De inflatie is voor de tweede maand op rij opnieuw iets opgelopen. In mei waren de prijzen 6,1 procent hoger dan een jaar geleden, meldt het Centraal Bureau voor de Statistiek. In maart was de inflatie nog 4,4 procent.

Eten en drinken is de belangrijkste categorie die duurder geworden is. Gemiddeld zijn de prijzen daarvan met 12,8 procent gestegen. De prijsstijgingen nemen wel iets af.

De prijsstijgingen van diensten, zoals horeca en pretparken, nemen nog altijd toe. Diensten zijn gemiddeld 6,1 procent duurder dan een jaar geleden.

De inflatie is wel aanzienlijk lager dan een half jaar geleden toen de inflatie nog ruim boven de 10 procent zat.

De loonsverhogingen die werkgevers en werknemers afspreken lopen nog altijd op. Uit cijfers van het CBS bleek al dat eerder dit jaar de cao-lonen met 5,5 procent zijn gestegen.

Volgens werkgeversvereniging AWVN zijn de cao-akkoorden die in mei zijn afgesproken opnieuw iets opgelopen. Uit voorlopige cijfers blijkt dat de gemiddelde loonsverhoging die afgelopen maand is afgesproken 7,8 procent was. Dat is de hoogste stijging die de werkgeversorganisatie ooit heeft gemeten.

De werkgevers verwachten dat het hoogtepunt van de loonstijgingen is bereikt. Mede doordat de inflatie lager is dan een paar maanden geleden en de krimp van de economie denken de werkgevers dat er later dit jaar minder hoge loonstijgingen worden afgesproken.

In andere Europese landen loopt de inflatie terug. Uit cijfers van Eurostat blijkt dat de inflatie in de eurolanden daalde van 7 procent naar 6,1 procent. In Spanje zakte de inflatie naar 3,2 procent. Een maand eerder was die nog 4,1 procent.

In Duitsland is de inflatie gedaald van 7,2 naar 6,1 procent. In Frankrijk daalde de inflatie van 6,9 naar 6,0 procent.

KLM heeft zich opnieuw niet gehouden aan de voorwaarden van het corona-steunpakket. Dat schrijft de toezichthouder, ook wel staatsagent genoemd, in zijn laatste verslag aan het ministerie van Financiën.

De vliegtuigmaatschappij kreeg tijdens de coronacrisis het grootste steunpakket van alle Nederlandse bedrijven, bij elkaar zo'n 3,4 miljard euro. Daar stonden wel een aantal voorwaarden tegenover. Zo moest KLM structurele bezuinigingen doorvoeren. Staatsagent Jeroen Kremers moest er de afgelopen jaren op toezien dat het bedrijf zich aan die voorwaarden zou houden.

En dat is keer op keer niet gebeurd, zegt Kremers. Zo heeft de vliegtuigmaatschappij te weinig structurele kostenbesparingen doorgevoerd. Terwijl laagbetaald grond- en cabinepersoneel en de top van het bedrijf volgens de afspraak in 2022 een deel van hun salaris inleverden, bleef volgens hem de bijdrage van het hoger betaald personeel "ver achter bij de voorwaarden".

KLM-personeel kreeg daarnaast vorig jaar, tegen de afspraken in, een winstdeling. Ook bleef de vliegmaatschappij belastingontwijking door vliegend personeel faciliteren. Volgens de staatsagent "verbloemt en verdraait" KLM dat in het jaarverslag, dat hij als "misleidend" bestempelt.

Al met al zijn de conclusies van de staatsagent somber. "De vermogenspositie van KLM is dermate zwak dat de steunoperatie niet een bedrijf heeft opgeleverd waarvan vertrouwd mag worden dat het ook bij nieuwe tegenvallers op eigen benen kan staan", schrijft Kremers.

"In plaats daarvan heeft de steun bij KLM een te ruime kostenpositie in stand helpen houden. Het gezag van de overheid heeft schade opgelopen"

KLM laat in een reactie aan het ministerie weten de kritiek van de staatsagent onterecht te vinden. Volgens de luchtvaartmaatschappij zijn de besparingsdoelen wel gehaald en is er naar draagkracht salaris ingeleverd. Het bedrijf beëindigde de lening en staatsgarantie vorige maand.

Ook vakbonden vinden dat het rapport van de staatsagent een verkeerd beeld schetst. De verslagen bevatten volgens hen "onjuistheden en persoonlijke meningen, waarbij bovendien onwelgevallige feiten worden genegeerd".

Minister Kaag schrijft in een reactie aan de Kamer dat er nog een verdere beoordeling komt van in hoeverre KLM zich aan de voorwaarden heeft gehouden. Op basis daarvan beslist het kabinet of er vervolgstappen komen, zoals een gang naar de rechter. Kamerleden reageren zeer kritisch op de handelwijze van de KLM. Donderdagochtend is er een debat over staatsdeelnemingen en dan komt ook de KLM aan de orde.

Koninklijke Horeca Nederland (KHN) is niet blij met de komst van een website waarop mensen voor veel geld reserveringen voor populaire restaurants kunnen overkopen.

Sinds vorig weekend worden op de website Appointment Trader reserveringen aangeboden voor twee zeer populaire Amsterdamse restaurants. Het platform verdient hierop door een percentage van 20 tot 30 procent van de verkoopwaarde zelf te houden.

Het doet denken aan Ticketswap, het systeem waarbij gebruikers hun kaartjes voor concerten en voorstellingen kunnen doorverkopen. Ze betalen daarvoor 5 procent per transactie aan Ticketswap.

De dienst van Appointment Trader is minder sympathiek, vindt KHN. "Er worden schaarse reserveringen verhandeld, waarbij vooral tussenpersonen financieel profiteren." Reserveren bij de restaurants zelf is gewoon gratis. Wel vragen duurdere restaurants vaak van tevoren een aanbetaling, maar die wordt volledig van de rekening afgetrokken.

Platforms voor overname van reserveringen staan in Nederland nog in de kinderschoenen, maar in de VS zijn ze normaler. Zo beschreef de Amerikaanse journalist Rachel Sugar vorige maand hoe zij via meerdere platforms reserveringen voor populaire tijden kon kopen voor het extreem populaire restaurant Carbone in New York.

Via de website van Carbone zijn tafels op de populaire tijden, tussen 18.00 uur en 22.00 uur, steevast binnen een minuut uitverkocht, maar op Appointment Trader en concurrent Cita Marketplace worden veel reserveringen aangeboden. Wie er morgen rond 19.00 uur wil eten, telt daar omgerekend ruim 600 euro voor neer. Dat is dus niet de maaltijd, maar alleen het recht om rond 19.00 uur in het restaurant plaats te nemen.

Op Appointment Trader in Nederland zijn de prijzen veel lager. Tot nu toe lijken er alleen reserveringen te zijn verkocht voor het Amsterdamse steakrestaurant Mr Porter en worden er nog alleen reserveringen aangeboden voor het Amsterdamse restaurant De Kas (ongeveer 110 euro voor een tafeltje op 10 juni om 19.00 uur).

Eigenaar van De Kas Jos Timmer vindt het net als KHN een verschrikkelijke ontwikkeling: "We doen er alles aan om een goede prijs-kwaliteitverhouding te hebben en om een restaurant te zijn waar iedereen terechtkan", zei hij gisteren in Het Parool. "Dit voelt alsof iemand je de regie van je eigen restaurant uit handen neemt, zonder dat je er iets aan kunt doen."

In de VS bestaat ook het platform ResX waarbij restaurantbezoekers hun reservering op het laatste moment van de hand kunnen doen als ze echt niet kunnen. Op dit platform mogen ze geen geld vragen voor de reserveringen. Wel moeten gebruikers om de populaire restaurants te kunnen zien maandelijks 10 dollar betalen.

De Nederlandse horecabranche en vooral de duurdere restaurants zien liever dat de reserveringen helemaal verlopen "zonder ongewenste inmenging van derden". Horeca-ondernemers steken volgens KHN "zeker in het topsegment veel tijd in het contact met gasten" en met deze dienst vervalt dat grotendeels.

Wat niet lijkt te verdwijnen is de ongekende drukte bij restaurants sinds de coronacrisis en dat we steeds vroeger reserveren, ook in de eenvoudiger restaurants. Ook die restaurants zitten steeds vaker al ruim van tevoren vol.

Voor horeca-ondernemers die er niet op zitten te wachten dat hun reserveringen worden verhandeld, adviseert de KHN dat zij in hun voorwaarden duidelijk vermelden dat reserveringen persoonlijk en niet overdraagbaar zijn. "Maar uiteraard ligt de beslissing daarover bij de ondernemer zelf."

Het moet overal in het land mogelijk blijven om gratis contant geld op te nemen bij Geldmaat-automaten. Minister Kaag van Financiën wil de banken hiertoe verplichten en de beschikbaarheid van contant geld wettelijk regelen, liefst voor het eind van het jaar.

"De toegang tot contant geld is cruciaal", vindt Kaag. "Niet iedereen vindt de weg in het digitale betalingsverkeer. Voor hen moet contant geld beschikbaar, bereikbaar en betaalbaar blijven. Daarnaast is contant geld bij storingen in het elektronisch betalingsverkeer een belangrijke terugvaloptie."

De cashloze samenleving rukt op. De digitalisering van het betalingsverkeer, met pinnen en mobiel betalen, verdringt het gebruik van contant geld.

Voor een grote groep mensen is contant betalen echter belangrijk, omdat ze bijvoorbeeld moeite hebben met elektronisch betalen, of om uiteenlopende andere redenen liever contant betalen. Volgens een onderzoek uit 2021 van McKinsey in opdracht van de Betaalvereniging is een op de dertien Nederlanders afhankelijk van contant geld

"Contant geld is de enige vorm van publiek geld. Het is een publiek anker in het betalingsverkeer en draagt bij aan het vertrouwen in het bredere financiële systeem", aldus Kaag.

De huidige vrijwillige afspraken met banken rond Geldmaat-automaten bieden te weinig zekerheid dat er in de toekomst over voldoende contant geld beschikt kan worden. De banken worden wettelijk verplicht om de huidige infrastructuur van geldautomaten in stand te houden.

De afgelopen jaren hebben banken veel geldautomaten weggehaald of samengevoegd uit kostenoverwegingen. In 2015 telde Nederland ruim 8300 geldautomaten, in 2021 waren er nog maar 4900.

De kosten van het contant geld, de distributie en de basisinfrastructuur, zijn voor rekening van de banken. Volgens minister Kaag zijn dat in eerste instantie de drie grootbanken ABN Amro, ING en Rabobank, omdat zij gezamenlijk eigenaar zijn van Geldmaat en samen goed zijn voor 85 procent van de betaalrekeningen in Nederland. Andere banken maken gebruik van de Geldmaat-automaten tegen redelijke voorwaarden en tarieven.

Het is de bedoeling dat De Nederlandsche Bank (DNB) toezicht gaat houden op de naleving en waar nodig tot handhaving zal overgaan.

Het kabinet moet stoppen om met spoed geld uit te geven zonder dat de Tweede Kamer dat heeft goedgekeurd. Een brede meerderheid in de Kamer vindt dat er te vaak onnodig gebruikgemaakt wordt van de noodprocedure, bleek tijdens het jaarlijkse Verantwoordingsdebat. Daarin wordt teruggeblikt op het 'huishoudboekje' van vorig jaar.

De wet geeft het kabinet de mogelijkheid om in uitzonderlijke gevallen bij uitgaven die grote spoed vragen het parlement te omzeilen. Dan gaat het bijvoorbeeld om het redden van een bank die op omvallen staat of bij een dijkdoorbraak waar snel iets aan gedaan moet worden.

Maar uit onderzoeken van de Algemene Rekenkamer, die op 17 mei werden gepresenteerd, blijkt dat het kabinet vorig jaar die procedure opnieuw vaak gebruikte zonder dat dat echt nodig was. Kamerlid Eelco Heinen van de VVD noemde voorbeelden als de aanschaf van ventilatoren voor scholen en de kosten voor de herdenking van het slavernijverleden.

De begroting werd in 2022 maar liefst 51 keer tussentijds aangepast, voor een totaalbedrag van bijna 42 miljard euro. Ongeveer de helft daarvan werd uitgegeven voordat de Tweede Kamer daar toestemming voor had gegeven.

Zo'n beetje de hele Tweede Kamer wil dat het kabinet terugkeert naar de gewone begrotingssystematiek, met effectieve controle door het parlement. Dat wil zeggen dat de begroting op Prinsjesdag wordt gepresenteerd en dat er op twee momenten, in het voorjaar en in het najaar, nog aanpassingen kunnen worden gedaan.

Incidentele uitgaven moeten zo veel mogelijk teruggedrongen worden en de spoedprocedure zonder parlementaire controle vooraf helemaal. Heinen heeft daarvoor een voorstel ingediend.

Hij vindt dat de route buiten het parlement om alleen nog gebruikt mag worden in situaties waar die voor bedoeld is. In de wet staat dat het moet gaan om een crisissituatie, waarbij uitstel "niet in het belang van het land is". Of daar sprake van is, is nu aan het oordeel van de minister. Een briefje om de Kamer te informeren, is voldoende.

Heinen wil dat de Kamer er toch een stokje voor kan steken als in die brief niet voldoende wordt onderbouwd dat er echt sprake is van spoed. Een minister moet bijvoorbeeld aangeven wat er misgaat als hij of zij moet wachten op het parlement.

Hij denkt dat het kabinet zijn lesje wel leert als de Kamer een paar keer op de rem trapt. Verschillende andere partijen in de Tweede Kamer reageerden positief op het plan van Heinen.

Ook minister Sigrid Kaag (Financiën) is als beheerder van de schatkist blij met het voorstel. "Ik steun de intentie, het is de juiste richting", zei ze, al heeft ze nog wel suggesties om het voorstel te verbeteren. Daarover wil ze de komende tijd overleg voeren. Ze vindt dat "een ventiel nodig is voor als er echt sprake is van spoed".

Kaag wil naar eigen zeggen niets liever dan het terugdringen van het aantal tussentijdse aanpassingen van de begroting. "Rust, reinheid en regelmaat is ook bij financieel beheer belangrijk."

Volgens haar gaat het wel beter dan in het verleden. Dit jaar is het nog maar zeven keer gebeurd. Vijf keer was dat om steun aan Oekraïne mogelijk te maken. "Er is echt wel een dalende trend, we moeten dat vasthouden", zei de minister.

De kans op een lichte economische recessie de komende tijd is toegenomen, maar dat vormt geen bedreiging van de financiële stabiliteit. De financiële positie van het merendeel van de huishoudens, bedrijven en banken is goed op orde, zo stelt het Centraal Planbureau (CPB) in de jaarlijkse Risicorapportage Financiële Markten.

"Het gevaar van een bankencrisis in Nederland lijkt beperkt en ook de financiële risico's vanuit de woningmarkt zijn beheersbaar," zegt CPB-directeur Pieter Hasekamp.

De Nederlandse economie en het financiële stelsel hebben de afgelopen jaren veel te verstouwen gekregen, van de Brexit en de coronacrisis tot de oorlog in Oekraïne en de energiecrisis, maar heeft dat alles goed weten op te vangen, mede door het steunbeleid van overheden en centrale banken.

"De noodzakelijke afbouw van deze steun, in een tijd waarin nog veel economische onzekerheid heerst, brengt weliswaar risico's met zich mee, maar de financiële sector is voldoende weerbaar", aldus Hasekamp.

De weerbaarheid is de afgelopen jaren zelfs vergroot waardoor de risico's van financiële instabiliteit als gevolg van hoge inflatie en rente en dalende huizenprijzen in toom gehouden worden.

Huishoudens en financiële instellingen zijn het afgelopen decennium weerbaarder geworden tegen schokken vanuit de woningmarkt. Op de woningmarkt is een omslag zichtbaar door de hoge hypotheekrente en de dalende huizenprijzen. Maar de huiseigenaren lopen daarbij maar beperkt risico's. "De financiële positie van huiseigenaren is gemiddeld genomen verbeterd", schrijft het CPB. "Woonlasten en schuldratio's zijn gedaald en financiële buffers zijn toegenomen."

Voor kwetsbare groepen huiseigenaren zoals starters, jongeren en huiseigenaren met weinig vermogen, geldt die verbetering ook, maar is deze minder sterk. "Deze groepen kunnen minder goed schokken opvangen door gestegen lasten, gestegen rente, een lager inkomen, of dalende woningprijzen."

Banken zijn ook beter bestand tegen schokken op de woningmarkt door strengere regelgeving, grotere buffers en betere spreiding van hypotheken bij niet-banken, zoals verzekeraars en pensioenfondsen.

In de Verenigde Staten zijn de afgelopen maanden diverse banken in financiële problemen gekomen als gevolg van de stijgende rente en het grote aandeel onverzekerde deposito's.

Volgens het CPB staan de Nederlandse banken er beter voor en zijn ze weerbaarder door strengere regulering, hogere buffers, beter afdekking van renterisco's en minder onverzekerde deposito's.

Banken gaan, voor een deel van hun klanten, hun controles op witwassen versoepelen. Ze beloven dat klanten bij wie het risico op witwassen waarschijnlijk laag is, minder vragen van hun bank krijgen.

Dat is opvallend, want de afgelopen jaren werden de controles verder aangescherpt, mede onder druk van de toezichthouder. Banken namen duizenden werknemers aan om verdachte transacties te monitoren en om klantonderzoek te doen.

Vorig jaar sprak toezichthouder De Nederlandsche Bank het voornemen uit om meer in te zetten op een 'risicogebaseerde aanpak' van het voorkomen en bestrijden van witwassen en terrorismefinanciering. Dat wil zeggen dat klanten met een hoog risico op witwassen meer controles van banken krijgen dan klanten met een laag risico.

De Nederlandse Vereniging van Banken heeft naar aanleiding van gesprekken met de toezichthouder documenten opgesteld waarop banken hun beleid gaan baseren. Concreet betekent het dat een groot deel van de klanten die naar risicolanden op vakantie gaan, zoals Marokko, Iran en de Filipijnen, niet meer vragen krijgen over transacties die ze in het land hebben gedaan.

Een andere verandering is dat bedrijven en stichtingen niet meer apart informatie hoeven aan te leveren aan de bank over wie de eigenaar van het bedrijf is, als die informatie ook al in het UBO-register staat.

De bankenvereniging wil de komende tijd onderzoeken of er nog meer versoepelingen kunnen worden doorgevoerd, bijvoorbeeld bij de controles van bedrijven die in risicosectoren actief zijn. Het gaat dan bijvoorbeeld om autohandelaren en ijzerhandelaren.

Voor sommigen is het nu onmogelijk om een bankrekening te openen. Ook daar wil de bankenvereniging iets aan gaan doen.

Of de banken door de versoepelingen ook minder personeel inzetten op hun controle-afdelingen, kan de vereniging niet zeggen.

Schuldhulpverleners zagen het afgelopen jaar meer mensen met hoge inkomens, schrijft de branchevereniging voor schuldhulpverlening (NVVK) in zijn jaarverslag. Dat komt volgens de vereniging door de hoge inflatie en stijgende energiekosten.

"We zien voor het eerst een forse stijging van deze groep, die verwachting is helaas uitgekomen", zegt Marco Florijn, voorzitter van de NVVK. "Dat komt mede doordat de compensatiemaatregelen van de overheid vaak waren gericht op mensen met wat lagere inkomens en niet op de mensen die modaal of dubbel modaal verdienen."

Ook vroegen kleine ondernemers en zzp'ers vaker om hulp. Het gaat wel om een relatief kleine groep: vorig jaar waren het ruim 3400 mensen, het jaar daarvoor meer dan 2100. Toch noemt de NVVK de stijging zorgelijk.

"Ondernemers hebben vaak nog schulden uit de coronaperiode die de Belastingdienst binnenkort gaat invorderen", zegt Florijn. "Als de deurwaarders weer gaan lopen, zal er bij hen veel financiële stress ontstaan. Dat betekent een verdere stijging van het aantal melders bij ons."

Bij een melding kijkt een schuldhulpverlener samen met de ondernemers of het bedrijf kan worden doorgezet. Dat is door de coronasteun extra lastig geworden. "Het is daardoor best moeilijk te ontrafelen wat er nu precies aan de hand is in de onderneming", zegt Florijn. "Het is voor ondernemers echt belangrijk om snel hulp te zoeken."

Er zijn ook lichtpunten: de gemiddelde schuld daalde van ruim 42.000 euro naar 40.000 euro. Volgens de NVVK betekent dat dat mensen minder lang wachten met het vragen om hulp, waardoor hun betalingsachterstanden niet zo hard oplopen.

"Ook positief is dat het aantal betalingsregelingen is gestegen", zegt Florijn. "Daardoor hoeven mensen niet meteen de sanering in, maar kunnen we ze met een betalingsregeling helpen."

De nieuwe pensioenwet, de Wet toekomst pensioenen, is een feit. Over een paar jaar krijgen alle werkenden die via hun werkgever voor hun pensioen sparen of gespaard hebben een nieuwe regeling. Ook voor zzp'ers die voor een pensioen sparen, gaat er wat veranderen.

Na een lange discussie in de Eerste Kamer over de grondwettelijkheid van de nieuwe pensioenwet kwamen de senatoren gisteravond laat eindelijk aan stemmen toe: 46 leden stemden voor de wet, 27 stemden tegen.

Regeringspartijen VVD, CDA, D66 en CU en oppositiepartijen PvdA, GroenLinks en SGP stemden voor. Oppositiepartijen SP, PVV, PvdD, 50Plus, de Fracties Nanninga, Otten en Frentrop, FvD en OSF stemden tegen.

Minister Carola Schouten (Pensioenen) noemt het "een belangrijke stap" dat de wet na 15 jaar discussie nu is aangenomen. "Met deze wet zorgen we dat ons pensioen goed geregeld blijft", zegt ze. Dat geldt volgens haar zowel voor mensen die al met pensioen zijn als voor mensen die nog werken.

Gisterochtend werd voor de deur van de Eerste Kamer nog gedemonstreerd onder leiding van SP-leider Lilian Marijnissen.

Binnen brachten tegenstanders van de wet op het laatste moment een nieuw bezwaar in. Volgens drie hoogleraren had er over de wet met tweederdemeerderheid gestemd moeten worden. Zij wezen op een bepaling in de Grondwet die zegt dat dat moet als er over het inkomen van Kamerleden wordt gestemd.

De Fractie Otten diende om die reden nog een, vooraf al kansloze, motie van wantrouwen in tegen minister Schouten. Maar die bleef erbij dat de Grondwet niet op de pensioenwet van toepassing is.

Schouten kreeg bijval van een meerderheid van de senatoren. Die vinden dat in de nieuwe pensioenwet niets is geregeld over de hoogte van het pensioen van Kamerleden en oud-Kamerleden. Dat moet de komende maanden juist nog worden besproken, zeiden zij. En pas dan is de Grondwet van toepassing. De stemmingen konden daarom toch zoals gepland doorgaan.

De overgang naar het nieuwe stelsel wordt een behoorlijke klus:

Het nieuwe pensioensysteem is volgens de voorstanders gunstiger voor mensen met flexibele banen en kortere contracten. Ook is het de bedoeling dat het eerlijker uitpakt voor jongere generaties omdat zij niet hoeven mee te betalen aan de hogere uitkeringen van oudere generaties. Daar staat meer risico en geen harde garanties over de einduitkering tegenover.

Zzp'ers mogen in het nieuwe systeem meer belastingvrij sparen voor hun pensioen. En pensioenfondsen mogen experimenteren met deelname van deze zelfstandigen aan hun werknemerspensioenfonsen.

Het is de komende maanden aan de pensioenfondsen om al hun pensioendeelnemers op de hoogte stellen van de stappen die zij nu gaan nemen en hoe zij de oude pensioenrechten willen overhevelen naar het nieuwe systeem. Dat gaat nog jaren duren.

Minister Schouten kan zich voorstellen dat veel mensen zich zorgen maken over het nieuwe stelsel. Ze benadrukt dat burgers goed voorgelicht zullen worden over de veranderingen.

Chipbedrijf Nvidia zag zijn aandelen op de Amerikaanse beurs Nasdaq vandaag opnieuw flink in waarde stijgen. Het bedrijf heeft een reeks nieuwe producten en diensten bekendgemaakt rondom kunstmatige intelligentie (AI).

Vorige week schoot de koers van Nvidia-aandelen al omhoog. Donderdag steeg de waarde met 25 procent.

De chipfabrikant heeft inmiddels een beurswaarde van 1 biljoen dollar. Ook grote chipproducenten als AMD en Intel zagen hun aandelen stijgen.

Nvidia, naar eigen zeggen wereldleider op het gebied van AI, komt onder meer met een supercomputer, waarmee techbedrijven als Microsoft en Meta opvolgers van de bekende chatbot ChatGPT kunnen ontwikkelen.

Vandaag kwam er opnieuw een waarschuwing tegen de gevaren van kunstmatige intelligentie. In een verklaring wijzen vooraanstaande experts op het gebied van AI op de risico's.

De verklaring bestaat uit maar één zin, maar die klinkt dramatisch: "Het verminderen van het risico op vernietiging door AI zou een wereldwijde prioriteit moeten zijn naast andere risico's zoals pandemieën en een nucleaire oorlog."

De verklaring is ondertekend door honderden experts. Onder hen zijn topman Sam Altman van OpenAI, het bedrijf achter ChatGPT, en Geoffrey Hinton, die bekendstaat als de 'godfather' van AI.

Door de snelle ontwikkeling van AI, vooral die van slimme chatbots als ChatGPT, is er steeds meer kritiek op kunstmatige intelligentie. Critici wijzen erop dat AI bijvoorbeeld misbruikt kan worden voor wapensystemen en misinformatie.

Dit jaar vroegen duizend onderzoekers en technologen, onder wie Elon Musk, al in een brief om een pauze van 6 maanden in de ontwikkeling van AI vanwege de "vergaande risico's voor de maatschappij en de mensheid".

Wereldwijd werken landen aan nieuwe regelgeving om de nieuwe technologie te beteugelen. Het is de bedoeling dat er in de EU nog dit jaar een speciale AI-wet is. Wereldwijd loopt de Europese Unie daarin voorop. Voorzitter Ursula von der Leyen van de Europese Commissie had vandaag een ontmoeting met Sam Altman van OpenAI, liet een woordvoerder weten, zonder verdere details te geven.

Staatssecretaris Gunay Uslu (Cultuur) gaat knarsetandend akkoord met de aanpassingen die de coalitiepartijen hebben gemaakt op haar wetsvoorstel om grote streamingsdiensten als Netflix en Disney te verplichten om te investeren in Nederlandse producties.

In de Tweede Kamer zei Uslu dat ze verwacht dat er door de aanpassingen minder geïnvesteerd zal worden in films, documentaires en series dan zij wilde, "maar de wet blijft wel overeind". Ze zal haar steun aan de wet dan ook niet intrekken.

De coalitiepartijen konden het aanvankelijk niet eens worden over de plannen van Uslu om de grote streamingsbedrijven te verplichten om een percentage van hun omzet te investeren in Nederlandse producties. Twee weken geleden sloten ze onderling een deal, waardoor de eisen aan de bedrijven flink worden afgezwakt.

Zo mogen ze de helft van het geld ook steken in amusement, realitysoaps en comedyseries. In de plannen van Uslu moest er vooral geïnvesteerd worden in genres die moeilijk kunnen concurreren met grote buitenlandse producties, zoals films, dramaseries en documentaires.

De staatssecretaris vindt dat de wijziging het doel van de wet raakt, en dat die wet er "minder effectief" door wordt. Oppositiepartijen als de PVV, GroenLinks en de SP wilden weten of Uslu dan haar wetsvoorstel gaat intrekken, maar dat doet ze niet. "Dan zou er helemaal geen extra impuls meer zijn voor de sector", zei ze.

Dat de coalitiepartijen op 50 procent investeringen in films en series zijn uitgekomen, vindt Uslu wel "de ondergrens."

Uslu wil met haar wetsvoorstel vooral kleine, onafhankelijke producenten ondersteunen. VVD, D66, CDA en ChristenUnie hebben echter afgesproken dat de investeringen maar voor 60 procent bij die onafhankelijke producenten terecht hoeven te komen.

In de Kamer zei de staatssecretaris dat ze een voorkeur heeft voor 80 procent, maar dat ze met 60 procent kan leven.

Volgende week wordt er over het wetsvoorstel, inclusief de wijzigingen, gestemd. Daarna moet ook de Eerste Kamer er nog mee instemmen.

Een wijk, een stad of zelfs heel Nederland zonder stroom. Dat zou het gevolg kunnen zijn van een grote cyberaanval op zonnepaneelsystemen, zo waarschuwde vandaag de Rijksinspectie Digitale Infrastructuur (RDI), een organisatie die toezicht houdt op veilige digitale communicatie.

Omvormers van zonnepanelen, waarmee opgewekte stroom wordt verwerkt, zijn door slechte beveiliging kwetsbaar voor hacks en storingen, concludeert het RDI. Geen enkele van de omvormers die werden onderzocht bleek te voldoen aan de veiligheidsnormen. Ze zijn eenvoudig te hacken, van afstand uit te schakelen of in te zetten voor DDoS-aanvallen.

Maar hoe realistisch is zo'n aanval? Een groep hackers met kwade bedoelingen zou grote schade kunnen toebrengen, zegt John Derksen van de RDI. "Als je daar een georganiseerde actie op loslaat, en alle omvormers in één keer uitzet en weer aanzet, dan krijg je pieken in je stroomnet. Dat kan het stroomnet omvertrekken. Dan kan heel Nederland zonder stroom komen."

Ethisch hacker Frank Breedijk herkent de kwetsbaarheid. Hij is lid van het Dutch Institute for Vulnerability Disclosure (DIVD), een organisatie die de digitale wereld veiliger wil maken. De vrijwilligers kregen eens toegang tot een online beheersysteem van zonnepanelen. Daarmee kon hij meekijken in miljoenen zonnepanelen wereldwijd en zo'n 40.000 in Nederland.

Ook de belangenbehartiger van de zonne-energiesector, Holland Solar, ziet het gevaar van een omvangrijke hack. "Als je tienduizenden huizen op hetzelfde moment platlegt, kan dat impact hebben op het energiesysteem", zegt directeur Wijnand van Hooff.

Het gevaar zit in de enorme dip in het elektriciteitsnetwerk die je dan krijgt, waardoor er bijvoorbeeld iets kan doorbranden in een trafohuisje. "Dan heb je een wijk zonder stroom, of bij een grote aanval zelfs een stad zonder stroom", zegt Van Hooff.

De kwetsbaarheid van zonnepaneelsystemen is zorgelijk, zegt Theo Scholten van Netbeheer Nederland, de branchevereniging waarbij alle energienetbeheerders zijn aangesloten. Scholten noemt het een "belangrijk signaal" van de RDI. "Er moet meer aandacht komen voor de beveiliging." Netbeheerders pleiten daar volgens hem al jaren voor.

Maar Scholten zet er wel een kanttekening bij. Het gevaar is aanwezig. Toch is de kans op een landelijke storing volgens Netbeheer Nederland door een hack zeer klein.

Dat ziet ook ethisch hacker Breedijk. "Als je dit wilt doen als hacker, moet je serieus moeite doen." Per huishouden moet je een andere omvormer uitschakelen. Het zou dan moeten gaan om een georganiseerde aanval. "Maar als je het trucje eenmaal kent, is het makkelijker."

In augustus 2024 gaan strengere eisen gelden voor cyberveiligheid van zonnepanelen. Daar zijn Netbeheer Nederland en Holland Solar blij mee. Omdat een omvangrijke aanval onwaarschijnlijk is, is er geen reden tot paniek, zeggen ze. Wel raden ze aan om een sterk wachtwoord te kiezen om een mogelijke hack tegen te gaan.

Schiphol doet te weinig om medewerkers op de luchthaven te beschermen tegen de uitstoot van de straalmotoren. Werknemers staan soms dicht bij draaiende straalmotoren van vliegtuigen die aankomen of vertrekken en dat levert gezondheidsrisico's op. De plannen die de luchthaven heeft om de uitstoot te verminderen zijn onvoldoende.

Dat concludeert de Arbeidsinspectie na onderzoek. De inspectie zag met eigen ogen dat de uitlaat van de straalmotoren op de luchthaven soms direct gericht staat op de aanwezige werknemers. Die krijgen vervolgens de lucht van de motoren naar zich toe geblazen.

De inspectie zag dat vliegtuigen soms 15 minuten lang met draaiende straalmotoren stonden te wachten, terwijl er allerlei werknemers omheen liepen. Op de luchthaven zijn er op sommige plekken hekken geplaatst om de werknemers te beschermen, maar dat zijn open gaasconstructies waar de lucht doorheen kan.

Schiphol zegt in een reactie dat duidelijk is dat de arbeidsomstandigheden beter moeten. "De inspectie houdt ons een niet te negeren spiegel voor", zegt Ruud Sondag, de hoogste baas van de luchthaven. "Natuurlijk zijn er in de loop der jaren verbeteringen doorgevoerd, maar het moet sneller en beter."

Schiphol krijgt nu tijd om op de bevinden van de Arbeidsinspectie te reageren. Daarna volgt een definitief besluit.

Anderhalf jaar geleden meldde onderzoeksprogramma Zembla dat Schiphol en KLM in het verleden zijn gewaarschuwd dat personeel op de baan een grotere kans heeft op hartproblemen en longkanker. Schiphol beloofde toen al verbeteringen.

Volgens de Arbeidsinspectie zijn die plannen nog niet goed genoeg. De inspectie eist dat Schiphol voor het eind van het jaar ervoor zorgt dat vliegtuigmotoren tijdens het taxiën alleen draaien als het echt nodig is.

Voor 2028 moet Schiphol de afstand van de motoren tot de platformmedewerkers zo groot mogelijk hebben gemaakt.

In maart kreeg Schiphol ook al een kritisch rapport van de Arbeidsinspectie in de bus. Toen sprak de inspectie zich uit over de omstandigheden van bagagepersoneel.

"Je moet het in gewonemensentaal schrijven. Zoiets als: 'Dit moet je betalen'. Of: 'Dit krijg je terug'." Op de Dappermarkt in Amsterdam weten marktbezoekers precies hoe ze aangesproken willen worden door de Belastingdienst. Maar de overheidsinstantie zelf worstelt ermee.

Zo blijkt een brief die jaarlijks wordt verstuurd aan mensen die vermoedelijk geld kunnen terugkrijgen veel te moeilijk. Nog niet eens de helft van de mensen die hem krijgen reageert erop. De reden: ontvangers begrijpen hem niet, zo schrijft de Belastingdienst in het laatste jaarverslag.

De taal bij de Belastingdienst gaat daarom op de schop. Met hulp van klantenpanels en een computerprogramma van de Universiteit van Utrecht worden alle bijna 5900 soorten standaardbrieven die de dienst jaarlijks verstuurt aan een taalscan onderworpen. Hiermee zijn inmiddels al 1100 van deze brieven aangepast, waaronder de zogenoemde 'geldteruggaafbrieven'.

Duidelijker taal in de brieven van de Belastingdienst is hoognodig, zegt directeur Geke van Velzen van de Stichting Lezen en Schrijven. En niet alleen voor de 2,5 miljoen laaggeletterden, benadrukt zij. "Mensen zijn niet dom, maar niet iedereen heeft een even grote woordenschat. Belastingen zijn al moeilijk. Dus veel mensen zijn gebaat bij eenvoudiger taalgebruik."

Dat erkent Esther de Leeuw, directeur klantinteractie & -services bij de Belastingdienst. "Het is ook echt lastige inhoud. Daarom kijken we hoe we moeilijke zaken makkelijk kunnen uitleggen. Ik herken het zelf ook. Mensen willen het liefst zelf dingen begrijpen en doen."

Toch blijkt ook de nieuwe geldteruggavebrief lang niet voor iedereen duidelijk. De aanhef bijvoorbeeld. Die is van 'Laat geen geld liggen!' veranderd in het ogenschijnlijk moeilijker 'Mogelijke teruggaaf inkomstenbelasting van uw (pleeg)kind'. "We hebben deze brief getest en een aantal mensen vond dit toch te onduidelijk of vroeg zich af of dit nu wel Belastingdienst-taal was", stelt De Leeuw. "Waar het ons om gaat is hoe mensen reageren en of ze actie ondernemen als ze de brief ontvangen. Dan werkt sommige taal dus misschien niet. We beginnen de brief nu met 'beste' in plaats van 'geachte'. Dat past toch meer bij deze tijd. En we hebben opgenomen waar mensen heen kunnen met vragen. Dat stond in de oude brief niet duidelijk."

Bart van de Ven helpt met onderzoeksbureau TrueTalk bedrijven en instellingen met eenvoudiger taalgebruik. Bij de Belastingdienst speelt volgens hem mee dat mensen vaak wat angstig zijn als ze een brief ontvangen. "Wij komen zelden iemand tegen die deze brieven begrijpt. En dan gaat het echt niet alleen om laaggeletterdheid", benadrukt hij. "Bijna iedereen in Nederland heeft formele of informele hulp met de belastingadministratie. En mensen zijn een beetje angstig. Dan lees je zulke brieven ook minder goed. Goed opschrijven helpt héél veel."

Als advies geeft Van de Ven mee om niet alleen direct duidelijk te maken waar de brief over gaat, maar ook wat mensen wel of niet moeten doen. "Zoals: 'Deze brief is voor uw administratie, u hoeft niets te doen'. Of: 'Deze brief is om belasting terug te krijgen en legt uit hoe dit moet'. Hele duidelijke taal. 'Laat geen geld liggen' uit de oude brief vind ik een goede opening. Zet erbij: 'Lees hier wat je kunt doen om dat geld terug te krijgen'. Dat is veel makkelijker."

Bij de Belastingdienst nemen ze de feedback ter harte, ook op alle nieuwe herschreven brieven. Het project om alle 5900 brieven tegen het licht te houden is eind volgend jaar klaar, maar daarmee eindigt het volgens De Leeuw niet: "De ontwikkeling in taal gaat door. Dus we houden continu oog voor begrijpelijkheid van taal."

De aandeelhouders van kerncentrale Dodewaard, vier grote energiebedrijven, hebben 1,5 miljard euro aan winstuitkeringen uit het moederbedrijf van de centrale onttrokken. Het kabinet moet nu meer dan 100 miljoen euro bijleggen voor de ontmanteling van de kerncentrale, omdat het bedrijf niet genoeg geld meer had. Dat schrijft zakenkrant FD op basis van een analyse van de jaarverslagen.

De kerncentrale in het Betuwedorp Dodewaard was actief tussen 1969 en 1997. Na de sluiting werd met de eigenaren van de centrale afgesproken dat ze de installatie pas in 2045 hoefden af te breken. Mede omdat de eigenaren dan genoeg tijd zouden hebben om voldoende geld te sparen voor de afbraak.

De overheid drong er al sinds begin deze eeuw op aan dat eigenaar Gemeenschappelijke Kernenergiecentrale Nederland (GKN) genoeg geld zou reserveren voor de sloop. In voorlichtingsfilmpjes uit die jaren zei GKN dat het ook de decennia die zouden volgen daarvoor wilde gebruiken.

Twee weken geleden bleek dat dit definitief niet gelukt is. Om geldproblemen tijdens de sloop te voorkomen, neemt de Rijksoverheid de centrale over. Daardoor krijgt het Rijk de 162 miljoen die nu nog in de kerncentrale zit. De sloop kost naar schatting 269 miljoen euro. De belastingbetaler moet dus ruim 100 miljoen bijleggen.

Terwijl dat geld er wel ooit was bij de eigenaar. Tussen 2002 en 2010 keerde Nederlandse Elektriciteit Administratiekantoor, het moederbedrijf van GKN zo'n 1,5 miljard euro uit aan haar aandeelhouders. Dat waren vier grote energiebedrijven: Vattenfall (toen nog Nuon), EPZ, Uniper en Engie. Een deel van dat geld kwam uiteindelijk bij gemeenten en provincies terecht. Die waren tot 2009 nog de eigenaren van bijvoorbeeld Nuon.

In 2011 stopte de kerncentrale-uitbater met winst uitkeren aan de energiebedrijven. In dat jaar werd een nieuwe Kernenergiewet van kracht, waarin stond dat eigenaren verplicht zijn om geld apart te zetten voor de sloop van een centrale.

Ondanks dat er nog geen wettelijke plicht was voor 2011, vindt Daniël Meijers van stichting Laka, een onderzoekscentrum op het gebied van kernenergie, het gek dat de eigenaren zoveel geld uitkeerden aan de aandeelhouders. "Zo'n ding ontmantelt zich niet vanzelf. Het is slechte bedrijfsvoering om daar niet voldoende geld voor te reserveren, dan ga je failliet tijdens de sloop. Je weet als bedrijf dat de kosten dan bij de belastingbetaler terechtkomen", zegt Meijers, die namens de stichting het dossier al jaren volgt. "Het is gênant als je dan weet dat er eerder wel geld aan de aandeelhouders is gegeven."

De energiebedrijven vinden zelf dat ze niet aansprakelijk zijn voor het geldtekort, liet een woordvoerder van het Nederlandse Elektriciteit Administratiekantoor weten aan het FD. Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat vond de overname van de kerncentrale - en daarmee de financiële strop - na lang onderzoek uiteindelijk de beste oplossing.

Bij het maken van nieuwe regels houden ministeries nog te weinig rekening met de gevolgen voor ondernemers. Dat zegt het Adviescollege toetsing regeldruk dat hierop toeziet in het nieuwe jaarverslag.

Volgens het college lukt het ministeries niet structureel om op een goede manier te berekenen wat de kosten zijn voor ondernemers bij nieuwe regels. In meer dan 70 procent van de gevallen zijn de berekeningen niet goed. Daarna past het ministerie de berekeningen na opmerkingen van het adviescollege in veel gevallen aan.

Het adviescollege pleit ervoor om in opleidingen van medewerkers van ministeries meer aandacht te besteden aan het berekenen van de regeldruk.

Het kabinet wil de regeldruk verminderen, maart dat lukt vooralsnog niet. In het afgelopen jaar is de regeldruk voor ondernemers opnieuw toegenomen. Ze zijn daardoor meer tijd en geld kwijt aan het bijhouden van bijvoorbeeld administratie.

De extra kosten voor afgelopen jaar worden geschat op 194 miljoen euro. Het is het vijfde jaar op rij dat de regeldruk is toegenomen, al is de stijging in kosten in 2022 wel lager dan in de afgelopen jaren.

Sinds de energiemarkt ruim anderhalf jaar geleden op hol sloeg, waren ze niet te krijgen: een contract bij een energieleverancier met een vaste prijs voor meerdere jaren. Maar vanaf begin juni zijn dergelijke contracten weer af te sluiten, bij een enkele leverancier kan het nu al.

Tegenover de meerjarige contracten staat dat het een stuk duurder wordt om een contract op te zeggen. De prijzen liggen naar verwachting wel onder het niveau van het huidige prijsplafond van 1,45 euro per kuub gas, al is het niet heel veel.

Nog altijd bepaald niet goedkoop dus. Het betekent wel dat wie bang is voor nieuwe extreme prijsstijgingen, de prijs voor langere tijd kan vastleggen. Leveranciers en prijsvergelijkers merken dat veel huishoudens zich afvragen wat te doen. "Het is een gekkenhuis", zegt Ben Woldring van Gaslicht.com.

Wat is dan verstandig? Dat hangt met name af van je situatie en hoeveel onzekerheid je kan verdragen, zeggen deskundigen. "Je ziet twee stromingen ontstaan", zegt energie-econoom Hans van Cleef van Publieke Zaken. "Je hebt mensen die alleen maar flexibeler willen, zodat ze maximaal kunnen profiteren van de lage prijzen als er veel wind en/of zon is. Voor hen zijn dynamische contracten met een stroomprijs per uur en een gasprijs per dag interessant."

De andere groep, legt Van Cleef uit, is na het afgelopen jaar flink nerveus geworden van de variabele contracten. De prijzen staan daar afhankelijk van de leverancier voor een maand of een kwartaal vast. Voor die grotere groep is een contract met vaste prijzen een uitkomst.

Zelf heeft Van Cleef recentelijk een jaarcontract afgesloten. "Tot nu toe zit alles dit jaar mee. Een zachte winter, volle opslagen en de Chinese economie die langzamer dan verwacht weer lng naar zich toetrekt", redeneert de econoom. "Als je naar de prijs kijkt, zijn de risico's met name naar boven toe."

Na een piek van meer dan 300 euro per megawattuur (Mwh) in augustus, daalde de gasprijs op de groothandelsmarkt voor het weekend tot onder de 25 euro per Mwh. Deel dat door honderd en je hebt ongeveer de kale prijs per kubieke meter voor een huishouden. 25 eurocent dus, zonder alle belastingen en marges plus risico-opslag voor leveranciers.

Goed om te weten is wel dat het bij 'de gasprijs' gaat om gas dat volgende maand geleverd wordt. Wie nu gas koopt op de groothandelsmarkt en dat in de winter of later geleverd wil krijgen, betaalt (zonder belastingen dus) nog altijd tegen de 50 eurocent per kuub.

Het laat zien dat er richting de winter toe nog flink wat nervositeit is op de gasmarkt.

Voor de escalatie op de energiemarkten kozen de meeste huishoudens voor een jaarcontract, zegt Woldring. "De grote vraag nu is: gaan mensen na 1 juni er anders over denken."

Hieronder zie je dat energiecontracten nog altijd grofweg de helft duurder zijn dan voor de energiecrisis.

"Ik verwacht dat er misschien iets meer driejarige contracten dan voorheen worden afgesloten", zegt Woldring. "Maar aan de andere kant zullen er ook een hoop mensen zijn die liever met een jaarcontract wat flexibeler blijven. Daar profiteer je na een jaar van als de prijzen toch verder dalen."

Met zo'n 300 miljoen verwerkte exemplaren in 'topjaar' 1995 beleefde de acceptgiro ooit gouden tijden. Ruim een kwart eeuw later is dat aantal afgenomen naar zo'n 3 miljoen. Per acceptgiro zijn de kosten te hoog voor betaaldienstverlener Currence en dus verdwijnt de gele betaalstrook volgende week, na 46 jaar trouwe dienst.

Voor wie hem niet kent: de gele papierstrook, met een deel dat je afscheurt voor eigen administratie, kwam in 1977 op de markt. Tot die tijd moest je naar de bank of het postkantoor om een girale betaling te doen, of via een betaalcheque in de winkel. Er waren ook papieren overschrijvingskaarten.

Dit is (of was) hem:

"Met de invoering van de acceptgiro kwam er een stuk gemak bij: de gegevens van de ontvanger waren al ingevuld. En het was een collectief betaalmiddel: je kon het ook gebruiken als je geen klant was van de postcheque en girodienst, die ook al acceptgiro's had", zegt Gijs Boudewijn, directeur van Betaalvereniging Nederland.

Overigens was het in eerste instantie geen gele papierstrook, maar een ponskaart. In de jaren 80 werd die vervangen door een blauw formulier dat optisch leesbaar was. Pas in 2002 werd de blauwe variant vervangen door een gele.

Van 'handjeklap' naar de acceptgiro, in onderstaand journaalbeeld uit 1976 zie je hoe het contante betalingsverkeer steeds meer moet wijken voor het girale geldverkeer, dus geld dat op een bankrekening staat:

Per 1 juni verdwijnt de acceptgiro definitief, maar veel bedrijven en instanties stopten er de afgelopen maanden of jaren al mee. Zo ook de Belastingdienst, die al in 2021 begon met het laten verdwijnen van de acceptgiro en klanten wees op andere betaalmogelijkheden. Ook goede doelen stopten twee maanden geleden.

Goede doelen zijn voor een groot deel afhankelijk van donaties. Van alle losse eenmalige giften wordt zo'n 30 procent gedoneerd via een acceptgiro, zegt Goede Doelen Nederland op basis van onderzoek onder leden. Inschatting van de opbrengst in 2020: een bedrag van minimaal 80 miljoen euro.

Volgens de brancheorganisatie is de behoefte aan een papieren betaalmethode de laatste jaren dan ook onverminderd groot. Daarom bedachten goede doelen een papieren alternatief, Mijn Eenmalige Gift. Ruim 150 goede doelen versturen deze nu.

Directeur Margreet Plug zegt dat het systeem bijna op dezelfde manier werkt als de oude acceptgiro. Enige verschil is dat een klant het ingevulde papiertje niet terugstuurt naar de bank, maar direct naar het goede doel.

Plug kan nog niet zeggen hoeveel mensen nu via dit alternatief doneren. "Wij hopen dat dit een geruisloze overgang zal worden. Misschien is er tijdelijk een terugval, maar wij hebben alle vertrouwen dat het weer op peil komt of zelfs groeit. Uiteindelijk willen mensen graag doneren."

Eerder was afgesproken dat de acceptgiro in 2019 zou verdwijnen, maar die afspraak werd in 2017 voor onbepaalde tijd uitgesteld. De Consumentenbond was toen een van de partijen die tegen de verdwijning waren.

Nu is dat anders. "Het is lang genoeg van tevoren aangekondigd en zijn er inmiddels alternatieven", zegt een woordvoerder van de Consumentenbond. "Al moeten bedrijven wel voldoende alternatieven aanbieden. Dus niet alleen een automatische incasso of alleen een digitale betaaloptie."

Klachten hierover zijn er volgens de woordvoerder nauwelijks. "Hooguit zijn mensen het er principieel niet mee eens. Wat ons betreft hebben bedrijven wel een zorgplicht om te kijken hoe het nu gaat voor klanten."

Ook op straat blijkt de teleurstelling over het verdwijnen van de acceptgiro mee te vallen:

Mevrouw Van den Broek-Blijd (82) maakt nog wel graag gebruik van de acceptgiro voor haar "hartendiefjes", zoals ze haar favoriete goede doelen noemt. "Een bankieren-app gebruik ik niet, ik ben op leeftijd en dat interesseert mij niet zo."

Zonder papieren alternatief zou de Amsterdamse nu niet weten wat ze moest doen. "Maar omdat dat er nu wel is, is er geen probleem. Ik heb de controle wanneer ik geld wil doneren, en zit niet vast aan automatische afschrijvingen. Mijn boekje met acceptgiro's kan ik nu alleen wel weggooien."

Volgens Van den Broek-Blijd is dit het einde van een tijdperk. "De meeste mensen doen aan internetbankieren. En dat papieren gedoe is niet meer rendabel. Zolang ik nog wel op plekken soms contant kan betalen, ook in winkels, is het voor mij allemaal goed."

De Algemene Nederlandse Bond voor Ouderen (ANBO) snapt wel dat er een eind komt aan de acceptgiro. De bond is er twee jaar geleden zelf al van afgestapt. "Veel bedrijven en organisaties stuurden tot voor kort nog een acceptgiro. In de praktijk namen mensen dan de gegevens van de kaart over in de internetbankierenomgeving", zegt een woordvoerder. "Dat zal dus niet veranderen. De tijd is er rijp voor."

Russische veteranenclubs en pro-oorlogsorganisaties importeren drones om de pro-Russische inlichtingendiensten in Oekraïne te steunen. Een deel van die drones is binnengekomen via een onderneming in Kazachstan die samenwerkte met een bedrijf uit Barendrecht. Dat blijkt uit een onderzoek van journalisten van het Duitse Der Spiegel, het Russische IStories en het internationale OCCRP.

Het Barendrechtse bedrijf heet DJI Europe BV, een dochterbedrijf van de Chinese dronebouwer DJI. Uit Kazachse overheidsdocumenten zou blijken dat het Kazachse bedrijf Aspan Arba een licentie heeft om voor 45 miljoen dollar 18.000 drones te importeren van het Nederlandse bedrijf.

In theorie kunnen al die DJI-drones in Kazachstan gebruikt worden. In dat geval is de import legaal. Maar de drones doorverkopen aan Rusland mag niet. En dat is precies wat Aspan Arba doet, volgens de onderzoeksjournalisten.

Uit Russische douane-informatie die de journalisten in handen kregen, blijkt dat het bedrijf vorig jaar 500 drones verkocht aan het Russische Nebesnaya Mekhanika. Het lijkt erop dat het Kazachse bedrijf zelfs speciaal voor de doorvoer in het leven is geroepen. Aspan Arba werd in april 2022 opgericht, twee maanden na de Russische inval in Oekraïne. De eigenaar van het bedrijf, Ilya Golberg, is ook de eigenaar van Nebesnaya Mekhanika, waar het de drones aan verkocht.

En dit Russische bedrijf van Golberg verkocht vervolgens drones aan verschillende Russische veteranenclubs en pro-oorlogsorganisaties. Een daarvan - "Volksfront: alles voor de overwinning" - haalt geld op om drones te kopen voor de inlichtingendiensten van de Russische separatisten in Donetsk en Loehansk.

Dit soort doorvoerhandel wordt scherp gevolgd door het Nederlandse Openbaar Ministerie. Inmiddels lopen er 62 onderzoeken vanwege overtredingen van de sancties die sinds vorig jaar zijn opgelegd aan Rusland en Belarus. Of de dronehandel van het Barendrechtse DJI Europe BV ook wordt onderzocht, is niet bekend. Het Openbaar Ministerie geeft geen informatie over lopende onderzoeken.

DJI Europe BV zelf was niet bereikbaar voor commentaar op vragen van de NOS. Tegen OCCRP liet een woordvoerder weten dat de "samenwerking" met Aspan Arba begon in mei 2022 en niet is hernieuwd in 2023. Wel zegt DJI dat het Chinese bedrijf vrijwillig alle verzendingen en activiteiten in Rusland en Oekraïne heeft stilgelegd in april 2022. "Onze protocollen verzekeren dat we de sancties niet overtreden."

Een eigen bakje meenemen naar de snackbar en statiegeld betalen voor je McDonald's-beker. Per 1 juli gaan er nieuwe regels in met grote gevolgen voor eten en drinken voor onderweg, afhaal en bezorging.

Het doel is om het gebruik van wegwerpverpakkingen tegen te gaan en hergebruik te stimuleren. Maar de vraag is of dat echt gaat gebeuren.

Elke dag gooien we in Nederland 19 miljoen plastic bekers en voedselverpakkingen weg. Onder druk van Europese wetgeving moet het gebruik van wegwerpplastics in Nederland terug worden gedrongen met 40 procent per 2026.

Vanaf 1 juli moet je daarom extra betalen voor plastic weggooiverpakkingen bij het afhalen of laten bezorgen van eten. Dat geldt niet alleen voor verpakkingen waarbij het duidelijk is dat ze van plastic zijn, zoals het witte frietbakje bij de snackbar. Ook in kartonnen drinkbekers en pizzadozen zit een plastic foamlaagje. Advies van de overheid is om 25 cent extra te rekenen voor een beker en 50 cent voor een maaltijdverpakking.

Daarnaast moeten ondernemingen een herbruikbaar alternatief aanbieden voor de plastic wegwerpverpakkingen. Een andere mogelijkheid is dat klanten een eigen beker of bakje meenemen. Niet alleen de horeca heeft hiermee te maken. Ook voor de plastic verpakking van de maaltijdsalade in de supermarkt of het benzinestation moet straks worden betaald.

De eigenaar van deze snackbar in Delft moet nog erg wennen aan het idee:

Vooral grote ketens zijn al een tijdje bezig om straks aan de regels te kunnen voldoen. Zo kiest McDonald's voor eigen statiegeldbekers, naast de wegwerpbekers waarvoor klanten de 'plastictoeslag' moeten betalen.

"Het is voor ons één van de grootste uitdagingen ooit in Nederland", zegt een woordvoerder van het fastfoodbedrijf. "We moeten twee stromen inrichten. Een voor de herbruikbare en één voor de wegwerpbekers. En de toeslag voor de wegwerpbeker moet apart op de kassabon komen te staan."

Daarbij is het statiegeldsysteem een ingewikkelde operatie. "De vraag is of klanten de statiegeldbeker aanschaffen en ook weer naar ons terugbrengen." Zo werden de herbruikbare bakjes en bekers die het bedrijf in Frankrijk introduceerde al snel verzamelobjecten.

Dan is het volgens de zegsvrouw nog maar de vraag of het milieu er beter van wordt. "Als bekers niet terugkomen, moeten we er veel meer van inkopen. En door het schoonmaken krijg je een enorme stijging van het water- en energieverbruik."

Voor grote bedrijven is hergebruik dus al lastig te organiseren, laat staan voor het afhaalrestaurant om de hoek. Veel kleinere ondernemers zijn nog niet op de hoogte van de nieuwe regels, constateert de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT).

De ondernemers die dat wel zijn, zijn vooral op zoek naar verpakkingen waar geen plastic inzit, ziet Frans van Rooij. Hij is directeur van de branchevereniging voor frituurzaken ProFri. Want dan hoeven ze er én geen extra geld voor in rekening te brengen én geen herbruikbaar alternatief aan te bieden. "Er wordt volop uitgeprobeerd welke bakjes zonder plastic stevig genoeg zijn."

Maar voor dranken en vette producten zijn er nog geen plasticvrije alternatieven, zegt de inspectie, die gaat handhaven. "Om dat voor elkaar te krijgen, moet er chemisch geknutseld worden waardoor er toch plastic inzit", zegt Gert van Rootselaar van de ILT. "Vrijwel alles wat wij nu aangeboden krijgen en controleren, bevat nog plastic."

Daarmee blijft een herbruikbaar alternatief bieden dus verplicht. Een andere optie is om klanten een eigen bakje of beker mee te laten nemen. Ook dat is niet eenvoudig. "Het kan niet zo zijn dat als de zaak vol staat, je dan met een tas vol bakjes aankomt", zegt Van Rooij. "Snackbars zullen 'bring your own' wel toestaan, maar ook uitleggen dat het ten koste gaat van de kwaliteit en snelheid."

De verwachting in de horeca is dat klanten voor gemak zullen kiezen en de plastictoeslag op de wegwerpverpakking op de koop toe nemen. "Ze vinden het geen probleem om 3,50 euro voor bezorging te betalen. Dan is het geld voor verpakkingen ook geen probleem", denkt de voorman van ProFri.

"Wegwerp zit diep in de genen", constateert ook Van Rootselaar van de inspectie. "Bedrijven willen doorgaan met verpakkingen voor eenmalig gebruik." Dat vindt hij een gemiste kans. "Doel van de wetgeving is hergebruik. Dat is de norm. Wij zien dat die norm niet wordt opgepakt."