Nederlanders gooiden gemiddeld vorig jaar per persoon ruim 33 kilo aan voedsel weg. Dat is bijna een kilo minder dan bij de vorige meting in 2019, blijkt uit onderzoek van het Voedingscentrum. De daling stagneert wel, bij de vorige meting was de verspilling bijna 7 kilo per persoon minder geworden.

Voor het onderzoek, dat elke drie jaar wordt gehouden, is via steekproeven in dertien gemeenten het vuilnis van 130 huishoudens en het gft-afval van 110 huishoudens onderzocht. Daaruit bleek dat brood en deegwaren het meest worden weggegooid. Ook groente, fruit, aardappelen en zuivel belanden vaak in de kliko. Deze productgroepen waren goed voor meer dan de helft van de Nederlandse voedselverspilling.

Het voorkomen van voedselverspilling speelt een grote rol bij het tegengaan van klimaatverandering. In 2030 moet de verspilling zijn gehalveerd ten opzichte van 2015. In 2030 zou dan jaarlijks maximaal 21,6 kilo eten per persoon moeten worden weggegooid. Nederland ligt op schema om dat doel te halen, maar dan moet de daling niet verder afvlakken.

NOS op 3 legt uit wat de impact is van voedselverspilling en wat je ertegen kunt doen:

Het Voedingscentrum is blij dat er minder eten is verspild, maar maakt zich zorgen over de stagnatie. "Er is nog een hoop ruimte voor verbetering en er moet nog veel gebeuren om de doelstelling te halen", zegt expert duurzaam eten Lilou van Lieshout. "Maar als we allemaal 250 gram voedsel per week minder weggooien, zijn we er al."

Er is niet onderzocht waarom de verspilling minder hard afneemt dan voorheen, maar het Voedingscentrum heeft wel een vermoeden. "De makkelijkste winst is inmiddels behaald en er is nu complexer gedrag nodig om de verspilling verder terug te dringen", zegt Van Lieshout. "Er is niet één actie die ondernomen kan worden, de oplossing ligt juist in een combinatie van gewoontes."

Met dat soort gewoontes houdt Elisah Pals zich bezig. Zij is oprichter van Zero Waste Nederland, een organisatie die zich inzet voor het verminderen van afval en het tegengaan van voedselverspilling.

Volgens haar begint het tegengaan van verspilling in de supermarkt. "Vaak kopen we meer dan we nodig hebben omdat er bijvoorbeeld een aanbieding is, of we doen inkopen terwijl we honger hebben. Het kan heel erg helpen om vooraf een boodschappenlijstje te maken, en je daaraan te houden."

Het is volgens haar ook belangrijk om goed na te denken over welke producten je in je boodschappenmand stopt. Zo kun je beter geen voorgesneden voedsel kopen, omdat dat veel minder lang goed blijft. Eenmaal thuis moeten de spullen op de juiste manier bewaard worden: tomaten, komkommers en paprika's blijven bijvoorbeeld langer goed als ze buiten de koelkast bewaard worden.

Ook zijn er een hoop recepten waarbij de ingrediënten helemaal gebruikt worden, of gebruik wordt gemaakt van kliekjes. Pals wijst er verder op dat overgebleven eten kan worden ingevroren of de volgende dag bij de lunch kan worden opgegeten. "Blijft er toch iets over, dan kan je het eten aanbieden in een van de vele foodsharing-groepen in Nederland."

Het Voedingscentrum benadrukt dat niet alleen consumenten verantwoordelijk zijn in de strijd tegen voedselverspilling. Producenten en supermarkten moeten ook hun steentje bijdragen. Zo kunnen ze bijvoorbeeld kleinere porties aanbieden en betere houdbaarheidsinformatie en bewaarwijzers verstrekken.

Mensen die een elektronisch apparaat willen laten repareren kunnen vanaf vandaag terecht in een landelijk register. In het Nationaal Reparateursregister staan erkende reparatiebedrijven voor consumentenelektronica.

Dat moet het makkelijker maken om een bedrijf te vinden dat kapotte spullen kan repareren. Het gaat daarbij om tv's en beeldschermen, en witgoed zoals vaatwassers, koelkasten en wasmachines.

Het is een eerste versie van het register, met ongeveer 80 bedrijven. Dit najaar moet er een uitgebreidere versie zijn met alle erkende reparateurs en daarbij vermeld de vakbekwaamheid van de medewerkers. Ook is dan te zien voor welke fabrikanten bedrijven reparaties mogen uitvoeren.

Het register is een samenwerking van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat en Techniek Nederland, de organisatie van ondernemers in de installatiebranche en de technische detailhandel. Daarbij zijn ruim 6300 bedrijven aangesloten.

Het register is er gekomen op initiatief van de Europese Unie, die wil dat kapotte spullen minder snel weggegooid worden. Zo is er de Europese Ecodesign-richtlijn met afspraken over de herbruikbaarheid van producten en de mogelijkheid tot repareren.

Vorige maand deed de Europese Commissie het voorstel om het recht op reparatie voor consumenten uit te breiden, het zogeheten right to repair. Zowel binnen als buiten de wettelijke garantietermijn moeten reparaties van goederen daardoor gemakkelijker en goedkoper worden. In de hele Europese Unie wordt jaarlijks 35 miljoen ton aan afgedankte producten bij het afval gezet.

Volgens Techniek Nederland is het laten repareren van spullen makkelijker geworden doordat reserve-onderdelen beter beschikbaar zijn dan vroeger. Voorzitter Doekle Terpstra noemt het Nationaal Reparateursregister "een grote stap" op weg naar een circulaire economie.

"Als elektronische apparatuur wordt gerepareerd en langer meegaat, besparen we veel energie en verbruiken we minder schaarse grondstoffen." Terpstra wijst erop dat het ook kan bijdragen aan het verkleinen van de afvalberg en het terugdringen van de uitstoot van broeikasgassen.

De Tweede Kamer praat na het meireces, over drie weken, verder over het stikstoffonds, waarmee het kabinet boerenbedrijven wil uitkopen en laten verduurzamen. Het debat van vandaag liep zo ver uit, dat minister Christianne van der Wal (Natuur en Stikstof) niet meer aan het woord is gekomen.

Het debat begon om 11.30 uur, maar negen uur later hadden alleen de Kamerleden nog maar hun zegje gedaan. Als doorgegaan was met de eerste termijn van het kabinet, was het zonder twijfel nachtwerk geworden. Een meerderheid vond dat niet verstandig en daarom wordt het debat nu over het meireces getild.

Dat gebeurde op voorstel van het CDA, dat aandrong op meer tijd voor een zorgvuldige wetsbehandeling. De andere coalitiepartijen waren het daarmee eens, net als de BBB en een aantal andere oppositiepartijen.

Vandaag werd wel duidelijk dat er nog lang niet voldoende steun is voor de komst van het fonds, waar ruim 24 miljard euro in moet komen. Voor een meerderheid in de Eerste Kamer hoopt het kabinet op steun van oppositiepartijen.

Maar BBB-leider Caroline van der Plas maakte duidelijk dat ze de wet die dit 'transitiefonds' mogelijk maakt "in deze vorm" niet zal steunen. Ze vindt dat er veel te veel geregeld moet worden met de miljarden; niet alleen de aanpak van het stikstofprobleem, maar ook de vermindering van broeikasgassen en de verbetering van waterkwaliteit hangen er vanaf.

Daarmee wordt het fonds in de ogen van Van der Plas een "duizenddingendoekje" en dat wil ze niet. Bovendien is veel te veel geld gereserveerd voor de eventueel gedwongen uitkoop van boeren.

Dat uitkopen is volgens de BBB helemaal niet doelmatig. Als het kabinet voor iedere veehouder een hypermodern stalsysteem koopt, is dat voordeliger en levert het meer stikstofwinst op, rekende Van der Plas voor.

Volgens andere partijen is dat een kortetermijnoplossing die niets oplevert voor het klimaat en de waterkwaliteit. Zij pleiten voor een integrale aanpak om de landbouw te verduurzamen.

Als het kabinet 'over links' een meerderheid wil bereiken over het fonds, zal het duidelijker moeten maken welke plannen er precies mee betaald gaan worden. Partijen als GroenLinks en de PvdA vinden dat er te makkelijk geld wordt uitgegeven, terwijl niet duidelijk is welke doelen precies gehaald moeten worden.

Daarover zitten de coalitiepartijen ook niet meer op één lijn. D66 denkt nog steeds dat het om de natuurdoelen te halen nodig is om de stikstofuitstoot in 2030 te halveren, zoals ook in het coalitieakkoord is afgesproken.

Voor met name het CDA is dat jaartal niet meer heilig, Die partij wil over enige tijd heronderhandelen over het coalitieakkoord.

Zoals het er nu naar uitziet gaat het debat over het stikstoffonds verder op woensdag 10 mei. Kamervoorzitter Bergkamp wil er dan de hele dag voor uittrekken.

Er is stevige onmin ontstaan over de uitkomst van een onderzoek naar nazi-geld in de kluizen van Credit Suisse. Een Amerikaanse Senaatscommissie voor Holocaustslachtoffers wappert met bewijs van 99 bankrekeningen van veroordeelde en naar Argentinië gevluchte nazi-functionarissen. Enkele rekeningen zouden tot 2020 nog hebben bestaan. Credit Suisse verwelkomt juist de uitkomst door te zeggen dat het slechts twee handen vol rekeningen betreft, en bestrijdt dat het om nazi-geld gaat.

Het onderzoek kwam aan het rollen nadat in de Verenigde Staten een Argentijnse lijst was opgedoken met daarop 1200 hooggeplaatste nazi's en in Argentinië actieve groeperingen van nazi's en neonazi's. Die hielden na de Tweede Wereldoorlog nog rekeningen aan bij de Schweizerische Kreditanstalt, de voorganger van Credit Suisse.

Nadat het Simon Wiesenthal Centrum in de zaak was gedoken, beloofde Credit Suisse een onafhankelijke onderzoek in te stellen naar geheime nazirekeningen bij de bank. Het Simon Wiesenthal Centrum trok de handen er echter na een jaar vanaf nadat Credit Suisse een speciale onderzoeker buitenspel zou hebben gezet.

De Senaatscommissie zegt de volledige uitkomst van deze zogenoemde 'ombudsman' in handen te hebben gekregen, en maakte de conclusies vandaag openbaar. Hierin zou staan dat er zeker 99 rekeninghouders zijn gevonden die een hoge positie in het naziregime hadden óf lid zijn of zijn geweest van nazi-groeperingen in Argentinië.

In dit Zuid-Amerikaanse land zochten veel kopstukken na de Duitse capitulatie in 1945 een veilig heenkomen. Israëlische veiligheidsdiensten spoorden daar bijvoorbeeld in 1960 kopstuk Adolf Eichmann op.

Daarnaast zouden bij Credit Suisse zeventig na 1946 geopende bankrekeningen zijn gevonden die te herleiden zijn tot in Argentinië wonende nazi's. "Zeker veertien van deze rekeningen bleven actief tot in de 21e eeuw. Sommigen zelfs tot 2020", schrijft de Senaatscommissie. Ook werden 21 rekeningen gevonden van bij het Neurenbergproces veroordeelde legerofficieren en SS'ers, waarvan een rekening in 2020 nog actief was.

Senator Sheldon Whitehouse, voorzitter van de commissie, eist dat Credit Suisse nu volledige opening van zaken geeft over de nazi-tegoeden bij de bank. "Er mag geen middel onbeproefd gelaten om alle feiten boven water te halen." De personen en groeperingen op de Argentijnse lijst staan ook op de Amerikaanse sanctielijst. Omdat Credit Suisse ook een Amerikaanse bankvergunning heeft, zijn de Zwitsers verplicht zich hieraan te houden.

Of dat zal gebeuren is onduidelijk. Afgaande op een persverklaring lijkt voor Credit Suisse de kous juist af te zijn na het onderzoek dat twee jaar in beslag nam. "Er is geen bewijs gevonden dat acht lang geleden gesloten bankrekeningen ooit tegoeden van Holocaust-slachtoffers hebben bevat", constateren de Zwitsers. Zeven rekeningen zouden in 1937 zijn gesloten. Ze waren volgens Credit Suisse van al in de jaren 20 naar Argentinië geëmigreerde klanten.

Bij UBS zal de kwestie als een steen in de maag liggen. De grootste bank van Zwitserland nam vorige maand concurrent Credit Suisse over. De tweede bank van het Alpenland was in ernstige problemen gekomen toen klanten in korte tijd massaal hun geld weghaalden. De Zwitserse centrale bank drong er bij UBS op aan om Credit Suisse voor zo'n 3 miljard euro over te nemen. Ook UBS is in de Verenigde Staten actief en is als nieuwe eigenaar nu verantwoordelijk voor het verleden van Credit Suisse, die als naam alleen in eigen land blijft bestaan.

Medewerkers van ING hebben ingestemd met een nieuwe cao. Volgens vakbond FNV zijn hun leden onder andere akkoord gegaan met een loonsverhoging van 14 procent voor de laagste salarisschalen en een verhoging van 4 procent voor de hoogste. Ook krijgen de medewerkers in juli eenmalig een bedrag van 2000 euro.

Eind vorige maand organiseerden medewerkers van de bank nog de eerste 24-uursstaking ooit. Ze waren ontevreden vanwege het uitblijven van een loonsverhoging die de inflatie van 14,3 procent zou compenseren. Daarnaast wilden ze de arbeidsrelatie verbeteren. Er was vooral onvrede over een winst van 3,7 miljard over het jaar 2022 die niet aan de medewerkers, maar aan de aandeelhouders werd besteed.

De stakingen die de FNV voor de komende week gepland had, gaan door het akkoord nu niet door. Dat betekent niet dat de vakbond ook tevreden is met de nieuwe overeenkomst: "Er is nog veel werk aan de winkel bij ING", zegt FNV-bestuurder Duygu Akçay. "Met name wat betreft de werkdruk en de verstoorde arbeidsrelatie. Ook al is er een nieuwe cao, de ING zal zich hard moeten bewijzen".

Begin deze maand bleek uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek dat de cao-lonen voor het eerst in anderhalf jaar weer harder stijgen dan de prijzen. Afgelopen maart stegen de lonen gemiddeld met 5,2 procent, de hoogste stijging in veertig jaar.

Vóór de stijging van vorige maand leden de lonen sterk onder de hoge inflatie. Op het hoogtepunt van de inflatie was het verschil tussen inflatie en loonstijging 8 procent. Daardoor ging de koopkracht van veel mensen flink achteruit.

Van doorsnee nieuwsgierigen tot grote fans en gretige concurrenten: ze kunnen allemaal vanaf vandaag bij een veilinghuis nabij Helmond de inboedel bekijken van het failliete bedrijf Lightyear. De producent van zonnecelauto's ging in februari bankroet. De divisie die aan het model Lightyear 2 werkt kon begin deze maand een doorstart maken.

De schuldeisers van de Brabantse startup hopen nog iets terug te zien van hun geld met de boedelverkoop. Uitkeringsinstantie UWV, die de salarissen van het personeel doorbetaalde, krijgt als eerste zijn geld terug. Daarna volgt de Belastingdienst. Alle andere investeerders moeten hopen dat er vervolgens nog iets overblijft om te verdelen.

Alles wat verkocht kan worden, staat daarom te koop bij veilinghuis Troostwijk Auctions. Van bureaus, stoelen, computerapparatuur, brandblussers en pakken wc-papier tot batterijen en auto-onderdelen. Koopjesjagers kunnen voor de weg goedgekeurde zonnecelauto's op de kop tikken, tot zelfs een volledig in de kreukels gereden testauto.

Alle schulden aflossen met de inboedel, dat lijkt een brug te ver. Het is lastig in te schatten wat de Lightyear-spullen nog waard zijn. "Wie het weet mag het zeggen", reageert veilinghuisdirecteur Arno Hendrikse bij de prototypes van het eerste Lightyear-model. "Het is wat de markt ervoor betaalt. Maar wat hier staat, is redelijk uniek."

Reinoud van Oeijen, de curator die zich bezighoudt met de afwikkeling van Lightyear, durft op voorhand ook niet te zeggen wat de veiling eind deze maand zal opleveren. "Er worden nog wel drie voertuigen uit het buitenland toegevoegd aan de veiling. De opbrengst moet ik verdelen onder de crediteuren."

Veel belangstellingstellenden in het veilinghuis voor de onderdelen en auto's van Lightyear:

Van die crediteuren is het UWV dus de eerste in de rij. "Met 622 man personeel moet er nog substantieel geld komen om de andere schuldeisers, zoals de Belastingdienst, iets terug te kunnen betalen", aldus Van Oeijen.

Welke mensen op de veiling afkomen durft veilinghuisbaas Hendrikse niet op voorhand te zeggen. "Verzamelaars. Een museum misschien. Of hobbyisten die er iets mee willen. Pas op de sluitingsdag kun je echt wat zeggen over het publiek." Hendrikse spreekt van geïnteresseerden uit veertig landen, met 269 bieders. "Maar dat zegt nog niets. Dit is het begin van het uiteindelijke totaal."

De onderdelen zijn volgens Hendrikse nog gewoon te gebruiken. "Voor andere auto's of machines. Maar een deel is echt specifiek voor deze auto's. Een aantal kan ook gewoon de weg op. Die zijn goedgekeurd en al." Maar wat als er een probleem mee is? "Ja, voor onderhoud moet je bij Lightyear zijn."

Op de eerste dag lijken vooral nieuwsgieringen bij het veilinghuis een kijkje te nemen. "Vakidioten met interesse", stellen bezoekers zich voor. Andere kijkers zijn vooral nieuwsgierig. "Heel erg dat dit nodig is", treurt een ander. Maar een bod uitbrengen op een auto? "Daar heb ik het geld niet voor."

Heineken heeft een koper gevonden voor de Russische tak van het bedrijf. Wie die wil kopen en voor welke prijs maakt de bierbrouwer nog niet bekend.

Het bedrijf wacht op goedkeuring door de Russische autoriteiten. "Als we toestemming krijgen, zullen we meer details delen over de koper en de overeenkomst", meldt Heineken bij de presentatie van zijn kwartaalcijfers.

De bierbrouwer kreeg dit jaar veel kritiek op zijn activiteiten in Rusland. Het bedrijf had een jaar geleden gezegd uit Rusland te zullen vertrekken vanwege de oorlog met Oekraïne, maar bracht daarna nog allerlei nieuwe producten op de Russische markt.

Heineken bood in maart excuses aan voor de onduidelijkheid. Volgens het bedrijf was er tijd nodig om een koper te vinden en moesten er in de tussentijd nieuwe producten worden gelanceerd om het omvallen van de Russische tak te voorkomen. Dan zouden er 1700 mensen werkloos zijn geworden.

De verwachting van het bedrijf was al dat in de eerste helft van 2023 een koper zou worden gevonden.

Heineken maakte vanochtend bekend dat er 3 procent minder bier is verkocht in de eerste drie maanden van het jaar. De omzet steeg daarentegen met ruim 9 procent, doordat de prijzen zijn verhoogd. Volgens Heineken zijn die prijsverhogingen nodig vanwege de inflatie.

In de eerste drie maanden maakte Heineken onderaan de streep 403 miljoen euro winst, dat is iets minder dan in dezelfde periode een jaar eerder.

Het duurt waarschijnlijk niet lang meer voordat het kosteloos delen van een account van Netflix niet meer mogelijk is. De streamingdienst kijkt al langer naar een aanpassing, waarbij je bijvoorbeeld alleen nog een extra huishouden kan toevoegen bij een hoger maandbedrag. Vorig kwartaal introduceerde Netflix dit 'betaald delen' al in vier landen en er gaan er snel meer volgen.

Doordat gebruikers hun account delen loopt het bedrijf naar eigen zeggen veel geld mis. Mensen kunnen binnen een account aparte profielen aanmaken, waardoor het delen makkelijk gaat.

In Canada, Nieuw-Zeeland, Spanje en Portugal kon je de afgelopen maanden een account al niet meer delen. Daar moeten abonnees een hoofdadres opgeven, zodat Netflix gebruikers van buitenaf in de gaten kan houden. Voor 7,99 dollar per maand (7,29 euro) kan je een extra adres toevoegen. In Latijns-Amerika probeerde het bedrijf dit al eerder uit en die proef was succesvol, vindt Netflix.

De streamingdienst zag het aantal abonnees dalen bij het aankondigen van het nieuws, maar vervolgens liep dat wel weer op. Uiteindelijk vindt het platform het dus waard. "In Canada bijvoorbeeld, dat wij inschatten als een betrouwbare voorspeller voor de VS, is het aantal betalende abonnees groter dan voorheen", laat het bedrijf weten.

Komend kwartaal wordt de mogelijkheid om accounts te delen verder beperkt, onder meer in de Verenigde Staten. Of dat ook in Nederland gaat gelden is nog niet bekend, maar een woordvoerder zegt wel dat dat in de toekomst zeker zal gebeuren. Hoe dat er precies uit komt te zien is nog niet bekend.

Netflix pakt niet alleen de gedeelde accounts aan, maar er ligt ook een plan voor een goedkoper abonnement. De kijker krijgt dan advertenties te zien, waardoor de prijs omlaag kan. In de VS is dit al een succes, volgens Netflix. Daar zou deze nieuwe abonnementsvorm beter lopen dan het normale abonnement. Ook hiervan is het niet bekend wanneer het naar Nederland komt.

Verder probeert het platform met andere streamingdiensten te concurreren met nieuwe seizoenen van hitseries als Outer Banks, You en Ginny & Georgia en nieuwe series zoals The Night Agent en The Glory.

Uit de kwartaalcijfers blijkt dat Netflix een omzetstijging van 4 procent heeft behaald in vergelijking met een jaar geleden. De winst daalde wel met bijna 20 procent. Ook de groei van het aantal abonnees nam flink af in vergelijking met een jaar geleden.

Chipmachinefabrikant ASML blijft groeien. In het eerste kwartaal van dit jaar boekte de chipmachinemaker een omzet van 6,7 miljard euro. Vorig jaar was dit nog 3,5 miljard. De winst was ongeveer 2 miljard euro, bijna drie keer zoveel als een jaar eerder.

De omzet en winst waren hoger dan het bedrijf had verwacht. Dat komt volgens ASML doordat systemen eerder bij klanten zijn geïnstalleerd dan vooraf was gedacht.

De chipmachinemaker heeft nog een wachtrij aan bestellingen met een waarde van zo'n 39 miljard euro. Uit de cijfers van de laatste maanden bleek wel dat het aantal bestellingen afneemt.

De afgelopen maanden was er voor ASML veel onzekerheid over nieuwe extra exportbeperkingen richting China. Inmiddels is duidelijk geworden dat het zeer waarschijnlijk alleen zal gaan om de nieuwste variant van een ouder type machine, de zogenoemde DUV (deep ultraviolet).

Hoewel nog altijd onduidelijk is wat de financiële impact van de restricties zal zijn, gaat ASML ervan uit dat die meevalt. Details komen naar verwachting voor de zomer. Er is nog wel onzekerheid over wat er gaat gebeuren met lopende onderhoudscontracten.

Voor de allernieuwste machines van het bedrijf, van het type EUV (extreem ultraviolet), geldt al enkele jaren een exportverbod naar China.

In de supermarkt gooiden we vorig jaar minder A-merken in ons boodschappenmandje en kozen we vaker voor goedkopere alternatieven, zoals huismerken. Volgens marktonderzoeker Circana en vakblad Distrifood hebben A-merken daardoor een paar honderd miljoen euro aan omzet verloren.

Ook kiezen we soms voor een ander soort product om de prijs te drukken. "Voorheen kochten Nederlanders bijvoorbeeld vooral rosbief en fricandeau, nu zijn het vaker de goedkope varianten, zoals gekookte worst", ziet Rini Emonds van Circana.

Er zijn meer opmerkelijke verschuivingen. Zo was Heineken jarenlang het best verkopende biermerk, maar is het nu voorbijgestreefd door Hertog Jan van brouwerij InBev. "Heinekens andere merk Amstel groeit wel", zegt Rini Emonds van Circana. "En bij InBev zien we juist weer dat Hertog Jan stijgt, maar hun andere merken Bud en Jupiler dalen."

Een andere opvallende stijger in de lijst is leverworstmaker Kips, dat sinds enkele jaren ook veganistische producten maakt. "Dit merk heeft als een van de weinige merken niet alleen groei in omzet, maar ook volumegroei doorgemaakt", zegt Emonds.

Tabaksmerken Marlboro en Camel staan al jaren in de top 3 van de omzetlijst. Dat komt vooral door de hoge prijzen van sigaretten, sigaren en andere tabak. In 2024 zullen deze merken niet meer in de top 100 staan, omdat tabak dan helemaal niet meer in supermarkten mag worden verkocht.

Circana verwacht dat de stijging van de prijzen na deze zomer zal afvlakken. Mogelijk zullen de A-merken dan weer wat meer marktaandeel veroveren, al verwacht Emonds niet dat dat een makkelijke klus wordt. "We hebben uit het verleden geleerd dat mensen die eenmaal zijn overgestapt naar een huismerk, moeilijk zijn terug te krijgen naar een A-merk."

Zonder wachttijd het vliegtuig pakken bij een chique terminal op Schiphol-Oost, als het aan Schiphol ligt is dit binnenkort voorbij. Schiphol-topman Ruud Sondag heeft aangekondigd dat de luchthaven vanaf eind 2025 een verbod wil op privéjets. Dat zou geluidhinder en overlast beperken. Verschillende luchtvaartexperts betwijfelen of zo'n verbod haalbaar is.

"Ik zie een verbod op korte termijn niet gebeuren, juridisch gezien wordt het een ontzettend lastig verhaal'', zegt luchtvaartdeskundige Joris Melkert. Ook hoogleraren lucht- en ruimterecht, Steven Truxal en Pablo Mendes De Leon, bevestigen dat een verbod moeilijk te realiseren valt doordat Nederland is gebonden aan wereldwijde verdragen.

Onder privévluchten vallen onder andere zakenvluchten, vakantievluchten voor privépersonen en het regeringstoestel. Greenpeace en Extinction Rebellion voeren al langere tijd actie tegen dit soort vluchten. Er is met name kritiek op privévluchten die worden gebruikt naar vakantiebestemmingen.

Volgens Schiphol geldt dit voor 30 tot 50 procent van de privévluchten. Critici vinden dat er naar vakantiebestemmingen voldoende commerciële vluchten en zelfs treinen beschikbaar zijn. Sondag lijkt nu gehoor te geven aan hun kritiek. Volgens de Schiphol-topman zorgen privévliegtuigen namelijk voor onevenredig veel geluidsoverlast en CO2-uitstoot per passagier.

Volgens de branche valt het wel mee met de uitstoot. "De zakelijke luchtvaart vormt maar een klein onderdeel van de totale luchtvaart en daarmee veroorzaken wij maar een klein deel van de totale CO2-uitstoot", zegt Robert Baltus van de EBAA, de branchevereniging van privévliegers.

De toegevoegde waarde van zakelijke vluchten is twee miljard euro per jaar, zegt Baltus. "Schiphol is de grootste Nederlandse luchthaven voor de zakelijke luchtvaart en er zijn veel grote bedrijven in de regio. Als je zakelijke vluchten vanaf Schiphol verbiedt, heeft dat een gigantische impact op ons vestigingsklimaat." Een rechtszaak sluit de branche niet uit als het voorstel van Schiphol daadwerkelijk beleid wordt.

Luchtvaartdeskundige Joris Melkert zegt dat privévliegtuigen per passagier een stuk vervuilender zijn, maar totaal gezien zijn ze maar verantwoordelijk voor een klein deel van de CO2-uitstoot op Schiphol.

Maar wie gebruiken er nou eigenlijk privévliegtuigen? Dat weet Niels Noorlander. Als broker koppelt hij privévliegtuigen aan klanten.

De branche maakt zich zorgen. Toch is de kans dat privévliegtuigen vanaf 2025 niet meer welkom op Schiphol zijn volgens experts klein. "Volgens het internationale Luchtvaartverdrag van Chicago uit 1944 moeten landen hun luchthavens openstellen voor vliegtuigen uit andere landen. Dit verdrag geldt ook voor privévliegtuigen", zegt hoogleraar lucht- en ruimterecht Steven Truxal.

Een luchthaven kan volgens het Luchtvaartverdrag het aantal vliegbewegingen op grond van geluidhinder alleen verminderen na het doorlopen van een zogeheten balanced approach-procedure. "Daarbij moeten omwonenden, luchtvaartondernemingen, de luchthaven en andere betrokken partijen in het proces meegenomen worden", zegt emeritus hoogleraar lucht- en ruimterecht Pablo Mendes De Leon.

Zo verloor het kabinet op 5 april dit jaar nog de rechtszaak over de krimp van Schiphol. Hierbij ging het niet om privévliegtuigen maar over het schrappen van 40.000 commerciële vluchten. Hierbij werd de balanced approach-procedure niet gevolgd en volgens de rechter had het kabinet dit wel moeten doen.

Schiphol kan volgens Mendes De Leon niet eenzijdig een besluit nemen. Verder mag een luchthaven het aantal vliegbewegingen pas inperken als andere alternatieven tegen geluidhinder niet voldoende blijken te werken.

Mendes De Leon is kritisch op Schiphol: ''Schiphol wekt met hun aangekondigde plannen de illusie voor de omwonenden: dit gaan we wel even voor jullie regelen. Uiteindelijk heeft de luchthaven hier niet de bevoegdheid voor." Ook de Europese Commissie moet de procedure beoordelen en beslissen of er genoeg juridische grondslag is om privévliegtuigen te weren.

Minister Mark Harbers van Infrastructuur en Waterstaat, staat wel positief tegenover de plannen van Schiphol. "Overigens zal niet alles van de een op de andere dag gerealiseerd zijn, er zijn de nodige juridische punten. Het vergt een nader gesprek met Schiphol'', aldus de minister.

KLM heeft afscheid genomen van de mogelijkheid om bij de overheid geld te lenen of bij banken te lenen met een overheidsgarantie. Die steun stamde nog uit de coronatijd.

Aan het begin van de coronacrisis viel de luchtvaart bijna helemaal stil en KLM werd daardoor hard getroffen. De Nederlandse overheid stelde toen zelf een lening beschikbaar aan KLM van 1 miljard euro. Ook ging de overheid voor 90 procent garant staan op bankleningen tot een bedrag van 2,4 miljard.

Van die 3,4 miljard heeft KLM uiteindelijk 942 miljoen opgenomen. Dat bedrag betaalde KLM in juni 2022 al helemaal terug. Het bedrijf kon dat omdat het vliegverkeer snel herstelde.

Er was dus nog zo'n 2,4 miljard beschikbaar mocht de nood nog aan de man komen. Maar KLM heeft nu ook die optie opgezegd. Het bedrijf hoefde nu dus verder geen geld meer terug te betalen. Maar met het einde van die optie gelden ook de voorwaarden niet meer die de overheid stelde aan de steun.

Daarbij ging het onder meer om loonverlagingen, het niet uitkeren van dividend aan aandeelhouders en verduurzaming. KLM zegt dat de doelstellingen om verder te verduurzamen "evengoed uitgangspunten blijven".

Zo eiste de overheid dat KLM ernaar streeft dat in 2030 14 procent van de in Nederland getankte brandstof duurzaam is. KLM heeft nu een naar eigen zeggen ambitieuzer streven van 10 procent van alle getankte brandstof, dus zowel op vluchten vanuit Schiphol als op terugvluchten naar Schiphol.

"Het is positief nieuws dat we na zo'n moeilijke periode weer op eigen benen kunnen staan", zegt KLM-topvrouw Marjan Rintel. "Wij zijn de Nederlandse Staat dankbaar voor de steun tijdens de coronacrisis."

KLM is de overheid dan wel dankbaar, maar is tegelijkertijd ook in een juridisch gevecht verwikkeld met diezelfde overheid. Het kabinet wil namelijk het aantal vluchten vanaf Schiphol verlagen van 500.000 naar 460.000. KLM en andere maatschappijen eisten in een kort geding dat dat niet doorgaat en de rechter gaf ze eerder deze maand gelijk. Minister Harbers gaat in hoger beroep tegen die uitspraak.

Honderden Nederlandse (web)winkels laten klanten kopen op afbetaling. Dat blijkt uit de klantenoverzichten van Klarna en Riverty, de twee grootste aanbieders van 'koop nu, betaal later'-diensten. Die diensten zijn omstreden. Toezichthouder Autoriteit Financiële Markten (AFM) dringt aan op meer wetgeving. Regulering is broodnodig, zeggen ook schuldhulpverleners die spreken van een "explosie van schulden".

Tegelijkertijd maken winkeliers graag gebruik van de diensten. Ruim 500 Nederlandse bedrijven laten hun klanten op afbetaling kopen via het Zweedse Klarna. Daar zitten veel kledingverkopers bij, maar ook slijterijen, meubelzaken, parfumwinkels en elektronicazaken.

H&M ziet de dienst als onderdeel van "een moderne shopervaring" en biedt achteraf betalen ook aan in de fysieke winkels. De meeste andere bedrijven - waaronder Ikea, Lush, Zeeman en Beter Bed - gebruiken de dienst vooral in hun webwinkels.

"We bieden onze online klanten de mogelijkheid om meubels en producten uit te proberen", zegt een woordvoerder van Ikea. "Bij twijfel of een verkeerde inschatting kan het artikel worden geretourneerd en wordt de factuur geannuleerd."

Riverty, de nummer 2 van Nederland, telt ruim 100 Nederlandse bedrijven als klant. Ook hier zitten bekende bedrijven bij zoals Blokker, Scapino en BCC.

De bedrijven verkopen hun kleding, meubels of elektronica inmiddels jaarlijks tientallen miljoenen keren via de betaaldiensten. Klanten hoeven pas na 30 tot 45 dagen te betalen. "Gratis achteraf betalen", zoals sommige bedrijven de dienst aanprijzen.

Dat klinkt aantrekkelijk, maar er zijn risico's, waarschuwt de AFM. "Wij constateren dat de kosten voor te laat betalen onduidelijk en mogelijk onrechtmatig zijn", staat in het jaarverslag. Voor veel consumenten is 'gratis' helemaal niet gratis.

Ongeveer een op de vijf gebruikers betaalt namelijk niet op tijd. En dat levert een boete en incassokosten op. Meerdere aanbieders van achteraf betalen hebben eigen incassobureaus. "Die inkomsten bedragen tussen 20 en 40 procent van de totale omzet", constateert de AFM. Bedrijven als Klarna verdienen dus aan wanbetalers.

De toezichthouder is daar ongelukkig mee. "Aanbieders zijn in dat geval immers extra gebaat bij onduidelijkheid over de betaaltermijn en aanmaningskosten." Met als gevolg "onnodige kosten en in het ergste geval financiële problemen".

Dat merken ook schuldhulpverleners. RTL ontdekte dat het aantal mensen in de schuldhulpverlening met een schuld bij Klarna of Riverty afgelopen vijf jaar verdubbelde.

"Dit schreeuwt om maatregelen", zegt Albert Nijholt, directeur van schuldhulpbedrijf Plangroep. "De laatste anderhalf jaar is het aantal mensen met dit soort schulden explosief toegenomen. Alleen al bij onze cliënten zijn er nu 4300 vorderingen." Dat zijn allemaal mensen die al andere schulden hebben. "In sommige gevallen klappen hierdoor bestaande schuldregelingen. Er is echt bescherming nodig tegen dit soort diensten."

Achteraf betalen is wettelijk geen lening, waardoor er minder strenge regels gelden. De overheid probeert dat gat in de wet nu te dichten. De bedrijven vallen ook niet onder het toezicht van de AFM.

"Ik maak mij grote zorgen", zei minister Weerwind onlangs over de diensten in de Tweede Kamer. Er moet volgens Weerwind voor de zomer een Europees plan liggen waardoor de diensten wél worden bestempeld als consumptief krediet, met de bijhorende regels.

Omdat nieuwe wetgeving maken doorgaans lang duurt, vroeg Weerwind de aanbieders om zelfregulering. De bedrijven hebben beloofd nog deze maand met een plan van aanpak te komen.

De eerste opzet daarvan is volgens Riverty vrijdag naar de minister gestuurd. Het gaat onder meer over het niet verlenen van diensten aan minderjarigen en het tegengaan van het stapelen van schulden. Volgens Riverty is dat ook in het eigen belang. "Wij dragen immers het risico."

Hoe reageren de bedrijven die gebruikmaken van Klarna of Riverty op de kritiek?

H&M benadrukt alleen de positieve punten van de "populaire betaalmethode" en negeert de vragen over de kritiek. Ikea draait om de vragen heen, maar zegt wel: "We zijn vastbesloten om niet te profiteren van financieel gespannen situaties van consumenten."

Zeeman daarentegen trekt zich de kritiek wel aan. "Wij volgen dit zelf ook kritisch", zegt een woordvoerder. "We hebben toevallig twee weken geleden nog de cijfers doorgenomen met Riverty." Het is volgens het bedrijf "echt een dilemma". Zeeman zegt zich ervan bewust te zijn dat "deze service ook een risico kan zijn voor het deel van onze klanten dat financieel kwetsbaar is."

Kritisch, maar niet onwelwillend. Zo reageren Nederlandse grootverbruikers op de klimaatplannen waar het Europees Parlement vandaag over stemt. De industrie is wel bang dat zijn wereldwijde concurrentiepositie in gevaar komt, blijkt uit een rondgang van de NOS. Zo moeten grootverbruikers gaan betalen voor hun CO2-uitstoot zodra ze producten exporteren. Concurrenten buiten de Europese Unie hoeven dat niet.

De EU heeft sinds 2005 het emissiehandelssysteem (ETS): bedrijven mogen alleen CO2 uitstoten waar ze rechten voor hebben. Elk jaar komt er een beperkt aantal CO2-rechten op de markt die bedrijven met elkaar kunnen verhandelen.

Vervuilende bedrijven moeten extra rechten kopen: duurzaam produceren loont dus. Wie meer uitstoot dan waar die rechten voor heeft, krijgt een forse boete. In Nederland vallen zo'n 400 bedrijven onder het ETS-systeem.

Bedrijven krijgen nu nog veel van de rechten gratis, om zogeheten koolstoflekkage te voorkomen. Daarbij vertrekken bedrijven naar landen buiten de EU omdat ze daar niet voor uitstoot hoeven te betalen.

Om die 'lekkage' te voorkomen bedacht de EU een manier om de rest van de wereld te koppelen aan het emissiehandelssysteem: het Carbon Border Adjustment Mechanism (CBAM). Een moeilijke term voor een CO2-belasting aan de Europese grens, voor de import van klimaatvervuilende producten vanuit landen buiten Europa.

Dit moet leiden tot eerlijke concurrentie. Het CBAM wordt over zo'n drie jaar van kracht, het afbouwen van de gratis CO2-rechten voor de Europese bedrijven duurt tien jaar.

Wat die begrippen precies betekenen en waarom ze van belang zijn, leggen we uit in deze video:

De bedrijven die door de NOS zijn benaderd - zie de verantwoording onderaan - zijn het in grote lijnen met elkaar eens: het is goed dat de EU instrumenten inbouwt voor CO2-belasting aan de grens.

Maar dat is importbescherming. De exportbescherming is volgens de industrie onvoldoende. Alleen is dat bijna niet te organiseren als gevolg van regels van de Wereldhandelsorganisatie (WTO), zegt Maarten de Vries van milieuonderzoeksbureau CE Delft.

"CBAM is een belangrijk stuk in de puzzel van het Europese klimaatbeleid. Aan de ene kant maakt dat het mogelijk om de gratis rechten af te bouwen, waardoor bedrijven echt gaan betalen voor hun uitstoot. Aan de andere kant is het een prikkel voor landen buiten de EU om hun klimaatbeleid aan te scherpen."

Dat de industrie minder moet uitstoten lijkt onder de grootverbruikers niet meer ter discussie te staan. Ook de vereniging voor grootverbruikers VEMW is in principe voor het plan.

Toch is algemeen directeur Hans Grünfeld kritisch over de "bijzonder complexe" uitvoering. Bij producten die worden geïmporteerd moet namelijk worden bepaald wat de CO2-uitstoot is geweest in het land van herkomst, en die informatie moet worden geverifieerd. "Voor een eenduidig product als staal is dat eenvoudiger dan voor samengestelde producten."

Ook de VEMW noemt het een risico dat bedrijven die wereldwijd exporteren hun grote kostenstijgingen niet kunnen doorberekenen. "Tel daarbovenop de onzekerheid of het CBAM-systeem waterdicht is en bestand is tegen politieke druk. Dat betekent niet alleen aanzienlijke risico's voor Europese bedrijven, maar ook een flink risico op koolstoflekkage."

Ook Tata Steel bepleit "een gelijk speelveld". De staalproducent noemt de nieuwe CO2-grensbelasting "op zichzelf goed", maar vindt nog veel onduidelijk. "Wat wel duidelijk is, is dat het de concurrentiekracht in onze export negatief beïnvloedt. Wij zullen hogere kosten hebben dan bijvoorbeeld onze Amerikaanse en Turkse concurrenten. Dus hebben wij buiten Europa een nadeel."

Kunstmestproducent Yara vindt de CO2-belasting aan de grens positief, omdat anders het concurrentienadeel te groot wordt: "Yara is van mening dat hogere koolstofprijzen nodig zijn om de meest klimaatvriendelijke oplossingen te stimuleren. We snappen dat de EU stopt met het uitdelen van gratis rechten."

Maar wereldwijd gelijke kansen vindt Yara van cruciaal belang. Vandaar dat de kunstmestproducent al langer voor een vrijstelling van CO2-rechten voor export pleit. In de huidige vorm denkt Yara dat juist de meest competitieve en klimaatvriendelijke bedrijven geschaad gaan worden, omdat die veel wereldwijd exporteren.

Brancheorganisatie Metaal Nederland zegt dat CBAM op de langere termijn kansen biedt om de ontwikkeling van de Europese en Nederlandse basismetaalindustrie voort te zetten. "Een optimale mix is wat ons betreft een aanpak die zowel koolstoflekkage als het dumpen van vervuilend staal en aluminium op de Europese markt voorkomt."

Internationale risico's vindt Metaal Nederland moeilijk te voorspellen, maar de brancheorganisatie acht het niet onmogelijk dat niet-EU landen de plannen zien als een beperking van handelsmogelijkheden met Europa en daarom met tegenacties komen.

Dow valt waarschijnlijk vanaf 2030 onder het CBAM. Alhoewel het concern ook kritisch is, denkt het chemiebedrijf dat een dergelijke CO2-grensbelasting ook juist de marktwaarde van duurzamere producten kan vergroten.

President Knot van De Nederlandsche Bank (DNB) is niet bang dat de forse loonstijgingen die onlangs zijn afgesproken in cao's (onder meer zorg, vervoer) de inflatie verder aanjagen. "Ik heb in december gezegd dat de lonen ongeveer 5 tot 7 procent omhoog kunnen, daar houd ik aan vast", zegt Knot in een gesprek met het persbureau ANP.

De bankpresident heeft al eerder vastgesteld dat veel bedrijven grote winsten maken en dat daarom de salarissen kunnen stijgen. Werkgevers hielden lange tijd de boot af, maar onder druk van stakingen, onder meer in het streekvervoer, zijn er nu toch forse loonstijgingen afgesproken. Loonafspraken in cao's kwamen deze week voor het eerst in lange tijd boven de inflatie, die vorige maand is teruggezakt naar ruim 4 procent.

Knot vindt het geen probleem als werkgevers en vakbonden dit jaar nog meer cao's afsluiten met forse loonsverhogingen. Hij waarschuwt wel dat loonafspraken boven de 5 tot 7 procent kunnen leiden tot een loon-prijsspiraal. Daarbij berekenen werkgevers de hogere lonen door in de prijzen, wat dan weer tot nieuwe looneisen leidt.

Knot heeft vooralsnog niet de indruk dat er zo'n scenario dreigt. De laatste jaren is de koopkracht van werknemers fors gedaald, dus "een korte periode waarin loonsverhogingen boven de inflatie uitkomen, kan best wel gebeuren".

De bankpresident zegt dat de Europese Centrale Bank bezig is de inflatie te beteugelen door de rente te verhogen. In de tweede helft van dit jaar verwacht Knot hiervan "duidelijke effecten"", al erkent hij wel dat de verwachting onzeker is.

Hij doet verder opnieuw een oproep aan het kabinet om met zijn begrotingsbeleid de inflatie niet extra aan te jagen. Concreet betekent dit het kabinet in de ogen van Knot niet te veel geld moet uitgeven.

Knot was deze week in Washington voor de voorjaarsvergadering van het Internationaal Monetair Fonds (IMF). Belangrijk gespreksonderwerp zijn de recente bankruns in de Verenigde Staten en Zwitserland.

"Er is hier veel aandacht voor de financiële turbulentie van de afgelopen maand", zegt Knot tegen het FD. Hij verwacht dat banken in de toekomst aan aangescherpte liquiditeitseisen moeten voldoen. Dat betekent dat banken een grotere financiële buffer moeten hebben. Knot zegt dat vooral banktegoeden die niet vallen onder het depositogarantiestelsel in de digitale wereld vluchtiger zijn geworden. "Gaan een paar van dergelijke klanten rennen, dan gaat ineens iedereen rennen."

Bij een bankrun halen klanten ineens zoveel geld weg, dat de kans bestaat dat een bank omvalt.

Mensen met een persoonsgebonden budget (pgb) komen steeds vaker financieel niet uit, omdat de tarieven van zzp'ers in de zorg flink zijn toegenomen. Dat ziet Per Saldo, een vereniging voor mensen met een pgb. De vereniging kreeg in de eerste maanden van dit jaar al ruim 250 meldingen binnen over te hoge kosten waardoor pgb's niet dekkend zijn.

Ongeveer 120.000 Nederlanders hebben een persoonsgebonden budget (pgb), een bedrag dat gebruikt wordt om zelf zorg of thuishulp in te kopen.

Het probleem speelt bijvoorbeeld bij Nynke Koelma. Zij heeft een progressieve spierziekte en is afhankelijk van hulp bij het wassen en aankleden. Zij ziet dat er een "soort scheefgroei" is ontstaan in wat de verzekering betaalt en wat verpleegkundigen vragen voor zorg.

Zo sprak ze laatst een verpleegkundige die veel ervaring heeft, maar toch niet voor Koelma aan de slag gaat vanwege het prijsverschil. "Ze zat 10 euro per uur boven het bedrag dat mijn verzekering vergoedt." Koelma krijgt 35 euro per uur voor een zorgverlener. "Toen zei ze dat ze het voor dat bedrag niet doet. Dat was erg jammer."

Sarike de Zoeten heeft hulp nodig bij de verzorging van haar zoon Bram. Ze heeft het gevoel dat sommige zzp-hulpverleners dit werk nu vooral kiezen vanwege de toegenomen tarieven. "Een kind opvangen is echt iets anders dan een jongen als Bram."

Directeur Aline Molenaar van Per Saldo ziet schrijnende gevallen. Ze noemt het voorbeeld van een man die 's nachts in zijn rolstoel moest blijven zitten, omdat er niemand was om hem naar bed te brengen.

Door de grote roostergaten in de zorg zijn zzp'ers namelijk hard nodig om de teams rond te krijgen. En een nieuwe hulp inhuren, is dus in sommige gevallen te duur.

Iemand met een pgb moet een zorgverlener sowieso het minimumloon betalen. Wat een professional per uur of dagdeel maximaal mag verdienen, wordt door de gemeente of zorgverzekeraar bepaald. Als het tarief van bijvoorbeeld een zzp'er hoger ligt dan dat maximum, moet de cliënt zelf bijbetalen.

SoloPartners is een brancheorganisatie voor zzp'ers in de zorg. De branche herkent dat bij pgb's via de Wmo en Zvw de budgetten achterblijven bij de tarieven. Een woordvoerder van de organisatie legt uit dat de tarieven afwijken, omdat volgens hem zowel het zorgstelsel als markt niet goed functioneert.

"Maar komt dat omdat de tarieven van de zzp'ers te hoog zijn of omdat de budgetten uitgaan van te lage tarieven? Een zzp'er moet wel zijn ondernemerslasten kunnen betalen en een inkomen overhouden", zegt de woordvoerder.

Soms nemen professionele zorgverleners genoegen met minder, ziet Aline Molenaar van Per Saldo: "Je hebt heel trouwe zzp'ers die al jaren bij een budgethouder werken. Die vinden het werk zo belangrijk dat ze rekening houden met welk tarief ze vragen. Maar we kennen ook heel veel zzp'ers die ver boven het tarief vragen wat de budgethouder krijgt om zorg in te kopen."

Budgethouder Nynke Koelma maakt zich zorgen om de toekomst, want ze zal vanwege het verloop van haar spierziekte steeds meer hulp nodig hebben. "Ik weet niet of ik daar de juiste mensen wel voor kan vinden", zegt ze. "Ik weet ook niet wat een oplossing kan zijn. Moeten de zzp'ers hun tarieven naar beneden doen of is het de verzekering die meer moet vergoeden? Wie is er aan zet?"

Minister Helder voor Langdurige Zorg en Sport verwijst naar de Zorgverzekeringswet en de Wet langdurige zorg, waarin tarieven zijn vastgesteld die verzekeraars maximaal mogen vergoeden. Ze zegt dat haar ministerie geen invloed heeft op wat zzp'ers vragen voor de zorg en ondersteuning. In samenwerking met gemeenten en Per Saldo wordt er door het ministerie gewerkt aan een handreiking voor het berekenen van toereikende pgb-tarieven die gemeenten hanteren voor het vaststellen van een pgb.

Per Saldo vindt dat niet genoeg en wil dat richtlijnen voor gemeenten worden omgezet in verplichtingen, die bovendien ook moeten gaan gelden voor zorgverzekeraars, die ook pgb's vaststellen. "Alleen als over alle pgb-wetten dezelfde vaste tarieven gaan gelden die maximaal worden vergoed, kun je de onderhandelingspositie van de budgethouder tegen de zzp'ers verbeteren", zegt Per Saldo-directeur Molenaar.

Een uur in de rij staan voor een frietzaak of koekjeswinkel vanwege een video op TikTok. Het klinkt misschien gek, maar toeristen doen het volop in Amsterdam. Om de rijen in goede banen te leiden, zijn er soms zelfs 'rijmanagers' nodig. De zogenoemde 'TikTokrijen' leiden dus tot overlast, maar zijn tegelijk een goudmijn voor ondernemers.

Dat laatste merkt Paul Roy, eigenaar van een burgerrestaurant in Amsterdam. "TikTok heeft een grote rol gespeeld in ons succes. Natuurlijk focussen we vooral op ons product, maar als we klanten vragen hoe ze bij ons terecht zijn gekomen, is het antwoord vaak TikTok."

De kans op succes via TikTok is inmiddels groter dan via Instagram of Facebook, zegt Nina Idrus, werkzaam bij een marketingbedrijf dat zich specialiseert in het platform voor korte filmpjes, dat van oorsprong Chinees is. Idrus: "In het algoritme van TikTok maakt het niet heel erg uit hoeveel volgers je hebt. Ook met één volger en een goed filmpje kan je viraal gaan."

Het burgerrestaurant van Roy zet naar eigen zeggen niet bewust in op TikTok. Het zijn vooral klanten die hun ervaringen met zijn hamburgers online zetten. "Voor ons kwam het als een enorme verrassing dat we zo populair werden op TikTok. Wij hebben niemand in dienst om onze sociale media te beheren."

Deze toeristen vertellen waarom ze vanwege TikTok in de rij staan voor friet:

Om populair te worden op TikTok is een flinke dosis geluk nodig, bevestigt TikTok-expert Idrus. "Je kunt zelf op TikTok inspelen, maar je kunt ook bekend worden doordat andere mensen over jouw restaurant plaatsen. Dat laatste is vooral mazzel hebben, al helpt het natuurlijk als je eten lekker is en je op een goede locatie zit."

Dat niet iedereen te spreken is over de 'TikTok-rijen' weet Lony Scharenborg, winkelgebiedmanager van de Negen Straatjes in Amsterdam, waar veel van de rijen staan. "Aan de ene kant is het fijn dat sommige zaken succesvol zijn. Aan de andere kant veroorzaakt het veel overlast voor ondernemers in de nabijheid. Het is heel dubbel."

Zo moet een populaire patatzaak beveiligers inzetten en zwerfafval prikken vanwege de dagelijkse lange rijen. Bij een koekjeswinkel zijn er zelfs 'rijmanagers', zegt Scharenborg. Ook voor bewoners zijn de lange rijen soms vervelend. Volgens de gemeente Amsterdam kunnen terrassen soms niet meer worden neergezet, worden er menukaarten versimpeld en wordt er binnen meer wachtruimte gecreëerd om de rijen korter te maken.

De gemeente houdt de situatie in de gaten, maar vindt het vooralsnog vooral aan ondernemers om de drukte in goede banen te leiden. Amsterdam wijst er verder op dat niet alleen in de hoofdstad bepaalde plekken meer worden bezocht en gedeeld op sociale media als TikTok, maar dat dit een wereldwijde trend is.

Geregeld staan mensen een uur in de rij voor een broodje, terwijl er om de hoek tal van alternatieven te vinden zijn. "De angst dat je iets mist is, zeker als toerist, erg groot," legt Paul van Lange, hoogleraar psychologie aan de Vrije Universiteit Amsterdam, uit over dit fenomeen.

"Je bent bijvoorbeeld maar even in Amsterdam. Dan wil je niet thuiskomen en dat iemand tegen je zegt: ik heb deze tent op TikTok gezien, waarom ben jij daar niet geweest?"

Veel likes en lange rijen kunnen dan een teken zijn dat een bepaalde plek de beste is, zegt Cecilia Keuchenius van marktonderzoeksbureau Motivaction. "Zeker als je een stad niet zo goed kent, zijn dit soort signalen des te belangrijker."

En wie eenmaal in de rij staat, vindt het lastig die weer te verlaten. "Je hebt je tijd al geïnvesteerd in de rij", verklaart Van Lange. "En het feit dat er mensen achter jou aansluiten, voelt als een extra bevestiging dat het wel erg bijzonder moet zijn."

De landelijke storing bij Vodafone lijkt opgelost. Klanten kunnen volgens de telecomprovider weer mobiel bellen en gebeld worden. Ook 112 is weer te bereiken.

"We zijn nog wel bezig om met al onze klanten te testen of het echt werkt", zegt Jeroen Hoencamp, bestuursvoorzitter van VodafoneZiggo. "Maar op dit moment staan alle seinen op groen."

Vodafone meldde de storing vanochtend, en die bleek volgens de provider complex. Om 10.30 uur was volgens het bedrijf 70 procent van het netwerk weer hersteld en is dat percentage gedurende de rest van de dag opgelopen.

Ook ziekenhuizen waren gedurende de dag slecht of niet telefonisch bereikbaar. Die zetten tijdelijke noodnummers in waarop zij wel te bellen waren. "Voor zover mij bekend is er geen schade", zegt Hoencamp. "Maar we betreuren wel dat er overlast is geweest." UMC Utrecht, het OLVG in Amsterdam en het Erasmus Medisch Centrum in Rotterdam zeggen tegen de NOS dat het vervelend en onhandig was voor hun patiënten, maar dat er alternatieve communicatiemiddelen zijn ingezet en dat de situatie onder controle was.

Wat de oorzaak van de storing is wil Vodafone niet zeggen. De provider wil daar eerst meer onderzoek naar doen. "Maar we hebben geen enkele aanleiding om aan te nemen dat we gehackt zijn", zegt Hoencamp.

In februari was er ook een korte storing bij Vodafone. Volgens Hoencamp zijn twee storingen in zo'n korte tijd "helemaal uitzonderlijk" en staan ze los van elkaar.

Door een tekort aan vliegtuigen bij Transavia wordt 5 procent van de vluchten in april en mei gewijzigd of geannuleerd. Het bedrijf wil geen aantallen noemen, maar volgens de Volkskrant worden hierdoor 50.000 passagiers getroffen. De luchtvaartmaatschappij kan zeker tot en met mei niet over zes vliegtuigen uit zijn vloot beschikken.

Vier toestellen moeten aan de grond blijven omdat er problemen zijn met het papierwerk. Er is geen veiligheidscertificering voor de vliegtuigen, die Transavia leaset van de Roemeense luchtvaartmaatschappij Blue Air. Bij twee vliegtuigen is sprake van groot onderhoud en wachten de monteurs op onderdelen van vliegtuigbouwer Boeing.

Volgens Transavia kunnen de vluchten in de meeste gevallen (85%) omgeboekt worden, in de overige gevallen zijn ze dus geannuleerd. Naar schatting gaat het om respectievelijk 42.500 en 7500 gedupeerde passagiers. Zij zijn op 4 april geïnformeerd.

Een woordvoerder laat weten dat iedereen van wie de vlucht gewijzigd of geannuleerd is op volledige restitutie kan rekenen als daar behoefte aan is. Op basis van Europese regels hebben reizigers van wie de vlucht binnen twee weken voor vertrek wordt gewijzigd of geannuleerd ook recht op extra compensatie. Zij moeten dit zelf aanvragen. Reizigers die buiten deze termijn vallen, hebben hier geen recht op.

Het is nog niet duidelijk wanneer de vloot van Transavia weer compleet is. "We hopen dat zo snel mogelijk het geval is, maar we kunnen geen garanties geven", stelt het bedrijf.

Luchthaven Schiphol en het Havenbedrijf Rotterdam spannen een rechtszaak aan tegen de overheid vanwege de verdeling van frequenties voor 5G, bevestigt een woordvoerder van Schiphol naar aanleiding van berichtgeving in het FD. De rechtszaak leidt mogelijk opnieuw tot vertraging bij de komst van de snellere variant van 5G-internet.

De bedrijven vinden dat ze in het Nationaal Frequentieplan van minister Adriaansens (Economische Zaken) te weinig ruimte krijgen. Verdere innovatie en digitalisering wordt daardoor onmogelijk gemaakt, stellen ze. De Schiphol-woordvoerder geeft als voorbeeld de automatisering van de bagagekelder, waarvoor een eigen 5G-netwerk noodzakelijk is.

De luchthaven en de haven willen meer plek voor eigen, lokale 5G-netwerken op de nog te verdelen 3,5 GHz-band dan het kabinet in zijn plannen heeft gereserveerd. Ook maken ze bezwaar tegen hoe die schaarse ruimte wordt verdeeld. Dat gebeurt op volgorde van aanmelding: wie het eerst komt, die het eerst maalt.

Een kwart van de ruimte op de 3,5 GHz-band is gereserveerd voor lokaal gebruik, bijvoorbeeld voor de eigen mobiele netwerken die Schiphol en de Rotterdamse haven willen hebben. De overige frequenties worden geveild. Daarop kunnen telecomproviders dan bieden, zodat ze die (nog) snellere 5G-variant landelijk aan consumenten kunnen leveren. Het oorspronkelijke plan was om die veiling begin 2022 te houden, maar dat werd uitgesteld.

De veiling staat nu voor het najaar gepland, maar een woordvoerder van minister Adriaansens erkent dat de rechtszaak mogelijk tot uitstel leidt. "Het is nog niet duidelijk of de veiling kan doorgaan. Het is vervelend als er opnieuw vertraging zou ontstaan, maar tegen een besluit van de overheid mag je beroep aantekenen. Die zaak zullen we moeten afwachten."

Hij stelt verder dat er veel verschillende belangen spelen bij de verdeling van de 5G-frequenties en dat het ministerie heeft geprobeerd om daarbij een zo goed mogelijke afweging te maken.