Intertoys staat na vier jaar opnieuw in de etalage. Eigenaar Mirage Retail Group is op zoek naar een koper voor de speelgoedwinkelketen. Dat bevestigt topman Michiel Witteveen naar aanleiding van berichtgeving in het FD.

Hoe ver de speurtocht naar een nieuwe eigenaar is gevorderd, wil Witteveen niet zeggen. Ook niet hoeveel hij vraagt voor de keten met 220 vestigingen in het land.

Mirage bezit naast Intertoys ook Blokker en BCC. Het bedrijf nam Intertoys in 2019 voor een niet bekendgemaakt bedrag over van de Portugese investeerder Green Swan.

Dat Mirage nu al weer van Intertoys af wil vindt Witteveen niet vreemd. "Het is heel normaal dat je iets verkoopt als je alle waarde hebt toegevoegd die je kunt." Hij doelt daarbij op de verbeterde prestaties van de winkels die het moeilijk hadden toen hij de keten overnam. "Het is niet de bedoeling dat het bedrijf in handen komt van mijn kinderen. Daarom is het nu tijd om op een verantwoorde manier een nieuwe eigenaar te vinden." Dat zal volgens Witteveen op termijn ook gebeuren met Blokker en BCC.

Volgens het FD moet de verkoop van Intertoys ongeveer 70 miljoen euro opleveren. "Maar ik heb nooit bedragen genoemd. Dat hebben ze niet van mij", benadrukt Witteveen. Met Intertoys en Blokker gaat het financieel volgens Witteveen goed.

Intertoys begon in 1976 als dochter van een organisatie waar zelfstandige speelgoedwinkeliers hun speelgoed inkochten. De Blokker Holding verkocht de keten in 2017 aan de Britse investeerder Alteri, die het weer overdeed aan Green Swan.

Mensen slagen er te vaak niet in door onjuiste duurzaamheidsclaims van bedrijven heen te prikken. Dat is een van de resultaten van een onderzoek van de Autoriteit Consument en Markt (ACM). Vooral jongeren trappen vaker in onjuiste claims.

Er zijn veel bedrijven die aanspraak maken op duurzaamheid, zegt Edwin van Houten, directeur consumenten bij de ACM in het NOS Radio 1 Journaal, zonder dat dat nader onderbouwd is. "Dan kun je als consument ook geen goede keuze maken. Want je weet eigenlijk niet of het echt waar is of dat het groene praatjes zijn."

Daarom begint de ACM met een campagne om mensen te helpen onderscheid te maken tussen juiste en onjuiste claims.

Het gaat bijvoorbeeld om claims zoals "Duurzame bezorgkeuze: op de fiets bezorgd". Volgens de ACM zijn mensen zich er niet genoeg van bewust dat maar een stukje van de bezorging op de fiets gebeurt en niet alles.

Een ander voorbeeld zijn beweringen die over de toekomst gaan, bijvoorbeeld "nul CO2-uitstoot in 2030". "Bedrijven doen zich dan graag heel groen en duurzaam voor. Maar als je doorkijkt doen ze eigenlijk niks aan dat concrete product of de dienst nu", zegt hij. "Dat soort claims is heel belangrijk om daar als consument alert op te zijn."

Juiste claims, zoals 'Deze vrachtwagen rijdt 100% elektrisch', worden wel vaker geloofwaardig gevonden door mensen dan vage claims zoals 'Groen onderweg', blijkt uit het onderzoek van de ACM.

De ACM roept mensen op om bij bedrijven door te vragen als ze een duurzaamheidsclaim doen. Bij algemene woorden en termen zoals 'duurzaam', 'milieuvriendelijk' of 'co2-neutraal' kunnen vragen om concretere informatie. "Die woorden zijn zo algemeen dat ze al snel misleidend zijn. Daar moet gewoon concrete informatie onder staan".

Daarnaast kunnen mensen een melding doen bij de ACM. Die kan onder meer boetes opleggen aan bedrijven.

Onlangs gingen fietsenmaker VanMoof, kledingwinkel Score en bouwer van zonnepaneelauto's Lightyear bankroet. Voor winkelketen Big Bazar lijkt een faillissement niet ver weg. Maar wat gebeurt er als een bedrijf failliet gaat, en waarom staan in zulke gevallen klanten vaak achteraan in de rij bij uitbetaling?

Bedrijven gaan failliet als ze niet meer voldoen aan hun betalingsverplichtingen, bijvoorbeeld aan leveranciers, verhuurders van panden of het eigen personeel.

Stap één is dan de uitspraak van het daadwerkelijke faillissement. Dat kan vrij makkelijk, zegt advocaat Willem Brusse, die geregeld optreedt als curator. "Je kunt je eigen faillissement aanvragen, maar het kan ook worden aangevraagd door een schuldeiser. De rechtbank spreekt dan een vonnis uit en daarin worden een curator en rechter-commissaris benoemd. Die laatste is aan de rechtbank verbonden en controleert de curator."

Een curator wordt aangewezen zodat zaken eerlijk kunnen worden verdeeld. "Er kan een situatie zijn waarin iemand heel veel schulden heeft, dan kunnen veel partijen beslag leggen. Dan krijg je een soort wedstrijd en dat is niet wenselijk. Het faillissement voorkomt dat", zegt Henri Bentfort van Valkenburg, net als Brusse een advocaat die ook als curator optreedt.

Vervolgens gaat de curator aan het werk. Als eerste wordt er een inventarisatie gemaakt van de bezittingen en schulden van een bedrijf. Bij een aannemer of autohandelaar is dat makkelijker dan bij een accountant, zegt Brusse, ook bestuurslid bij Horus, de branchevereniging voor wettelijk vertegenwoordigers. Als iemand alleen aan dienstverlening doet, is er meestal weinig te verkopen.

"Plat gezegd komt de taak van de curator op het volgende neer: alle bezittingen inventariseren en verkopen. Dan de opbrengst storten op een aparte boedelrekening en de schulden inventariseren." Daarbij kijkt een curator ook hoe het staat met personeel bij het bedrijf, en of er meteen mensen moeten worden ontslagen.

Daarna komt het uitbetalen. En dat is waar consumenten vaak aan het kortste eind trekken, want bij een faillissement zijn zij niet als eerste schuldeiser aan de beurt. Bovenaan de lijst staat namelijk de curator zelf: zijn of haar salaris moet betaald worden. Logisch, vindt Brusse, want anders zou niemand het werk op zich willen nemen. Uren die in de afwikkeling van het faillissement gaan zitten, moeten zorgvuldig worden bijgehouden en worden pas uitbetaald na goedkeuring van de rechter.

Brusse: "En als er niks in de boedel zit, dan is het salaris van de curator ook nul. Dat is het risico van het vak, maar dan moet je toch je werk doen. Basiswerkzaamheden, zoals inventarisatie."

De andere schuldeisers zijn vaak de Belastingdienst, het UWV, leveranciers en klanten. Die eerste twee hebben voorrang op hun vordering. "Het zou het eenvoudigste zijn als iedereen naar rato krijgt uitbetaald, maar zo werkt het niet", zegt Bentfort van Valkenburg, ook voorzitter van Insolad, een vereniging waarbij advocaten zijn aangesloten die te maken hebben met faillissementen. "Want in de wet is het uitgangspunt dat alle schuldeisers gelijk zijn, maar sommige schuldeisers zijn meer gelijk dan anderen."

Er zijn volgens de advocaat namelijk ook schuldeisers die buiten het faillissement staan. "Die hebben pand- of hypotheekrecht en kunnen hun geld terugkrijgen zonder achteraan de rij te moeten aansluiten." Het zijn geldschieters zoals banken. Zij zijn schuldeiser bij bedrijven met een lening, maar ook bij mensen die persoonlijk failliet gaan en een hypotheek hebben. "Dan kan de bank, zonder zich iets van de curator aan te hoeven trekken, bijvoorbeeld het huis verkopen."

Tegenwoordig gaat in veel gevallen van faillissement bijna al het geld naar die prominente schuldeisers, zeggen beide advocaten. Andere partijen die nog geld tegoed hebben, kunnen ernaar fluiten.

"Curatoren zijn het gewend dat iedereen altijd boos op ze is", zegt Bentfort van Valkenburg. "Degene die failliet is gegaan vindt het niet fijn. Schuldeisers die tot de ontdekking komen dat ze niets of niet alles kunnen terugvorderen zijn ook chagrijnig. Dan is het ook nog eens zo dat de kosten voor de curator als eerste van de opbrengst afgaan; dan heeft de curator het helemaal gedaan."

Eigenlijk is elke faillissementszaak anders, zeggen Brusse en Bentfort van Valkenburg. Het kan soms jaren duren voor een faillissement is afgerond, afhankelijk van hoe ingewikkeld en groot de zaak is.

Een faillissement voorkomen terwijl er flinke schulden zijn, kan ook nog. Sinds 2021 is er de Whoa-procedure, de Wet homologatie onderhands akkoord. Hoeveel gebruik daarvan wordt gemaakt is niet openbaar, maar volgens Bentfort van Valkenburg kan het een oplossing zijn voor iemand die nog door wil met het bedrijf.

Een bedrijf moet dan naar de schuldeisers stappen en afspreken dat een deel van de schuld wordt kwijtgescholden. Zo kan de onderneming weer verder. Bentfort van Valkenburg: "Het is best denkbaar bij een bedrijf dat op zich rendabele dingen doet, maar waar het door bijvoorbeeld corona financieel tegen is gaan zitten. Als zo'n bedrijf failliet gaat, is het zonde dat het wordt afgebroken."

De Whoa-procedure is dus een geitenpaadje om faillissement te voorkomen, maar niet per se voor alle bedrijven. "Het is een flinke papierwinkel en het duurt bovendien ook even om op te starten." Het is volgens de curator daarom de vraag of het een goede keuze is voor bedrijven die acuut in de problemen zitten, zoals Big Bazar.

Nog nooit stonden er zoveel producten van huismerken in de schappen. Zowel Albert Heijn als Jumbo biedt tegenwoordig rond de 10.000 huismerkproducten aan. Die zijn nu verantwoordelijk voor bijna dertig procent van de omzet in supermarkten.

Dat is vastgesteld door marktonderzoeker Circana. Het gaat hierbij om de supermarktketens die zowel huis- als A-merken aanbieden. Lidl en Aldi, die voornamelijk hun eigen merken verkopen, zijn daarom niet meegenomen in de cijfers.

Door de hoge inflatie stappen veel mensen over naar de goedkopere huismerken, geeft Circana als verklaring. De prijsverschillen kunnen enorm zijn. Wat willekeurige voorbeelden: 'gewone' pannenkoekmix van huismerk Dirk kost 74 cent, voor een soortgelijk Koopmans-pak betaalt de consument 1,19 euro. Voor knakworsten van huismerk Plus moet de klant 1,49 euro neertellen, die van Unox zijn 2,29 euro. Voor koffiemelk van huismerk AH moet 99 cent afgetikt worden, voor de koffiemelk van Friesche Vlag 1,59 euro. En dan een potje doperwtjes: Jumbo-huismerk te krijgen voor 99 cent, de Hak-variant kost 2,23 euro.

Maar de prijsverschillen zijn niet de enige reden voor de populariteit van private labels, zegt huismerken-adviseur Koen de Jong. Supermarkten promoten huismerken ook actief. "Er wordt wel gespeeld met emotie en psyche. De meeste huismerken worden in zicht gezet, op ooghoogte en grijphoogte."

Of soms worden er - zoals bij AH - opvallende blauwe schapkaartjes geplaatst bij huismerk-producten. "Van alle kanten wordt er dus gestuurd in de richting die de supermarkt uitkomt", zegt De Jong. En dat is het huismerk, want dat zorgt voor meer winst." Volgens AH ontlopen de marges tussen huismerken en A-merken zich over de gehele linie niet veel.

Bij Albert Heijn is inmiddels 60 procent van de producten huismerk. "We zien dat het volumeaandeel van ons eigen merken toeneemt, die trend zien we al een tijdje", zegt Johan van der Zanden, directeur marketing Albert Heijn. "We zien ook dat klanten steeds trouwer worden aan het eigen merk." Volgens de supermarkt zal het aandeel huismerken de komende jaren nog verder toenemen.

A-merkfabrikanten zijn niet scheutig met informatie als ze om een reactie wordt gevraagd. Blijkbaar ligt de strijd tussen A- en huismerken erg gevoelig. Groentenbedrijf Hak bijvoorbeeld wil niet uitleggen waarom hun doperwten 2,23 euro kosten en een huismerk 99 cent. "In die discussie willen wij ons niet mengen." Multinational Unilever - bekend van merken als Calvé, Knorr, Unox en Ola - zegt: "De groei en daling van huismerken in de supermarkt is van alle tijden en beweegt mee met de conjunctuur. Wij zorgen onder meer door innovaties, dat we altijd zo aantrekkelijk mogelijk blijven voor consumenten."

Coöperatie FrieslandCampina benadrukt dat de inkomsten ten goede komen aan de aangesloten boeren. "Wij investeren in onze A-merken. De consument weet dat als je een zuivelproduct van FrieslandCampina koopt, dit ook echt van kwaliteitsmelk van onze veehouders is gemaakt en niet uit een land waar de eisen bijvoorbeeld lager zijn."

Of er verschillen zijn tussen de merken zal verschillen per product, zegt het Voedingscentrum. "Je kunt vaak net zo goed voor een huismerkproduct kiezen," vertelt woordvoerder Lolkje de Vries. "Of een product gezond is, hangt niet af van of het wel of niet van een A-merk is. Vaak is het huismerk een stuk goedkoper, dus het scheelt in de portemonnee."

Aan de criteria waar de producten aan moeten voldoen is geen verschil bij huis- of A-merken, zegt De Vries. Bij testen die de Consumentenbond deed ontstond ook geen eenduidig beeld. "Soms scoort een A-merk beter en soms een huismerk."

Sjanny van Beekveld van Circana zegt dat A-merken het in coronatijd juist beter deden dan huismerken. "Ik verwacht dat het deels te maken heeft met beschikbaarheid, A-merken waren wellicht iets flexibeler in het uitbreiden van volumes en promoties blijven doen, en deels met vertrouwen in de 'vaste' merken in tijden van onzekerheid."

Maar de komende jaren zal het er juist niet makkelijker op worden voor de A-merken, denkt Van Beekveld. Als de consument eenmaal is gewend aan een huismerk, is het een grote stap om terug te gaan naar een duurder merk. "A-merken zullen dus echt moeten innoveren en communiceren om hun deel van de koek weer terug te winnen."

De Nederlandsche Bank heeft aangekondigd dat begin volgend jaar de samenwerking met IT-bedrijf Centric wordt beëindigd. In plaats daarvan gaat DNB samenwerken met IT-dienstverleners TCS en Capgemini.

Centric was tot nu toe verantwoordelijk voor het beheer van het datacentrum en de automatisering bij DNB. De centrale bank noemt geen reden waarom de overeenkomst met Centric wordt beëindigd, maar dat IT-bedrijf heeft mede door problemen rond oprichter Gerard Sanderink een bewogen jaar achter de rug.

Sanderink was betrokken bij verschillende rechtszaken, voornamelijk vanwege conflicten met zijn ex-partner, Brigitte van Egten. Ook kwam hij regelmatig in opspraak door zijn relatie met Rian van Rijbroek, die zich voordeed als cyberdeskundige, maar later onder vuur kwam te liggen omdat ze dat niet was.

De Ondernemingskamer oordeelde al eerder dat Sanderink niet meer aan het hoofd mocht staan van Centric. Daarmee kreeg het Openbaar Ministerie zijn zin. Dat had om zijn vertrek gevraagd vanwege de onrust rond Sanderink en Centric, dat vitale IT-diensten voor Nederland verricht.

Daarnaast werd hem ook de leiding over bouwbedrijf Strukton en ingenieursbureau Oranjewoud ontnomen. Een belangrijke reden hiervoor was twijfel over zijn vermogen om leiding te geven. Dit werd versterkt toen diverse banken aangaven niet meer met Strukton te willen samenwerken zolang Sanderink bij het bedrijf betrokken was.

Voor Centric, dat diensten verleent aan grote publieke instellingen, is het verlies van DNB als klant een grote tegenvaller. In de nieuwe situatie zal TCS de servicedesk voor DNB verzorgen, terwijl Capgemini het beheer van de datacentra op zich neemt.

Winkelketen Big Bazar, die in grote problemen verkeert, krijgt in ieder geval tot 7 september de tijd om op adem te komen. Die dag is er een zitting waar wordt besloten over een afkoelingsperiode van vier maanden, heeft de rechtbank in Leeuwarden bepaald.

Volgens de advocaat van Big Bazar maakt de keten gebruik van de zogeheten Whoa-procedure. Dat is een nog vrij nieuwe mogelijkheid, bedoeld om een bankroet van levensvatbare bedrijven met een grote schuldenlast te voorkomen. De afkoelingsperiode moet tijd geven om afspraken te maken met schuldeisers en te reorganiseren.

Alle recent door schuldeisers ingediende faillissementsaanvragen worden in ieder geval tot 7 september geschorst. "Er is de laatste tijd zoveel negatieve berichtgeving dat we rust moeten creëren. Dat doen we hiermee", zegt Oscar van Oorschot, advocaat van Big Bazar.

De winkelketen wil binnen twee maanden een voorstel naar de schuldeisers sturen met daarin hoeveel van hun geld ze nog krijgen, zegt de advocaat. Momenteel wordt van elke winkel geïnventariseerd wat de kosten en opbrengsten zijn. Eerder zei eigenaar Heerke Kooistra dat hij 20 winkels wil sluiten. Voor nog eens 20 winkels zet hij in op een huurverlaging.

Schuldeisers kunnen voor 7 september laten weten of ze het eens zijn met de afkoelingsperiode. Volgens Van Oorschot is een akkoord via een Whoa-procedure voor hen beter dan bij een faillissement. "Dit zijn 120 winkels met allerlei kleine artikelen. Bij een faillissement zal er weinig overblijven om tussen schuldeisers te verdelen."

Het aantal onbetaalde rekeningen en faillissementsaanvragen bij Big Bazar loopt flink op. De keten wijst naar de flinke prijsstijgingen in de winkelstraat, waardoor klanten minder uitgeven. Ook is de leegstand in sommige winkelgebieden toegenomen.

Het gaat weer beter met Schiphol. De luchthaven boekte in de eerste helft van dit jaar een winst van 15 miljoen euro. Er werden 28,7 miljoen passagiers vervoerd, een stijging van ruim 20 procent vergeleken met die periode vorig jaar.

Dat blijkt uit halfjaarcijfers van de luchthaven, die vandaag zijn gepubliceerd. Schiphol zelf spreekt van een keerpunt.

In de eerste helft van 2022 behaalde Schiphol een winst van 65 miljoen euro, mede dankzij de terugkeer van reizigers, positieve resultaten uit investeringen en ontvangen overheidssteun.

Maar ondanks een sterke toename van het vliegverkeer sloten ze dat jaar af met een verlies van 77 miljoen euro. Vanwege personeelstekorten werd er veel geïnvesteerd in medewerkers en moest Schiphol compensaties aan reizigers uitbetalen voor geannuleerde vluchten.

Wel worden er nog altijd minder passagiers vervoerd dan voor de coronapandemie. Ter vergelijking: in de eerste helft van 2019 vervoerde Schiphol nog 34,5 miljoen mensen, een verschil van ongeveer 6 miljoen.

Luchthaven Schiphol is onderdeel van het bedrijf Schiphol Group, waar ook Eindhoven Airport en Rotterdam The Hague Airport onder vallen. Als de cijfers van die luchthavens worden meegerekend, groeide het totale reizigersaantal van de Schiphol Group vorig jaar met ruim een vijfde, tot 33,2 miljoen.

De goede cijfers zijn een opsteker voor de luchthaven. Vorig jaar werd Schiphol geconfronteerd met personeelstekorten, wat resulteerde in lange rijen en vertragingen.

Daarnaast is Schiphol verwikkeld in een juridische strijd over het beperken van het aantal vluchten om overlast voor omwonenden te verminderen. En er zijn ook waarschuwingen van de arbeidsinspectie ontvangen over de arbeidsomstandigheden van de bagage-afhandelaren.

Bierbrouwer Heineken heeft zijn Russische bieractiviteiten verkocht en vertrekt definitief uit Rusland. Het gaat om zeven brouwerijen en 1800 lokale medewerkers. Op de verkoop en vertrek schrijft Heineken 300 miljoen euro af. De koper is de Russische industriële Arnest Group, die het symbolische bedrag van 1 euro betaalt.

Daarnaast betaalt de koper de zogenoemde vertrekbelasting aan de Russische staatskas. "Dat was onderdeel van de onderhandelingen", zegt een woordvoerder van Heineken. "Wij wilden zelf niets betalen aan de Russische overheid." Heineken wil niet zeggen om hoeveel geld het gaat. Het bedrag wordt vastgesteld door een Russische taxateur.

Topman Dolf van den Brink: "Hoewel dit proces veel langer heeft geduurd dan oorspronkelijk verwacht, stelt deze transactie de toekomst van onze medewerkers in Rusland veilig en biedt het ons de gelegenheid om op een verantwoorde wijze uit Rusland te vertrekken."

Bij het vertrek was volgens Van den Brink een dreigend financieel verlies niet het belangrijkste punt. "Het hoofdpunt was hoe zorg je dat je een betrouwbare partij vindt, zonder sancties en niet te dicht op de autoriteiten. Hoe zorg je voor betrouwbare werkgelegenheidsgaranties en wat voor ons ook heel belangrijk was, is zoveel mogelijk van onze internationale merken terug te kunnen trekken."

Geen internationale merken meer maakte de deal niet makkelijker. De Russische activiteiten leden volgens Heineken zes van de laatste tien jaar verlies. Zonder internationale merken wordt winst maken moeilijker. Alle Heineken-merkproducten zijn al in 2022 van de Russische markt gehaald. De productie en verkoop van Amstel wordt de komende zes maanden afgebouwd.

Voorwaarde bij de verkoop is wel dat een paar kleinere regionale biermerken nog drie jaar gebrouwen zullen worden. Heineken zal verder geen merkondersteuning bieden en evenmin inkomsten, royalty's of andere vergoedingen uit Rusland ontvangen.

Gehoopt wordt dat er nog 100 miljoen euro aan bedrijfsschuld in termijnen wordt terugbetaald door Arnest. Het bedrijf heeft dat toegezegd. Wie dat geld nog te goed heeft wil Heineken niet zeggen.

De Arnest Groep is een conglomeraat van bedrijven, die onder meer verpakkingen, cosmetica en huishoudelijke producten maken. Vorig jaar kocht Arnest Group ook de Russische activiteiten van een Amerikaans verpakkingsbedrijf. Zo werd het al een toeleverancier van Heineken.

Heineken kondigde in maart 2022, kort na de Russische invasie in Oekraïne, aan dat het zich wilde terugtrekken, maar de verkoop bleek complex en duurde lang. De bierbrouwer laadde de verdenking op zich eigenlijk niet weg te willen.

Met de verkoop komt Heineken beter weg uit Rusland dan de Deense bierbrouwer Carlsberg. De Carlsberg-brouwerijen in Rusland werden onlangs onder bewind gesteld van een bestuurder die is aangewezen door de Russische staat. Dat risico bestond ook voor Heineken, zegt Van den Brink. "We hebben vanaf het begin gezegd dat we wilden voorkomen dat het bedrijf in handen zou vallen van de Russische staat."

Een van de 'key dingen' was daarbij volgens Van Den Brink voorkomen dat het bedrijf failliet ging. "De Russische wetgeving is daar heel duidelijk over. Als je een bedrijf bewust failliet laat gaan, is dat een criminal offence. Dan loop je twee risico's, het risico van nationalisatie en het risico dat je lokale mensen crimineel vervolgd worden. Dat hebben we altijd willen voorkomen."

Heineken heeft ongeveer 20 jaar in Rusland gezeten, maar de Russische bierbusiness was moeilijk en niet echt winstgevend. Er is geen call-optie afgesproken om terug te keren met recht op terugkoop.

Steeds minder werklozen zitten lange tijd zonder werk, blijkt uit een analyse van het CBS. Tien jaar geleden was een op de drie werklozen minstens een jaar werkloos. Nu is dat nog maar een op de zeven.

In het tweede kwartaal van dit jaar zaten in Nederland 348.000 mensen zonder werk, ruim de helft minder dan tien jaar geleden. Het aantal langdurig werklozen daalde zelfs met 80 procent. Het zijn er nu 47.000, het laagste aantal in tien jaar tijd.

Gemiddeld genomen is de groep werklozen nu jonger dan tien jaar geleden. In het tweede kwartaal van 2023 was 48 procent van hen jonger dan 25 jaar, terwijl dit in 2013 nog 38 procent was.

Onder langdurig werklozen is de gemiddelde leeftijd juist gestegen. Het aandeel 45-plussers steeg in tien jaar tijd van 56 naar 62 procent. Slechts 8 procent van de langdurig werklozen is jonger dan 25 jaar.

Ook zijn werklozen gemiddeld steeds hoger opgeleid. Dat geldt voor de hele bevolking, maar onder werklozen is dat nog sterker zichtbaar. Het aandeel van hbo'ers en academici onder de werklozen steeg van 20 naar 31 procent. Onder langdurig werklozen is die stijging het grootst: van 23 naar 40 procent.

De ANWB verzekert naast fatbikes ook bepaalde soorten elektrische Urban Arrow-bakfietsen niet meer. Het gaat daarbij alleen om modellen zonder gps-volgsysteem, bevestigt een woordvoerder na berichtgeving van tv-programma Radar. Ook andere verzekeraars deinzen bij dit soort fietsen terug vanwege de hoge risico's op diefstal.

"Alle elektrische bakfietsen zijn gewild bij fietsendieven, maar Urban Arrow loopt een substantieel hoger risico", zegt een woordvoerder van Unigarant, het verzekeringsbedrijf van ANWB dat 9000 klanten met een Urban Arrow heeft. "We verzekeren Urban Arrow-fietsen alleen nog als ze een tracker hebben. En zelfs dan rekenen we een toeslagpremie. Bestaande klanten kunnen nog wel hun verzekering verlengen als deze afloopt."

Ook fietsverzekeraar Kingpolis weert sommige elektrische bakfietsen. "Niet alle fietsmerken kunnen verzekerd worden via Kingpolis", schrijft de verzekeraar uit Lemmer op zijn website. Het gaat naast de Amsterdamse Urban Arrow-fietsen om fietsen van het Duitse merk Riese & Müller. "Uitzondering hierop is als de fiets is voorzien van track & trace." Eigenaars van VanMoof-fietsen hoeven ook niet aan te kloppen in Lemmer.

Eerder deze week stopte de ANWB al met het verzekeren van zogeheten fatbikes. Concurrent Univé laat vandaag weten die stap te volgen. "Gisteren hebben ook wij besloten geen fatbikes meer te verzekeren", zegt een woordvoerder van Univé.

Ook de verzekeringstak van HEMA verzekert geen fatbikes. "Dat deden we al niet. We vonden het diefstalrisico al tijdens de opkomst van deze fietsen te hoog."

Fatbikes werden populair nadat begin dit jaar de helmplicht voor snorfietsen werd ingevoerd. Die populariteit maakt de elektrische dikkebandenfiets ook geliefd bij dieven. De verzekeraars spreken van "extreem hoge diefstalcijfers".

In Silicon Valley wil iedereen ze hebben: de zeer geavanceerde grafische computerkaarten van Nvidia. Per stuk kunnen ze al snel 10.000 dollar of meer kosten. Het leverde de Amerikaanse chipgigant het afgelopen kwartaal records op, zo heeft het bedrijf bekendgemaakt. De winst was met 6,2 miljard dollar tien keer zo groot als in dezelfde periode een jaar eerder.

Al negen maanden is sprake van een explosie aan nieuwe toepassingen in artificial intelligence (AI), oftewel kunstmatige intelligentie. Het begon met platforms als ChatGPT, waarmee je in een paar seconden een werkstuk kan maken, en Midjourney, dat iets soortgelijks voor afbeeldingen doet. Inmiddels experimenteert het hele bedrijfsleven met generatieve AI: kunstmatige intelligentie die op basis van een opdracht zelf iets creëert.

Met als gevolg dat Nvidia de vraag naar de chip, de zogeheten graphics processing unit (GPU), niet kan bijbenen. "Bijna alle grote AI-systemen zijn getraind op Nvidia's chips. Op dit moment proberen zowel grote techbedrijven als start-ups om zo veel mogelijk chips in te slaan", zegt Chris Miller, auteur van het toonaangevende boek Chip War, dat gaat over de wereldwijde chipindustrie.

Nvidia werd dertig jaar geleden opgericht door drie technici. Waar het in Silicon Valley bijna traditie is om te beginnen in bijvoorbeeld iemands garage - denk aan Apple, Amazon en Google - werd Nvidia bedacht in Denny's, een typisch laagdrempelig Amerikaans restaurant. De oprichters brachten daar vele uren door, het was hun eerste 'hoofdkantoor'.

Al die jaren staat dezelfde topman, tevens een van de oprichters, aan het roer: Jensen Huang. Hij is in Taiwan geboren en kwam op jonge leeftijd naar de VS; hij heeft beide nationaliteiten. Huang draagt altijd dezelfde zwarte leren jas. Zo'n kenmerkend kledingstuk is overigens een typisch Silicon Valley-ding: Steve Jobs had de coltrui en Mark Zuckerberg draagt altijd hetzelfde donkergrijze T-shirt.

Bloomberg beschrijft de 60-jarige Huang als een man die naar buiten toe "ontwapenende humor" heeft, maar op kantoor een baas is die snel boos kan worden en dan veel vloekt. Mensen om hem heen zeggen daarnaast dat hij het "opmerkelijke vermogen" heeft om foute keuzes te wissen uit het geheugen van het bedrijf. Een voormalig hoge manager omschrijft hem als de "bijna perfecte AI".

Dat Nvidia in het centrum van de huidige AI-boom zit, is een tamelijk recente ontwikkeling. Het bedrijf is groot geworden met videokaarten die ervoor zorgen dat gamers hun zware grafische spellen konden spelen. Jarenlang was dat dan ook de belangrijkste inkomstenbron.

Vorig jaar veranderde dat opeens: Nvidia verkocht toen voor het eerst meer chips aan datacenters, bijvoorbeeld voor AI-toepassingen. Dat was meteen goed voor meer dan de helft van de omzet.

"Pas zo'n tien jaar geleden realiseerde het bedrijf zich dat er studenten computerwetenschappen waren die de chips gebruikten voor bijvoorbeeld het trainen van AI-systemen", vertelt Miller. "Toen begon Nvidia hier heel stevig in te investeren. Met als resultaat dat de hele gemeenschap die zich bezighoudt met AI is opgegroeid met chips en software van Nvidia."

Een schot in de roos, zou je kunnen zeggen. Maar het bedrijf is niet altijd zo succesvol geweest, benadrukte topman Huang onlangs in een toespraak voor afgestudeerde studenten in Taiwan. "Ik was ook succesvol, totdat ik Nvidia begon", zei hij. "Daar maakte ik grote mislukkingen mee, allemaal vernederend en beschamend."

Vanaf 8:50 min vertelt Huang aan de afgestudeerden drie lessen die hij bij Nvidia leerde:

Inmiddels hoort Nvidia, met een beurswaarde van meer dan 1000 miljard dollar, tot de allergrootste bedrijven. Het is zelfs twee keer zo veel waard als de Taiwanese chipfabrikant TSMC, die overigens een essentiële partner is voor Nvidia. Want Nvidia ontwikkelt chips, maar ze worden geproduceerd door TSMC.

Net als het Nederlandse ASML is Nvidia ook verwikkeld in de geopolitieke machtsstrijd tussen de VS en China. "Amerika heeft heel duidelijk gemaakt dat het niet wil dat de meest geavanceerde AI-chips aan China worden verkocht", zegt Chris Miller. In oktober vorig jaar zijn hiervoor nieuwe restricties aangekondigd, waardoor Nvidia zijn modernste chips niet meer aan China mag verkopen.

Als oplossing paste Nvidia korte tijd later een van zijn belangrijkste chips aan, waardoor deze alsnog verkocht mocht worden aan China. Deze omweg lijkt wel van tijdelijke aard, de VS zou ook de verkoop van deze aangepaste chip willen verbieden.

Ruim 1400 omwonenden van Tata Steel IJmuiden willen een schadevergoeding van de staalfabriek. Ze ervaren overlast en schade door stof, geluid, slechte luchtkwaliteit en geur. Als schuldige wijzen ze Tata Steel aan.

Dat blijkt uit een brief gericht aan Tata Steel van de stichting Frisse Wind, die de massaclaim namens de omwonenden neerlegt.

Tata Steel zegt de brief gedetailleerd te gaan bestuderen voor het inhoudelijk op de claim ingaat. Ook zegt het bedrijf dat er verschillende maatregelen zijn genomen om de uitstoot en overlast te verminderen.

Maar de omwonenden zijn niet overtuigd. Ze maken zich veel zorgen over de veiligheid van hun leefomgeving en de gevolgen voor hun gezondheid, staat in de brief. Bekend is dat de bevolking vaker last heeft van acute gezondheidsklachten als hoofdpijn en misselijkheid dan elders in Nederland. Ook komen hartklachten, diabetes en longkanker vaker voor.

Tata Steel is volgens het RIVM voor het grootste deel verantwoordelijk voor de neerslag van schadelijke stoffen in de omgeving. Maar er zijn ook andere bedrijven en bronnen van uitstoot zoals scheepvaart in de regio actief. Daarom is een een-op-eenverband met de gezondheidsrisico's nog niet wetenschappelijk aangetoond.

"De uitstoot van gevaarlijke stoffen door Tata staat wat ons betreft voldoende vast", zegt John Beer, letselschade-advocaat en bestuurder van Frisse Wind. "Het gaat erom dat voldoende komt vast te staan dat de uitstoot die onwenselijke gevolgen in de omgeving heeft. Ook dat is volgens ons zeer aannemelijk."

Het argument dat ook andere bronnen schadelijke stoffen uitstoten, gaat daarbij volgens Beer in ieder geval niet op. "Neem als voorbeeld een werkgever die zijn werknemers blootstelt aan asbest, maar ze roken ook. Zeg je dan 'eigen schuld' als ze kanker krijgen? Zo werkt het niet in de rechtspraak. Daar wordt genuanceerder naar gekeken."

Na een reeks onderzoeken die aantonen dat er onder andere te veel lood en kankerverwekkende stoffen in de omgeving neerslaan, kondigde Tata Steel in 2021 een investering van 300 miljoen euro aan om de problemen aan te pakken.

Zo werden vorig jaar verschillende maatregelen genomen om minder kankerverwekkende stoffen uit te stoten. Dit jaar verwacht het staalbedrijf de uitstoot van lood met 70 procent, de uitstoot van zware metalen met 55 procent en die van fijnstof met 35 procent te verminderen.

Maar op de grond om de staalfabriek heen is het nog wel wachten op resultaten. Metingen van neergedaald stof door het RIVM in 2022 lieten vergeleken met 2020 weinig verbetering zien. "We verwachten komend jaar verbetering", zei Tata Steel in een reactie op dat RIVM-onderzoek.

Eerder maakte NOS op 3 deze video over de staalgigant, die een grote werkgever én een grote vervuiler is in de regio IJmond:

Tata Steel herhaalt veel minder uit te stoten. "Wij vinden dat een verhaal waarvan we nog niet hebben gezien dat het werkelijk uitkomt. Integendeel", zegt Beer. "Als het overmorgen tot een verbetering leidt, dan juichen we dat enorm toe, maar ook dan is er de afgelopen tientallen jaren al veel schade veroorzaakt."

De staalfabriek heeft vier weken om te laten weten of het wil praten over een schadevergoeding. Zo niet, dan stapt Frisse Wind naar de rechter.

Hoe hoog een schadevergoeding zou moeten zijn, staat volgens Beer nog niet vast. "Ik denk dat we de rechter vragen aansprakelijkheid vast te stellen, en de partijen te bevelen om een vergoeding overeen te komen." Die vergoeding zou dan volgens Beer weer door de rechter goedgekeurd moeten worden.

Driekwart van de ondernemers in Nederland zegt te kampen met een tekort aan personeel. Voor bijna de helft is het tekort de belangrijkste belemmering voor het bedrijf. Bij ruim een derde van de ondernemers is daardoor de werkdruk onder het personeel toegenomen.

Dat blijkt uit de Conjunctuurenquête Nederland van het CBS, de Kamers van Koophandel, het Economische Instituut voor de Bouw, en de werkgeversorganisaties MKB-Nederland en VNO-NCW.

Het tekort aan arbeidskrachten is wel iets minder dan een jaar geleden, maar nog altijd heel hoog. De piek van de vraag naar personeel lag in juli 2022, toen er per 100 werklozen 142 openstaande vacatures waren, en dat zijn er nu 122. Er zijn dus nog altijd veel meer banen dan werkzoekenden. Vóór corona in 2019 lag het aantal vacatures op 68 per 100 werklozen. Al met al blijft de arbeidsmarkt buitengewoon krap.

Het tekort aan personeel laat zich vooral voelen bij ondernemers in de horeca, de zakelijke dienstverlening en in het transport.

Ruim een derde van de bedrijven zegt dat de werkdruk is toegenomen door het personeelstekort, met name in de detailhandel en de autohandel laat zich dat voelen.

Volgens 15 procent van de ondernemers zijn door het tekort aan arbeidskrachten de arbeidskosten gestegen, vooral in de horeca speelt dat. Een op de zes bedrijven geeft aan dat er een gebrek aan gekwalificeerde mensen is en 1 op de 10 ondernemers voelt zich gedwongen minder geschikt of gekwalificeerd personeel aan te nemen. Dit speelt met name in de industrie en bij technische bedrijven.

Verder valt het ondernemers in de horeca en de detailhandel op dat mogelijke arbeidskrachten meer voor werk buiten hun sector kiezen. Ook zegt 11 procent van de ondernemers dat potentiële arbeidskrachten hogere eisen stellen dan het bedrijf kan of wil bieden.

Het gasverbruik in Nederland is opnieuw gedaald. Het verbruik lag in de eerste helft van dit jaar 10 procent lager dan in diezelfde periode een jaar geleden. Met name de industrie, elektriciteitscentrales en huishoudens verbruikten minder aardgas, meldt het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). In totaal is er in zes maanden tijd 15,7 miljard kubieke meter aardgas gebruikt.

De daling is vooral het gevolg van het lagere gasverbruik van de chemische industrie, een industriële grootgebruiker van gas. Dat lag 18 procent lager ten opzichte van vorig jaar. De papierindustrie schroefde het verbruik met 34 procent terug. Daarnaast deden huishoudens zuiniger aan met gas en waren de temperaturen de eerste maanden van dit jaar relatief mild. Huishoudens gebruikten het afgelopen halfjaar 4 miljard kubieke meter gas.

Door de stijgende energieprijzen zijn alle gasverbruikers zich sinds vorig jaar anders gaan gedragen, licht onderzoeker Luuk Hovius van het CBS toe. "Industrieën die grootgebruiker zijn van aardgas, zoals chemische bedrijven en de papierindustrie, konden hun kosten door de stijgende gasprijzen niet meer dekken en zijn overgegaan op andere energiebronnen zoals elektriciteit."

Niet alleen bedrijven hebben minder gas verbruikt, ook huishoudens zijn opnieuw zuiniger omgesprongen met gas. Zij verbruikten 13 procent minder gas dan in de eerste helft van 2022. "Door hoge energieprijzen zijn mensen zich anders gaan gedragen", zegt Hovius. "Mensen zetten minder snel de kachel aan. Het kan ook zijn dat huishoudens nog te maken hebben met bepaalde contracten en daardoor een hoge gasprijs betalen."

Uit de nieuwe cijfers blijkt dat de afname van het gasverbruik doorzet na recordjaar 2022. Vorig jaar werd in Nederland al een kwart minder gas gebruikt dan het jaar daarvoor. Vooral huishoudens en grote industriële bedrijven schroefden hun gasverbruik toen terug, ingegeven door de gestegen gasprijzen. In 2022 werd in totaal 31 miljard kubieke meter gas verbruikt, de laagste hoeveelheid sinds 1972.

Ook de winning van aardgas, zowel op land als zee, neemt verder af. In het eerste halfjaar van 2023 werd op land 38 procent minder gas gewonnen dan een jaar eerder. De winning daalde van 4,3 miljard naar 2,7 miljard kubieke meter gas. Op zee ging het om een afname van 19 procent. Tegelijk waren de gasopslagen voor 78 procent gevuld.

Flitsbezorgdienst Getir gaat vijf magazijnen in Amsterdam sluiten en stopt volledig in zes andere Nederlandse steden. Dat bevestigt het bedrijf na berichtgeving door Het Parool.

Tegen de krant zegt de van oorsprong Turkse onderneming klaar te zijn met "de voortdurende discussie" met de gemeente Amsterdam over de bestemmingsplannen. Doordat omwonenden overlast ervaren van bezorgdiensten probeert de gemeente om magazijnen van flitsdiensten uit woonwijken te weren.

Vier van de vestigingen in Amsterdam die dichtgaan passen niet in het bestemmingsplan, zegt de gemeente tegen de krant. Onlangs werd een nieuw bestemmingsplan aangenomen door de gemeenteraad. Die stelt dat vanwege de overlast magazijnen alleen nog maar op industrieterreinen mogen zijn gevestigd.

Getir, sinds 2021 actief in Amsterdam, zegt dat er nog ongeveer vijftien magazijnen overblijven in de stad en verwacht dat Amsterdamse klanten ook na de sluitingen nog steeds goed kunnen worden voorzien van boodschappen. Het verdwijnen uit Breda, Delft, Eindhoven, Groningen, Leiden en Tilburg komt volgens het bedrijf vanwege de beperkte klandizie.

Vandaag werd ook bekend dat Getir zich in Duitsland terugtrekt uit 17 van de 23 steden waar de flitsbezorger nog actief was. Alleen in grote steden als Berlijn, Frankfurt en München blijft het bedrijf nog boodschappen bezorgen.

Daarmee zijn er minder steden over dan voor de overname van concurrent Gorilla in december vorig jaar, naar verluidt voor 1,2 miljard euro. Getir heeft in Duitsland nog zo'n 3000 medewerkers. Wereldwijd zijn het er ongeveer 20.000.

Om investeerders te kunnen terugbetalen heeft Getir in Europa de markt al flink verkleind. In juni kondigde het bedrijf zijn vertrek aan uit Frankrijk, Spanje en Portugal, in juli volgde Italië. Getir maakte toen bekend dat het zou blijven opereren in thuisland Turkije, Nederland, Groot-Brittannië, Duitsland en de VS.

Verschillende bezorgdiensten kwamen in 2021 tijdens de coronacrisis razendsnel op en beloofden boodschappen binnen tien minuten aan de voordeur te bezorgen. Geholpen met geld van investeerders die op zoek waren naar nieuwe markten doken de bedrijven op in verschillende landen. Na een snelle groei van het aantal bestellingen nam vorig jaar de populariteit af.

Aan beide kanten van het Panamakanaal ligt een file van schepen die wachten op toegang. Door droogte is de waterstand in het kanaal en het centrale Gatúnmeer laag, zó laag dat het tot grote vertragingen leidt in het scheepvaartverkeer.

Het Panamakanaal is een cruciale vaarroute tussen de Atlantische Oceaan en de Stille Oceaan. Het ligt boven de zeewaterspiegel, waardoor er veel water nodig is om schepen erdoor heen te laten gaan. Nu mogen er niet meer dan 32 schepen per dag doorheen, waar dit er normaal gemiddeld 36 zijn.

Van dit teruggeschroefde maximale aantal mogen slechts tien megaschepen de doorgang maken. Daarnaast kunnen die containerschepen, bulkcarriers en tankers ook minder vracht vervoeren, omdat de diepgang is beperkt. "De impact is echt groot", zegt Edwin Asveld van TransHeroes, een logistiek bedrijf dat containers boekt op vrachtschepen "Er liggen nu heel veel schepen te wachten. En dat zie je niet vaak."

Panama zit midden in een regenseizoen, maar tot nu toe is er minder van te merken. Die regen is nodig om het door de bergen getrokken Panamakanaal van voldoende zoet water te voorzien. Daarbij is het Gatúnmeer ook belangrijk voor de drinkwatervoorziening in het land.

"Het is niets anders dan een stuk ondergelopen bergland met een groot stuwmeer", legt voorzitter Cees de Keijzer van de World Ship Society Rotterdam uit. "Aan de ene kant ga je in drie trappen 26 meter omhoog. En aan de andere kant weer 26 meter omlaag. Daar heb je elke keer heel veel water voor nodig."

Bij de vernieuwing van het Panamakanaal bedacht een Nederlands ingenieursbureau een manier om zo min mogelijk zoet water te verspillen via de sluizen:

Per schip is honderden miljoenen liters water nodig om op en neer te gaan door de sluizen. "Nu is de periode waarin het Gatúnmeer gevuld moet worden", legt NOS-weerman Peter Kuipers Munneke de situatie uit. "Maar het is al maanden recorddroog in Panama. Door het weerfenomeen El Nino blijft de regen in Panama uit, en is het warm waardoor er meer water uit de stuwmeren verdampt."

Daarmee lijken de echte problemen voor het Panamakanaal nog te moeten komen, want de jaarlijkse droge periode in december moet nog beginnen. "De piek van El Nino moet over een paar maanden nog komen. Voor het Panamakanaal is dit probleem nog lang niet opgelost. Het kan nog maanden duren. Dat meer moet nu echt worden gevuld."

Hoewel de gevolgen tot nu toe beperkter zijn, doet de Panamadroogte denken aan de blokkade van het Suezkanaal in 2021. Door het vastlopen van de Ever Given lag een groot deel van het mondiale scheepvaartverkeer stil. Er kunnen nu weliswaar nog vaartuigen door het Panamakanaal, maar door de beperkingen wordt het goederentransport steeds meer geraakt.

File van gisteren voor het Panamakanaal via de website MarineTraffic, dat scheepvaartverkeer volgt:

"De Ever Given had wel grotere impact, maar ook dit heeft een opstopeffect", benadrukt Asveld van TransHeroes. "Alles wat er nu ligt komt te laat aan, waardoor alles verder verstopt en vertraagt. Je krijgt leveringsproblemen, omdat iedereen zit te wachten. Het duurt maanden voordat dit allemaal weer is hersteld."

Wel begint de huidige opstopping voor het kanaal de afgelopen dagen iets af te nemen, meldt persbureau Reuters. Dat komt enerzijds omdat beheerder Panama Canal Authority wat soepeler wordt met het doorlaten van schepen, maar anderzijds omdat vaartuigen besluiten om te varen of gewoon maar om te keren.

Omvaren is niet eenvoudig, weet De Keijzer, die in zijn jonge jaren zelf 27 keer door het Panamakanaal voer. "Via Chili ben je veel langer aan het varen. Afhankelijk van de omvang van de boot kost het wel een dag of 23. Er zijn containerschepen die hun vracht lossen aan de kant van de Stille Oceaan, om die dan per trein naar de Atlantische Oceaan te brengen en over te laden op een ander schip. Maar dat heeft natuurlijk zijn beperkingen en kost ook weer extra."

De financiële opsporingsdienst FIOD heeft drie verdachten opgepakt uit de gemeenten Tiel en Oosterhout wegens beleggingsfraude. Het gaat om een vrouw van 37 en twee mannen van 31 en 39. Er is beslag gelegd op woningen, bankrekeningen, paarden, auto's, luxegoederen, contant geld, goud en sieraden van de drie.

Ze worden alledrie verdacht van verduistering en witwassen, maakt de FIOD bekend. De vrouw wordt ook verdacht van het zonder vergunning aanbieden van beleggingsdiensten, oplichting en valsheid in geschrifte. Ze zou met mooie beloftes 56 miljoen euro in beheer hebben gekregen.

Verschillende consumenten hadden bij de Autoriteit Financiële Markten een melding gedaan over mogelijke fraude. De vrouw spiegelde bij de bedrijven Best Choice, Airfeet BV en Xerof BV beleggingen voor met een rendement van 10 tot 12 procent per maand.

"Zij houdt geïnteresseerden voor dat zij dit rendement kan behalen met de handel in koersverschillen tussen de dollar en goud", meldt de FIOD. "Op jaarbasis betekent dit dat de inleg van beleggers met 200 procent zou kunnen renderen." De vrouw was hiermee zo'n twee jaar bezig.

De opsporingsdienst meldt dat een "aanzienlijk deel" van de inleg van klanten niet is besteed aan de beloofde investeringen, maar aan woningen, luxe auto's, dure (sport)paarden en cryptovaluta. Hoogstwaarschijnlijk zijn er valse facturen gebruikt en hadden de verdachten een netwerk van vennootschappen, zegt de FIOD.

Consumenten worden gewaarschuwd om niet te beleggen bij de drie bedrijven. Gedupeerden van de beleggingsfraude kunnen zich melden bij de FIOD.

Gokbedrijven kregen bij de totstandkoming van reclameregels over gokken meer inspraak dan verslavingsdeskundigen, komt naar voren in stukken die de NOS heeft opgevraagd met een beroep op de Wet open overheid (WOO). Hoe ging dat precies in zijn werk? Een reconstructie van de lobby van de gokbranche.

Gokken is populair in Nederland. Sinds het opengaan van de online gokmarkt in 2021 zijn er veel meer mensen legaal gaan gokken dan het kabinet had verwacht. Uit de interne documenten van het ministerie van Justitie & Veiligheid blijkt dat gokbedrijven zich al jarenlang verzetten tegen strengere reclameregels.

Dat begint al ver voor het opengaan van de gokmarkt. De Nederlandse Loterij, het staatsbedrijf achter Toto, vraagt om meer ruimte voor het gebruik van bekende personen in de reclames.

In het oorspronkelijke wetsvoorstel staat dat het gebruik van rolmodellen zoals popidolen wordt beperkt, om jongeren te beschermen. Die belemmering is in de uiteindelijke wet geschrapt, ondanks waarschuwingen van de verslavingszorg. Het ministerie hamert bij de aanpassingen op het belang van 'kanalisatie', het overstappen van spelers van het illegale aanbod op het legale aanbod. De inzet van bekende Nederlanders die populair zijn onder jongvolwassenen wordt wel aan banden gelegd.

In reclames die Toto vanaf 1 oktober - bij het opengaan van de markt - uitzendt, prijzen bekende Nederlanders zoals illustionist Hans Klok, actrice Kim Feenstra en voetbalcoach Dick Advocaat gokken aan. De vele reclames leiden tot ergernis bij Kamerleden, die het ministerie oproepen om in te grijpen, zeker als blijkt dat relatief veel jongeren accounts op goksites hebben aangemaakt.

Afspraken over hoeveel reclame de gokbedrijven mogen maken, zijn er niet. Het ministerie rekent op regels van de sector zelf, maar die komen aanvankelijk niet tot stand. De Consumentenbond weigert mee te werken aan een reclamecode voor de sector. "De voorgestelde reclamecode is veel te slap", zegt de bond daarover.

Ook ambtenaren van het ministerie zijn niet enthousiast over de voorgestelde code. "De sector heeft een eigen verantwoordelijkheid. Zij gaan over zelfregulering waarbij ze 'matiging' zouden meenemen (en dat punt is niet waargemaakt)", schrijft een ambtenaar in een interne mailwisseling.

Dat betekent dat er weinig grenzen zijn aan het aantal reclames. Het doel van het ministerie om 80 procent van de illegale gokkers naar het legale aanbod te krijgen wordt al snel ruimschoots gehaald. Binnen een jaar is volgens toezichthouder de Kansspelautoriteit al 85 procent overgestapt naar legale aanbieders. Inmiddels is dat 92 procent.

Gokbedrijven vragen het ministerie om de doelstelling rond het aantal legale gokkers te verhogen, naar 95 procent. Volgens hen is dat nodig om kwetsbare groepen te beschermen. Het verhogen van de doelstelling betekent ook dat de bedrijven zichtbaar moeten blijven, en dus ruimte moeten krijgen voor reclame.

Onder druk van de Kamer besluit minister Weerwind begin 2022 om maatregelen te nemen en daarvoor overlegt hij verschillende keren met gok- en mediabedrijven. Die zijn fel tegen beperkingen en de minister belooft ze tegemoet te komen. "Ik begrijp de irritatie. Waar ik kan stretch ik me, maar ik zeg ook dat er een verbod moet komen", zegt hij in een overleg op 25 februari 2021 met mediapartijen. Aan gokbedrijven belooft hij dat ze inspraak krijgen bij het vaststellen van nieuwe regels.

Gokbedrijven komen op verzoek van het ministerie met voorstellen om de hoeveelheid reclames te beperken, maar de voorstellen gaan volgens ambtenaren niet ver genoeg. Bovendien komen verschillende gokbedrijven de beloftes niet na, omdat ze niet bij een branchevereniging zijn aangesloten.

Met verslavingsdeskundigen wordt minder vaak overlegd. In februari vorig jaar is er een overleg waarin verslavingsdeskundigen oproepen om de reclames snel aan banden te leggen. Ze waarschuwen voor snel toenemende problemen met gokverslaving. Een reclameverbod zou ook moeten gelden voor fysieke casino's van bijvoorbeeld Holland Casino. Volgens de experts worden de fysieke casino's in hun reclame-uitingen agressiever. "Eerder was het een gezellig avondje uit, nu is het 'Versla je vrienden' en 'Leef spannend'".

Staatsbedrijf Holland Casino verzet zich in een lange brief fel tegen die beperking en noemt de gevolgen van een verbod desastreus. "Wij gaan ervan uit dat we de ruimte krijgen om onze maatschappelijke opdracht uit te kunnen voeren binnen de geldende praktijk van de afgelopen decennia", schrijft Holland Casino. "Bij een terugloop van reclame en werving zal Holland Casino vanuit economisch perspectief genoodzaakt zijn om haar gehele bedrijfsmodel tegen het licht te houden."

En dat verzet heeft succes: ambtenaren schrijven aan de minister dat "het verbieden van deze reclame het businessmodel van landgebonden aanbieders in gevaar kan brengen". Sinds juli is reclame voor online gokken grotendeels verboden, maar voor fysieke casino's geldt de reclamebeperking niet.

Gokbedrijven kregen meer inspraak dan verslavingsdeskundigen bij de totstandkoming van regels over gokreclames. Onder meer staatsbedrijven Holland Casino en de Nederlandse Loterij wisten het ministerie van Justitie & Veiligheid, dat de regels opstelt, goed te vinden.

Uit stukken die de NOS heeft opgevraagd met een beroep op de Wet open overheid (Woo) blijkt dat vier gokbedrijven en drie brancheorganisaties voor gokbedrijven tot op het laatste moment mochten meepraten over nieuwe reclameregels. Ook is een kennisinstituut voor verslaving geraadpleegd.

De gokbedrijven brachten 41 punten in waar ze het niet mee eens waren. 17 punten werden door het ministerie overgenomen, waaronder het toestaan van het inzetten van BN'ers bij evenementen zoals openingen en symposia, reclame met lokaal bekende acteurs en het schrappen van de reclamebeperking voor mensen met een lage sociaaleconomische status.

"Er zijn richtlijnen die voorschrijven dat het inwinnen van geluiden tijdens de voorbereiding van wetgeving evenwichtig moet plaatsvinden. Dat lijkt hier onvoldoende gebeurd", zegt Wim Voermans, hoogleraar staats- en bestuursrecht aan de Universiteit Leiden.

Bij het maken van wetgeving moet er rekening worden gehouden met alle relevante partijen, zegt Caelesta Braun, hoogleraar openbaar bestuur en maatschappelijke democratie aan de Universiteit Leiden. "Op basis van jullie bevindingen lijkt er een onbalans te zitten in de mate waarin contact is geweest met de gokbranche en andere belanghebbenden, zoals verslavingsdeskundigen."

Het ministerie van Justitie en Veiligheid zegt in een reactie dat bescherming van de speler bij het opstellen van nieuwe regels altijd centraal staat. Daarbij worden verschillende betrokken partijen geraadpleegd, zoals kansspelaanbieders, verslavingsdeskundigen en instanties zoals de Kansspelautoriteit. De hoeveelheid input van een bepaalde partij staat niet noodzakelijk gelijk aan de invloed op de uiteindelijke besluitvorming, stelt het ministerie.

Volgens Braun is het een politieke keuze of je financiële belangen zwaarder laat wegen dan de negatieve neveneffecten van de gokindustrie. Maar die afweging moet in de besluitvorming dan wel heel concreet worden gemaakt: "Wat kost een beperking van de reclameregels de schatkist en wat zijn de maatschappelijke gevolgen waar verslavingsdeskundigen op wijzen." In de opgevraagde correspondentie is hier vrijwel niets over terug te vinden.

Bij het opengaan van de gokmarkt werd het inzetten van BN'ers in reclames toegestaan, ondanks zorgen van verslavingsdeskundigen. De angst was dat het optreden van BN'ers in reclames tot meer nieuwe spelers zou leiden, maar mede op verzoek van Toto mochten bekendheden toch in reclames figureren.

Toen bleek dat er erg veel reclames werden uitgezonden en er veel gegokt werd, moesten de regels onder druk van de Tweede Kamer worden aangepast. Om die aanpassing snel door te kunnen voeren werden de regels niet langs de gebruikelijke weg voorgelegd aan de Kamer.

Vlak voor de regels af waren, kregen gokbedrijven de mogelijkheid om suggesties te doen.

Kennisorganisatie voor verslaving en mentale gezondheid Trimbos-instituut kreeg ook kans op inspraak. Van de 5 ingebrachte punten werd er 1 overgenomen. Het kennisinstituut kreeg geen mogelijkheid om te reageren op de aanpassingen die de gokbedrijven lieten doen.

Tony van Rooij van Trimbos-instituut is kritisch over de mate waarin de gokindustrie invloed heeft op het maken van regels: "Keuzes zouden gemaakt moeten worden op basis van inschattingen wat betreft de effectiviteit van maatregelen om gokschade te voorkomen en aan te pakken, en niet op basis van tegenstrijdige, financiële belangen."

Hij benadrukt dat kennisinstituten en de zorg minder mogelijkheden hebben om advies te geven dan de gokbedrijven. "We hebben geen middelen en geen personeel om zoals lobbyisten de hele dag alles te volgen. We zijn geen multinational met gokken als corebusiness."

Hoogleraar Voermans toont zich bezorgd over de Nederlandse lobbycultuur en stelt dat wij vergeleken met de rest van Europa ver achterlopen. Hij wijst erop dat Nederland al twee keer op de vingers is getikt door anti-corruptiewaakhond Greco vanwege zijn lobbybeleid. Hij pleit voor strengere regels op dit gebied.

"Een lobbyregister dat verplicht tot registratie is enorm belangrijk voor transparantie en evenwicht in het wetgevingsproces. Het moet duidelijk zijn welke partijen zijn geraadpleegd en welke invloed zij hebben gehad."

Maar demissionair minister Bruins Slot van Binnenlandse Zaken heeft in mei aangegeven dat er geen verplicht lobbyregister komt.

De Nederlandsche Bank (DNB) is opnieuw teruggefloten door de rechtbank over een straf voor internetbank Bunq. De toezichthouder had in twee jaar twee boetes uitgedeeld, van in totaal 875.000 euro. Bunq had volgens DNB enkele jaren bij een tiental klanten niet goed in beeld wie zij waren en wat zij met hun geld deden. Daartoe zijn banken wel wettelijk verplicht.

Bunq maakte bezwaar tegen de boetes en stapte naar de rechter toen DNB het bezwaar afwees. Bij de rechter kreeg Bunq weliswaar geen gelijk, maar de boete is wel verlaagd naar bijna 130.000 euro, zo blijkt uit een vandaag gepubliceerd vonnis van de rechtbank Rotterdam.

Voor Bunq is het de tweede grote juridische zege in een dispuut over het strenge anti-witwasbeleid van DNB in korte tijd. De bank was eerder naar de rechter gestapt omdat DNB niet toestond dat klanten met kunstmatige intelligentie en data-analyses werden gescreend.

In een hoger beroep vond het College van Beroep voor het bedrijfsleven (CBb) dat DNB deze werkwijze helemaal niet mocht verbieden. DNB besloot hierna om banken op dit vlak meer ruimte geven voor innovatie.

In het vonnis over de zaak rond de onvolledige klantendossiers oordeelt de rechter enerzijds dat Bunq zich niet goed aan de wettelijke verplichting heeft gehouden om witwassen te voorkomen. Maar anderzijds vindt de rechtbank de hoogte van de boete niet in verhouding staan met de fouten die Bunq heeft begaan. Daarom stelt de rechter die nu op een 'passende' hoogte van in totaal 128.250 euro.

Oprichter en topman Ali Niknam laat aan de NOS weten blij te zijn met de uitspraak. "Het gaat om de periode van voor 2018 en wij waren niet perfect", erkent hij.

Wel hoopt hij dat de juridische strijdbijl met DNB nu begraven kan worden. "Ik heb liever dat we in een wereld komen waarin constructief overleg met DNB op continue basis mogelijk is. En dat we redelijkheid niet de hele tijd via de rechter moeten hoeven af te dwingen."

In een reactie benadrukt DNB dat het de boetes voor Bunq eerder zelf al had verlaagd en dat de rechtbank erkent dat er terecht boetes waren opgelegd. "De rechtbank heeft aanleiding gezien om de boetes om verschillende redenen nog verder te matigen. Onder andere omdat de rechtbank concludeert dat DNB in twee gevallen niet heeft bewezen dat er sprake was van een overtreding."

DNB zegt de uitspraak zorgvuldig te gaan bestuderen en "daar lessen uit trekken."