties en culinaire reizen populairder, schrijft ABN Amro.

De bank verwacht dat Nederlanders dit jaar voor het eerst meer dan 1 miljard euro uitgeven aan fietsvakanties. Meer dan de helft hiervan komt uit de portemonnee van 55-plussers. "Als de kinderen het huis uit zijn houden deze leeftijdsgroepen gewoon meer geld over, vooral als zij ook tweeverdieners zijn", zegt onderzoeker Stef Driessen van ABN Amro.

De actieve vakanties of culinaire reizen leveren de hele toeristische sector flink geld op: volgens de bank stijgen de vakantiebestedingen van 55-plussers van ruim 7 miljard euro in 2022 naar zo'n 10 miljard euro in 2027.

"De 55- tot 65-jarigen gaan vaak wat verder weg", vertelt Driessen. "Zij besteden ook wat meer in het buitenland en houden de vakanties iets korter. 65-plussers besteden vooral geld in het binnenland aan langere vakanties, zestien nachten of meer."

De toeristische sector in Nederland kan hierop inspelen, zegt Driessen. "De fietsvakanties zijn enorm in trek, maar je kan nog lang niet bij elk hotel je fiets in de stalling parkeren. En zo leuk is het niet om je fiets in de hotelkamer neer te zetten."

Wijnhotel Dormio Valkenburg is hier al wel flink mee bezig. Elke kamer is ingericht door een bekende wijnproducent. "Wij richten ons voornamelijk op mensen tussen de 45 en 65 jaar. Zij komen steeds vaker met de e-bike en gaan op pad in de natuur."

Bij het uitchecken vraagt het personeel of ze weer huiswaarts keren en steeds vaker krijgen ze het antwoord dat ze naar een nieuwe bestemming gaan. "Mensen genieten volop en dat is fijn om te horen", aldus hotelmanager Sylvia Dinjens.

Een van de trends die ABN Amro ziet is de populariteit van de zogenoemde multigeneratiereizen. Bij dit type vakantie nemen opa en oma hun kinderen en kleinkinderen mee op reis, bijvoorbeeld met zijn allen in een bungalow. "Dit verschilt van reizen naar Afrika tot familieweekenden in plaats van familiedagen", vertelt Driessen.

Op recreatiepark De Leistert in het Limburgse Roggel herkennen ze dat. "Wij zien juist dat opa's en oma's met hun (klein)kinderen op vakantie gaan. Dat was er al en is versterkt door corona denk ik", zegt Angelique Joosten. "Dit geeft toch wel meer kleur aan je leven."

De trends bieden nieuwe kansen voor de toerismesector, zegt ABN Amro. Ouderen reizen bijvoorbeeld vaker niet dan wel in het hoogseizoen en met name 65-plussers nemen de tijd als ze op pad gaan.

De vakantiebestedingen van senioren gaan nog verder oplopen, denkt Driessen. De hoge prijzen staan dit niet in de weg. "Gelukkig nemen ook de lonen toe. En het belang dat aan vakantie en vrije tijd wordt gehecht neemt eigenlijk alsmaar toe. Ik denk eerder dat we zullen bezuinigen op andere zaken en dat zien we ook, bijvoorbeeld bij kledingverkoop."

Bij de divisie van Shell voor duurzame energie verdwijnen volgend jaar ongeveer 200 banen. Dat bevestigt een woordvoerder van de energiegigant na berichtgeving van persbureau Reuters. Daarnaast worden nog eens 130 banen tegen het licht gehouden.

Shell noemt het nu te vroeg om te kunnen vertellen of er ook banen in Nederland verdwijnen Bij de zogenoemde Low Carbon Solutions-divisie werken momenteel 1300 mensen. Shell benadrukt dat bij andere onderdelen van het bedrijf meer personeel zich bezighoudt met het ontwikkelen van alternatieve energie.

Bij de banenreductie zal daarom volgens Shell worden gekeken of de positie bij een andere tak kan worden geïntegreerd. Na de recordwinsten door de explosief gestegen energieprijzen, kampt Shell nu met de gevolgen van de zakkende olie- en gasprijzen.

Om de winst op niveau te houden wil Shell daarom niet te snel afstappen van fossiele brandstof. Het bedrijf zegt dat het een in 2019 gesteld doel voor 2030, om de olieproductie jaarlijks met 1 tot 2 procent te verminderen, vorig jaar al heeft gehaald. Dat bestuursvoorzitter Wael Sawan deze zomer zei dat de productie niet verder wordt teruggebracht stelde milieuclubs teleur.

Shell zegt tegen de NOS de komende twee jaren 10 tot 15 miljard dollar te investeren in nieuwe energieprojecten. Er wordt alleen geïnvesteerd in technieken die "de hoogste kans hebben om waarde te creëren en CO2-uitstoot te verminderen".

Het is vandaag de 50ste verjaardag van de kerncentrale Borssele. Waar in de jaren 70 en 80 volop verzet was, is het denken een halve eeuw later gekanteld. Veruit de meeste partijen die meedoen aan de verkiezingen van komende maand willen meer kernenergie en zien dat ook echt als verkiezingsthema. Dat is een radicale ommekeer.

De Kerncentrale Borssele, in de Zeeuwse gemeente Borsele, werd op 25 oktober 1973 in gebruik genomen en stond lange tijd bij veel mensen in een kwaad daglicht. Mensen vonden (de straling van) kernenergie gevaarlijk en vreesden ongelukken. Vooral in de jaren 80 werd er hard actie gevoerd, ook bij Borssele en de tweede kerncentrale in Dodewaard, die Nederland toen nog had.

Er zijn meerdere pogingen gedaan om Borssele dicht te krijgen. Maar allemaal tevergeefs. Een jaar na de kernramp in Tsjernobyl (1986) in de toenmalige Sovjet-Unie liep een meerdaagse blokkade van de kerncentrale Borssele uit de hand. Agenten van de Mobiele Eenheid leverden een veldslag met de harde kern van de anti-kernenergiebeweging. Er vielen 60 gewonden. De actie staat te boek als het laatste grote protest tegen kernenergie in Nederland.

De weerstand tegen kernenergie bleef wel bestaan. Ingegeven door de ramp bij het Japanse Fukushima (2011) besloot de politiek dat de kerncentrale bij Borssele uiterlijk in 2013 dicht moest. Een eerdere poging tot sluiting was in 1997 gestrand bij de Raad van State. En ook dit keer kwam er niets van terecht. De deadline werd eerst naar 2034 verplaatst en is inmiddels helemaal van de politieke agenda verdwenen.

Want het denken over kernenergie is langzamerhand steeds positiever geworden. Vooral door het besef dat fossiele brandstoffen (steenkool, olie en aardgas) sterk bijdragen aan de opwarming van de aarde en dat er moet worden gekeken naar meer duurzame vormen van energievoorziening.

Het huidige demissionaire kabinet besloot dat de kerncentrale langer opengehouden moet worden en dat gekeken moet worden naar de bouw van twee nieuwe kerncentrales, die ook in de gemeente Borsele moeten komen.

Het is aan het komende kabinet om daar de knoop over door te hakken, maar alles wijst erop dat Den Haag in de toekomst meer kernenergie wil. Uit de verkiezingsprogramma's blijkt dat inmiddels bijna alle partijen daar positief tegenover staan en dat is een radicale verandering. In de 2017 pleitte alleen de SGP expliciet voor kernenergie, maar bijna alle partijen hebben dus een ontwikkeling doorgemaakt.

Dat geldt ook voor D66, de partij van minister Jetten voor Klimaat en Energie. Die wees kernenergie in het verkiezingsprogramma van 2017 nog af, maar staat er inmiddels helemaal voor open.

Jetten zegt daar wel steeds bij dat kernenergie een bescheiden onderdeel moet zijn van de energiemix. "Wind op zee en zon, dat worden onze belangrijkste energiebronnen. Maar voor momenten dat het niet waait of de zon niet schijnt, heb je ook CO2-vrije energie nodig en dan kan kernenergie een goede oplossing zijn."

Hij erkent dat er binnen D66 altijd veel discussie over is geweest, ook bij het vaststellen van het verkiezingsprogramma. "Maar dan zie je toch dat een groot deel van de D66'ers zegt: we moeten extra tempo maken met het verduurzamen van Nederland en dan moet je duurzame alternatieven niet uitsluiten."

Het aantal uitgesproken tegenstanders in de Tweede Kamer is inmiddels op de vingers van één hand te tellen: GroenLinks-PvdA, SP, Partij voor de Dieren en Bij1. En dan nog gooien ze de deur vaak niet helemaal dicht. Zo schrijft de SP in het verkiezingsprogramma dat kernenergie "nu niet" als alternatieve energiebron kan worden ingezet, omdat er nog geen milieuveilige oplossing is gevonden voor de opslag van kernafval, dat duizenden jaren radioactief blijft.

In het College Tour-verkiezingsdebat van afgelopen zondag stond GroenLinks-PvdA-lijsttrekker Timmermans alleen in zijn afwijzing. En die draaide, zo verdedigde hij met vuur, niet meer zoals vroeger om potentiële gevaren. In tegendeel. "Ik heb niets tegen kernenergie", zei Timmermans.

Zijn bezwaren zitten hem in de kosten en de beperkte ruimte in Nederland. Hij vindt het niet verstandig om in nieuwe kerncentrales te investeren. "Het gaat om vele miljarden, er is geen bedrijf dat erin wil stappen, het moet allemaal met publiek geld gebeuren en tegen de tijd dat die dingen er staan, is de technologie zo ver dat we inmiddels bijna kernfusie hebben."

Ook bij de tegenstanders is het denken duidelijk verschoven. "Het is hartstikke goed als ze het in andere landen doen, waar wel de ruimte is", aldus Timmermans in de uitzending. "Maar wij hebben het in Nederland niet nodig."

Het kabinet wil dat het RIVM onderzoek gaat doen naar chemiebedrijf Chemours in Dordrecht. Demissionair staatssecretaris Heijnen schrijft aan de Tweede Kamer dat het instituut eerst in kaart zal brengen hoe een onderzoek naar de effecten van het bedrijf op de gezondheid er precies zal uitzien en welke vragen moeten worden beantwoord.

Het RIVM heeft eerder staalproducent Tata Steel in de IJmond onder de loep genomen, maar volgens het instituut is de aard van de vragen rond Chemours anders.

Er is bij de omwonenden veel onrust over de leefomgeving van Chemours en ook Tweede Kamerleden drongen aan op een gezondheidsonderzoek. Vorige week meldde het Openbaar Ministerie dat het een strafrechtelijk onderzoek is begonnen tegen het bedrijf. Aanleiding is onder meer de aangifte namens zo'n 3600 mensen. Zij beschuldigen het bedrijf ervan vanaf 1967 opzettelijk het schadelijke pfas in lucht, bodem en oppervlaktewater te hebben gebracht.

Vorige maand bepaalde de rechtbank in Rotterdam dat de fabriek deels aansprakelijk is voor milieuschade die gemeenten in de omgeving hebben geleden door vervuiling met pfas.

Heijnen wil dat het RIVM specifiek kijkt naar de vragen en zorgen van omwonenden en van gemeenten en de provincie Zuid-Holland. In het onderzoek naar Tata Steel concludeerde het RIVM in september dat mensen die in de buurt wonen door de uitstoot meer risico lopen om ziek te worden dan anderen.

Chipmachinemaker ASML wil projectontwikkelaar en woningcorporaties financieel steunen om bouwprojecten van de grond te krijgen. Dat bevestigt het bedrijf in Veldhoven naar aanleiding van berichtgeving door het Financieel Dagblad.

Het gaat om projecten met woningen met een huur tot 1100 euro per maand, of koophuizen met een maximale prijs van 375.000 euro. Daarvoor stelt het bedrijf "een aantal miljoen" beschikbaar.

"Er zijn projecten die goedgekeurd zijn en waar iedereen klaarstaat om te bouwen, maar waar het om een of andere reden toch niet gebeurt", zegt een woordvoerder van ASML. "Daar helpen we. We gaan dus niet hele bouwprojecten zelf doen."

ASML kocht in mei nog dertien woningen in één straat in Veldhoven. Het bedrijf deed dat met het oog op toekomstige uitbreiding; de woningen zouden dan gesloopt worden.

De chipmachinefabrikant zegt met nieuwe steun aan corporaties te willen helpen om de woningnood in de regio Eindhoven aan te pakken. Die is mede groot doordat het aantal werknemers van ASML razendsnel groeit.

Maar de huizen die ASML helpt bouwen zijn niet specifiek bedoeld voor medewerkers van het bedrijf, zo benadrukt het bedrijf: "Wij bouwen niet voor hen, maar voor een doelgroep die het moeilijk heeft. Wij bepalen dus niet wie er in gaat wonen."

Wel kan een ASML-medewerker die aan de voorwaarden voldoet, bijvoorbeeld omdat die lang op de wachtlijst staat, uiteindelijk in zo'n huis terechtkomen.

Het bedrijf is naar eigen zeggen met ontwikkelaars van drie lopende bouwprojecten in gesprek, in totaal gaat het om ruim vijfhonderd woningen. Daarover wordt ook advies gevraagd aan de gemeente. Welke projecten het zijn, kan de chipmachinemaker nog niet zeggen.

ASML zegt geen winst te willen maken op de projecten. "We nemen het verlies en als er winst is, gaat die terug naar de projecten", zegt de woordvoerder. "Als een projectontwikkelaar zich bij ons meldt om even de winst op te krikken, doen we dat dus zeker niet."

De Nederlandse Bank (DNB) trekt de vergunningen in van geldwisselkantoor Suri-Change. Het Rotterdamse bedrijf is al sinds de lente onderwerp van een strafrechtelijk proces. Suri-Change zou volgens het Openbaar Ministerie betrokken zijn bij witwassen van drugsgeld en grootschalig ondergronds bankieren.

Sinds vorige week staat het bedrijf niet meer geregistreerd bij DNB. De toezichthouder wil niet ingaan op details vanwege vertrouwelijkheid. Volgens advocaat Ayse Çimen is het besluit nog niet definitief: Suri-Change kan de komende zes weken nog bezwaar maken. "Suri-Change bestaat al meer dan dertig jaar en heeft nooit enig misdrijf begaan", stelde ze eerder.

In maart viel de politie verschillende kantoren van Suri-Change binnen en hield hierbij vijf personen aan. Na de inval gingen bij verschillende filialen in Amsterdam, Den Haag en Rotterdam explosieven af. Alle locaties werden vervolgens door de gemeenten gesloten.

Het geldwisselkantoor heeft sinds 2004 twee vergunningen bij DNB. Eén voor het versturen van geld naar het buitenland zonder de tussenkomst van een bank en één voor het wisselen van vreemde valuta.

In juli stopte ING al met haar samenwerking met het bedrijf, de bank sloot toen alle rekeningen bij Suri-Change. Het geldwisselbedrijf gaf in dezelfde maand toe aan Nieuwsuur dat het de afgelopen jaren honderden ongebruikelijke betalingen te laat heeft gemeld bij de overheid.

In 2014 legde DNB Suri-Change een boete op die ook al was gerelateerd aan witwaspraktijken.

De politie stopte na de invallen ook met een jarenlange samenwerking met Suri-Change. Hier werden in beslag genomen buitenlandse valuta's gewisseld naar euro's en op de rekening van de politie gestort. In 2017 deed de politie al eens een inval bij Suri-Change vanwege witwassen. Toen werd de samenwerking opgeschort, maar later weer hervat.

De duurzaamheidsclaims die Primark op grote posters in zijn eigen Nederlandse winkels doet, zijn misleidend. Tot dat oordeel komt de Reclame Code Commissie.

De kledingketen heeft op posters teksten geplaatst als "De CO2-uitstoot met 50% verminderen. Zodat de planeet vrij kan ademhalen" en "Biologisch, gerecycled, duurzaam en betaalbaar katoen". Volgens de commissie wordt hiermee ten onrechte de indruk gewekt dat dit op dit moment al de situatie is bij Primark, terwijl het gaat om een streven voor de toekomst.

Op de posters nuanceert Primark dat wel, maar dat staat in dusdanig kleine letters, dat de consument dat volgens de commissie gemakkelijk kan ontgaan. Bovendien zijn er twijfels bij de haalbaarheid van sommige claims. Zo wil Primark in 2027 de uitstoot gehalveerd hebben, blijkt uit de kleine letters, maar ontbreekt daar volgens de commissie een concreet stappenplan voor.

Een bewering over het niet meer gebruiken van wegwerpplastic vond de commissie op dezelfde manier misleidend.

Ook oordeelde de commissie over een poster waarop stond "Wij maken onze kleding circulair. Zodat de wereld blijft draaien." Deze poster bevatte weer in kleine letters de tekst dat kleding in 2027 recyclebaar zal zijn, maar ook daarvan zegt de commissie dat die nuancering de consument waarschijnlijk zal ontgaan. Daarnaast vindt de commissie dat Primark niet duidelijk genoeg maakt dat 'circulair' in deze context 'recyclebaar' betekent.

De zaak werd bij de commissie voorgedragen door de duurzame modeactivist Sara Dubbeldam. Primark gaat tegen de uitspraak in beroep. "Onze doelstellingen zijn realistisch, haalbaar en worden duidelijk gecommuniceerd, onder meer door middel van een jaarlijks rapport", zegt een woordvoerder tegen Modeplatform Fashion United.

Zolang het beroep loopt, hoeft de keten sowieso niets aan te passen. Als de uitspraak echter ook in hoger beroep blijft staan, dan kan de commissie aan de toezichthouder Autoriteit Consument & Markt (ACM) vragen om in te grijpen.

Ook kan de uitspraak houvast geven bij bijvoorbeeld een civiele rechtszaak die kan volgen. Advocaat Laura van Gijn van advocatenkantoor De Roos, dat namens Dubbeldam naar de commissie ging, zegt dat naar de civiele rechter stappen "zeker de overweging waard is".

Het komt vaker voor dat kledingmerken en winkelketens consumenten niet goed voorlichten over de duurzaamheid van hun producten. Zo sprak de ACM vorig jaar nog Decathlon en H&M aan op het gebruik van de termen 'ecodesign' en 'conscious' zonder dat ze uitleg gaven wat ze daarmee bedoelden. Er werden geen sancties opgelegd omdat beide bedrijven beloofden voortaan consumenten duidelijker te informeren en in totaal 900.000 euro doneerden aan verschillende duurzame doelen.

Vrouwen in IJsland hebben vandaag voor 24 uur het werk neergelegd uit protest tegen de loonkloof. Ze vinden dat het in IJsland, maar ook daarbuiten, veel te lang duurt voordat iedereen gelijk wordt beloond. Ook premier Jakobsdottir doet mee aan de staking.

"Het zou zomaar 300 jaar kunnen duren voordat er wereldwijd gendergelijkheid is", zei de premier tegen de publieke radiozender Ras 1. Ze verwacht dat haar vrouwelijke collega's in het kabinet vandaag ook thuisblijven.

De IJslandse vakbonden, die de staking organiseerden, roepen vrouwen en non-binaire personen op om betaald en onbetaald werk, zoals huishoudelijke klusjes, vandaag te weigeren.

Over het hele eiland zijn scholen en bibliotheken deels of helemaal gesloten. In ziekenhuizen is alleen de spoedeisende hulp open. Verder worden hotelkamers niet schoongemaakt, zijn er vertragingen in het openbaar vervoer en maakt de publieke omroep minder uitzendingen op radio en televisie.

Grote delen van het centrum van de hoofdstad Reykjavik zijn afgesloten voor verkeer vanwege een demonstratie.

IJsland is al veertien jaar het meest progressieve land op de genderkloofindex van het World Economic Forum. Toch zijn er beroepen waarin vrouwen zeker 20 procent minder verdienen dan mannen, blijkt uit data van het IJslandse statistiekbureau.

"We worden een gelijkheidsparadijs genoemd, maar er zijn nog steeds grote verschillen in beloning tussen de seksen", zegt een van de organisatoren van de staking tegen persbureau Reuters. "Sectoren waarin veel vrouwen werken, zoals de zorg en de kinderopvang, worden nog steeds ondergewaardeerd en onderbetaald."

Het is voor IJsland de eerste volledige stakingsdag sinds 1975. Op 24 oktober van dat jaar was er ook een grote staking van vrouwen. 90 procent weigerde te werken, schoon te maken of voor de kinderen te zorgen, uit protest tegen discriminatie op de werkvloer. Een jaar later werd een wet aangenomen die gelijke rechten voor alle geslachten zou moeten garanderen.

Bedrijven ontwijken de regels die zijn bedoeld om het gebruik van wegwerpplastic te verminderen. De doelen om de hoeveelheid plastic zwerfafval te verminderen dreigen daardoor niet te worden gehaald, waarschuwt de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) in een rapport dat vandaag is aangeboden aan de Tweede Kamer. Demissionair staatssecretaris Heijnen zegt in een reactie de signalen van de inspectie serieus te nemen.

Vorige week meldde de NOS al dat de inspectie voorafgaand aan de invoering van de regels negatief oordeelde over de uitvoerbaarheid, haalbaarheid en fraudebestendigheid ervan.

Het gaat om een heel pakket aan regels om het gebruik van herbruikbare verpakkingen te stimuleren dat sinds 2021 stapsgewijs wordt ingevoerd. Op die manier moet er minder plastic in het zwerfafval komen. Elke dag gooien we in Nederland 19 miljoen plastic bakjes en bekers weg.

Onderdeel hiervan is de omstreden toeslag op plastic wegwerpbakjes en -bekers. De Tweede Kamer nam vorige week nog een motie aan om die toeslag af te schaffen.

Volgens de ILT maken bedrijven handig gebruik van ontwijkmogelijkheden in de regelgeving en richten ze zich nog altijd vooral op wegwerpverpakkingen. Wat de bedrijven doen is niet illegaal, maar wel ongewenst, stelt de organisatie die verantwoordelijk is voor de handhaving.

Zo vervangen ze harde plastic verpakkingen, waar supermarkten een toeslag voor moeten rekenen, door 'zachte' plastic wikkels. Het gaat dan bijvoorbeeld om eenpersoonsporties noten, salade, fruit of snoepgroenten. Verder zijn er steeds meer drankkartons te vinden in de schappen, om statiegeld op blik en kleine flesjes te ontwijken.

Voor producenten van sappen, siropen, zuiveldranken en alcoholische dranken is het juist aantrekkelijker om plastic flessen te gebruiken als verpakking, omdat daarop voor hen geen statiegeldverplichting zit. Die geldt nu alleen voor water- en frisdrankflesjes. Als ze het in blik doen, moeten ze juist wél statiegeld rekenen.

Ook passen bedrijven producten als plastic rietjes, borden en bestek minimaal aan om ze vervolgens als herbruikbaar te presenteren, stelt de inspectie. Terwijl het gebruik in de praktijk eenmalig is.

In een Kamerbrief noemt demissionair staatssecretaris Heijnen de bevindingen van de inspectie zorgelijk. Ze worden meegenomen in de evaluatie van de wetgeving volgend jaar. Ze schrijft verder "expliciet" te kijken naar de verschuiving van het gebruik van harde plastics naar zachte. Onderzocht wordt "op welke wijze we deze kunnen stoppen".

Voor milieuorganisatie Recycling Netwerk Benelux zijn de conclusies van de inspectie geen verrassing. "Net als de ILT hebben wij al vroeg gewaarschuwd voor de zwaktes in de wetgeving", zegt Suze Govers in het radioprogramma Nieuws en Co. "Als de waarschuwingen vanuit de milieuhoek en de ILT serieus waren genomen, had de wet er wel anders uitgezien."

Dat de regels zo makkelijk te omzeilen zijn, heeft mogelijk te maken met de sterke lobby vanuit de verpakkingsindustrie, zegt Govers. "Maar uiteindelijk is het wel de regering die de wetgeving maakt."

Streamingdienst Viaplay heeft op het allerlaatste moment de publicatie van de kwartaalcijfers uitgesteld. Volgens het bedrijf, dat in Nederland onder meer de Formule 1-races uitzendt, lopen er op dit moment nog belangrijke gesprekken over de toekomst van het bedrijf.

Zo praat het Zweedse bedrijf met aandeelhouders en geldschieters over een mogelijke herstructurering. Ook is het bedrijf bezig onderdelen te verkopen.

Viaplay zit al enige tijd in de problemen. Het lukt het Zweedse bedrijf niet om de grote investeringen in programma's en sportlicenties terug te verdienen. Vorig kwartaal leed de streamingdienst daardoor een verlies van omgerekend 6,5 miljoen euro.

Volgens het bedrijf is er inmiddels al een aantal stevige maatregelen genomen. Zo is het aantal werknemers met 30 procent teruggebracht en heeft het bedrijf zich uit meerdere landen teruggetrokken. Ook is een aantal eigen producties stilgelegd.

Door de problemen kelderde de beurswaarde van Viaplay deze zomer. Vandaag staat, een uur na de opening van de Zweedse beurs, het aandeel opnieuw zo'n 17 procent lager.

Wanneer aandeelhouders meer horen over de prestaties van het bedrijf in het derde kwartaal is nog onduidelijk. Viaplay zegt de kwartaalcijfers uiterlijk 28 november te publiceren.

Ondanks de nog altijd krappe arbeidsmarkt werkten het afgelopen kwartaal een stuk minder uitzendkrachten via Randstad. Het gaat in Nederland om een daling van 63.000 naar 51.000 werknemers, blijkt vandaag uit de kwartaalcijfers van het uitzendconcern. Dat is bijna 20 procent.

De krimp zit vooral in sectoren waar vorig jaar, vlak na de coronacrisis, juist heel veel vraag naar mensen was. "Dat zien we met name in de transport en logistiek en de e-commerce", zegt bestuursvoorzitter Jeroen Tiel van Randstad Groep Nederland. "Maar we zien ook heel duidelijk een teruggang bij IT-diensten en financiële diensten."

De Nederlandse situatie is geen uitzondering. Over de hele linie is de omzet van Randstad vergeleken met een jaar eerder gedaald, voor het derde kwartaal op rij. Waar vorig jaar rond deze tijd wereldwijd nog zo'n 650.000 mensen via Randstad tijdelijk werk hadden, zijn dat er nu nog een kleine 600.000.

Opvallend is dat het aantal vacatures volgens Randstad wel toeneemt. Tiel spreekt van een recordaantal. "Het aantal vacatures neemt toe, maar dat wil niet zeggen dat er groei is in de werkgelegenheid. Het kost de BV Nederland nog steeds veel moeite om de juiste mensen op het juiste moment te vinden."

De omzet van het concern daalde afgelopen kwartaal met 8 procent naar ruim 6 miljard euro. De nettowinst komt met 190 miljoen euro ongeveer een vijfde lager uit. In oktober ziet het bedrijf vooralsnog geen verbetering.

De Chinese oud-medewerker van ASML die vorig jaar bedrijfsgeheimen stal, vertrok daarna naar Huawei. Dat meldt dagblad NRC op basis van meerdere bronnen rondom ASML.

De Nederlandse chipfabrikant maakte dit voorjaar al bekend dat er sprake was van bedrijfsspionage, maar meldde niets over een overstap van de oud-medewerker naar het Chinese technologiebedrijf Huawei. In een briefing aan beleggers omschreef ASML-topman Peter Wennink de gestolen informatie als "één stukje van een puzzel waarvan je de doos niet hebt".

De bedrijfsspionage ligt gevoelig. De Verenigde Staten hanteren zware exportbeperkingen voor China met betrekking tot chips. Door de sterke bemoeienis van de Chinese overheid zouden de Chinese techbedrijven een oneerlijke concurrent vormen voor de Amerikaanse bedrijven.

Ook Nederland en ASML staan onder zware druk van de VS om niet samen te werken met China. Zo levert ASML geen machines en bepaalde onderdelen niet meer. Hierdoor kan China vooralsnog nog niet de meest geavanceerde chips maken.

ASML laat weten niet te reageren op het bericht over de overgestapte medewerker.

Philips weet het herstel van vorig kwartaal voort te zetten. Het bedrijf, vooral actief op het gebied van medische technologie, behaalde in het derde kwartaal een omzet van 4,5 miljard euro, 11 procent meer dan een jaar eerder. Volgens Philips-topman Jakobs heeft dit vooral te maken met een betere toelevering van apparaten aan ziekenhuizen en consumenten.

Ook ligt een geplande kostenbesparing op schema. Inmiddels zijn 7500 van de geplande 10.000 mensen ontslagen of herplaatst. Verder zijn de kosten voor onderzoek en innovatie naar beneden gebracht. In de afgelopen drie maanden is daarmee 258 miljoen euro bespaard, meldt het bedrijf.

Wel is de orderportefeuille kleiner geworden; er kwamen 9 procent minder nieuwe opdrachten binnen dan in hetzelfde kwartaal een jaar geleden. Volgens Philips heeft dat vooral te maken met minder orders uit China. Bestuursvoorzitter Jakobs: "China heeft maatregelen genomen die ervoor zorgen dat de markt krimpt."

Wel vertrouwt Philips erop dat de markt zich herstelt: "Het gaat om 1,3 miljard mensen en een enorme populatie die ouder wordt. Er is meer zorg en technologie nodig." Vorige week vierde Philips 100 jaar handelsrelaties met China.

Philips zegt dat het terugroepen van apneu-apparaten de hoogste prioriteit behoudt. Het bedrijf is verwikkeld in een juridische strijd hierover: door losgekomen stukjes schuim zouden gebruikers van de apparaten gezondheidsschade hebben opgelopen. Er staan het bedrijf nog langdurige rechtszaken in Amerika en Europa te wachten, waarbij het mogelijk om miljardenclaims gaat.

Philips zelf trekt vooralsnog de conclusie dat er geen aanwijsbare gezondheidsschade is door toedoen van de apparaten. Jakobs: "Wat onze test tot nu toe heeft laten zien, is dat er geen veiligheidsrisico voor de patiënten is die onze producten hebben gebruikt." De Amerikaanse toezichthouder FDA vindt dat Philips het onderzoek nog niet grondig genoeg gedaan heeft.

Vorige maand publiceerde NRC dat Philips jarenlang klachten over de slaapapneu-apparaten verzweeg. Philips CEO Jakobs ontkent dit: "Wij hebben de klachten aangemeld en daar hebben we op geacteerd. Dit is ook de aanleiding geweest voor de terugroep."

Afgelopen zomer werd bekend dat de Italiaanse miljardairsfamilie Agnelli, bekend van Fiat, 15 procent van de aandelen van Philips kocht.

Volgens Philips heeft deze ontwikkeling het bedrijf goed gedaan. Jakobs: "Dit is sterke steun voor ons. Er is een enorm vertrouwen uitgesproken door 3 miljard te investeren."

"English, please?" In de horeca in de grote steden is het al langer gangbaar. Maar als je het idee hebt dat je ook in winkels vaker medewerkers aantreft die geen Nederlands spreken, dan kan dat kloppen.

Verschillende grote winkelketens zeggen medewerkers te verwelkomen die het Nederlands (nog) niet machtig zijn. Niet alleen vanwege de krapte op de arbeidsmarkt, maar ook voor de diversiteit, blijkt uit een rondgang van de NOS.

Bij Zeeman was Nederlands een vereiste, maar dit jaar veranderde dat. "Sinds de arbeidsmarkt zo krap is geworden is Nederlands geen harde eis meer", aldus een woordvoerder. "Dit geeft ons iets meer ruimte; we kunnen wat makkelijker mensen plaatsen."

Niet-Nederlandstaligen worden alleen ingezet als de filiaalbeheerder Engels kan spreken. "Die moet procedures kunnen overdragen en instructies kunnen geven, ook vanwege de veiligheid."

Zeeman schat dat nu minder dan 1 procent van medewerkers met klantcontact geen Nederlands spreekt.

Ook Hema zet Engelstaligen in. "Er is schaarste op de arbeidsmarkt. Onze filiaalmanagers zorgen ervoor dat er een goede balans is tussen Nederlands- en Engelssprekende medewerkers. In de steden zijn meer Engelssprekende klanten, dus ook meer Engelssprekende medewerkers. Het is belangrijk dat ons winkelpersoneel een afspiegeling vormt van de maatschappij."

Ook bij Plus-supermarkten kan je Engelstalige medewerkers tegenkomen, hoewel de keten een voorkeur heeft voor Nederlandstaligen. "Wanneer voor een vacature een geschikte kandidaat Engels spreekt, kan het voorkomen dat we die aannemen. In stedelijke gebieden is dit het meest gebruikelijk, omdat we daar meer niet-Nederlandstalige klanten hebben."

In kleinere, zelfstandige winkels is Nederlands meestal wel een vereiste. Althans in Utrecht, blijkt uit een rondgang langs zaken in de binnenstad. Maar dat geldt ook niet overal daar.

Zo werkt de Britse Florence Mitchell-Green in cadeauwinkel 'It all starts with a Postcard'. "Ik begin altijd in het Nederlands en dat werkt 80 procent van de tijd. Maar als mensen een specifieke vraag hebben, moet ik overschakelen naar Engels."

"Meestal is dat prima. Als iemand geen Engels kan, proberen we het toch weer in het Nederlands en gebruik ik Google Translate voor specifieke woorden. Omdat ik altijd in het Nederlands begin, heeft men ook de indruk dat ik mijn best doe, dat helpt wel."

Iets verderop, bij kledingzaak Katoenfabriek, vertelt mede-eigenaar Yvette van Middelkoop dat ze het prima vindt om ook niet-Nederlandstaligen in de winkel te hebben staan. "Het is ook wel heel fijn om met die mensen te werken. Het is echt zelden dat een klant geïrriteerd is of zegt 'maar ik kan helemaal geen Engels'. En er is altijd iemand die Nederlands praat, dus dan springt diegene in en vertaalt of neemt het over. Dus er is eigenlijk nooit een probleem."

Bij Jumbo-supermarkten is Nederlands ook geen voorwaarde. "We streven naar diversiteit in de volle breedte en geloven in een cultuur waarin collega's verschillend zijn. Zeker in grootstedelijke gebieden zie je dat ook een deel van onze klanten liever in het Engels communiceert. Uiteraard zorgen we er voor dat er altijd Nederlands sprekende collega's aanwezig zijn."

Action zegt een personeelsbestand na te streven "dat een afspiegeling is van onze diverse klantenkring". "We verwelkomen iedereen, inclusief Engelstalige medewerkers. Voorop staat dat onze klant altijd te woord gestaan kan worden in de landelijke taal. Daarom worden Engelstaligen voornamelijk ingezet als vulploegmedewerker."

Ahold zegt dat bij Albert Heijn al een hele tijd medewerkers Nederlands of Engels mogen spreken. Bij drogisterijketen Etos en slijterij Gall & Gall is Nederlands wel een voorwaarde, "vanwege de adviesfunctie". Drogisterijmedewerkers moeten bijvoorbeeld uitleg geven over medicijnen.

Hetzelfde geldt bij Kruidvat. "Om klanten goed te kunnen helpen en adviseren", aldus een woordvoerder. "Hier zijn wel eens uitzonderingen op. Zo hebben we met gemeente Amsterdam een samenwerking gehad om mensen uit Oekraïne een baan aan te bieden."

Lidl zegt Engelstalige medewerkers aan te nemen vanwege het diversiteits- en inclusiebeleid en ook de huidige arbeidsmarkt. "In verband met klantvriendelijkheid hebben wij wel de voorkeur dat we klanten in het Nederlands te woord kunnen staan. Echter in een uitzonderlijke situatie is dit niet het geval."

Aldi zegt dat het bij een grotere teamsamenstelling mogelijk is om "enkele medewerkers in te zetten met minimaal een Engelse taalbeheersing". Ook Aldi merkt "de behoefte van klanten om in een andere taal dan Nederlands te communiceren".

Bouwmarkt Gamma wil toch wel echt Nederlandstalig personeel. "We vinden het van groot belang dat verkoopmedewerkers helder advies kunnen geven over een klus. Dat lukt eigenlijk alleen goed in het Nederlands."

De keten erkent dat het zo wel moeilijker is om mensen te vinden. "Werving is een continue uitdaging. Maar dat betekent niet dat we onze eisen loslaten. We vinden het van evident belang dat personeel alles snapt en leest en alle Nederlandse handboeken en instructies begrijpt."

Gamma heeft wel eens een uitzondering gemaakt. In een zeer beperkt aantal bouwmarkten werken Oekraïense vluchtelingen onder begeleiding.

Concurrent Praxis staat er ietsje anders in. Ook daar vinden ze het essentieel dat personeel klus- en bouwadvies kan geven. "Op minder dan een procent na zijn collega's de Nederlandse taal machtig. Voor mensen die de taal nog niet machtig zijn (en dat wel graag willen) hebben we in grotere winkels de mogelijkheid om te werken met een buddy-systeem. We zien in regio's ook voordelen als medewerkers meerdere talen spreken, bijvoorbeeld Nederlands en Pools."

De failliete winkelketen Big Bazar maakt geen doorstart. Dat hebben de curatoren laten weten.

Van de twintig geïnteresseerden die zich na het faillissement hadden gemeld, hebben tien gegadigden een bod uitgebracht. De biedingen waren enkel voor de resterende voorraden van de winkel. Er was "geen reële" bieding voor een doorstart. De curatoren vonden de biedingen voor de voorraden ook nog te laag, waardoor ze zijn afgewezen.

De curatoren zeggen het te betreuren dat er geen interesse is in een gehele of gedeeltelijke doorstart van de keten. Het personeel is inmiddels op de hoogte gebracht. De komende periode zal de voorraad uit de Big Bazar-winkels worden uitverkocht, met korting.

Big Bazar werd op 26 september door de rechtbank Amsterdam failliet verklaard. De koopjesketen kampte met langlopende huurachterstanden, wanbetalingen aan leveranciers en een belastingschuld van bijna 10 miljoen euro.

Volgens Big Bazar zijn de problemen ontstaan door de naweeën van de coronacrisis, te hoge huren voor winkelpanden en teruglopende klandizie door economische tegenwind.

Particuliere verhuurders hebben tot nu toe nauwelijks gebruik gemaakt van een belangrijke subsidie om huurhuizen te verduurzamen. Tot nu toe is zo'n 3 miljoen euro van de beschikbare 152 miljoen euro aangevraagd, dat is zo'n 2 procent.

Het gaat om de zogeheten Subsidieregeling Verduurzaming en Onderhoud Huurwoningen, die tot eind 2025 aan te vragen is. Hiermee kunnen verhuurders een bijdrage van maximaal 6000 euro per woning krijgen om spouwmuren te laten isoleren, nieuw glas te laten plaatsen, of een energiezuinig ventilatiesysteem te laten installeren.

De subsidie dekt niet de gehele investering, omdat per vierkante meter glas of spouwmuur een maximumbedrag is vastgesteld. De kosten voor de verhuurder zijn dus een veelvoud daarvan.

"Aan onze voorlichting heeft het in ieder geval niet gelegen, want we hebben al onze leden erover geïnformeerd", zegt Kavish Partiman van Vastgoed Belang, de belangenvereniging voor verhuurders. "Maar de prikkel om te investeren is voor verhuurders weg door alle recente maatregelen van het kabinet."

Daarmee doelt de belangenclub onder meer op de sterk verhoogde vermogensbelasting op huurwoningen. Daarnaast gaat volgend jaar mogelijk de nieuwe wet betaalbare huur in, waardoor veel woningen onder een maximale huurprijs gaan vallen. De huurprijs wordt berekend op basis van een puntenstelsel. Alleen als een woning meer dan 186 punten heeft, hoeft de verhuurder geen maximale huurprijs aan te houden.

In dat puntenstelsel zou het extra aantrekkelijk moeten zijn om te verduurzamen: voor woningen met energielabel A en B mogen verhuurders vanaf volgend jaar meer huur vragen, terwijl ze met een slechte label juist aftrek op die maximale prijs krijgen krijgen. Maar voor veel verhuurders is het desondanks de investering uiteindelijk toch niet waard.

"Ik heb drie woningen met energielabel E, maar ze hebben al dubbel glas", vertelt een verhuurder die anoniem wil blijven. "De maatregelen die ik nu moet nemen zijn een stuk ingrijpender. Maar daarmee kom ik nog altijd niet boven de maximale huurprijs van 1100 euro uit. Het heeft dus geen zin om te investeren, want de huur die ik mag vragen blijft gezien de kosten te laag."

Ook verhuurder Paul Uijtewaal vindt het verduurzamen van zijn appartement met energielabel E een veel te grote investering. "Het appartement zit in een complex, maar andere particuliere wooneigenaren willen nog geen maatregelen nemen. Dus nu moet ik in mijn eentje gaan verduurzamen, omdat ik als enige verplicht word."

Uijtewaal liet al eerder aan de NOS weten dat hij daarom zijn woningen verkoopt zodra een huurder eruit gaat. Inmiddels staat zijn eerste woning in de verkoop.

De Woonbond, die opkomt voor de belangen van huurders, is ontevreden met de verduurzamingsresultaten. "Zelfs met een subsidieregeling komt de verduurzaming van de particuliere sector niet op gang", zegt een woordvoerder. "Het betekent dat huurders deze winter opnieuw niet geholpen zijn en dat voor hen de energierekening hoog blijft."

De belangenvereniging zou vooral graag zien dat dubbel glas verplicht wordt, of dat enkel glas een officieel gebrek wordt, zodat huurders naar een rechter kunnen stappen.

Het ministerie van Binnenlandse Zaken laat in een reactie weten dat vooral kleine particuliere verhuurders niet altijd op de hoogte zijn van de bestaande subsidieregelingen en het puntenstelsel. Daarom gaan ze beide punten "op korte termijn breder onder de aandacht brengen".

China draait de kraan voor zeldzame grondstoffen vanaf 1 december verder dicht. Het ministerie van Handel besloot vandaag dat de export van grafiet vanaf die datum wordt beperkt. Deze grondstof is cruciaal voor de productie van batterijen voor elektrische auto's.

De maatregel is volgens China nodig voor de nationale veiligheid en het "beschermen van de belangen" van het land. China is veruit de grootste producent van grafiet ter wereld. Zo'n twee derde van alle grafietproductie komt uit Chinese mijnen.

De restricties op de grafietexport passen in de handelsbeperkingen die China en de Verenigde Staten plus de Europese Unie elkaar opleggen. Brussel overweegt een extra heffing op elektrische auto's uit China, omdat die door overheidssubsidies oneerlijk zouden concurreren met Europese stekkervoertuigen.

Daarnaast woedt er een chipoorlog met China. Als reactie op een besluit van het Westen om gevoelige chiptechnologie te exporteren, zette China een rem op de export van zeldzame grondstoffen: