Geldautomaten waren vorige maand veel vaker in storing dan de banken hadden beloofd. Gemiddeld was 1 op de 20 automaten van Geldmaat in september defect, om precies te zijn 5,7 procent van de automaten. Dat blijkt uit gegevens die de NOS samen met regionale omroepen verzamelde.

Het bedrijf dat het beheer en onderhoud van de automaten voor de drie grote banken doet, Geldmaat, bevestigt dat er meer storingen zijn en erkent dat de norm die banken hebben afgesproken over heel 2023 lastig te halen wordt. Vorig jaar werd die norm al niet gehaald.

"We worden geconfronteerd met situaties die we niet zagen aankomen", zegt Peggy Corstens van Geldmaat. Volgens haar leidt een gebrek aan onderdelen de laatste tijd tot storingen. "De praktijk is weerbarstig."

Het ministerie van Financiën betreurt dat de dienstverlening niet op orde is en werkt aan een wet die banken dwingt om geldautomaten beter beschikbaar te maken.

Wat de gebrekkige dienstverlening in de praktijk betekent, merkten bijvoorbeeld inwoners van Nieuwendijk in Noord-Brabant, waar de plaatselijke Geldmaat de afgelopen weken zeven keer in storing was. De langste storing duurde 2 weken. "Hij doet het bijna nooit", zegt een inwoner. "Dus rij ik voor contant geld maar naar Almkerk, 6 kilometer verderop."

Wie geld wil pinnen, kan de laatste jaren bij steeds minder geldautomaten terecht. Banken hebben filialen gesloten en geldautomaten verwijderd. Om ervoor te zorgen dat contant geld beschikbaar blijft, spraken banken af dat van de automaten die over bleven gemiddeld niet meer dan 2,5 procent buiten werking mocht zijn.

Dat streefcijfer is bij lange na niet gehaald. Voor automaten waarbij er in de buurt geen andere automaat is, geldt een nog strengere norm. Daar mag maximaal 2 procent van de automaten gemiddeld stuk zijn, maar in werkelijkheid was dat bijna 5 procent.

"We doen er alles aan om de belofte wel na te komen", zegt Corstens van Geldmaat. Volgens haar waren er in september extra veel storingen, omdat er problemen zijn met een specifiek onderdeel van sommige automaten. Dat onderdeel was moeilijk te krijgen en daarom konden storingen niet snel worden verholpen.

"De levertijden zijn lang", aldus Corstens. "Dat maakt dat sommige automaten langer buiten gebruik zijn dan wenselijk. We hopen dat de problemen binnen enkele weken zijn opgelost."

Vorig jaar ontstonden er problemen door personeelstekorten bij geldtransporteur Brinks, maar die problemen spelen nu niet.

De Nederlandsche Bank houdt in de gaten of banken de afspraken nakomen. De toezichthouder is op de hoogte van de problemen, maar zegt niet meer te kunnen doen dan partijen aanspreken. De Nederlandsche Bank heeft geen bevoegdheid om maatregelen op te leggen.

"De Nederlandsche Bank weet een kritische noot te plaatsen, maar begrijpt ook de complexiteit waar we mee te maken hebben", aldus Corstens.

Om minder afhankelijk te zijn van buitenlands gas overweegt de overheid zelf een grotere rol te gaan spelen in gaswinning op de Noordzee. Nu heeft de overheid nog een minderheidsaandeel in alle olie- en gasprojecten op land en in het Nederlands deel van de Noordzee.

Vanwege het aardbevingsrisico blijft er 500 miljard kubieke meter gas in de Groningse grond zitten. Onder de Noordzee kan er nog zo'n 100 miljard kuub gas worden gewonnen. Nederlandse huishoudens en bedrijven verbruiken op dit moment zo'n 30 miljard kuub gas op jaarbasis.

Een derde van dat verbruik is nu afkomstig van de Noordzee, maar dat aandeel neemt snel af. Offshore gaswinning, dus gaswinning op zee, is duurder dan het oppompen van gas uit het Groningenveld. Vanwege de lage gasprijzen vóór de gascrisis liepen de investeringen van bedrijven in gaswinning op zee al terug. Maar ook met de hoge gasprijzen van nu is er weinig belangstelling voor gaswinning in de Noordzee.

Langdurige vergunningstrajecten en rechtszaken van milieuorganisaties maken bedrijven huiverig voor nieuwe gasboringen op zee. De olie- en gasindustrie vindt het aantrekkelijker om te investeren in de exploitatie van gasvelden op zee in het Verenigd Koninkrijk en Noorwegen. Die landen hebben kortgeleden toestemming gegeven voor nieuwe gasboringen en hebben volgens de industrie aantrekkelijker voorwaarden dan Nederland.

In de video zie je hoe 60 kilometer boven Terschelling de gaswinning op de Noordzee verloopt:

Het demissionaire Nederlandse kabinet wil de laatste resten Noordzeegas zo snel mogelijk naar boven halen. Weliswaar wil de overheid uiteindelijk van gas af, maar op dit moment is nog altijd zo'n 87 procent van de huishoudens afhankelijk van aardgas voor de verwarming van hun huis.

Alternatieven met restwarmte en geothermie komen maar langzaam van de grond. Voorlopig is er dus nog aardgas nodig en dat kan dan beter van eigen bodem komen, is de redenering.

Recent hebben onderzoekers van het Haags Centrum voor Strategische Studies de voordelen hiervan op een rij gezet. Zo ligt de methaanuitstoot van eigen gaswinning ruim 30 procent lager dan die van geïmporteerd vloeibaar gas (lng). Noordzeegas zorgt er ook voor dat Nederland minder afhankelijk is van het buitenland. Verder heeft eigen gaswinning een dempend effect op de extreme schommelingen van de gasprijs.

Om bedrijven over de streep te trekken wil staatssecretaris Vijlbrief van Economische Zaken en Klimaat de vergunningsprocedures versnellen en de rol van Energie Beheer Nederland (EBN) vergroten. EBN neemt nu namens de overheid voor 40 procent deel in alle olie- en gasprojecten op land en in het Nederlandse deel van de Noordzee.

Op die manier stroomt via EBN een groot deel van de opbrengsten van de olie- en gaswinning naar de staatskas. Samen met de olie- en gasbedrijven wordt nu onderzocht of een meerderheidsbelang van EBN de exploitatie van nieuwe gasvelden kan vlottrekken. Het belang zou bij sommige boringen in theorie zelfs kunnen oplopen tot 100 procent, waarbij olie- en gasbedrijven worden ingehuurd voor de uitvoering.

Het onderzoek moet voor het einde van het jaar zijn afgerond zodat het na de verkiezingen van november onderdeel kan zijn van de onderhandelingen over een kabinet.

Niet iedereen in Den Haag is voorstander van gaswinning. De combinatie GroenLinks-PvdA wil vanwege het klimaat zelfs een wettelijk verbod op het aanboren van nieuwe gasvelden.

De VVD wil de aardgaswinning op de Noordzee juist uitbreiden om de afhankelijkheid van het buitenland te verkleinen. Ook Pieter Omtzigt wil met zijn partij Nieuw Sociaal Contract het Noordzeegas gebruiken om de Nederlandse consument te beschermen tegen grote prijsschommelingen.

Tegenstanders, waaronder Greenpeace, zijn van mening dat nieuwe gasboringen niet alleen slecht zijn voor het klimaat, maar ook weinig zin hebben. Het gastekort is door sluiting van het Groningenveld en de ban op Russisch gas vooral een probleem voor de komende jaren zeggen zij.

Omdat het een aantal jaren duurt voor nieuwe boringen gas opleveren vinden zij nieuwe boringen zinloos. Versnelling van de overgang op duurzame elektriciteit en energiebesparing is daarom beter dan nieuwe gasvelden aanboren, zeggen de tegenstanders.

Om nog enig rendement te hebben van investeringen in nieuwe gasboringen, zijn de voorstanders van mening dat haast geboden is. Met het sluiten van bestaande gasvelden op zee verdwijnt ook een deel van de pijpleidingen op de bodem van de Noordzee die het gas naar het vasteland transporteren. Volgens de industrie is het daarom nu of nooit.

Bij CNV gaan "de alarmbellen rinkelen" en FNV spreekt van "een lefinvesteerder die alleen maar met geld bezig is". De overname van Arriva door een Amerikaanse investeerder roept op z'n zachtst gezegd vragen op bij de vakbonden. Ook in de provincies waar de vervoerder actief is zijn er zorgen. In hoeverre zijn die terecht?

Vanochtend werd bekend dat Arriva verkocht wordt aan het Amerikaanse I Squared Capital. De huidige eigenaar Deutsche Bahn verkoopt Arriva om meer in de eigen Duitse markt te kunnen investeren.

Er gingen al jaren geruchten dat Arriva verkocht zou worden, zegt Jeroen Bruinsma van CNV Streekvervoer. Hij vreest voor een doorverkoop met winst op de korte termijn. "En er zijn al veel zorgen en problemen bij het streekvervoer", zegt Bruinsma, doelend op rituitval en personeelskrapte. Henri Janssen van FNV Spoor deelt deze zorgen. Hij ziet geen reden om aan te nemen dat het Amerikaanse bedrijf iets anders wil dan snel zijn investeerders tevreden stellen.

I Squared zegt juist flink te willen investeren in verduurzaming van de treinen en bussen. Daarvoor ligt twee miljard euro klaar. Eerder deed het bedrijf ook al investeringen op dit gebied. Hoeveel van dat geld in Nederland terecht komt, zegt I Squared nog niet te weten. Het van oorsprong Britse Arriva is in tien Europese landen actief.

Erik Verhoef, hoogleraar vervoerseconomie aan de VU, is er niet zo bang voor dat de nieuwe eigenaar Arriva "helemaal wil uitkleden". "Je kan ook blij zijn dat een commerciële partij in duurzame producten investeert," zegt hij. "En gaan degenen die nu zo bezorgd zijn ervan uit dat Deutsche Bahn heel erg begaan was met de Nederlandse reizigers?", vraagt hij.

"Een investeerder met een langetermijnperspectief heeft goede redenen om in het openbaar vervoer te investeren, door de verduurzaming gaat dit namelijk een steeds grotere rol spelen," zegt Verhoef. "Het is verstandiger om hierin te investeren dan in fossiele brandstoffen."

De loskoppeling van Deutsche Bahn heeft wel een nadeel, vindt Verhoef. "Ik zou het zelf heel prettig vinden als mijn moederbedrijf in Duitsland zou zitten, want dat heeft heel veel sectorspecifieke kennis die je kan lenen of gebruiken." Dit is minder aan de orde bij zo'n venture capitalist, zegt Verhoef. "En dan komen ze ook nog eens uit zo'n land dat niet echt bekendstaat om zijn goede openbaar vervoer."

Wat de echte redenen van I Squared Capital zijn om Arriva aan te kopen is nog afwachten, zegt Verhoef. Reizigersvereniging Rover onderstreept dit. "Het is wel zo dat een investeerder geld wil verdienen," zegt directeur Freek Bos. "Maar dat kan niet op korte termijn in het openbaar vervoer."

Om er geld uit te halen zou de nieuwe eigenaar de kwaliteit van het openbaar vervoer volgens Bos moeten verhogen, om zo meer reizigers te trekken.

Het is ook voor een deel aan de Nederlandse staat om het belang van de reiziger en de kwaliteit van het openbaar vervoer voorop te stellen, vindt Verhoef. "Toen in 2000 werd gezegd dat het openbaar vervoer met meer marktwerking en concessies georganiseerd zou gaan worden, wist je al dat je buitenlandse bedrijven niet buiten de deur zou houden."

Na een omzetdaling drie kwartalen op rij groeit chipmaker TSMC weer. Ook voor het huidige kwartaal ziet er weer beter uit. Daar staat tegenover dat de inkomsten in vergelijking met dezelfde periode vorig jaar nog wel lager uitvallen.

De omzet van het Taiwanese bedrijf kwam afgelopen kwartaal uit op 17,2 miljard dollar (omgerekend 16,3 miljard euro). Het profiteert flink van de grote vraag naar computerchips die gebruikt kunnen worden bij de ontwikkeling van AI (kunstmatige intelligentie).

Topman C.C. Wei zei in gesprek met analisten dat de vraag groter is dan de capaciteit die de fabrikant heeft. Het is al langer duidelijk dat er een tekort is aan zogeheten GPU's, graphics processing unit, die in het bijzonder geschikt zijn om zware AI-taken uit te voeren.

Toepassingen zoals ChatGPT kunnen niet zonder dit soort chips draaien. Nvidia is de belangrijkste leverancier hiervan en dat bedrijf presenteerde in augustus zeer stevige groeicijfers. TSMC produceert de chips vervolgens.

Daarbij tekent TSMC wel aan dat de vraag naar AI-chips niet voldoende is om de wegvallende vraag elders in de markt op te vangen. Wei spreekt van "voorzichtige klanten" die scherp op hun voorraden letten en hij verwacht dat dit ook in het laatste kwartaal van dit jaar zo zal zijn.

De cijfers van TSMC komen een dag na die van chipmachinemaker ASML. De twee partijen hebben een innige relatie: ASML is hofleverancier van machines die voor TSMC onmisbaar zijn om geavanceerde chips te maken. TSMC is de grootste onafhankelijke chipsfabrikant ter wereld.

De Veldhovense chipmachinemaker zag de bestellingen, vergeleken met een jaar eerder, met 70 procent dalen. De omzet ligt nog wel hoger dan in dezelfde periode een jaar eerder.

De chipsector zit momenteel in een dip. ASML verwacht dat het kantelpunt volgend jaar komt. 2024 wordt een "transitiejaar" genoemd. Bovendien verwacht het bedrijf, mede op basis van signalen van klanten zoals TSMC, dat vanaf 2025 de groei weer "significant" toeneemt, zoals topman Peter Wennink gisteren zei in gesprek met analisten.

Beide bedrijven reageerden ook op de deze week aankondigde exportmaatregelen van de VS. Die zijn erop gericht om te voorkomen dat China zich verder kan ontwikkelen op het vlak van kunstmatige intelligentie en deze technologie kan inzetten voor militaire doeleinden.

TSMC gaat er vooralsnog van uit dat de impact "beperkt" is en "beheersbaar" op korte termijn. Voor de lange termijn bestaat nog onduidelijkheid. ASML gaf eerder deze week hetzelfde aan.

Wel zei Wennink gisteren dat de maatregelen van de Nederlandse overheid, die per 1 januari 2024 gevoeld gaan worden, betekenen dat er dit jaar 10 tot 15 procent minder machines geëxporteerd worden.

Vervoersbedrijf Arriva krijgt een nieuwe eigenaar. De Duitse spoorwegmaatschappij Deutsche Bahn, dat het bedrijf sinds 2010 in handen heeft, heeft een overeenkomst gesloten met I Squared Capital. Dat Amerikaanse bedrijf houdt zich bezig met investeringen in infrastructuur wereldwijd.

Persbureau Reuters meldt dat er een bedrag van 1,6 miljard euro met de overname is gemoeid. In totaal worden alle tien Europese markten van de Arriva-groep overgenomen door I Squared Capital. De voornaamste reden voor Deutsche Bahn om Arriva te verkopen is om zich meer te kunnen richten op het uitbreiden van het Duitse spoorwegstelsel.

Arriva regelt in meerdere provincies in Nederland trein- en streekvervoer. Met name in het noorden, oosten en Limburg rijden er treinen van het bedrijf, dat ongeveer 5500 werknemers in Nederland heeft. Aan de werkzaamheden in Nederland gaat niets veranderen, zegt een woordvoerder tegen de NOS. Ook de werknemers zullen geen consequenties ondervinden.

"De aankondiging van vandaag is mooi nieuws voor Arriva Group en ook voor ons als Arriva Nederland," aldus Anne Hettinga, ceo van Arriva Nederland. "We gaan nu met een nieuwe eigenaar de toekomst vol vertrouwen in." Deutsche Bahn benadrukt dat de I Squared Capital Arriva zal helpen te groeien op het gebied van elektrisch vervoer.

FNV Spoor gaf deze week al aan de verkoop slecht nieuws te vinden. Volgens bestuurder Henri Janssen moet je bij het openbaar vervoer geen marktwerking willen. "Het zijn lefinvesteerders die alleen maar met geld bezig zijn", zei hij in vakblad SpoorPro. "De praktijk leert dat dit soort partijen iets opkoopt, het vervolgens uitkleedt en verkoopklaar maakt, met de intentie er zo veel mogelijk uit te slepen."

Eerder werden al andere delen van Arriva verkocht, zoals de tak in Zweden en Portugal. Dit jaar werden nog Arriva Servië, Denemarken en Polen van de hand gedaan.

De deal zal naar alle waarschijnlijkheid volgend jaar worden afgerond. De zaak moet nog wel worden goedgekeurd door onder andere het Duitse ministerie van Transport.

De werkloosheid in Nederland is voor de vijfde maand op rij opgelopen. Dat meldt het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). In juli, augustus en september kwamen 6000 mensen tussen de 15 en 75 jaar zonder baan te zitten. In totaal zijn nu 371.000 Nederlanders werkloos.

Volgens het CBS hangt de oplopende werkloosheid samen met een slecht draaiende economie. Er is sprake van een recessie, de consumentenbestedingen lopen terug en het aantal faillissementen loopt licht op.

Doorgaans is oplopende werkloosheid slecht nieuws, maar we hebben nu een uitzonderlijk krappe arbeidsmarkt, zegt Peter Hein van Mulligen, hoofdeconoom van het CBS. "Er zijn zelfs aanwijzingen dat de economie niet hard groeit door die krapte, want bedrijven hebben te weinig personeel."

Je zou dus kunnen zeggen: dat een paar mensen werkloos zijn maakt dat zij weer ergens anders aan de slag kunnen. "Tegelijkertijd komen zij niet automatisch in aanmerking voor specifieke banen", aldus Van Mulligen. "Geschoolde vakmensen liggen nog steeds niet voor het oprapen."

Het deel van de beroepsbevolking dat zonder werk zit is nu 3,7 procent. Met name onder jongeren neemt de werkloosheid toe. In juni was 8,3 procent van de Nederlanders tussen de 15 en 25 jaar werkloos. In september is dat opgelopen naar 8,8 procent. Onlangs berekende het statistiekbureau dat voor jongeren met name routinematig werk verdwijnt.

Volgens Van Mulligen is de oplopende werkloosheid slecht nieuws voor hen. "In de horeca werken relatief veel jongeren en daar lopen de faillissementen al een tijdje op. Maar de arbeidsmarkt is robuust, er is in Nederland nog steeds genoeg werk. Die krapte is niet zomaar voorbij."

Naast de werkloosheid wordt ook bijgehouden hoeveel mensen niet recent hebben gezocht naar werk of niet direct beschikbaar zijn voor werk. Het gaat daarbij vooral om gepensioneerden of (deels) arbeidsongeschikten. Die worden niet tot de beroepsbevolking gerekend. Deze groep omvat 3,2 miljoen Nederlanders en dat aantal bleef in de afgelopen maanden gelijk.

De Amerikaanse videostreamingsdienst Netflix heeft er in het afgelopen kwartaal fors meer abonnees bij gekregen. 8,8 miljoen mensen namen een abonnement; het is voor het eerst in jaren dat het aantal klanten in een kwartaal zo sterk steeg.

Volgens Netflix is de groei mede het gevolg van het nieuwe beleid, waarbij het voor consumenten moeilijker is om een account te delen. Er zijn daardoor meer mensen die nu een eigen abonnement hebben bij het videoplatform.

Het lijkt erop dat het aantal nieuwe klanten dit jaar verder zal stijgen naar ruim 20 miljoen; een flinke stijging ten opzichte van vorig jaar, toen ongeveer 9 miljoen mensen abonnee werden.

De stijging van het aantal klanten betekent ook dat Netflix veel extra geld verdient. Het afgelopen kwartaal steeg de omzet met zo'n 8 procent tot 8,5 miljard dollar, vergeleken met dezelfde periode afgelopen jaar. De verwachting is dat het bedrijf in het vierde kwartaal ongeveer 8,7 miljard dollar zal omzetten.

Netflix heeft in meerdere landen de tarieven voor abonnementen flink verhoogd. Zo moeten abonnees in de VS voor het duurste abonnement nu 23 dollar per maand betalen, een verhoging van 3 dollar. In Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk zijn de prijzen ook verhoogd. Er zijn nog geen prijsstijgingen voor andere landen bekendgemaakt.

De vijf belangrijkste pensioenfondsen, met ruim 8 miljoen pensioenspaarders en gepensioneerden, hebben voldoende geld in kas, maar toch is het allerminst zeker dat de pensioenen per 1 januari 2024 omhoog gaan, melden de fondsen vandaag.

Die onzekerheid heeft te maken met zorgen over de economie en de overgang naar het nieuwe pensioenstelsel.

De pensioenfondsen moeten voldoende geld hebben om alle huidige en toekomstige pensioenuitkeringen te kunnen betalen. Dat is een dekkingsgraad van 100 procent. Om de pensioenen te verhogen, is nog eens 5 procent nodig, dus een dekkingsgraad van 105.

De dekkingsgraden van de grootste fondsen zitten ruim boven dat percentage. De vijf grootste zijn het ambtenarenpensioenfonds ABP (114,5 procent), het Pensioenfonds Zorg en Welzijn (112,1 procent), het Pensioenfonds Metaal en Techniek (109,3 procent), het pensioenfonds voor de bouw bpf Bouw (125,2 procent) en het pensioenfonds voor de metaal en techindustrie PME (113,2 procent).

De hoge dekkingsgraad is vooral te danken aan de gestegen rente. Bij een hogere rente hoeven pensioenfondsen minder geld in kas te hebben om toch aan hun huidige en toekomstige pensioenverplichtingen te kunnen voldoen.

Toch is het maar de vraag of die hoge dekkingsgraden leiden tot hogere pensioenuitkeringen per 1 januari 2024. Het gaat namelijk niet goed met de beleggingen die pensioenfondsen doen met het ingelegde geld van pensioenspaarders. De fondsen zagen in de laatste drie maanden hun beleggingen tussen de 3 en 5 procent minder waard worden.

Bestuursvoorzitter Harmen van Wijnen van het ABP wijst op de aanhoudende economische onzekerheid: "De actuele dekkingsgraad is flink gestegen. Of dat zo blijft met het vreselijke conflict in het Midden-Oosten én de voortdurende oorlog in Oekraïne is zeer onzeker. We willen de pensioenen graag verhogen, maar het moet wel verantwoord zijn."

De pensioenfondsen zijn ook terughoudend met het oog op de overstap naar het nieuwe pensioenstelsel, dat uiterlijk ingaat in 2027. Vanaf dat moment is de rente minder doorslaggevend. De hoogte van pensioenen beweegt dan meer mee met de resultaten op de beurs.

Er gaat veel veranderen aan het pensioenstelsel. Dat leggen we uit in deze video:

Marike Knoef, hoogleraar economie aan Tilburg University en verbonden aan pensioen-denktank Netspar, begrijpt dat die overgang veel onzekerheid met zich meebrengt: "Die transitie is niet gratis, dat kost menskracht. Daarnaast weet een pensioenfonds nu niet hoe de economie er voorstaat op het moment van de overstap naar het nieuwe stelsel."

Ook is er geld nodig om generaties waarvoor de overgang naar het nieuwe stelsel nadelig uitpakt te compenseren.

Eind november wordt duidelijk of de pensioenuitkeringen omhoog gaan.

Of ie er echt komt, moet de Europese politiek nog besluiten, maar terwijl die zich buigt over een voorstel van de Europese Commissie voor een digitale euro, gaat de Europese Centrale Bank (ECB) alvast verder met onderzoeken hoe zo'n euro technisch moet werken. En verder wordt bekeken hoe consumenten en bedrijven de digitale munt in handen kunnen krijgen, heeft de ECB in Frankfurt bekendgemaakt.

De bedoeling van de digitale euro is om in de toekomst ook online te kunnen betalen met centralebankgeld. Nu kan dat alleen met technieken van vooral buitenlandse bedrijven en giraal geld dat private banken uitgeven. Zelfs iemand die geen bankrekening heeft, zou digitale euro's op zijn mobiele telefoon kunnen bewaren en ermee betalen.

De ECB benadrukt dat het nog niet zeker is dat de digitale euro er daadwerkelijk komt. Daarvoor moet de Europese Unie eerst goedkeuring geven.

De digitale euro is een project dat al even loopt en niet geheel onomstreden is. Van alle kritieken steken er twee met kop en schouders bovenuit. Eén: de digitale euro is een oplossing voor een probleem dat er niet is, want er is gewoon een contante euro waar je mee kunt betalen. Twee: kijkt de centrale bank en misschien zelfs de overheid straks niet mee in wat ik uitgeef?

Een helder antwoord op de vraag waar je als consument of ondernemer nu een digitale euro voor nodig hebt, is er eigenlijk niet. Inge van Dijk, directeur betalen van De Nederlandsche Bank, benadrukt dat de digitale euro vooral een project is voor de toekomst, waarin de razendsnel groeiende digitalisering vermoedelijk nog veel verder gaat, bijvoorbeeld met betalen.

In 2015 kantelde de verhouding tussen betalingen met de bankpas en met contant geld. Sindsdien daalde het aantal cashbetalingen, terwijl de hoeveelheid pinbetalingen alleen maar toenam. Contant geld is publiek geld dat een centrale bank uitgeeft en wordt gegarandeerd door een overheid. Maar inmiddels wordt dus meer betaald met giraal geld dat private banken op rekeningen bijschrijven en minder met publiek geld van de centrale bank.

Daarmee raken niet alleen centrale banken hun grip op het betalingsverkeer kwijt, maar Europa zelf ook. Want het zijn grote buitenlandse spelers die de betalingen verwerken. "Betalen is het gas, water en licht van onze economie. Dat moet niet alleen maar afhankelijk zijn van private buitenlandse bedrijven", verwijst Van Dijk naar het monopolie van het Amerikaanse Mastercard en Visa, plus de oprukkende interesse van techbedrijven als Facebook, Apple en Google in betalingsverkeer van hun gebruikers.

Dat beursgenoteerde bedrijven het betalingsverkeer in handen hebben is een zorg en dat die niet onder Europees toezicht staan, is een tweede. "Die bedrijven maken mooie dingen", erkent Van Dijk. "Maar bedrijven dienen hun klanten en aandeelhouders en niet direct het bredere publieke belang."

Met name de veranderende geopolitieke ontwikkelingen in de wereld, met handelsbeperkingen tot zelfs oorlogen, heeft centrale banken in de Europese Unie aan het denken gezet. Volgens Van Dijk moet Europa zorgen dat het autonoom is en de controle houdt over het eigen betalingsverkeer. "Onze banken maken gebruik van techniek uit het buitenland. Je kunt misschien geconfronteerd worden met sloten op deuren waar je geen slot op wilt. Of discussies over privacy."

Wie zit er te wachten op de digitale euro?, vroeg Nieuwsuur zich eerder af:

Juist die discussie over privacy is voer voor discussie. Zo deden de Europese nationale toezichthouders, waaronder de Autoriteit Persoonsgegevens uit Nederland, vandaag nog een oproep om de privacy beter te bewaken bij de ontwikkeling van de digitale euro.

"De mogelijkheden voor het volgen van online digitale eurotransacties moeten tot een minimum worden beperkt", menen zij. Alleen voor fraudebestrijding en anti-witwasmaatregelen zouden betalingen met digitale euro's mogen worden gevolgd.

De Europese Centrale Bank zegt dat gegevensbescherming "de hoogste prioriteit" heeft bij de digitale euro: "De mate van privacy bij offline betalingen met de digitale euro zou vergelijkbaar zijn met die van contant geld."

Van Dijk vult aan dat de geuite zorgen over privacy nu juist een speerpunt zijn geworden. "DNB en de ECB hebben geen commerciële motieven en zijn helemaal niet geïnteresseerd in klantendata. Voor ons is data privé en die moeten privé blijven."

Nederlandse bv's zijn nog altijd belangrijke draaischijven van de wereldwijde geldstromen, maar opvallend genoeg stroomt steeds meer van dat geld richting het Verenigd Koninkrijk. Dat blijkt uit een recente Kamerbrief over de aanpak van belastingontwijking.

Het gaat om miljarden die multinationals rondschuiven tussen dochterbedrijven in verschillende landen, in de vorm van winstuitkeringen, rente op interne leningen of vergoedingen voor merkrechten (royalties). Dit soort intern geschuif met geld kan een vorm van belastingontwijking zijn, waarbij multinationals het geld uiteindelijk in een land willen laten uitkomen met een zo laag mogelijke winstbelasting.

In de voorgaande jaren maakten Nederlandse bv's steeds zo'n 20 à 25 miljard euro over naar Britse zusterbedrijven, maar vorig jaar verdriedubbelde dat. Dat betekent dus dat er 50 miljard extra naar het Verenigd Koninkrijk gaat. In beide jaren komt dat geld van circa 180 Nederlandse bedrijven en instellingen.

"Dat is wel een hoog bedrag, er moet iets bijzonders aan de hand zijn", zegt de Tilburgse hoogleraar belastingen en openbare financiën Arjan Lejour.

Zowel het ministerie van Financiën als De Nederlandsche Bank (DNB), waar de cijfers vandaan komen, weten niet waardoor de toename komt.

"Wel zijn een aantal mogelijke redenen denkbaar", laat een DNB-woordvoerder weten. Bijvoorbeeld een toegenomen verwevenheid tussen beide landen, want er komt ook meer geld vanuit het VK naar Nederland, hoewel het daarbij 'slechts' om 17 miljard euro extra gaat. "Een tweede mogelijkheid is bijvoorbeeld grotere winsten van Nederlandse dochterondernemingen naar in het VK gevestigde moederondernemingen."

"De verhuizing van Shell zou wel eens een rol kunnen spelen", zegt professor Lejour. Dat oliebedrijf verplaatste eind 2021 het hoofdkantoor van Den Haag naar Londen. Daardoor kan er in 2022 een fikse interne geldstroom op gang gekomen zijn vanuit Nederland naar het Verenigd Koninkrijk.

Maar hoe groot Shell ook is, het lijkt niet voldoende om de gehele toename van 50 miljard te verklaren. Uit het laatste jaarverslag van het inmiddels Britse bedrijf blijkt dat het hoofdkantoor 'slechts' 20 miljard aan dividend incasseert van zijn dochterbedrijven. Dus met die verhuizing meegerekend, blijft er een enorm bedrag over.

"Het kan ook een aanwijzing zijn dat het Verenigd Koninkrijk een tussenschakel is geworden om winsten te laten doorstromen naar bijvoorbeeld Bermuda", zegt de Leidse hoogleraar belastingrecht Jan van de Streek.

Nederland voerde in 2021 een nieuwe belasting in, de zogeheten bronbelasting. Daardoor moeten bedrijven nu geld betalen als ze rente en royalties overmaken naar dochterbedrijven in belastingparadijzen. "Maar die belasting geldt niet voor geldstromen naar het VK", zegt Van de Streek. "En daar heffen ze bijvoorbeeld geen belasting op dividenduitkeringen aan dochterbedrijven in landen zonder winstbelasting."

Volgens de Leidse belastingprofessor zou het dus kunnen dat een paar grote bedrijven hun geldstroom vanuit Nederland hebben omgelegd via het VK.

"Maar zelfs als dat duidt op een nieuwe belastingroute, dan is 30 miljard nog wel heel hoog", zegt Lejour. Ter vergelijking: zelfs Google sluisde 'maar' zo'n 20 à 25 miljard euro per jaar door en dat bedrijf stond jarenlang bekend als de grootste gebruiker van de Nederlandse route.

Uit de Kamerbrief blijkt verder dat er de laatste jaren minder geld direct uit Nederland naar belastingparadijzen is gegaan. "De effecten van de bronbelasting lijken zich blijvend te manifesteren", schrijft staatssecretaris Marnix van Rij. Hij benadrukt dat de uitgaande stromen naar 'laagbelastende jurisdicties' (lees: belastingparadijzen) zijn afgenomen van 38 miljard euro in 2019 naar 6 miljard in 2022.

Daarbij laat hij wel een nuance weg. De daling komt vooral door de koersverandering van Google. Door nieuwe wetgeving in de VS en Ierland stopte de internetgigant in 2019 met de route via Nederland naar belastingparadijs Bermuda. Dat effect is meteen te zien in de cijfers: de uitgaande stroom zakt al in 2020 van 38 naar 6 miljard. Dat is dus al een jaar voordat de bronbelasting in Nederland werd ingevoerd.

Dat er nog steeds bedrijven geld vanuit Nederland naar landen als Bermuda, Anguilla of Barbados sturen, betekent overigens niet meer dat die bedrijven helemaal geen belasting betalen. Ze moeten nu immers in Nederland belasting betalen over het uitgaande geld. Deze bronbelasting leverde de laatste jaren zo'n 55 miljoen euro per jaar op voor de schatkist.

China was het afgelopen kwartaal de belangrijkste afzetmarkt voor ASML. Bijna de helft van alle verkopen, 46 procent, ging naar dat land. Een jaar eerder ging in dezelfde periode nog 15 procent van het aantal chipmachines van ASML naar China, terwijl het in het tweede kwartaal van dit jaar nog om 24 procent ging.

Vanaf volgend jaar mag de chipmachinemaker vanwege restricties die zijn ingesteld door het Nederlandse kabinet minder machines verkopen. Het bedrijf houdt daarnaast last van de dip in de chipsector.

In een toelichting zegt financieel topman Roger Dassen dat er minder vraag is vanuit andere klanten, waardoor Chinese fabrikanten meer machines kunnen opkopen. Hij benadrukt dat "alle verschepingen binnen de limieten van exportcontroles zijn".

ASML heeft zijn allernieuwste type chipmachine, de Extreem Ultraviolet (EUV), nooit aan China mogen verkopen. Dit jaar heeft Nederland daar, onder druk van de Verenigde Staten, nieuwe restricties aan toegevoegd. Die gaan over bepaalde modellen uit de serie Deep Ultraviolet (DUV). Het bedrijf heeft al aangegeven dat deze restricties naar verwachting geen financiële gevolgen zullen hebben.

ASML-topman Wennink was in september te gast in Nieuwsuur, waar hij onder meer sprak over de chipoorlog met China:

Gisteren kondigde de VS wederom nieuwe maatregelen aan. ASML denkt daardoor in de toekomst minder machines aan China te kunnen verkopen, maar benadrukt opnieuw dat dit het bedrijf niet financieel zal treffen.

De omzet lag het afgelopen kwartaal met 6,6 miljard euro iets hoger dan dezelfde periode vorig jaar, hetzelfde gold voor de winst. Dat ASML last heeft van de afnemende vraag, is vooral zichtbaar in het aantal bestellingen dat erbij is gekomen, ter waarde van 2,6 miljard euro. Dat was een jaar eerder nog 8,9 miljard euro.

Topman Peter Wennink zegt dat klanten uit andere landen onzeker zijn over het herstel van de chipsector. Grote producenten als Intel, Samsung en TSMC nemen machines voor de halfgeleiderindustrie af van het bedrijf uit Veldhoven.

Als een fabrikant een machine bestelt bij ASML, kan het maanden tot meer dan een jaar duren voordat die wordt geleverd. Daardoor zeggen de bestellingen meer over hoe de situatie nu is. De verkopen in China gaan over bestellingen uit 2022 en zelfs daarvoor, zegt financieel topman Dassen.

Wennink verwacht dat ASML volgend jaar even pas op de plaats moet maken. Wel rekent hij vanaf 2025 weer op een flinke groei.

Het wordt China nog moeilijker gemaakt om aan geavanceerde chips voor AI (kunstmatige intelligentie) te komen. De VS heeft nieuwe restricties aangekondigd die in de praktijk betekenen dat bijvoorbeeld de Amerikaanse chipmaker Nvidia zijn snelle chips, aangepast voor de Chinese markt, niet meer mag verkopen. Nvidia is op dit moment de belangrijkste leverancier van AI-chips.

Het is een nieuwe stap in een groot en langlopend conflict tussen de VS en China over wie de technologische macht heeft. Het doel van deze nieuwe beperkingen is voorkomen dat China met behulp van dit soort AI-chips nieuwe doorbraken kan bereiken waar het leger gebruik van kan maken, zegt de Amerikaanse minister Raimondo van Handel tegen Amerikaanse media.

Bedrijven die specifieke chips willen verkopen op de Chinese markt moeten de VS hiervan op de hoogte stellen. De overheid laat vervolgens binnen 25 dagen weten of ze een verkooplicentie krijgen. De meeste regels treden over 30 dagen in werking.

De regels zouden zo zijn opgesteld dat geavanceerde chips die bedoeld zijn voor telefoons, laptops en elektrische auto's nog wel aan Chinese klanten mogen worden verkocht. De beperking ziet vooral toe op meer geavanceerde chips die bijvoorbeeld worden gebruikt in datacenters.

Ook andere partijen, bijvoorbeeld chipmakers Intel en AMD, worden waarschijnlijk geraakt door deze maatregelen. Beide bedrijven stonden na de opening van de Amerikaanse effectenbeurs van Wall Street in de min.

De nieuwste aanscherpingen komen een jaar nadat de VS al vergaande handelsrestricties aankondigde. Die raakten toen ook al chipmaker Nvidia. Het bedrijf besloot daarop aangepaste versies te maken van zijn belangrijkste AI-chips, de A100 en H100. Versies voor de Chinese markt, de A800 en H800, werden beperkt in bandbreedte waardoor de rekenkracht effectief afnam. Die chips, zegt een overheidsfunctionaris tegen Amerikaanse media, mogen niet meer worden verkocht.

Nvidia beleeft op dit moment hoogtijdagen door de enorme hype rond kunstmatige intelligentie. Het bedrijf heeft zover bekend nog niet op de nieuwe maatregelen gereageerd. Het marktaandeel is op de beurs bijna 7 procent in de min geopend en herstelde daarna iets. Afgelopen kwartaal kon het nog een recordomzet en -winst noteren en de beurswaarde is meer dan verdrievoudigd in een jaar tijd.

Topman Jensen Huang heeft in mei van dit jaar in de Financial Times nog gewaarschuwd voor nieuwe vergaande maatregelen. Hij vreest voor "enorme schade" en zei dat als Chinese bedrijven niet van Nvidia kunnen kopen, ze deze chips zelf gaan maken. "De VS moet voorzichtig zijn. China is een zeer belangrijke markt voor de techsector."

Voor de Nederlandse chipmachinemaker ASML lijken de nieuwe maatregelen geen grote gevolgen te hebben. Het bedrijf zegt in een verklaring dat de maatregelen op midden- en lange termijn effect zullen hebben op waar het bedrijf machines kan verkopen. Met andere woorden: het verwacht minder machines aan China te verkopen.

Tegelijkertijd benadrukt ASML dat dit niet de eerder afgegeven omzetverwachtingen zal aantasten. Het bedrijf kampt met een grote bestelachterstand die aan het begin van dit jaar een waarde had van 40 miljard euro.

Eerder dit jaar heeft het kabinet wel exportrestricties opgelegd voor specifieke machines. Die worden in de praktijk na 1 januari volgend jaar niet meer verscheept. ASML presenteert morgen kwartaalcijfers.

Vakantieaanbieder Vacansoleil, dat vorige maand failliet ging, maakt een doorstart in bescheiden vorm. Het Franse Maeva Campings, het online reisbureau van Pierre & Vacances-Center Parcs, neemt in eerste instantie de naam en website van de Nederlandse campingaanbieder over. Dat maakte de curator van Vacansoleil vandaag bekend.

Van de ongeveer 300 medewerkers gaan slechts acht tot tien medewerkers mee naar de nieuwe eigenaar. Over een overname van de bungalowtenten en stacaravans van Vacansoleil moet nog worden onderhandeld. De curator meldt dat de accommodaties in "een later stadium" zullen worden verkocht.

Hoewel er eerder werd gemeld dat er diverse geïnteresseerden waren, bleek een volledige doorstart volgens de curator niet mogelijk. "De huidige uitkomst is de meest zinvolle die wij op dit moment voor Vacansoleil konden realiseren", zegt curator Ben Arends.

Pierre & Vacances-Center Parcs zegt Vacansoleil zo snel mogelijk weer op te willen bouwen en uitbreiden. Directeur Nicolas Beaurain zegt met de aankoop bij te willen dragen aan de "dynamiek van de campingsector" en wil dat "niet alleen in Nederland, maar ook in andere Europese landen" doen.

Bestaande boekingen via Vacansoleil worden nog afgehandeld door het Stichting Garantiefonds Reisgelden (SGR), laat een woordvoerder weten.

Er zijn tientallen miljarden extra nodig om stroom van windmolenparken op de Noordzee naar land te krijgen. Kabels zijn een stuk duurder, personeel moet meer worden betaald en de rente is een stuk hoger. Dat schrijft demissionair minister Jetten van Klimaat aan de Tweede Kamer.

Het gaat om een raming van kosten die tussen 2032 en 2057 jaarlijks worden gemaakt. De kosten komen uiteindelijk deels bij huishoudens terecht die via hun energierekening meebetalen aan de transportkosten.

Het kabinet wil dat in de nabije toekomst driekwart van de Nederlandse energie van windparken op de Noordzee komt. Daarvoor moet de productiecapaciteit naar 21 gigawatt. Dat is vier keer zoveel als de afgelopen twintig jaar aan stroomopwekking op zee is aangelegd.

Aanvankelijk raamde het ministerie de kosten voor het transport van stroom van zee op 2 miljard per jaar, maar in de huidige berekening komt er 80 procent bovenop. Het gaat om een bedrag van 40 miljard euro extra over een periode van 25 jaar.

De belangrijkste oorzaak is de hogere rente. Voor het ophalen van kapitaal dat netbeheerder Tennet nodig heeft voor de investeringen moet er fors meer rente worden betaald dan een jaar geleden. Ook speelt mee dat Chinese partijen niet mee mogen doen met de aanleg van essentiële infrastructuur, zoals het kabinet eerder besloot.

Minister Jetten gaat er bij de huidige berekeningen vanuit dat de rente de komende jaren hoog blijft. Mocht de rente dalen, dan daalt ook het bedrag dat nodig is voor de windmolenparken.

Omdat het nog gaat om een inschatting van de kosten op de lange termijn kan minister Jetten niet zeggen in hoeverre consumenten bij hun energierekening iets gaan merken van de hogere transportkosten.

Loterijen hebben met succes gelobbyd om een nieuwe waarschuwingstekst voor gokken bij hun spellen te voorkomen, ondanks bezwaren van experts. De loterijen stelden in een brandbrief dat er minder geld naar goede doelen, cultuur en sport zou gaan als ze een nieuwe waarschuwing aan hun reclames moesten toevoegen.

Uit stukken die de NOS heeft opgevraagd met een beroep op de Wet open overheid (Woo) blijkt dat gokbedrijven zich hevig hebben verzet tegen de komst van een nieuwe waarschuwingstekst. Eerder bleek al dat gokbedrijven zich geregeld bemoeien met regels die voor de sector worden gemaakt.

De nieuwe waarschuwingstekst - Wat kost gokken jou? Stop op tijd - werd twee jaar geleden ontwikkeld op verzoek van de Tweede Kamer. Volgens initiatiefnemer Mei Li Vos van de PvdA was de oude tekst - Speel Bewust - te licht en te aansporend om te gaan gokken. Ze vroeg om een nieuwe tekst die door experts moest worden bedacht. Gokbedrijven mochten zich er van haar nauwelijks mee bemoeien.

Die experts zijn het ermee eens dat de huidige waarschuwingstekst anders moet. Door het woord 'speel' te gebruiken kunnen mensen juist aangezet worden om te gaan gokken.

Na het testen van een aantal nieuwe teksten wordt 'Wat kost gokken jou? Stop op tijd' als winnaar gekozen, ondanks verzet van gokbedrijven. Deskundigen raden aan om die slogan voor alle kansspelen te gebruiken, waaronder online gokken en loterijen. Ze wijzen op mogelijke verwarring als er verschillende teksten worden gebruikt. "De indruk kan gewekt worden dat sommige spelen geen risico met zich meebrengen", schrijven ze.

Toch is het de grote loterijen gelukt om de oude waarschuwingstekst te blijven gebruiken. Ze stuurden gezamenlijk onder meer een brandbrief naar het ministerie waarin ze schreven dat de 800 miljoen euro die jaarlijks door loterijen wordt afgedragen op het spel staat.

Ze wezen erop dat op lootjes van Jantje Beton, KWF en de Zonnebloem de nieuwe waarschuwing komt te staan. "Dit kan niet de bedoeling zijn. Loterijen hebben niets met gokken te maken", aldus de loterijen. In onderzoeken worden loterijen doorgaans wel als gokspel meegenomen, al is het risico op verslaving kleiner dan bij online gokken.

De loterijen onderbouwen niet waarom zij denken dat er minder gespeeld gaat worden als de waarschuwing wordt meegenomen. De experts denken juist dat de waarschuwing bij loterijen niet tot minder verkochte lootjes leidt, maar ook die claim wordt niet onderbouwd. Ze benadrukken dat de waarschuwingsteksten mensen bewuster maken over de risico's van gokken.

Ambtenaren van het ministerie van Justitie zitten met de kwestie in hun maag, blijkt uit mail- en appverkeer. "Je ziet het 'drama' zich als het ware voltrekken", wordt er intern gemaild over de procedure om een nieuwe tekst te kiezen. Ambtenaren neigen ernaar om te kiezen voor een andere waarschuwing waarin het woord gokken niet voorkomt, maar vermoedden dat het Trimbos-instituut, dat de opdracht kreeg om de procedure te begeleiden, dat niet ziet zitten.

Het valt ambtenaren op dat loterijen bij de Tweede Kamer aan het lobbyen zijn. "Ze zetten natuurlijk de sport en goede doelen daarvoor in", appen ze naar elkaar.

Op het laatste moment krijgen loterijen hulp van de VVD. Kamerlid Rudmer Heerema dient een motie in om voor de loterijen een uitzondering te maken. Mede met steun van de PvdA wordt die motie aangenomen en hebben loterijen nog altijd de oude waarschuwingstekst erbij staan: Speel Bewust.

Niet één, maar vijf klanten van ING konden vorige week donderdag via de app gegevens inzien van een andere klant van de bank. Ook kon er bijvoorbeeld geld overgemaakt worden. Op de vraag of er misbruik van de situatie is gemaakt, antwoordt de bank: "Daar doen we verder geen uitspraken over."

ING, die vanochtend nog sprak van een 'uniek geval', gaf vanmiddag toe dat er meer aan de hand was toen de NOS de bank confronteerde met een tweede melding. Die persoon meldde zich bij de NOS nadat hij het nieuws had gehoord dat een klant van de ING bankgegevens kon inzien van iemand anders.

Volgens ING gaat het nu 'om een handvol klanten'. "Het zijn er vijf, en niet meer", aldus ING. Daarbij ging het volgens de bank steeds om dezelfde systeemfout.

De persoon die zich vandaag bij de NOS meldde, kreeg bankgegevens te zien van iemand van wie de achternaam met dezelfde vier letters begon: "En die mevrouw had veel geld op de rekening. Een ton of zo. Ik zag ook allerlei privégegevens als 'potje vakantie', 'potje badkamer'. Dat soort zaken. Ik had enorm misbruik kunnen maken van de situatie."

Hij belde de ING op. Daar werd onder meer gezegd: 'Als u even uitlogt en weer inlogt, zal het probleem waarschijnlijk verholpen zijn'. Maar ik maakte me ook zorgen om mijn eigen rekening. Is die wel veilig? Maar dat werd best snel afgekapt."

Het FD schreef vanochtend dat een ING-klant zomaar online bij de bankgegevens van iemand anders na het inloggen met gezichtsherkenning. "Heel ongemakkelijk," vertelde de rekeninghouder aan het FD. "Ik kon zelfs diens gegevens wijzigen of de rekening opzeggen."

Een systeemfout, zegt ING. Het lag volgens de bank niet aan de gezichtsherkenningssoftware. "Het kwam door een verandering die we hebben doorgevoerd in het systeem en we nu hebben teruggedraaid," aldus een woordvoerder van ING. "We voeren continu veranderingen door, allemaal technische zaken aan de achterkant van het systeem, waar de klanten helemaal niets van zien." Om wat voor verandering het precies ging kon ING niet vertellen.

De systemen in de financiële wereld zijn ontzettend groot en complex, vertelt Dave Maasland, directeur van IT-beveiligingsbedrijf ESET. "Hoe stom het ook klinkt, ik denk niet dat ze ooit kunnen garanderen dat dit nooit meer gebeurt", zegt hij. "Het zijn namelijk nog steeds mensen die deze systemen onderhouden. Door de grootte van de systemen is het lastig om ze helemaal waterdicht te maken en te testen. Dit is een enorme uitdaging, hierdoor zijn ze kwetsbaar."

Echt bang dat andere klanten plots bij persoonlijke gegevens kunnen hoeven we niet te zijn, zeggen deskundigen waarmee de NOS sprak. "Je ziet dit bijna nooit in de financiële wereld. Deze loopt juist lichtjaren vooruit op het gebied van digitale veiligheid," vertelt Maasland.

"Digitale veiligheid zit in het dna van de bank, het is wat banken verkopen. Daarom stoppen we ons geld niet meer in een sok onder het bed", aldus Maasland.

De systeemfout was volgens ING snel opgelost, doordat de klant bij de bank aanklopte. Het is niet zo dat klanten die de app nog niet hebben geüpdatet nog met de systeemfout zitten, zegt de bank.

ABN Amro laat aan de NOS weten ook wel eens een systeemfout te hebben. "Kan een keer gebeuren, maar we doen er natuurlijk alles aan om dat te voorkomen. Onze app wordt zes tot acht miljoen keer per dag gebruikt, dat kan een keer fout gaan."

De Volksbank, waaronder ASN, SNS en Regio Bank vallen, reageert dat de manier waarop je als klant inlogt losstaat van welke gegevens je te zien krijgt. De Rabobank reageert met: "Wij stellen alles in het werk om de gegevens van onze klanten te beschermen. Hiervoor hanteren wij strenge standaarden. Desondanks kunnen wij helaas niet de garantie geven dat er nooit wat fout zal gaan."

Maasland moedigt banken aan om meer openheid te geven over dit soort fouten. "Het is balanceren tussen vertrouwen en openheid."

Ook bij accountantskantoor Deloitte is examenfraude gepleegd. Lid van de raad van bestuur Rob Bergmans geeft vanwege de fraude zijn functie op.

Afgelopen zomer werd duidelijk dat bij accountant- en adviesbureau KPMG ruim honderd medewerkers betrokken waren bij fraude. Voorzitter van de raad van commissarissen Roger van Boxtel gaf toe dat hij een training "niet op correcte wijze" had afgerond en stapte op.

Toezichthouder Autoriteit Financiële Markten (AFM) zegt "geschokt en teleurgesteld" te zijn over het nieuwe geval van gesjoemel bij accountants, een beroepsgroep die het van zijn integriteit moet hebben.

Bij de examenfraude kregen accountants en hun medewerkers antwoorden toegespeeld op examenvragen. Zo'n examen kan bijvoorbeeld gaan over cybersecurity of integriteit. Het gaat om verplichte toetsen voor de beroepsgroep.

De AFM vroeg vorig jaar aan alle grote accountantskantoren om onderzoek naar interne examenfraude te doen. De toezichthouder controleert of dit onderzoek grondig wordt gedaan.

De AFM en Deloitte zeggen niet waar het in het nieuwe geval van examenfraude precies om gaat. Onduidelijk blijft wie op welke wijze en wanneer er fraude is gepleegd. In een persbericht van Deloitte zegt vertrekkend bestuurder Bergmans: "Ik kan niet anders dan vaststellen dat met de meest recente inzichten van het onderzoek en de feiten die daaruit zijn gebleken, het niet in het belang van de organisatie is als ik aanblijf als lid van de raad van bestuur of verbonden blijf aan Deloitte als partner."

Het is nog niet duidelijk of er bij Deloitte nog meer slachtoffers vallen door het gesjoemel met examens. Het bedrijf verwacht het onderzoek naar de examenfraude eind dit jaar af te ronden. De AFM roept medewerkers binnen de sector op om misstanden te melden.

"Twee keer op rij is nu gebleken dat examenfraude ook in de top van grote accountantsorganisaties speelt, juist daar waar absoluut voorbeeldgedrag mag worden verwacht", zegt AFM-bestuurder Hanzo van Beusekom, ook in een persbericht. "Dit bevestigt dat het gaat om een fenomeen dat breder is verspreid."

Accountants controleren onder meer of bedrijven en organisaties correcte financiële gegevens vermelden in jaarrekeningen. Die informatie is belangrijk: onder meer bedrijven, overheden en beleggers baseren er allerlei economische beslissingen op.

Het bedrijfsleven doet nog altijd te weinig om te zorgen dat er meer plastic flesjes worden ingezameld. Dat concludeert Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) na een eerdere waarschuwing een maand geleden. De toezichthouder wil uiterlijk op 1 december concrete maatregelen zien van het Afvalfonds Verpakkingen, dat namens producenten verantwoordelijk is voor de inzameling.

"Bij onvoldoende voortgang of resultaat kan de ILT overgaan tot maatregelen, zoals een last onder dwangsom of een boete", aldus een woordvoerder.

Begin september kreeg het Afvalfonds Verpakkingen een flinke tik op de vingers van de Inspectie en staatssecretaris Vivianne Heijnen van Infrastructuur en Waterstaat omdat het vorig jaar maar 68 procent van de verkochte plastic flessen inzamelde. Dat is veel lager dan de wettelijke norm van 90 procent. De ILT eiste toen op korte termijn een verbeterplan van het Afvalfonds.

Statiegeld op sap en zuivel

Het Afvalfonds kwam vervolgens begin oktober met een plan op hoofdlijnen, waarin een aantal mogelijke oplossingen wordt genoemd, zoals verandering van het consumentengedrag, meer statiegeldapparaten en een uitbreiding van het statiegeldsysteem naar flesjes met zuivel en verse sappen.

Een concreet plan zou binnen drie maanden klaar zijn. De Inspectie vond dat te lang duren en eist dat dit er al voor 1 december ligt. Dan moet duidelijk zijn hoeveel extra innamepunten er komen waar statiegeld wordt terugbetaald. Ook moet er een concreet plan liggen om meer flessen onder het statiegeld te laten vallen. Nu zijn flessen met verse sappen en zuivel nog wettelijk uitgezonderd van statiegeld, terwijl die twintig procent van het totale aantal plastic flessen vormen.

Volgens de Inspectie ligt de focus van het Afvalfonds nu te veel op het veranderen van consumentengedrag.

Fors uitbreiden met machines

Het Afvalfonds erkent in een reactie dat het aantal statiegeldmachines "fors moet worden uitgebreid". Directeur Hester Klein Lankhorst wil op meer plekken inzamelpunten. "We kijken naar plekken waar veel mensen komen, zoals drukke winkelstraten, scholen, pretparken en treinstations."

Daarbij is nu al zeker dat er op meer sapflesjes statiegeld gaat komen om de norm van 90 procent te kunnen halen, zegt Klein Lankhorst. Een aantal producenten van verse sappen is al vrijwillig overgegaan op statiegeld op hun flesjes.

"Wij zijn geen wetgever maar kunnen wel druk uitoefenen op andere producenten om dit ook te gaan doen," aldus de directeur. Mocht dit te weinig opleveren, dan kijkt het fonds of het nodig is om ook op flessen zuivel statiegeld te heffen.

De Belastingdienst is afgelopen maand begonnen aanmaningen te sturen naar 27.000 ondernemers die hun hele coronabelastingschuld in één keer moeten afbetalen. Dat gebeurt omdat ze te ver achterlopen met terugbetalen.

De eerste dwangbevelen zijn gestuurd en de Belastingdienst heeft aan deurwaarders opdracht gegeven om bij een paar honderd ondernemers beslag te leggen. Dat blijkt uit een brief die staatssecretaris Van Rij naar de Tweede Kamer heeft gestuurd.

Het gaat om de belastingen die ondernemers tijdens corona mochten uitstellen. Sinds oktober vorig jaar moeten die opgebouwde belastingschulden worden terugbetaald in termijnen. Ondernemers hebben daarvoor in principe vijf jaar de tijd, maar tienduizenden ondernemers liepen achter of hadden nog helemaal geen betaling gedaan.

Wie ondanks waarschuwingen te veel achterliep kon te maken krijgen met invorderen, maakte de Belastingdienst maanden geleden bekend. De hele schuld moet dan in één keer worden afbetaald. Lukt dat niet, dan kunnen ze uiteindelijk deurwaarders verwachten.

In coronatijd zijn heel weinig bedrijven failliet gegaan, onder meer vanwege steunmaatregelen vanuit de overheid waaronder dit belastinguitstel. Bedrijven waar het al niet goed mee ging konden overeind blijven met die steun.

De laatste maanden loopt het aantal faillissementen weer wat op, maar in vergelijking met de periode voor corona is het nog steeds niet hoog. Dat de Belastingdienst zich weer hard opstelt zou ertoe kunnen leiden dat bedrijven waar het al lang slecht mee gaat toch stoppen of failliet gaan.

Eind augustus kondigde de staatssecretaris aan bij 35.000 ondernemers te gaan invorderen maar een deel van die ondernemers is toch nog in actie gekomen, blijkt uit de brief. 2000 van hen hebben de schuld in één keer afbetaald, 2000 anderen hebben hun achterstand ingelopen en 4000 hebben gevraagd om hulp.

Bij de overige 27.000 ondernemers is de invordering afgelopen maand dus opgestart. Het gaat vooral om kleine bedrijven die veelal een schuld van onder de 20.000 euro hebben. Na een aanmaning volgen dwangbevelen, waarmee beslag kan worden gelegd op spullen van de ondernemer. In totaal staat bij deze ondernemers een schuld van 1 miljard euro uit.

Het ministerie van Financiën benadrukt in de brief dat ondernemers in elk stadium nog om hulp kunnen vragen, ook als er al een dwangbevel is verstuurd. De staatssecretaris roept ondernemers die dat nog niet gedaan hebben om hulp te zoeken bij de Belastingdienst of hulporganisaties.

Later deze maand wordt bij nog 8000 andere ondernemers de betalingsregeling ingetrokken omdat ze te veel achterlopen. Half november krijgen 30.000 ondernemers met achterstanden een waarschuwingsbrief. Als zij binnen twee weken niet in actie komen volgt ook voor hen het intrekken van de betalingsregeling.

Tijdens de coronacrisis hebben in totaal 400.000 ondernemers gebruikgemaakt van de mogelijkheid om belastingen uit te stellen. In totaal ging het om een bedrag van 47,7 miljard euro.

Een jaar geleden stond er nog 19,6 miljard euro open bij zo'n 266.000 ondernemers. Die hadden vijf jaar de tijd om dat af te lossen. Inmiddels hebben nog zo'n 193.000 ondernemers een betalingsregeling.

Wie voert het zwaarste werk in de haven uit? Over die vraag woedt een langslepende strijd in Rotterdam.

Het gaat om sjorren - het los- en vastzetten van containers - op schepen. Sinds 2020 moeten scheepvaartbedrijven met schepen waar een cao op is afgesloten daar speciaal opgeleide havenarbeiders voor inhuren. Maar in de praktijk zetten de bedrijven nog vaak hun eigen bemanning in voor het levensgevaarlijke sjorwerk, zegt de internationale vakbond ITF.

"Op zo'n vijftien tot twintig schepen per dag is dit soort werk nodig", zegt vakbondsman Gijs Mol. Namens de internationale vakbond ITF voert hij inspecties uit in de Rotterdamse haven. "Mijn inschatting is dat bij gemiddeld elf daarvan geen sjorders worden ingehuurd."

Hoe gevaarlijk het werk kan zijn, bleek begin dit jaar in Belfast. Bij het nachtelijke sjorwerk aan boord van containerschip de BG Ruby viel daarbij een 54-jarige Filipijnse matroos in het donkere water. Hij overleed in het ziekenhuis.

Met de BG Ruby voer de matroos tussen Rotterdam en de Noord-Ierse hoofdstad. Het schip is onderdeel van de vloot van het Nederlandse BG Freight Line, dat het schip huurt van een Duitse eigenaar.

Omdat de BG Ruby onder Portugese vlag voer, waren het de Portugese instanties die het onderzoek naar het ongeluk in Noord-Ierland uitvoerden. Uit het Portugese rapport blijkt onder meer dat de matroos geen zwemvest droeg en dat er geen hekwerken aan de buitenkanten waren bevestigd om te voorkomen dat de bemanning overboord valt tijdens het sjorwerk.

BG Freight Line wil niets loslaten over de zaak. Ook op de vraag of ze in Rotterdam wel sjorders inhuren blijft het stil. "Het onderwerp ligt momenteel gevoelig, dus ik ga geen uitspraken doen", zegt algemeen directeur Frank Kapaan.

Om ongelukken te voorkomen kwam de top van de scheepvaart samen in 2018. Zowel de grote werkgevers als de internationale vakbonden voor zeevarenden schoven aan. Ze kwamen samen tot de 'Non Seafarers Working Clause'.

Die clausule ging in 2020 in, en stelt dat rederijen gecertificeerde sjorders van de wal moeten laten komen om de torenhoge stapels containers veilig te sjorren. Op die manier moet ook voorkomen worden dat containers in zee verdwijnen.

Scheepvaartbedrijven mogen alleen nog hun eigen bemanningsleden inzetten als er niet voldoende sjorders beschikbaar zijn in de Rotterdamse haven. Daarvoor moeten ze toestemming vragen bij vakbond FNV Havens, maar dat gebeurt in de praktijk nauwelijks, zegt de bond.

Toch zijn er nog dagelijks schepen waar matrozen het gevaarlijke sjorwerk doen, zegt inspecteur Mol. Volgens hem is het wachten op het volgende ongeval. En dus trekt hij met zijn vakbondscollega's ten strijde. Eerder dit jaar bevestigde de Rotterdamse rechter in een bodemprocedure dat rederijen zich aan de 'Non Seafarers Working Clause' moeten houden. Toch is ook sindsdien het sjorren door matrozen nog niet gestopt.

Via een nieuwe rechtszaak probeerden vakbonden de Singaporese rederij X-Press Feeders te dwingen om gebruik te maken van havenarbeiders in plaats van bemanningsleden. Die rederij huurt verschillende schepen, waaronder de Nordica, dat onder Nederlandse vlag vaart en regelmatig in Rotterdam te vinden is.

Het liep uit op een schikking, waarbij toegezegd werd dat de Nordica voortaan gebruik gaat maken van Rotterdamse sjorders, bevestigt de advocaat van X-Press Feeders. "Omdat dit schip onder Nederlandse vlag vaart was deze zaak relatief makkelijk", zegt Mol. "Bij schepen die onder buitenlandse vlag varen is het ingewikkelder."

De vakbonden komen deze maand samen om een plan te bedenken hoe ze ook de rederijen onder buitenlandse vlag kunnen dwingen om het sjorwerk door havenarbeiders te laten uitvoeren. "Het ziet ernaar uit dat we elk schip apart moeten aanklagen."