Op de bouwplaats een robot die helpt met gaten boren, drones die bouwinspecties doen of een 360-gradencamera die de voortgang van een bouwproject volgt. Zulke toepassingen presenteerde het kabinet drie jaar geleden als belangrijke oplossingen voor grote personeelstekorten. Maar automatiseren en innoveren in de bouw is een proces van lange adem, zien deskundigen.

De bouw is van oorsprong een traditionele sector waar vooral mensen het werk doen. Maar er zijn niet genoeg handen. "De arbeidsproductiviteit in de bouw is sinds het jaar 2000 eigenlijk maar ternauwernood gestegen", zegt Jan van der Doelen, sectorspecialist bij ING. Hij ziet digitale toepassingen stilletjes aan wel meer gemeengoed worden, maar de bouw loopt nog achter op de industrie.

"Daar heeft robotisering veel meer vorm gekregen en is de productiviteit fors gestegen", zegt Van der Doelen. Hij ziet ook dat ondernemers door de krappe arbeidsmarkt wel moeten nadenken over hoe ze het werk beter en efficiënter kunnen uitvoeren. "De bouw moet op die manier door, anders gaan we grote productieproblemen krijgen", waarschuwt Van der Doelen.

Metselrobots

Door het grote tekort aan metselaars worden er hier en daar metselrobots ingezet. Het bedrijf Monumental heeft nu 15 metselrobots die muren tot 12 meter hoog kunnen bouwen. De robots kunnen op een dag zo'n 350 stenen verwerken. Dat zijn wel minder stenen dan een metselaar, die gemiddeld rond 600 stenen verwerkt.

"Maar bouwbedrijven zien wel de noodzaak, omdat het tekort zo gigantisch groot is", zegt commercieel directeur Stijn van Krimpen. En de start-up is ook nog bezig om de robots verder te ontwikkelen.

"We kunnen de snelheidsknop nog wat aandraaien, zodat we iets meer stenen per dag kunnen gaan leggen." Het bedrijf hoopt over vijf jaar te kunnen uitbreiden met honderden robots die ook buiten Nederland worden gebruikt.

Innovatie duurt lang

Het innovatieproces neemt veel tijd in beslag, ziet arbeidseconoom Ronald Dekker van onderzoeksinstituut TNO. Dat heeft ook te maken met hoe de bouw is georganiseerd. Bouwbedrijven werken met verschillende aannemers en dan zijn er ook weer bedrijven die het materiaal aanleveren.

"Als je op een innovatieve manier de bouw wil aanpakken, dan betekent het dat alle betrokken partijen daar ook achter moeten staan en dat vertraagt het proces", zegt Dekker. De arbeidseconoom zegt verder dat scholen die de aankomende bouwers opleiden ook onderdeel moeten zijn van dat proces. Er moet op een andere manier worden nagedacht, bijvoorbeeld over hoe je een huis geautomatiseerd gaat bouwen.

'Goed nadenken over robotisering'

Volgens robotica-expert David Abbink van de TU Delft is er veel potentie in de bouw, maar moet ook goed worden nagedacht hoe technologie wordt toegepast. "Het is geen silver bullet, koop maar een robot, zet die erin en hop, je hebt geïnnoveerd. Je verandert het werk en als je niet goed snapt wat de impact is op dat werk, kan het ook dat je het heel saai maakt. Dat je vervelend restwerk creëert voor mensen."

Robots zijn dus niet het doel, maar een middel: "Als je iets structureels wilt doen aan personeelstekorten, moet je innoveren richting aantrekkelijk werk."

Daar sluit Leontien de Waal, sectoreconoom Bouw bij ABN Amro zich bij aan. "Je kunt niet alleen een robot neerzetten. Die moet kunnen samenwerken met collega's van vlees en bloed." Ook zegt ze dat het moet passen in het bedrijfsproces, omdat bepaalde werkzaamheden in de bouw zich wat minder lenen voor automatisering en robotisering.

60.000 mensen

De Waal zegt ook dat de bouw niet meer kan stilzitten. " Eigenlijk zouden er de komende jaren 60.000 mensen bij moeten komen, maar waar gaan we die vandaan halen?" Zo moeten er meer woningen gebouwd worden, moeten gebouwen gerenoveerd worden en nieuwe wegen worden aangelegd. En daarom is de technologie hard nodig, vindt ze.

Maar technologie en innovatie zullen de vakmensen niet compleet vervangen. "Er blijven altijd mensen op de bouwplaats, het zal meer een combinatie van mens en technologie worden."

Er is opluchting, maar blijdschap overheerst niet na het sluiten van de deal tussen de VS en de EU. Vlak voor de deadline kwamen de Amerikaanse president Trump en voorzitter van de Europese Commissie Ursula von der Leyen er zondagavond toch met elkaar uit.

De VS gaat importheffingen van 15 procent hanteren voor goederen uit de Europese Unie, met uitzondering van een aantal producten. Het Amerikaanse importtarief van 15 procent geldt niet voor staal en aluminium. Die heffing blijft volgens Trump 50 procent.

Zo werd de deal gepresenteerd:

"Uiteraard waren geen tarieven beter geweest", reageert demissionair premier Schoof op X. "Maar deze overeenkomst brengt meer duidelijkheid voor onze bedrijven en meer stabiliteit op de markten. Het is nu zaak om de afspraken zo snel mogelijk uit te werken."

Ook demissionair staatssecretaris Hanneke Boerma van Buitenlandse Handel schrijft op X opgelucht te zijn over de deal, maar zegt dat het akkoord niet ideaal is. "Het kabinet pleit er daarom voor dat de Europese Commissie de komende tijd blijft onderhandelen met de VS over verdere verlaging van heffingen en afspraken over onze economische samenwerking."

Einde aan onzekerheid

"Het is fijn dat er een deal is, en dat we hier nu meer zekerheid mee hebben", zegt ING-econoom Bert Colijn. Trump dreigde met hogere heffingen, dus het is volgens Colijn goed dat de deal op een lager tarief landde. "15 procent is beter dan 30, en het is voor beide partijen beter dat ze eruit zijn. Aan de andere kant is de situatie wel slechter dan voor 2 april. Dus geweldig is het niet."

Volgens Colijn is een akkoord voor bedrijven vooral fijn. "Je zag de afgelopen tijd dat de handelscijfers op en neer schoten door de onzekerheid. Deals bij bedrijven gingen niet door of projecten werden niet gestart."

Dat beaamt werkgeversorganisatie VNO-NCW. "Met het sluiten van het handelsakkoord tussen de Europese Unie en de Verenigde Staten komt er voorlopig een einde aan de onzekerheid voor bedrijven. Tegelijkertijd blijft een algemeen tarief van 15 procent op alle Europese producten een bijzonder pijnlijke maatregel voor ondernemers."

Hoewel de EU het liever anders had gezien, bleef voor staal en aluminium een heffing van 50 procent staan. Die sectoren zullen flink geraakt worden, zegt econoom bij de Rabobank Lize Nauta. "Dat is iets wat in de industrie wel gevoeld gaat worden. Toch zien bedrijven die gespecialiseerde producten maken de vraag naar hun product de afgelopen tijd nog niet afnemen."

De auto-industrie krijgt wel te maken met een lager tarief. De tarieven worden verlaagd van 27,5 procent naar 15 procent. Dat heeft vooral gevolgen voor Duitsland, waar de auto-industrie een belangrijk onderdeel is van de economie.

De Duitse bondskanselier Merz reageert dat de deal tussen de EU en de VS nog steeds een zware klap is voor die auto-industrie, maar volgens hem voorkomt die wel een handelsoorlog. "Met dit akkoord is een handelsconflict voorkomen, iets wat de exportgerichte Duitse economie hard zou hebben getroffen", aldus Merz in een verklaring.

Voor andere producten geldt een uitzondering van 15 procent, waaronder vliegtuigen en vliegtuigonderdelen, chipapparatuur, sommige landbouwapparaten en bepaalde chemicaliën. Von der Leyen zei na de ontmoeting dat ze haar best gaat doen om meer producten aan de lijst toe te voegen.

Akkoord met 'grove pennenstreken'

Het akkoord is volgens Trump "de grootste deal ooit". Toch is er volgens Colijn nog veel onduidelijk. "Normaal gesproken is een handelsakkoord echt heel gedetailleerd. Nu is er nog veel onzeker, want er is nog niet getekend." Het is nu dus duidelijk wat het tarief is, maar de details volgen later.

Lichtgrijs, donkergrijs, vuilnisbakkengrijs, chocoladebruin, goudbruin, crème, zwart in allerlei tinten: wie goed naar de auto's op de Nederlandse wegen kijkt, ziet weinig kleur. Grijzigheid voert de boventoon, lijkt het.

Cijfers van het CBS leren dat die indruk ook klopt. Om een paar voorbeelden te noemen: in 2000 reden er in ons land 1,1 miljoen grijze auto's rond, nu zijn dat er 3,1 miljoen. Aan het begin van deze eeuw telde ons land bijna 600.000 zwarte bolides, nu zijn dat er bijna vier keer zoveel: 2,2 miljoen.

Met een wagenpark van ruim 9 miljoen auto's betekent dat dus dat het merendeel inmiddels grijs of zwart is. In 2000 was het wagenpark 6,3 miljoen auto's groot, waarvan toen nog geen kwart zwart of grijs was.

En wie oude beelden bestudeert van bijvoorbeeld het Polygoonjournaal uit de jaren 70 en 80, ziet veel meer rood, blauw en zelfs de toen modieuze kleur oranje op de snelwegen.

Veilige kleuren

Leasemaatschappijen bepalen voor een groot deel de kleur van het Nederlandse wagenpark. Zij schaffen jaarlijks honderdduizenden nieuwe auto's aan en die komen op een bepaald moment ook weer als tweedehands op de markt.

Willemijne de Wit van leasemaatschappij Athlon Nederland heeft wel een verklaring voor die grijzigheid. "Het is een beetje saai ja. De leaserijder bepaalt natuurlijk de kleur. Bij onze zakelijke klanten zien we dat neutrale kleuren het meest worden gekozen. Veilige kleuren. Dat zijn dus zwart, grijs, blauw en wit", zegt ze. "Werkgevers hebben daar ook een rol in. Die willen een zakelijke, representatieve auto. Maar ik vraag me af: is een rode auto dan niet zakelijk en representatief?"

De Wit zegt ook dat werkgevers een gangbare kleur makkelijk vinden, zodat ze de auto makkelijk kunnen doorschuiven naar iemand anders. "Stel, ze zitten met een gele auto waar niemand anders in wil rijden... dat is wel een probleem dan."

Andere gehoorde argumenten: vuil is op een grijze auto bijna niet te zien en ook de restwaarde speelt soms een rol. Iemand kan een paarse of kanariegele auto hartstikke mooi vinden, maar misschien raak je die na vier of vijf jaar aan de straatstenen niet meer kwijt. Onverkoopbaar dus.

Milou Ket uit Purmerend, stylist-ontwerper met kleur als expertise, heeft het over kuddementaliteit. "Het is een beetje deprimerend hoor. Iedereen wil op elkaar lijken. Niemand durft met zijn hoofd boven het maaiveld uit te komen. En dan kiezen we blijkbaar voor grijs, terwijl kleur mensen zo gelukkig maakt, blijkt ook uit onderzoek. Wie een mooie, kleurige bos bloemen ontvangt, voelt zich gewoon prettiger."

Ze denkt wel dat er heel voorzichtig verandering op komst is. "Vooral bij de kleinere auto's, daar durft men toch wat meer. Rood zie ik veel, fel blauw, veel nuances groen." Volgens Ket zie je die overgang naar warmere kleuren ook in het interieur van huishoudens. "We zien zoveel narigheid om ons heen, in onze eigen omgeving willen we graag dat het gezellig is en vriendelijk. Een warme omgeving."

Liefde, passie, leven

Fiat nam in de zomer van 2023 het radicale besluit om te stoppen met de productie van grijze auto's. Door zijn modellen meer kleur te geven, wil het merk zijn Italiaanse roots benadrukken met kleuren geïnspireerd door zon, zee, strand en lucht.

Met veel bombarie nam topman Olivier François van Fiat toen - zittend achter het stuur van een nieuwe Fiat 600e - een duik in een oranje kleurenbad. "Italië is vreugde, optimisme, liefde, passie, het leven. Wat heeft grijs daarmee te maken? Helemaal niets", aldus François. Hij gruwelt van fabrikanten die massaal Duits grijs, Japans grijs en Frans grijs op de markt brengen: "Dat is een veilige keuze die altijd verkoopt. Daar willen wij dus van af."

En dan nog een broodjeaapverhaal: dat je meer premie betaalt als je een zwarte auto hebt. De waarheid: de kleur is niet van invloed op de verzekeringspremie. Volgens het Verbond van Verzekeraars is het ook niet bewezen "dat een auto met een felle kleur minder vaak is betrokken bij een ongeluk."

Ook de SWOV, het instituut voor wetenschappelijk onderzoek van de verkeersveiligheid, kent geen onderzoek in ons land dat wijst op een hoger ongevalsrisico vanwege de kleur van een auto.

Het afgelopen halfjaar vlogen flink meer passagiers van en naar Schiphol. Dat blijkt uit de halfjaarlijkse cijfers van de Schiphol Group, waar ook Rotterdam The Hague Airport, Eindhoven Airport en Lelystad Airport onder vallen.

In totaal vlogen er 33 miljoen reizigers via de Amsterdamse luchthaven. Dat zijn er een miljoen meer dan in de eerste helft van vorig jaar. Die miljoenen reizigers zaten in bijna 233.000 vluchten, en ook dat waren er meer dan in de eerste zes maanden van vorig jaar. Het aantal reizigers op de vliegvelden van Rotterdam en Eindhoven bleef stabiel met 1,1 miljoen en 3,3 miljoen reizigers.

Schiphol verwacht dat er aan het einde van het jaar bijna 70 miljoen passagiers via de luchthaven hebben gereisd. Dat is net iets minder dan het recordjaar van 2019. Toen waren er 71,9 miljoen reizigers.

Tarieven

In de eerste zes maanden boekte de luchthaven toch minder winst dan het jaar ervoor. Er bleef onder de streep 201 miljoen euro over, 10 miljoen minder dan vorig jaar. Volgens de luchthaven was de winst te danken aan het hogere aantal passagiers, een toename van het aantal vluchten en een deel kwam door hogere tarieven voor vliegtuigen die veel lawaai maken.

Die tarieven moesten er vanaf april voor zorgen dat vliegtuigen stiller vliegen. Volgens Schiphol hadden ze succes: inmiddels valt 30 procent van de toestellen die via Schiphol vliegen in die stille categorie. De luchthaven zegt zo een stuk minder lawaaierig te zijn geworden.

Nieuwe lounges, nieuwe tilliften

Naast de winst die Schiphol boekte, werd bijna 500 miljoen geïnvesteerd om de luchthaven te verbeteren. Zo kreeg het bagagepersoneel er honderden tilliften bij die het werk voor koffersjouwers lichter maken. En ook werd er geïnvesteerd in de reiziger: de lounges zijn vernieuwd, meer stoelen werden geplaatst en er openden nieuwe winkels en restaurants op de luchthaven,

President Trump heeft bakzeil moeten halen bij een nieuwe poging om de directeur van de Amerikaanse centrale bank (Fed) onder druk te zetten. Trump eist al maanden dat directeur Jerome Powell de rente verlaagt, omdat dat de economie zou aanjagen en zijn regering dan minder rente over de staatsschuld hoeft te betalen.

Powell vindt verdere renteverlaging niet verstandig. Hij wil eerst afwachten wat de gevolgen zijn van het economische beleid van Trumps regering en met name van de handelsoorlog die de president in gang heeft gezet.

Powell was de afgelopen tijd meermaals doelwit van persoonlijke aanvallen van Trump. Die noemde hem een "enorme loser" en "meneer te laat". Ook liet de president onderzoeken of hij Powell kon ontslaan. Dat bleek niet te kunnen: de Fed heeft een onafhankelijke positie, juist om te voorkomen dat politici het monetaire beleid gaan bepalen.

Renovatiekosten

Trump opende daarna opnieuw het offensief. Hij probeerde Powell de schuld in de schoenen te schuiven van uit de hand gelopen kosten bij de verbouwing van het hoofdkantoor en een ander Fed-pand in Washington.

Gisteren gaf Powell de president een rondleiding door zo'n project, samen met de Republikeinse senator Tim Scott, die de voorzitter is van de bankencommissie in de Senaat. Trump zag na afloop zijn kans schoon om Powell een nieuwe kostenoverschrijding te verwijten. De kosten zouden omgerekend niet 2,1 miljard, maar 2,6 miljard euro bedragen.

Aan het eind van de rondleiding wachtten journalisten:

Powell hoorde het hoofdschuddend aan. "Daar ben ik me niet van bewust", onderbrak hij Trump. "Dat is net bekend geworden", antwoordde Trump. Hij haalde een papier uit zijn binnenzak waarin de nieuwste cijfers zouden staan en gaf het aan Powell.

Powell zag direct waar de fout zat. "Je rekent de verbouwing van het Martin-gebouw mee", zei hij. "Je hebt een derde project toegevoegd. Dat was vijf jaar geleden. Dat is vijf jaar geleden voltooid."

Trump drong nog even aan, maar schakelde snel over naar de successen die hij zou boeken bij de onderhandelingen met andere landen over handelstarieven.

De Fed had eerder toegegeven dat de renovatiekosten die in 2022 op 1,6 miljard euro waren geraamd een half miljard euro hoger waren uitgevallen. Dat zou zijn gekomen door strengere veiligheidseisen en hogere materiaalkosten.

Chipfabrikant Intel schrapt het plan om in Duitsland een productielocatie te bouwen. Dat heeft het bedrijf bekendgemaakt bij de presentatie van de kwartaalcijfers. Het besluit is een grote tegenvaller voor Europa en voor de Duitse overheid, die met een miljardensubsidie het bedrijf wilde lokken.

Het gaat al langere tijd niet goed met Intel. De Amerikaanse chipfabrikant is een van de drie belangrijkste chipproducenten ter wereld, samen met het Taiwanese TSMC en het Koreaanse Samsung, maar het lukt het bedrijf maar niet om de concurrentie bij te benen. Eind vorig jaar moest topman Pat Gelsinger het veld ruimen.

De nieuwe topman, Lip-Bu Tan, kiest er nu voor om flink te snijden in geplande investeringen. Behalve in Duitsland gaat ook een kleiner project in Polen niet meer door. Intel zag in het tweede kwartaal zijn verlies oplopen naar 2,9 miljard dollar. De omzet bleef vrijwel gelijk in vergelijking met dezelfde periode vorig jaar.

Bredere Europese strategie

De Duitse chipfabriek was onderdeel van een bredere Europese strategie om meer productie op het Europese continent te krijgen. De behoefte hieraan was ingegeven door het grote chiptekort dat ontstond tijdens de coronapandemie. Europa is, net als de VS, in een sterke mate afhankelijk van productie in Azië. Met name Taiwan en China zijn op dit gebied belangrijke spelers.

EU-correspondent Ardy Stemerding:

"Het schrappen van de Intel-fabriek in Duitsland is heel vervelend voor de ambitie van de Europese Commissie, want de EU wil onafhankelijker worden, zeker ook als het gaat om chips. Te grote afhankelijkheid van andere landen heeft grote risico's. Dat zien we ook bij gas uit Rusland of kritieke grondstoffen uit China.

De Europese Commissie had zich als doel gesteld om het Europese marktaandeel in de chipsector te verdubbelen van 10 naar 20 procent in 2030. Het was vanaf het begin al duidelijk dat dat een enorme uitdaging zou worden. Niet alleen in Europa, maar wereldwijd worden er vele miljarden geïnvesteerd in nieuwe productielocaties. Intels fabriek was in het plan van de Commissie een belangrijk onderdeel. Nu dat wegvalt, zal het halen van dit doel nog ingewikkelder worden."

De Europese Commissie hoopte met de zogeheten Chips Act nieuwe productielocaties te kunnen realiseren. EU-landen konden het met subsidies extra aantrekkelijk maken om nieuwe fabrieken te openen. Met name Duitsland heeft hier gretig gebruik van gemaakt. De regering in Berlijn was bereid om tot wel 10 miljard euro aan subsidies neer te leggen om de fabriek in Duitsland te laten bouwen. Het totale project kost zo'n 30 miljard euro.

Wel fabriek van TSMC

Dat Intel nu definitief de stekker uit het project trekt, betekent dat de EU geen zicht heeft op een productieplek waar zeer geavanceerde chips geproduceerd worden. Dat was wel de grote wens, omdat het aan dergelijke productielocaties ontbreekt in Europa. Tegelijkertijd is dat ook niet zo vreemd: partijen die geavanceerde chips nodig hebben zitten buiten Europa. Dus waarschijnlijk zou die fabriek vooral voor klanten buiten Europa gaan produceren.

TSMC is nog wel bezig een fabriek in Duitsland te bouwen, maar die gaat zich richten op de productie van minder geavanceerde chips, bedoeld voor de autosector.

Duitsland-correspondent Charlotte Waaijers:

"Voor Duitsland is de definitieve afzegging bitter. Toen Intel de bouw van de fabrieken aankondigde, werd dat hier met gejuich onthaald. Het zou niet alleen goed zijn voor de Europese onafhankelijkheid van Aziatische fabrikanten, het moest ook laten zien dat Duitsland een aantrekkelijk vestigingsland is, zij het met veel subsidie.

De deelstaat waar de fabrieken zouden komen, investeerde in betere verkeersverbindingen en er liepen door het bedrijf gesteunde opleidingsprogramma's om personeel klaar te stomen. Het moest 3000 banen opleveren. Nu is de hoop dat een ander bedrijf dat gat kan vullen, maar dat is nog niet duidelijk.

Tegelijk is er ook opluchting in Duitsland, waar de herinnering aan batterijfabrikant Northvolt nog vers is. Die ging failliet, nadat de staat 600 miljoen euro had geïnvesteerd. Aan Intel heeft de regering bijna 10 miljard euro subsidie toegezegd. Dat geld verdwijnt nu niet in een fabriek die niet goed loopt."

De Volkswagen Groep heeft een zwaar halfjaar achter de rug. Het bedrijf dat naast Volkswagen ook merken als Audi, Cupra, Skoda en Porsche produceert, zag de winst met bijna 40 procent teruglopen naar 4,4 miljard euro.

Als belangrijkste oorzaak voor de winstval noemt het autoconglomeraat de Amerikaanse importheffingen. Daarnaast spelen de kosten voor reorganisaties bij onder meer Audi een rol en moest het bedrijf kosten maken vanwege strengere CO2-regels.

Wel haalde Volkswagen met de verkoop van auto's ongeveer evenveel binnen als dezelfde periode vorig jaar. Het gaat om een omzet van 158 miljard euro. Het bedrijf leverde met 4,4 miljoen voertuigen net iets meer auto's af dan in dezelfde periode een jaar eerder. Volkswagen wijst daarnaast op "significant" meer bestelde auto's in West-Europa, bijna 20 procent. De interesse was met name groot in elektrische auto's.

Tienduizenden ontslagen

De Europese automarkt heeft het al enige tijd zwaar. Bedrijven hebben last van concurrentie uit China, het omschakelen naar elektrisch rijden verloopt moeizaam en consumenten kopen minder snel een auto. Met name Volkswagen worstelt al maanden.

Vorig jaar leek het erop dat de situatie zo nijpend was dat er zelfs fabrieken gesloten zouden worden. Dat gebeurde uiteindelijk niet. Wel verdwijnen er de komende jaren 35.000 banen bij het bedrijf. Ook het afgelopen half jaar nam het aantal personeelsleden bij de Duitse fabrikant af.

Deze week meldde de andere Europese autogigant Stellantis, met merken als Citroën, Opel en Fiat, een verlies van 2,3 miljard euro. Ook daar spelen de Amerikaanse importheffingen een rol.

Ook bij het Amerikaanse Tesla gaat het niet goed. Het autobedrijf van Elon Musk ziet de verkoop van elektrische auto's teruglopen door Chinese concurrentie en afnemende populariteit in Europa.

Vorig jaar hadden meer huishoudens te maken met energiearmoede dan het jaar ervoor. Het ging om 510.000 huishoudens. Dat is 6,1 procent van alle huishoudens en bijna 180.000 huishoudens meer dan in 2023, hebben het Centraal Bureau voor de Statistiek en TNO berekend.

Van energiearmoede is sprake als een huishouden een laag inkomen heeft in combinatie met hoge energiekosten en/of een woning 'van slechte energetische kwaliteit'. Dat is een slecht geïsoleerde woning waar in de winter veel gestookt moet worden om 'm op temperatuur te krijgen.

Energiearme huishoudens gaven vorig jaar gemiddeld 11,5 procent van hun inkomen uit aan energie. Dat is meer dan het dubbele van wat alle huishoudens daaraan gemiddeld uitgeven.

Stopgezette compensatie

De energiearmoede steeg in 2024 vooral doordat een aantal steunmaatregelen van de overheid waren stopgezet. In 2022 stegen vooral de gasprijzen enorm. De overheid kwam toen met maatregelen om de hoge energiekosten te compenseren.

Huishoudens met een laag inkomen konden in 2022 en 2023 een energietoeslag krijgen van maximaal 1300 euro. En in november en december 2022 kregen alle huishoudens een compensatie van 190 euro op de energierekening. Daarna gold er in 2023 een energieplafond. Dat was een maximumprijs voor gas en elektra. Energiebedrijven werden gecompenseerd voor die maximumprijzen.

Die maatregelen hielpen enorm in het tegengaan van energiearmoede. Zonder dat overheidsingrijpen zou zo'n 9 procent van alle huishoudens in 2023 energiearmoede hebben ervaren. Met de maatregelen was dat maar 4 procent.

"In 2024 waren de energieprijzen lager dan tijdens de energiecrisis", zegt TNO-onderzoeker Anika Batenburg. "Maar ze liggen nog steeds wel structureel hoger dan voor de energiecrisis. Dat is dus ook een van de redenen waarom we die stijging van de energiearmoede zien."

Vaker onder alleenstaanden

Energiearmoede komt vaker voor onder alleenstaanden. "En mensen met een uitkering of een pensioen zien we ook vaker terugkomen", zegt Batenburg. "Zij wonen vaak in een huurwoning van een woningcorporatie."

Dat daar vaak energiearmoede is, komt niet doordat corporatiewoningen slechter geïsoleerd zouden zijn dan andere woningen. Dat is niet zo, maar mensen met een laag inkomen wonen vaak in een woning van een corporatie.

Volgens Batenburg is de meest structurele oplossing tegen energiearmoede het verduurzamen van woningen. "Als je woning goed geïsoleerd is en je bent van het gas af, dan heb je gewoon minder last van die hoge prijzen."

De bieren van Heineken keren binnenkort weer terug in de schappen van Jumbo. De brouwer en de supermarktketen hebben een akkoord bereikt over de inkoop van de bieren, bevestigen woordvoerders van de bedrijven aan vakblad Distrifood.

Een woordvoerder van Heineken meldt dat het voor de rest van het jaar commerciële afspraken met Jumbo heeft gemaakt. "Klanten kunnen binnen enkele weken weer uit het hele assortiment van Heineken kiezen bij Jumbo", laat een Jumbo-woordvoerder weten.

Jumbo en Heineken konden het lang niet eens worden over de inkoopprijzen van de bieren. Inkooporganisatie Everest, waar Jumbo sinds 2023 bij is aangesloten, stelde dat die prijzen te hoog waren en bestelde om die reden tijdelijk minder producten van Heineken.

Dat had lege schappen tot gevolg. Klanten van Jumbo grepen niet alleen mis als ze op zoek waren naar Heineken-bier. Ook andere merken van de brouwer zoals Amstel, Desperados, Texels en Birra Moretti waren niet of minder verkrijgbaar.

Rechtszaak

Om die reden spande Heineken in mei een kort geding aan tegen de supermarktketen. Volgens Heineken hield Jumbo zich met de 'boycot' niet aan gemaakte inkoopafspraken.

De rechter ging daar niet in mee. Volgens de rechtbank moest er een nieuwe overeenkomst gesloten worden over de inkoop van de bieren, omdat Jumbo zich bij Everest had aangesloten. Everest koopt ook in voor onder meer Duitse en Franse supermarkten.

De Europese Centrale Bank (ECB) laat de rente voorlopig op 2 procent. Hiermee komt een einde aan een reeks van renteverlagingen van het afgelopen jaar. Volgens de centrale bank zijn het "uitzonderlijk onzekere" tijden door het handelsconflict met de Verenigde Staten.

Geheel onverwacht komt de pauze niet. In juni verlaagde de ECB de rente nog naar 2 procent.

Door de rente te verlagen of te verhogen probeert de bank de Europese economie te sturen. Door de rente te verlagen wordt de economie aangejaagd. Met een lagere rente kunnen landen en bedrijven meer lenen en zo meer geld uitgeven, is de gedachte.

Door de Amerikaanse handelsheffingen kan de Europese economie verslechteren, maar het is nog niet duidelijk hoe hoog de heffing op Europese producten zal uitvallen. Op dit moment wordt nog druk onderhandeld door de VS en de EU. Het doel is om voor 1 augustus een handelsovereenkomst te sluiten.

De ECB wil daarom afwachten hoe de afspraken uitpakken. Het volgende rentebesluit is in september.

Prijsvechter Action blijft in binnen- en buitenland groeien. De winkel zag de omzet de afgelopen zes maanden met bijna 18 procent toenemen naar 7,3 miljard euro.

Afgelopen jaar opende de keten 125 winkels. Volgens topvrouw Hajir Hajji blijven mensen op zoek gaan naar koopjes "nu het economische klimaat nog steeds uitdagend is".

Ook in het buitenland krijgt het van oorsprong Nederlandse bedrijf steeds meer voet aan de grond. In totaal is de keten met budgetwinkels actief in dertien landen, waaronder Frankrijk, Spanje en Polen. In april opende de keten voor het eerst een winkel in Zwitserland en sindsdien zijn er nog vier Action-filialen bijgekomen in Zwitserland.

De prijsvechter opende begin juni de 3000e winkel, in Italië. De bedoeling is dat er binnenkort ook zaken in Roemenië opengaan. Action hoopt dit jaar gemiddeld elke dag een nieuw filiaal te openen. Het bedrijf is in handen van een Britse investeringsmaatschappij.

Vakantieparken worden allang niet meer alleen gebruikt voor vakanties. Bijna 60.000 mensen staan ingeschreven op een woonadres in een vakantiepark in Nederland, blijkt uit nieuwe cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Dat zijn er net iets meer dan begin 2024.

Permanent in een recreatiewoning wonen is verboden, maar mensen die de huisjes fulltime betrekken, kunnen vanwege de woningnood soms geen kant op. In werkelijkheid zal het aantal vakantiehuisbewoners dan ook nog hoger liggen. Uit angst voor handhaving van de gemeente staat een deel van hen niet ingeschreven op hun woonadres. De overheid gaat er op basis van eerder onderzoek vanuit dat het daadwerkelijke aantal 2 tot 2,5 keer zo hoog ligt.

Er is een aantal gemeenten dat een oogje dichtknijpt voor dit soort bewoners en dat is hoe demissionair minister Mona Keijzer voor Wonen het ook het liefste ziet. Afgelopen december vroeg ze gemeenten om niet op te treden tegen permanente bewoners van vakantiehuisjes, maar de meeste gemeenten stoppen liever niet met handhaven.

Ondertussen ligt er een nieuw plan van Keijzer om het wonen op een vakantiepark voor de komende tien jaar legaal te maken. Dat zou een tijdelijke oplossing voor de woningnood kunnen zijn, denkt ze. De legale status zou alleen gelden voor mensen die kunnen aantonen dat ze al sinds 16 mei 2024 in hun recreatiewoning wonen.

Bezwaren

Veel gemeenten zijn niet blij met dat plan en willen liever zelf in de hand houden of ze permanente bewoners van vakantiewoningen wel of niet toestaan.

De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) redeneert dat de verlichting van de woningnood maar marginaal is en dat er verwachtingen bij bewoners worden gewekt die niet kunnen worden waargemaakt. Het plan legt "een fors beslag op de ambtelijke en bestuurlijke capaciteit van de (meestal kleinere) gemeenten. Capaciteit die we beter kunnen inzetten voor andere prioriteiten zoals woningbouw".

Vakantieparken liggen vaak ook niet op een geschikte plek voor permanente bewoning, gaat de VNG verder, doordat ze bijvoorbeeld op afgelegen plekken liggen. "Ze liggen meestal op afstand van voorzieningen en zijn voor hulpdiensten moeilijk bereikbaar."

Ook de provincie Overijssel en de Overijsselse gemeenten maken bezwaar tegen het plan. Gemeenten verliezen hierdoor een deel van hun beleidsvrijheid, redeneren ze, en vakantieparken verliezen een deel van hun recreatieve functie. En dat heeft weer gevolgen voor lokale ondernemers. "Vakantieparken doen veel voor het behoud van voorzieningen op het platteland", zegt verantwoordelijk gedeputeerde Liesbeth Grijsen tegen RTV Oost. "Vakantieparken zorgen voor enorm veel werkgelegenheid."

"Wonen en recreëren op zo'n park gaan niet goed samen", zegt wethouder Ewoud 't Jong uit Putten tegen Omroep Gelderland. "Mensen die daar wonen, gedragen zich anders en maken minder gebruik van de voorzieningen." De meeste gemeenten in Gelderland keren zich tegen het plan van de minister.

'Belachelijk'

"Het is belachelijk dat we hier niet mogen wonen, want in de omgeving is juist een huizentekort", zegt Madelon Smith. Samen met haar man heeft ze al jaren een vakantiehuis in het oosten van het land, waar ze het liefst weer fulltime zouden wonen. Vanwege de huidige woningmarkt lukt het hen niet om een normaal huis te kopen en ze wonen dus een deel van de tijd bij een familielid tweehonderd kilometer verderop.

Als ze wel in haar vakantiehuis is, ziet ze elke dag handhavers door de straat lopen die kijken of mensen permanent in de huizen wonen. "Ze checken bijvoorbeeld of ze auto's zien staan." Twee jaar geleden kreeg ze zelf met de handhaving te maken. "Toen kregen we opeens te horen dat we binnen zes weken het vakantiehuis uit moesten, anders zouden enorme boetes volgen."

Ze hoopt dus dat het plan van Keijzer door de Tweede Kamer komt. "Dan kunnen we er weer fulltime wonen en eindelijk weer rustig slapen."

Ondanks de onrust op de financiële markten in de afgelopen maanden gaat het goed met de vijf grootste pensioenfondsen. De dekkingsgraden stegen ook in het tweede kwartaal van dit jaar, met name vanwege de toegenomen rente. Dat betekent dat ze op koers liggen om de pensioenen te verhogen.

Op de beurzen was met name in april veel turbulentie. De Amerikaanse president Trump kondigde allerlei hoge invoerheffingen aan. "Daarna dwarrelde het stof, in ieder geval voorlopig, weer vrij snel neer", zegt Joanne Kellermann, bestuursvoorzitter van PFZW, het fonds voor de zorgsector met bijna 3 miljoen deelnemers.

Ook het gewapende conflict tussen Israël en Iran met de grootschalige Amerikaanse aanvallen op Iraans grondgebied droegen bij aan onrust op de financiële markten, maar uiteindelijk stegen de aandelenkoersen, meldt PFZW.

Langetermijndenken

Het positief rendement is volgens bestuursvoorzitter Harmen van Wijnen van ABP te danken aan gespreide beleggingen, verschillende soorten beleggingen en langetermijndenken. ABP is het pensioenfonds voor overheids- en onderwijsinstellingen en beheert het vermogen van 3,1 miljoen deelnemers. In totaal bedraagt dit 522 miljard euro.

De dekkingsgraad van PME, het fonds dat de pensioenen van (oud-)werknemers in de metaal- en techindustrie beheert, steeg het afgelopen kwartaal van 116,4 naar 120,1 procent. Dat is goed nieuws, zegt Eric Uijen, voorzitter uitvoerend bestuur. "Een gezonde financiële positie aan het einde van het jaar, maakt het mogelijk de pensioenen te verhogen."

Het bpfBOUW, het pensioenfonds van de bouwsector, steeg met 3,5 procentpunt naar een dekkingsgraad van 133,2 procent. Het hoogste percentage van de vijf.

Nieuw stelsel

Alle vijf de fondsen zijn druk bezig met de overstap naar het nieuwe pensioenstelsel. In het nieuwe stelsel worden de pensioenen op een andere manier opgebouwd en berekend. Dan verdwijnt ook het hele concept van dekkingsgraden.

Een hogere dekkingsgraad helpt in de overstap naar de nieuwe pensioenregeling, omdat er dan meer geld is om te verdelen. Twee fondsen stappen per januari volgend jaar over naar de nieuwe regeling: PMT en PFZW. "We liggen een half jaar voor die beoogde overstapdatum nog steeds op koers", zegt Kellermann.

Milieu Centraal mag doorgaan met de campagne Eerlijk over houtstook. In die campagne wijst het kenniscentrum op de gezondheidsgevaren van het stoken van hout in kachels en open haarden. De Nederlandse Haarden- en Kachelbranche eiste bij de Reclame Code Commissie dat Milieu Centraal die campagne op allerlei punten moest aanpassen. Maar de meeste van die punten wijst de commissie af.

Zo vergeleek Millieu Centraal de schadelijke effecten van houtrook onder meer met sigarettenrook en de kachelbranche was het daarmee oneens. Maar van de Reclame Code Commissie mag Milieu Centraal dat blijven doen. Ook hoeft Milieu Centraal niet expliciet te melden dat moderne kachels minder fijnstof uitstoten dan oudere type houtkachels. Milieu Centraal mag blijven uitgaan van de gemiddelde situatie in huishoudens met een houtkachel of open haard.

Houtstook binnenshuis

Ook mag Milieu Centraal blijven zeggen dat 23 procent van de uitstoot van kleine fijnstofdeeltjes afkomstig is van houtstook binnenshuis. Milieu Centraal gebruikte daarvoor cijfers van het RIVM en de kachelbranche kon geen cijfers leveren die dat tegenspraken.

Op twee punten adviseert de commissie Milieu Centraal vrijblijvend om de campagne aan te passen. In de campagne zegt Milieu Centraal onder meer: "Wat veel mensen niet weten, is dat de rook erg ongezond is. Het zorgt voor ongezonde lucht, niet alleen buiten maar ook binnen in je eigen huis. In houtrook zit onder andere fijnstof. Mensen kunnen daarvan astma, COPD, chronische bronchitis en longkanker krijgen."

De zinsnede 'erg ongezond' vindt de commissie onvoldoende genuanceerd, omdat het RIVM zegt dat er nog geen duidelijk wetenschappelijk bewijs is van wat de gevolgen van houtstook precies zijn voor de volksgezondheid. "Dit kan bij het publiek ten onrechte de indruk wekken dat er op dit vlak sprake is van onomstreden wetenschappelijke bevindingen."

Foto met 'fijnstof'

Milieu Centraal toonde ook een foto met een pot die moet laten zien hoeveel fijnstof tijdens vier uur hout stoken vrijkomt, namelijk 28 gram. De commissie vindt dat daarbij niet duidelijk genoeg wordt gezegd dat de stof in het potje geen fijnstof is maar een visualisatie daarvan met grafiet.

Als je doorscrollde en doorklikte zei Milieu Centraal wel dat fijnstof zo klein is dat je het niet kunt zien en dat er daarom grafiet in het potje zit. Maar daar moet de organisatie dus duidelijker over zijn.

De Nederlandse Haarden- en Kachelbranche is blij op die punten gelijk te hebben gekregen. "Het is winst dat de commissie heeft vastgesteld dat de campagne op essentiële punten te ver is gegaan", zegt NHK-vicevoorzitter Gert Kooij in een reactie. "Het publieke vertrouwen in door de overheid gefinancierde campagnes is gebaat bij evenwichtige en feitelijke communicatie, niet bij angstretoriek."

Verbod in Amersfoort

Verschillende gemeenten proberen het stoken van hout al te ontmoedigen. Amersfoort was afgelopen oktober de eerste grote stad die op sommige momenten houtstook helemaal verbiedt. Dat gebeurt bij een code rood of oranje van de zogeheten stookwijzer, bijvoorbeeld als rook in de lucht blijft hangen bij weinig wind.

Ook geeft het RIVM sinds 2019 soms stookwaarschuwingen af voor delen van het land, ook op basis van de weersomstandigheden. Het RIVM adviseert dan om niet te stoken, maar het is geen verbod.

Het levert beleggers momenteel veel geld op: geld uitlenen aan Amerikaanse verzekeraars voor het geval dat er bijvoorbeeld een tornado komt. Maar tegenover een hoog rendement staat ook een hoog risico. Als die storm daadwerkelijk grote schade toebrengt, verliezen zij hun inleg.

Hoewel het vooral gaat over de Amerikaanse markt, groeit ook in Nederland het aantal uitgegeven catastrofe-obligaties of cat bonds, zoals ze worden genoemd.

"In Nederland zijn veel minder rampen dan in de VS", zegt Laura Spierdijk, hoogleraar financial engineering aan de Universiteit Twente. "Maar ook in Nederland wordt meer extreem weer en daarmee stormschade verwacht. Daarom gaan verzekeraars op zoek naar alternatieven om risico's af te dekken."

De verkoop van deze obligaties heeft verzekeraars wereldwijd dit jaar al 18,2 miljard euro opgeleverd. Het vorige record was 17,7 miljard euro over heel 2024, volgens analistenwebsite Artemis. In Nederland zijn Achmea en Nationale Nederlanden (NN Group) twee verzekeraars die gebruikmaken van dergelijke obligaties om schaderisico's van natuurrampen af te dekken.

Minder afhankelijk van 'herverzekeren'

De catastrofe-obligatie werd halverwege de jaren 90 van de vorige eeuw voor het eerst in de Verenigde Staten uitgegeven. Orkaan Andrew had zoveel schade toegebracht dat enkele verzekeraars door het aantal claims in financiële problemen terecht waren gekomen.

"Sindsdien heeft die markt een enorme groei doorgemaakt omdat extreme klimaatgebeurtenissen met name in de VS vaak voorkomen", zegt Spierdijk. Het recordaantal transacties verbaast haar dan ook niet. "Het aantal rampen was vorig jaar enorm hoog."

Verzekeringsmaatschappijen kunnen een 'herverzekering' afsluiten om zich te beschermen in geval van grote schadeclaims bij bosbranden, orkanen of stormen. Maar cat bonds worden steeds vaker gebruikt als alternatief. Verzekeraars maken zich op die manier minder afhankelijk van een beperkt aantal herverzekeraars.

Met name institutionele beleggers zoals pensioenfondsen zijn geïnteresseerd in deze obligaties van verzekeraars. Beleggers lenen hun geld dan uit om het na een periode van een paar jaar weer terug te krijgen, inclusief een hoge rente. Tenzij een ramp daadwerkelijk plaatsvindt, dan verliezen beleggers hun inleg.

Storm en hagel

Achmea was sinds 2013 betrokken bij de uitgave van vier tranches cat bonds, waarvan de laatste in het afgelopen jaar. De markt is sindsdien enorm gegroeid, zo geeft een woordvoerder aan. "Steeds meer (her)verzekeraars maken gebruik van deze alternatieve markten."

Ook NN Group stapte in 2021 in deze markt en gaf sindsdien drie tranches uit. De belangrijkste verzekeringsrisico's in Nederland zijn (winter)stormen en hagel, volgens de verzekeraar uit Den Haag. "Het herverzekeren van deze rampen via obligaties is de laatste jaren belangrijker geworden voor verzekeraars vanwege de gestegen huizenprijzen en hoge inflatie van de laatste jaren. Dat heeft ervoor gezorgd dat verzekeraars meer (herverzekerings)capaciteit nodig hebben", zegt een woordvoerder.

Triggers los van de financiële markt

De periode van de eerste tranche uit 2021 van NN Group liep afgelopen december af. Ondanks de zware stormen in het begin van 2022, werd het geld aan de beleggers terugbetaald. "De schade was groot, maar niet groot genoeg", legt Spierdijk uit. Het geld van beleggers wordt alleen gebruikt als een ramp zich precies zo voordoet zoals in de voorwaarden is vastgelegd. In de voorwaarden staan bepaalde triggers genoemd. "Een trigger kan bijvoorbeeld de omvang van schade zijn of een windkracht boven een bepaald niveau."

De obligaties zijn populair onder beleggers omdat ze losstaan van de reguliere financiële markten en niet gerelateerd zijn aan economische gebeurtenissen. Stel dat een financiële crisis uitbreekt, dan heeft dat geen gevolgen voor de waarde van catastrofe-obligaties. Daarmee is het een gunstige manier van risicospreiding. Bovendien heeft dit type obligaties de afgelopen jaren hoge rendementen opgeleverd, in 2023 tot wel 20 procent.

Uitzendbureau Randstad zag de omzet en winst afgelopen kwartaal dalen. Randstad is in 39 landen wereldwijd actief en in een behoorlijk aantal van die landen hadden bedrijven minder uitzendkrachten nodig. De omzet daalde ten opzichte van een jaar geleden met 5 procent naar 5,8 miljard euro. De winst daalde met 40 procent naar 47 miljoen.

In Nederland ging de omzet van Randstad 5 procent omlaag vergeleken met een jaar eerder. Toch is Randstad Groep Nederland-topman Jeroen Tiel optimistisch. "We zien een lichte verbetering ten opzichte van het eerste kwartaal en dat zien we als positief. We zijn niet ontevreden en kijken uit naar de groei die op een gegeven moment zeker zal komen."

Het uitzendbedrijf ziet verschillende ontwikkelingen waarvan het de komende tijd denkt te gaan profiteren, zoals de aangescherpte regels rondom het inhuren van zzp'ers. De Belastingdienst controleert nu strenger of zzp'ers schijnzelfstandigen zijn. Randstad denkt dat bedrijven daardoor vaker mensen als uitzendkracht of gedetacheerde willen inzetten. "Je ziet eigenlijk vanaf begin dit jaar mondjesmaat een verschuiving. Maar het gaat gestaag", aldus Tiel.

Defensie-uitgaven

Daarnaast denkt Randstad in Europa meer mensen in te gaan zetten door de stijgende defensie-uitgaven de komende jaren. NAVO-landen hebben afgesproken de komende jaren de uitgaven aan defensie te verhogen naar 3,5 procent van de economie en nog eens 1,5 procent aan defensie-gerelateerde zaken als infrastructuur.

"Daar gaan we zeker een rol in spelen en daar staan we al klaar voor", zegt Tiel. "Je ziet heel duidelijk een ontwikkeling als het gaat om defensie-uitgaven. Ik denk dat we daar als economie, zeker als het gaat om de industrie, ook baat bij gaan hebben."

Behalve in Nederland daalde de omzet van Randstad in onder meer Duitsland, Frankrijk en Noord-Amerika. In onder meer Polen, Japan en Latijns-Amerika steeg de omzet juist.

Hoe weerbaar en veilig is de Rotterdamse haven in een steeds woeliger wereld? De baas van het Havenbedrijf doet een oproep aan de politiek: "De tijd gaat dringen. Het is een mand met problemen en dat mandje zit aardig vol. Doe daar wat aan."

Door de oorlog in Oekraïne en de dreiging van Rusland is de cruciale infrastructuur die de haven van Rotterdam biedt alleen maar belangrijker geworden. Want via Rotterdam komen essentiële materialen en producten Nederland binnen. Maar de haven is ook een zeer belangrijke plek voor de doorvoer van defensiematerieel, mocht het tot een oorlog komen.

Is de haven daar klaar voor en hoe zit het met de veiligheid van de haven zelf? Want juist door die toegenomen Russische dreiging kan de haven zelf ook doelwit zijn.

Grondstoffen

Voor Boudewijn Siemons, president-directeur van Havenbedrijf Rotterdam, zijn het daarom uitdagende tijden. De haven krijgt minder grondstoffen binnen omdat het niet met alle industrie goed gaat of omdat er voor bijvoorbeeld Russische producten sancties gelden. Ook zijn er belangrijke chemische bedrijven uit Rotterdam vertrokken. Die waren juist belangrijk voor de strategische autonomie van de haven.

"We zijn steeds afhankelijker van spullen en grondstoffen van buiten. Chemische componenten en grondstoffen maken we namelijk steeds minder in Europa. Dat is zorgelijk", zegt Siemons in gesprek met Nieuwsuur.

En ook voor verduurzaming investeren veel bedrijven nu liever buiten Europa. Het investeringsklimaat in Nederland draagt niet bij om dat tij te keren, zegt Siemons. "Terwijl de haven moet zorgen voor de leveringszekerheid in Europa van energie, voedsel en andere essentiële materialen." De overslag in de Rotterdamse haven daalde de eerste zes maanden van dit jaar met net iets meer dan 4 procent.

Sleutelfunctie

Capaciteitsproblemen op het elektriciteitsnet, hoge energiekosten en de stikstofproblemen zijn de haven een doorn in het oog. Bedrijven kunnen niet meer op tegen buitenlandse concurrenten, zegt Siemons. "Door de stikstofproblemen zijn vergunningen onmogelijk en blijven investeringen achter. Duitsland en België doen dat veel beter. Wij hebben moeite om te concurreren met landen om ons heen."

Dat komt ook door de energieprijs. "Die is in Duitsland de helft lager. Door lagere netwerkkosten en volumekortingen. Ze gaan daar anders om met heffingen en Duitsland heeft onlangs weer 5 miljard toegezegd om de energieprijs voor de industrie te stutten."

Haveneconoom Bart Kuipers van de Erasmus Universiteit benadrukt dat het faciliteren van de Nederlandse import en export één van de sleutelfuncties is van de Rotterdamse haven. "Daarom is de haven ook van strategisch belang voor de Nederlandse economie."

Want via Rotterdam komen hoogwaardige grondstoffen, die bij een heleboel producten een sleutelrol spelen, naar ons land én naar Europa. "Grondstoffen die nodig zijn om minder afhankelijk te worden van bijvoorbeeld China", zegt Kuipers. Siemons: "Daarom moeten we ook zorgen dat er meer strategische voorraden van kritieke materialen worden aangelegd."

NAVO

Veel werk aan de winkel, geeft de topman toe. "De politiek wil de haven en de industrie in Nederland beter maken, maar de tijd gaat echt dringen." Ook de 1.5 procent aan investeringen die de defensie-industrie ten goede moeten komen, zoals afgesproken binnen de NAVO, mag van Siemons veel sneller worden uitgegeven. "In tien jaar dat geld uitgeven, is echt veel te lang. Dat moet eerder."

Het havenbedrijf realiseert zich overigens dat het in een onrustige wereld ook zelf een strategisch doelwit kan zijn, zowel voor fysieke als digitale bedreigingen. "Cyberaanvallen hebben we al gehad. We werken daarom nauw samen met de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid en met het ministerie van Defensie. Want we moeten niet naïef zijn."

Als het vullen van de gasbergingen in dit tempo doorgaat, is er genoeg gas voor een koude winter. Dat blijkt uit cijfers van de Gasunie, het overheidsbedrijf dat aardgas transporteert en opslaat.

Nederland slaat gas op in Norg, Grijpskerk, Alkmaar, Bergermeer en Zuidwending. Momenteel zitten die voor ruim 54 procent vol. Daarmee voldoet de Gasunie aan de Europese doelstelling om per 1 juli de vulgraad op 47 procent te hebben.

Dat die gasbergingen al aardig vol zitten, is niet vanzelfsprekend. In januari van dit jaar waarschuwde de Gasunie nog dat de voorraden sneller opraakten dan eerdere jaren, omdat er meer gas verbruikt werd.

In de gaten gehouden

Sinds de Russische inval in Oekraïne in 2022 wordt de vulgraad goed in de gaten gehouden. In dat jaar stopte de aanvoer van gasvormig Russisch gas, waar Nederland toen nog veel gebruik van maakte. Ook is Nederland vrijwel gestopt met het boren naar Gronings gas.

Door het wegvallen van Russisch en Gronings gas moet Nederland gasvormig gas inkopen op de wereldmarkt, bijvoorbeeld uit Noorwegen. Ook wordt er meer vloeibaar gas (LNG) gekocht uit de Verenigde Staten en Qatar. In de zomer van 2022 bereikte de gasprijs een piek omdat meer landen zich op die gasmarkt roerden.

Uit de laatste Gasunie-cijfers blijkt dat de nettowinst in het eerste halfjaar is gestegen, ondanks grote investeringen in de energietransitie.

Bedoeld als buffer

Bij de bekendmaking van de cijfers doet de Gasunie een oproep om de Nederlandse voorraad gas te vergroten. Het idee is dat Nederland zich hiermee voorbereidt op een scenario waarbij het langere tijd minder makkelijk aan buitenlands gas kan komen. Het demissionaire kabinet gaf ook al aan een noodvoorraad te willen aanleggen.

Zo'n noodvoorraad moet voorkomen dat andere landen Nederland voor het blok kunnen zetten. Door bij meer verschillende landen in te kopen en door een voorraad aan te houden, wordt Nederland minder afhankelijk van één of enkele leveranciers. Voor olie bestaat zo'n strategische voorraad al.

Het moet wel echt als buffer worden gezien, zegt de Gasunie. In principe blijft deze onaangeroerd, zelfs bij een zeer strenge winter. Pas als meerdere landen stoppen met leveren, wordt de voorraad gebruikt. De benodigde bergingen om het gas op te slaan, zijn er al, zegt de Gasunie.

De kiloprijs voor aardappelen is de afgelopen maanden flink gedaald. Waar een aardappelboer eerder op de vrije markt nog 30 tot 60 euro kreeg voor 100 kilo frietaardappelen, is dat nu nog maar enkele euro's. Omgerekend krijgt een boer voor een kilo aardappelen dus nog maar een paar cent.

Doordat de prijs voor aardappelen de afgelopen jaren zo hoog was, zijn boeren veel meer gaan telen, zowel in Europa als in andere delen van de wereld. Als het aanbod groot is, daalt de prijs.

Contracten

De aardappelboeren zijn vertrouwd met wisselende prijzen, zegt Jan de Ruyter, sectoreconoom akkerbouw bij ABN Amro. Voor een groot deel van de oogst wordt de prijs al langere tijd van tevoren vastgelegd in contracten.

Aardappelen die buiten de contracten worden verkocht, kunnen na de oogst bij de boer worden opgeslagen. Zo kan een akkerbouwer wachten tot de prijzen weer iets hoger zijn op de vrije markt.

Een lage aardappelprijs betekent overigens niet dat een familiezak friet in de cafetaria goedkoper wordt, zegt Frans van Rooij, oprichter van de Vereniging Professionele Frituurders. Volgens de vakvereniging voor cafetariahouders zitten er veel meer kosten aan een bakje friet dan alleen de aardappel.

Dat ziet ook Marcel Norder van snacksalon De Schelp. "We hebben te maken met dure apparatuur, met olie, hoge personeelskosten.. en je wil wel dezelfde kwaliteit blijven leveren. Als we veel minder gaan betalen doen we daar natuurlijk wat mee. Misschien zijn ze volgend jaar weer loeiduur. Maar meestal blijft het gelijk, dus de consument blijft hetzelfde betalen."

Ondanks de gedaalde prijzen kunnen de aardappelboeren hun producten nog altijd kwijt op de markt. Want de vraag naar friet stijgt wereldwijd, ziet Barend Bekamp. Hij is specialist agricultuur bij Rabo Research. Daar zitten ook landen bij als China, waar fastfood populairder wordt. "De Europese of Nederlandse friet zal daar wel van profiteren."

Producenten van aardappelproducten zoals Aviko en McCain spelen daarop in door flink te investeren, zegt ABN-bankier De Ruyter. "Ze bouwen nieuwe locaties om de aardappelen te verwerken, in zowel de Aziatische landen als in de Europese."

De akkerbouwers krijgen waarschijnlijk een goed oogstseizoen. Hoe de oogst van aardappelen uitvalt, hangt af van het weer. Als er bijvoorbeeld te lang veel regen valt, kan de oogst tegenvallen. De oogst loopt tot in het najaar.

Veranderende markt

Beide bankeconomen zien nog wel uitdagingen voor de aardappelsector. De markt is al een tijdje aan het veranderen, vooral nu de Aziatische markt aan het groeien is. Bekamp: "Hoe hard zal dat zijn en zullen zij zelf ook gaan exporteren?"

Volgens De Ruyter kan Nederland daar nog wel van profiteren. "Want ook in de markt van pootgoed verkopen, dus de aardappelen die je in de grond stopt om er meer van te maken, zijn we sterk."

Extreme weersomstandigheden leiden ertoe dat voedselprijzen in korte tijd enorm stijgen. Dat blijkt uit Europees onderzoek waarin de prijs van meerdere voedingsmiddelen uit zestien regio's is geanalyseerd.

Onderzoekers hebben gekeken naar data tussen 2022 en 2024. Daaruit blijkt bijvoorbeeld dat de wereldmarktprijs voor cacao na extreme hitte in februari in Ghana en Ivoorkust twee maanden later steeg met 280 procent. Die West-Afrikaanse landen produceren 60 procent van de cacao wereldwijd.

In Japan steeg de prijs van rijst afgelopen september met 48 procent door een hittegolf een maand eerder. Ook Zuid-Korea had last van diezelfde hitte, waardoor de koolprijzen nog dezelfde maand met 70 procent stegen.

Dure aardappelen

De gevolgen van extreme weersomstandigheden op voedselprijzen waren ook in Europese landen te zien. Zo was de prijs voor olijfolie in de Europese Unie vorig jaar januari 50 procent hoger vanwege aanhoudende extreme droogte in Spanje en Italië in 2022 en 2023.

De Britten betaalden in de eerste twee maanden van 2024 22 procent meer voor aardappelen door een natte winter.

Sociale onrust

De onderzoekers waarschuwen dat enorme prijsstijgingen in korte tijd door extreme weersomstandigheden vaker zullen voorkomen als de opwarming van de aarde niet wordt aangepakt.

De gevolgen daarvan zullen op meerdere manieren voelbaar zijn in de samenleving. Zo zeggen de onderzoekers dat mensen met een laag inkomen minder vers voedsel kunnen kopen door de hogere prijzen, wat weer gevolgen kan hebben voor hun gezondheid.

Ook kunnen de door klimaatgedreven prijsstijgingen tot politieke en sociale onrust in de samenleving leiden. Als voorbeeld noemen de onderzoekers de Arabische Lente, waarvoor gestegen voedselprijzen mede de aanleiding vormden.