In aanloop naar de verkiezingen wordt de kas van politieke partijen flink gespekt door donateurs. De VVD heeft dit jaar al 1,5 miljoen euro gekregen en staat daarmee ruim aan kop.

Daarna volgen GroenLinks en SP. De donaties bij deze twee partijen zijn voornamelijk van Kamerleden en andere politici. Binnen deze partijen geldt de afspraak dat zij een deel van hun salaris afstaan aan de partij.

Veel partijen krijgen geld van donateurs, maar vooral de VVD springt in het oog. Dat komt door een fondsenwervingsdiner dat vastgoedondernemer Cor van Zadelhoff eind augustus organiseerde. Lijsttrekker Dilan Yeşilgöz wist de ruim zeventig ondernemers daar te overtuigen met haar verhaal en harkte meer dan een miljoen binnen.

De suggestie dat de ondernemers hiermee invloed zouden kopen, klopt niet, zegt Van Zadelhoff. "Onze stichting heeft vooropstaan: geen invloed kopen met geld. Wat wij wel willen, is wederzijds begrip tussen politiek en bedrijfsleven over bepaalde onderwerpen. De politiek heeft onvoldoende kennis over de onderwerpen waarover ze moeten beslissen. Dus wij adviseren uitsluitend."

Van Zadelhoff vindt het vooral belangrijk dat GroenLinks/PvdA niet aan de macht komt. "Het is nu belangrijker dan ooit dat VVD de grootste wordt. Als Frans Timmermans aan de macht komt, is het een ramp voor het land en de ondernemers."

Ict-ondernemer Ernst Nijkerk, die zelf een ton doneerde, benadrukt dat hij de VVD ziet als een goed doel. "Als ik een donatie doe aan het Rijksmuseum luisteren ze echt niet naar mij welk schilderij ze moeten ophangen, dat geldt ook voor de VVD." Hij vindt het liberaal gedachtegoed belangrijk, het is "onderdeel van een beter Nederland."

Sinds begin dit jaar mogen donateurs niet meer dan een ton schenken per jaar aan een partij. Bovendien moeten giften van boven de 10.000 euro binnen drie dagen worden gemeld. Het ministerie van Binnenlandse Zaken publiceert in aanloop naar de Tweede Kamerverkiezingen op 22 november regelmatig een update.

Jesse Klaver, nummer drie op de lijst van GroenLinks/PvdA, is blij dat dit voortaan openbaar te zien is. "Dit laat zien dat de VVD niet de partij voor de middenklasse is, maar voor miljonairs. Mensen met veel geld willen dat de VVD aan de macht blijft en proberen met geld invloed te kopen."

De begrenzing kwam er onder meer nadat commotie was ontstaan over twee grote donaties van 1 miljoen aan het CDA en D66. Techondernemer Steven Schuurman, die toen dat miljoen schonk aan D66, doneert dit jaar weer, dit keer de maximale ton. Hij wil dit niet toelichten.

Partijen zijn niet alleen afhankelijk van donaties, maar ook van (toenemende) overheidssubsidies en (afnemende) ledencontributies. Toch is het speelveld niet gelijk, stelt politicoloog Gerrit Voerman. "Een aantal partijen, die op minder goede voet staan met ondernemers, zullen niet in aanmerking komen voor grote donaties."

De nieuwe regels vindt Voerman een goede stap. "Er worden obstakels opgeworpen. Je moet zo veel mogelijk proberen te vermijden dat iemand invloed probeert te kopen en dat kun je doen door er transparant over te zijn en het bedrag te maximeren. Ik zou het zelfs geen slecht idee vinden als het nog minder dan een ton wordt."

Politicoloog Ingrid van Biezen vindt het maximumbedrag van een ton eveneens aan de hoge kant, zeker internationaal gezien. "In Frankrijk mag een individu bijvoorbeeld maar 7500 euro doneren en bedrijven mogen het helemaal niet. Je kunt goede bedoelingen hebben, maar je wil de schijn van belangenverstrengeling vermijden. En met een ton is het niet ondenkbaar dat je invloed kunt kopen."

Steven van der Heijden, topman bij Corendon, vindt dat er eigenlijk geen maximum zou moeten zijn aan 'belangeloos schenken' aan politieke partijen. Hij doneerde een ton aan D66. "Er is totaal geen sprake van beïnvloeding. Ik doe het omdat ik de partij een warm hart toedraag, ik ben al jaren trouw lid", licht hij toe. "Maar ik ben ook niet naïef, ik weet dat er kans is op beïnvloeding. Dus ik snap het ook wel weer."

Het overzicht van het ministerie van Binnenlandse Zaken schetst overigens geen compleet beeld: er staan alleen giften in van boven de 10.000 euro. Sommige partijen ontvangen (veel) kleinere giften. NSC van Pieter Omtzigt laat bijvoorbeeld weten dit jaar 305.000 euro aan kleine donaties te hebben ontvangen. De partij wil geen donaties van boven de 850 euro. Die hoeven bovendien helemaal niet gemeld te worden, maar giften boven de 1000 euro komen uiteindelijk wel in het jaarverslag te staan.

De politie heeft demonstranten van actiegroep Kick Out Zwarte Piet en waarnemers van Amnesty International vorig jaar niet goed beschermd tegen relschoppers. De demonstranten waren onderweg naar Staphorst voor een protest bij de Sinterklaasintocht op 19 november, toen ze werden belaagd door mensen die de betoging wilden voorkomen. De politie was onvoldoende voorbereid en de demonstratie werd op het laatste moment verboden.

De politie had moeten ingrijpen en de demonstranten en waarnemers beter moeten beschermen, stelt de Inspectie Justitie en Veiligheid na onderzoek. Al tijdens de voorbereiding schatte de politie de ernst van de risico's verkeerd in.

Kick Out Zwarte Piet (KOZP) wilde demonstreren omdat er Zwarte Pieten meeliepen bij de intocht in Staphorst. Bij de afrit op de A28 werden twee busjes met demonstranten tegengehouden en belaagd door tientallen mannen. Een deel van hen was zwart geschminkt en had een zwartepietenpak aan.

"Er werd met eieren gegooid, vreedzame demonstranten en hun voertuigen werden overgoten met brandstof en bekogeld met fakkels en vuurwerk", liet KOZP later weten in een persverklaring. "Het is duidelijk dat dit extreem gevaarlijke situaties heeft opgeleverd die nog veel slechter hadden kunnen aflopen."

Ook waarnemers van Amnesty International die de demonstratie wilden monitoren, werden belaagd. De burgemeester verbood daarop de demonstratie. Het Openbaar Ministerie besloot in juni om vier relschoppers te vervolgen voor openlijk geweld op de A28.

De inspectie concludeert dat het in de voorbereiding al misging. De politie onderkende de risico's van de demonstratie, zoals wegblokkades door relschoppers, maar werkte niet goed uit hoe daartegen moest worden opgetreden. De ernst van de risico's werd onderschat.

Dat erkende de gemeente ook na onderzoek dat ze zelf liet uitvoeren. Daaruit bleek dat de gemeente "aan blinde vlekken leed" bij de voorbereiding van de intocht en de aangekondigde demonstratie van KOZP. "We hadden het vertrouwen dat het goed zou gaan, maar dat was te naïef. We hebben het onderschat", zei de burgemeester.

De inspectie noemt twee cruciale aspecten die hebben bijgedragen aan de ontstane situatie: de keuze om niet op te treden tegen de tegenacties, maar eromheen te werken en de aanname dat de dag volgens plan zou verlopen.

Toen alles anders liep, was de politie niet in staat effectief in te grijpen, zegt de inspectie. Het ging al mis met het vervoer van de demonstranten naar Staphorst. Die kregen van de politie geen routekaartjes, wat wel de bedoeling was.

Verder was er geen zichtbare politiebegeleiding, maar reden er onopvallende politieauto's mee, die ook voor de demonstranten niet als politie herkenbaar waren. Daardoor raakte een deel van de voertuigen uit de colonne en was er veel te weinig politie bij toen ze op de afrit werden bekogeld en hun auto's werden vernield. De ME kon daar vervolgens niet snel komen door een wegblokkade.

Daarop besloot de politie om de colonne demonstranten die nog onderweg was te laten stoppen bij een tankstation op de A28 bij Meppel. De relschoppers wisten hen daar snel te vinden. Politieagenten droegen de demonstranten daarom op weer weg te gaan en vertrokken zelf inderhaast, omdat ze de situatie te dreigend vonden.

Relschoppers reden toen op de parkeerplaats de bus van KOZP klem. De bus wist weg te komen, terwijl de politie op afstand stond en niet ingreep. Dat had wel moeten gebeuren, zegt de inspectie. De politie had de demonstranten moeten beschermen.

De inspectie wil met dit rapport het belang van goede voorbereiding door de politie benadrukken. Het advies is dan ook om meer aandacht te geven aan het beschermen van demonstranten als het risico op confrontaties groot is en vooraf duidelijke afspraken te maken met de organisatie van een betoging. En er moeten beter uitgewerkte plannen liggen waarin staat hoe agenten moeten reageren.

Volgens de inspectie neemt het aantal demonstraties toe en roepen die steeds vaker reacties op van tegenstanders. Daarom wordt de komende twee jaar onderzocht hoe de politie moet reageren bij demonstraties en wat er nodig is om de politie daarop goed toe te rusten.

In een reactie laat de politie weten de conclusies van de Inspectie Veiligheid en Justitie te onderschrijven en er landelijk lering uit te willen trekken. Er zijn na de gebeurtenissen van november vorig jaar gesprekken geweest met Kick Out Zwarte Piet en Amnesty International en er zijn excuses aangeboden.

De gesprekken worden naar aanleiding van dit rapport voortgezet. Het afgelopen jaar is de politie ook begonnen met trainingen over demonstraties.

Ook demissionair minister Yesilgöz van Justitie vindt dat de politie meer had moeten doen om te voorkomen dat de relschoppers hun doel bereikten. In een brief aan de Tweede Kamer erkent ze ook dat de politie de risico's vooraf beter in kaart had moeten brengen. Maar ze voegt eraan toe "dat niet van de politie kan en mag worden verwacht om voorafgaand aan een demonstratie alle mogelijke situaties te beschrijven".

Over de aanbeveling dat de politie beter moet communiceren met betogers, schrijft Yesilgöz dat dit een wisselwerking is tussen de lokale driehoek en de organisatoren van de demonstratie. "Ook in dit geval is dit gebeurd. Vaste aanspreekpunten zouden hierbij helpend zijn." De minister vindt ook dat de politie niet altijd bij elke demonstratie alle informatie met de betogers kan bespreken.

Het gezin als hoeksteen van de samenleving weet zijn weg te vinden naar alle verkiezingsprogramma's. Politieke partijen hebben er verschillende ideeën over: van een wettelijke regeling voor een derde of vierde ouder van een kind tot verlofregelingen voor werkende opa's en oma's.

Vier politieke partijen komen, niet toevallig in verkiezingstijd, met het voorstel om het recht op een goed gezinsleven in de grondwet op te nemen. De SGP heeft samen met CDA, CU en BBB de tekst en juridische aanpak voorbereid.

"Het gezin komt er een beetje bekaaid af in Nederland. Het is opvallend onopvallend aanwezig", zegt SGP-lijsttrekker Chris Stoffer. "We moeten de sociale, zorgende kant van gezinnen weer meer aandacht geven."

Wat de SGP betreft bestaat een gezin uit een vader, een moeder en een aantal kinderen, zegt Stoffer. "Maar ik weet dat andere partijen daar anders over denken." Daarom is de wettekst neutraal opgesteld, voor alle soorten gezinnen. "Iedereen kan zich er in herkennen, het is D66-proof", legt Stoffer uit.

De partijen proberen met de grondwetsbepaling meer dan een ideologie vast te leggen, zegt CDA-lijsttrekker Henri Bontenbal. Het moet de politiek dwingen tot praktische oplossingen.

"Problemen die niet in de gezinnen worden opgelost sijpelen door naar school of naar de zorg", zegt Bontenbal. "Als het met gezinnen niet goed gaat, dan gaat het met de samenleving niet goed."

In de verkiezingsprogramma's staan veel ideeën over de toekomst van het gezinsleven. Om van gezinspartij SGP een voorbeeld te geven: de partij wil voor overheidsmaatregelen een toets van de effecten op gezinnen met meer dan drie kinderen. En er moet een eind komen aan de benadeling van eenverdienersgezinnen, vindt de partij.

De CU vraagt om een minister die speciaal verantwoordelijk is voor gezinsbeleid en wil een jaarlijks onderzoek of verlofregelingen, kinderopvang en jeugdzorg wel goed bij gezinnen terechtkomen.

BBB wil de gezinshulp van vroeger terug "die in gezinnen die dat zelf niet voor elkaar krijgen rust, reinheid en regelmaat brengt". PVV, SP en JA21 richten zich op de praktische kant, zoals een betaalbaar huis en goedkopere boodschappen.

VVD, GL-PvdA, PvdD en D66 willen regelingen voor meerouderschap en draagmoederschap. En het CDA wil een verlofregeling voor grootouders die werken, maar die wel hun kinderen en kleinkinderen willen ondersteunen.

In het voorgestelde grondwetsartikel van SGP, CDA, CU en BBB staat samengevat dat ieder recht heeft op "eerbiediging van zijn gezinsleven". Het gezins- en familieleven krijgt economische, sociale en culturele bescherming. Op wettelijke uitzonderingen na heeft iedereen het recht zijn biologische ouders te kennen. En de regering moet jaarlijks verslag doen aan de Staten-Generaal over de staat van het gezin.

"Gelukkig gaat het in heel veel gezinnen goed", zegt Stoffer (SGP). "Maar in de jeugdzorg zie je dat steeds meer kinderen hulp nodig hebben. Dat komt voor een deel ook omdat we te weinig oog hebben voor de sociale kant van het gezinsleven."

Met de vergelijkingen tussen de verkiezingsprogramma's wordt geen volledigheid nagestreefd. Bij alle partijen is het verkiezingsprogramma in te zien via de eigen website.

Politieke partij Denk is sinds kort een conservatievere koers ingeslagen en dat leidt tot verwarring bij de achterban. Denk verzet zich namelijk tegen kwesties waar de partij de afgelopen jaren vóór stemde in de Tweede Kamer.

Volgens lijsttrekker Stephan van Baarle gaat het slechts om "accentverschillen" en is er geen sprake van een "heel grote" koerswijziging. Dat zegt hij in de eerste verkiezingsuitzending van Nieuwsuur.

Denk zorgde afgelopen week voor ophef door in het verkiezingsprogramma een afbeelding op te nemen van een kind en een moeder die angstig kijken naar regenboogvlaggen in de openbare ruimte met daarbij de tekst 'Zullen we weer gewoon doen?' De partij profileert zich deze campagne met kritiek op thema's als meerouderschap en, zoals Denk-kandidaten het zelf noemen, 'regenboogdwang'.

Nieuwsuur onderzocht het stemgedrag van Denk en daaruit blijkt dat de partij de afgelopen periode juist heel andere standpunten had. Denk stemde in de Tweede Kamer bijvoorbeeld vóór moties die het meerouderschap dichterbij brengen, maar is nu tegen een plan om mogelijk te maken dat kinderen juridisch meer dan twee ouders hebben.

In het programma spreekt Denk zich bovendien uit tegen puberteitsremmers en hormonale behandelingen bij minderjarigen. Eerder stemde de partij nog vóór moties die wachttijden in de transgenderzorg helpen te verkorten. Ook voor pubers en adolescenten.

Nieuwsuur sprak met mensen uit de achterban van Denk waar de wisselende koers - eerst progressief en nu conservatief - tot verwarring leidt. De Turks-Nederlandse Sezer, die homoseksueel is, vroeg in 2021 tijdens de campagne aan toenmalig lijsttrekker Farid Azarkan of hij er ook was voor jongeren zoals hij. Daarop antwoordde Azarkan bevestigend. "Als je kijkt naar hoe wij gestemd hebben, als het gaat om de ondersteuning van alle groepen, dan hebben wij dat altijd gesteund."

Sezer vindt het huidige verkiezingsprogramma van Denk daar slecht mee te rijmen. "Ik geloof het gewoon niet. Denk heeft lange tijd zijn best gedaan voor jongeren zoals ik, en dan komen ze opeens met deze campagne. Kom uit de kast, Denk!"

Van Baarle zegt dat hij er nog altijd is voor jongens als Sezer. Maar ondertussen hoopt een ander deel van zijn achterban juist op een conservatievere koers. Sociaal ondernemer en jongerenwerker Mourad Ouari ziet dat verschillende jongeren in de Schilderswijk in Den Haag die zich eerder thuis voelden bij Denk, fan zijn van Thierry Baudet. "Ze zijn tegen woke en lhbti-indoctrinatie, zoals zij dat noemen. Dat vinden ze terug bij Forum voor Democratie."

Nieuwsuur sprak verschillende islamitische jongeren die in 2021 op Denk stemden, maar vinden dat de partij zich nu te progressief positioneert. Ook zij zeggen over te gaan naar Forum.

Van Baarle verwacht niet dat het om een grote groep gaat die zo'n overstap overweegt. "Mensen in het land weten dondersgoed waar Baudet voor staat."

De Denk-leider laat zich in de Tweede Kamer vaak kritisch uit over de PVV, die hij een "pseudo-fascistische sekte" noemt. Ook partijen zoals de VVD die de deur nu openzetten voor eventuele samenwerking met Wilders, krijgen ervan langs. Lijsttrekker Dilan Yesilgöz zou volgens Van Baarle bijvoorbeeld "1,5 miljoen moslims voor de bus gooien voor de macht".

Denk werkt sinds vorig jaar in de Rotterdamse gemeenteraad wel samen met de rechtse tegenpool Leefbaar Rotterdam, in een coalitie met VVD en D66. Ook op die samenwerking klinkt kritiek bij de achterban. Onder toeziend oog van die coalitie kon een demonstratie van anti-islamorganisatie Pegida doorgang vinden, en twitterde een Leefbaar-wethouder een foto van Zwarte Piet. Turkse Nederlanders die de verkiezingsoverwinning van president Recep Erdogan vierden, omschreef Leefbaar als 'toeterturken' op X. De partij noemde de viering een "toonbeeld van falende integratie".

Van Baarle zegt samen met Leefbaar en de VVD veel bereikt te hebben. Zo is er volgens hem meer geld gekomen voor de bestrijding van discriminatie in Rotterdam. In Nieuwsuur zegt hij ook een landelijke samenwerking met de VVD niet uit te sluiten.

Bekijk hieronder het hele gesprek met Van Baarle in Nieuwsuur terug:

Eén lijsttrekker stond als kleuter al op een verkiezingsposter van de partij die ze nu leidt; een ander is de kleinzoon van een Turkse bonenboer. Eentje werkte in Gabon, Oman en Schotland en een van de partijleiders wil per se niet in nette kleren de wereld over vliegen.

Wie zijn de lijsttrekkers waar je over drie weken op kunt stemmen? En waar staan hun partijen eigenlijk voor? Met onderstaande tool kom je erachter. Schuif met de filters om te ontdekken hoe partijen denken over verschillende thema's en klik op de lijsttrekkers voor meer informatie over hem/haar en de partij.

Voormalig Tweede Kamervoorzitter Khadija Arib heeft zich schuldig gemaakt aan het veroorzaken van een sociaal onveilige werkomgeving. Dat schrijft het presidium, het dagelijks bestuur van de Tweede Kamer onder leiding van Kamervoorzitter Vera Bergkamp.

Het presidium trekt die conclusie uit een samenvatting van het onderzoeksrapport van bureau Hoffmann. Het onderzoeksrapport zelf blijft vertrouwelijk. De onderzoekers spreken overigens zelf niet van een onveilige werkomgeving. Wel beschrijven zij verschillende incidenten.

Over Arib werden anonieme klachten ontvangen. Meerdere ambtenaren hadden zich beklaagd over een onveilig werkklimaat onder haar voorzitterschap. Hoffmann sprak met deze ambtenaren en andere betrokkenen.

In totaal sprak Hoffmann met negentien personen. Uit de gesprekken maken de onderzoekers op dat Arib zich structureel bemoeide met de ambtelijke organisatie. Volgens tien mensen sprak zij hen rechtstreeks en soms met stemverheffing aan. Negen mensen zeiden hier emotioneel onder te hebben geleden. Arib liet zich daar niet op aanspreken en bood niet haar excuses aan, schrijven de onderzoekers.

De onderzoekers concluderen ook dat niet alle klachten over Arib kloppen. Er zijn geen ambtenaren ontslagen na valse beschuldigingen van Arib. Ook zijn er geen ambtenaren vertrokken vanwege haar gedrag. Van een persoon die vertrok had Arib gezegd dat die niet functioneerde.

Vijftien van de negentien hebben ook een positief oordeel over Arib. "Hoewel het strikt genomen buiten de orde van het feitenonderzoek valt, verdient het vermelding dat vijftien gesprekspartners verklaarden dat zij de voormalig Voorzitter als een zeer bekwame Kamervoorzitter hebben ervaren, die op momenten attent en betrokken was", schrijven de onderzoekers.

De uitkomst is tegen de zin van Arib naar buiten gebracht. Arib begon in augustus een juridische procedure om de deugdelijkheid van het onderzoek aan te vechten. De rechtszaak daarover dient in november. Ze vindt dat hierop gewacht had moeten worden.

Arib schreef vorige week een woedende brief aan de Kamer. "Het zou de Tweede Kamer passen om aan dit handelen een halt toe te roepen en te voorkomen dat een onrechtmatige rapportage over het onrechtmatige onderzoek wordt uitgebracht en gepubliceerd voordat de rechter een oordeel heeft geveld."

Het dagelijkse bestuur van de Tweede Kamer zette de publicatie toch door omdat dit "in het belang van alle betrokkenen" zou zijn.

Kamervoorzitter Vera Bergkamp blijft erbij dat zij juist heeft gehandeld:

Arib kreeg in de Tweede Kamer bijval van PvdA-GroenLinks, SP, Partij voor de Dieren, BBB en het lid Omtzigt. Zij menen dat het presidium door de publicatie de rechtsgang belemmert.

Khadija Arib zat 24 jaar voor de PvdA in de Tweede Kamer en was tussen 2016 en 2021 voorzitter. Eind september vorig jaar lekte uit dat er een onderzoek naar haar werd ingesteld.

De Eerste Kamer zal de spreidingswet behandelen. Een deel van de senaat wilde het voorstel 'controversieel' verklaren, wat betekent dat de Eerste Kamer pas over het voorstel zou praten als er een nieuw kabinet is. Maar in een hoofdelijke stemming stemden 54 senatoren tegen controversieel verklaren en 21 voor. De stemmen vóór uitstel kwamen van VVD, PVV, SGP, FvD en JA21. De wet wordt niet meer voor de Tweede Kamerverkiezingen behandeld, zo bleek vanavond.

BBB (met 16 zetels de grootste fractie in de senaat) is zeer kritisch over de wet en zal vrijwel zeker tegenstemmen, maar wilde dat burgers en gemeenten voor de Kamerverkiezingen duidelijkheid hebben. Dat bleek door procedures toch niet mogelijk, daarom trok de BBB een voorstel om de behandeling voor de verkiezingen te doen in. Fractievoorzitter Lagas vindt dat "Nederland toe is aan een antwoord" en dat er knopen moeten worden doorgehakt. Dat zal nu na de verkiezingen gebeuren. Of de wet het uiteindelijk in de Eerste Kamer zal halen, is nog niet duidelijk; het lijkt hoe dan ook spannend te worden.

De Tweede Kamer heeft het wetsvoorstel al plenair behandeld, óók toen het kabinet demissionair was. Het werd op 10 oktober aangenomen met 81 stemmen voor en 66 tegen. Onder de tegenstemmers was ook de VVD, de partij van demissionair staatssecretaris Van der Burg, die inmiddels wegens ziekte tijdelijk is vervangen door zijn collega Van der Maat.

Kern van de wet is dat gemeenten in het uiterste geval gedwongen kunnen worden om mee te werken aan opvang van asielzoekers, waardoor die evenwichtiger worden gespreid over het land. Over de wet was en is veel gediscussieerd. Tegenstanders zeggen onder meer dat de gemeentelijke autonomie erdoor wordt aangetast.

Bij de stemming in de Tweede Kamer werd ook een amendement van de SP aangenomen, waardoor bij de verdeling van asielzoekers over het land ook de financiële situatie van een gemeente gaat meespelen. Daardoor ging de SP akkoord met de wet en uiteindelijk ook een meerderheid van de Tweede Kamer.

Demissionair onderwijsminister Dijkgraaf roept havo- en vwo-leerlingen op om ook eens te kijken naar mbo-opleidingen. Dat schrijft hij in een brief die vandaag bij 200.000 eindexamenleerlingen op de mat valt.

"Vraag jezelf af waar je plezier en voldoening uit haalt en waar jouw toekomst ligt", schrijft Dijkgraaf. "Het vergroot de kans dat je je opleiding succesvol afrondt. En staar je daarbij niet blind op de zogenaamde 'hoogte' van de opleiding."

De brief komt juist nu omdat mbo-scholen, hogescholen en universiteiten weer starten met de open dagen en studiekeuzeactiviteiten.

Dijkgraaf wijst erop dat zonder vakmensen ons land stilvalt. "Goede vakmensen zijn hard nodig voor de uitdagingen waar de samenleving voor staat. Denk aan de energietransitie, de woningbouw en de zorg: mensen die de warmtepompen installeren, huizen bouwen en ouderen verzorgen."

In zijn tijd als onderwijsminister heeft Dijkgraaf vaak opgeroepen om af te stappen van het beeld van 'hogere' en 'lagere' opleidingen. Hij vindt dat aanzien te veel wordt gekoppeld aan opleidingsniveau.

Dijkgraaf heeft na zijn studie natuurkunde en wiskunde aan de Universiteit Utrecht zelf ook gezocht naar een creatieve uitdaging waar hij plezier uit haalde. Hij volgde enkele jaren een schildersopleiding aan de Gerrit Rietveld Academie. Na afronding daarvan ging hij door met wis- en natuurkunde en promoveerde in Utrecht.

In de brief neemt Dijkgraaf een vaderlijke rol aan naar de eindexamenleerlingen. Hij benoemt direct dat er een bijzonder jaar voor de deur staat waarin belangrijke keuzes gemaakt worden.

"Kies je eigen weg en bestemming", schrijft hij. "Want er zijn zo veel dingen die je kunt doen, maar slechts een paar die alleen jij kunt doen. Ons land heeft jouw talenten hard nodig."

De Gezondheidsraad adviseert aan het kabinet om wettelijk toe te staan dat wetenschappelijk onderzoek mag worden uitgevoerd op menselijke embryo's tot 28 dagen oud. Nu ligt de wettelijke limiet om embryo's, die overblijven bij ivf-behandelingen, buiten de baarmoeder te laten groeien via een kweek op 14 dagen.

Volgens de Gezondheidsraad biedt deze verruiming de mogelijkheid om onder meer beter te onderzoeken waarom sommige embryo's uitgroeien naar kinderen met aangeboren hartproblemen of een open rug. Die kennis kan nu nog niet op een andere manier worden verkregen.

Voor dit advies heeft de raad een speciale adviescommissie met vooraanstaande deskundigen geformeerd. Deze commissie benadrukt wel dat elk onderzoek op een embryo afhankelijk is van toestemming van de ouders en dat het medisch-ethisch wordt getoetst door de Centrale Commissie Mensgebonden Onderzoek (CCMO).

Onderzoek zal alleen toegestaan zijn als er geen alternatieve methoden voor handen zijn. Ook moet het aannemelijk zijn dat het onderzoek resultaat oplevert dat van aanzienlijk wetenschappelijk en medisch belang kan zijn.

Het gebruik van embryo's ligt maatschappelijk gevoelig omdat een embryo wordt beschouwd als het begin van menselijk leven. Het is met name controversieel binnen religieuze gemeenschappen.

De Gezondheidsraad is nagegaan wanneer een embryo zodanig is ontwikkeld dat zelfs onderzoek met een grote wetenschappelijk doorbraak moreel niet te verantwoorden is. Dat zou het geval zijn wanneer bewustzijn niet meer valt uit te sluiten. Maar dat is volgens de Gezondheidsraad pas het geval vanaf 22 weken.

In de vroege embryonale ontwikkeling vinden ook stappen plaats met morele betekenis, maar een duidelijke, breed gedragen grens is daar volgens de Gezondheidsraad niet uit af te leiden.

Wel is duidelijk dat in de periode tussen de 14 en 28 dagen belangrijke embryonale processen plaatsvinden die tot aangeboren afwijkingen kunnen leiden. Over die ontwikkeling is nu vrijwel geen kennis beschikbaar.

De Gezondheidsraad stelt dat het "cruciaal" is dat de overheid deze afwegingen goed uitlegt aan de maatschappij om een breed draagvlak te creëren voor een verruiming van de onderzoeksmogelijkheden.

Wereldwijd is Nederland een van de landen die met de huidige regels voor embryo-onderzoek een middenweg bewandelt. Dit in tegenstelling tot sommige Amerikaanse staten waar helemaal geen regels rondom onderzoek met embryo's gelden en andere landen waar dit type onderzoek compleet verboden is.

Tot voor kort was er geen discussie over een verruiming van de termijn, omdat het niet mogelijk was om een embryo langer dan 7 tot 14 dagen via een kweek te laten groeien. Inmiddels kan dat wel.

Maar of het ook gaat gebeuren, hangt van de verkiezingen en een nieuw kabinet af. NSC, de partij van Pieter Omtzigt die gezien de peilingen een belangrijke rol kan gaan spelen in de komende formatie, geeft in het partijprogramma aan terughoudend en voorzichtig te willen zijn bij het onderzoek met embryo's.

BBB wil de huidige regels behouden, terwijl VVD meer ruimte wil maken voor embryo-onderzoek. GroenLinks/PvdA en PVV, ook partijen die het goed doen in de peilingen, hebben in het verkiezingsprogramma niets staan over embryo-onderzoek. D66 staat achter het advies van de Gezondheidsraad. De partij schrijft in het verkiezingsprogramma dat de 14-dagengrens "achterhaald" is en in de Embryowet moet worden verruimd.

Opvallend veel partijen die meedoen aan de verkiezingen van 22 november willen de belastingen voor mensen met veel geld verhogen. Partijen waarvan je het in eerste instantie niet van verwacht, zoals CDA, BBB en PVV, kiezen zelfs voor een extra miljonairsbelasting van 1 procent. Dat blijkt uit de verkiezingsprogramma's en de antwoorden die de partijen hebben gegeven op stellingen van de Kieswijzer.

Alle politieke partijen die nu in de Tweede Kamer zitten willen de belasting op inkomsten uit werk verlagen, vooral voor de lage en middeninkomens. Ze vinden dat werken meer moet lonen.

De meeste partijen koppelen die verlaging van de inkomstenbelasting aan de afbouw van het toeslagenstelsel. Als mensen van hun salaris meer overhouden, hebben zij die ingewikkelde toeslagen als aanvulling op hun inkomen niet meer nodig, zo is de gedachte.

Tegelijkertijd is er dus veel steun om rijke Nederlanders juist meer belasting te laten betalen. Elf partijen willen zelfs een speciale miljonairsbelasting, voor iedereen die meer dan 1 miljoen euro bezit. Daarbij gaat het niet alleen om de traditioneel linkse partijen. Ook PVV en BBB kiezen daar volgens de Stemwijzer voor, al staat het niet in hun verkiezingsprogramma's.

Volgens de laatste cijfers van het CBS waren er in 2021 317.000 huishoudens miljonair. Dat is vier procent van de huishoudens in Nederland. Twee derde van die miljonairs was toen werkzaam als zelfstandige. De meeste miljonairs zijn te vinden in de financiële dienstverlening, landbouw en verhuur en handel van onroerend goed.

Er komen nog steeds elk jaar miljonairs bij, maar daarbij moet worden aangetekend dat door de inflatie ook hun euro's minder waard zijn geworden.

Mensen die werken moeten dus meer overhouden in hun portemonnee, zeggen vrijwel alle partijen, van links tot rechts. Een deel daarvan wil via de belastingen ook nog de verschillen tussen hoge en lage inkomens verkleinen.

De vraag in de Stemwijzer of "mensen met een hoog inkomen meer inkomstenbelasting moeten betalen dan ze nu doen" wordt door een flinke groep partijen instemmend beantwoord (zie tabel).

Vrijwel alle partijen steunen de herziening van de vermogensbelasting in Box 3. Die is nu gebaseerd op een fictief rendement, maar wordt vanaf 2027 gebaseerd op daadwerkelijke inkomsten en winsten uit vermogen en beleggingen.

En er is ook steeds meer politieke steun om met die vermogensbelasting meer geld op te halen (zie tabel). Het CDA kiest voor een iets andere route: die partij wil de erf- en schenkbelasting verhogen om vermogens meer te belasten.

Het invoeren van de extra miljonairsbelasting kan in beginsel op een meerderheid rekenen als je kijkt naar de huidige peilingen, maar het is nog hoogst onzeker of het er na de verkiezingen ook echt van komt. De twee grootste partijen in de peilingen, NSC van Omtzigt en de VVD, zijn er tegen. De kans is groot dat deze partijen betrokken zullen worden bij de formatie.

Toch is ook de VVD van lijsttrekker Yesilgöz niet helemaal doof voor de roep om hogere belastingen voor de rijken, zo lijkt het als je het verkiezingsprogramma leest. Daarin staat: "Ook kijken we waar we de verhouding tussen lasten op arbeid en lasten op vermogen rechtvaardiger kunnen maken. Maar tegelijkertijd mag dat geen excuus worden om het eigen huis, het pensioen of mkb'ers te belasten."

In een toelichting aan de NOS zegt NSC ook voor solidariteit in het belastingstelsel te zijn, zodat de sterkste schouders de zwaarste lasten dragen. De partij van Omtzigt zet in op het veel meer belasten van het reëel rendement dat mensen behalen op hun vermogen. Volgens een woordvoerder kan dat zeker betekenen dat mensen die bijvoorbeeld een tweede huis hebben meer belasting gaan betalen.

Met de vergelijkingen tussen de verkiezingsprogramma's wordt geen volledigheid nagestreefd. Partijen formuleren hun standpunten soms zo dat een één op één-vergelijking niet mogelijk is. Bij alle partijen is het verkiezingsprogramma in te zien via de eigen website.

Het verkiezingsdebattenseizoen is geopend en voor politici staat er tijdens die debatten veel op het spel. Ze doen er graag aan mee, want niets is in campagnetijd belangrijker dan zichtbaarheid. Tegelijkertijd weten ze ook dat ze risico lopen op uitglijders die een grote impact kunnen hebben op het verkiezingsresultaat.

Dominique van der Heyde, chef van de politieke redactie van de NOS, is al ruim twintig jaar nauw betrokken bij het organiseren van verkiezingsdebatten op radio, tv en online. Hoe hou je het spannend, zonder de 'inhoud' uit het oog te verliezen en iedereen aan het woord te laten? Leent deze tijd, met een recordaantal politieke partijen, zich nog wel voor het concept van een groepsdebat?

Dominique van der Heijde geeft in deze podcast een blik achter de schermen en vertelt dat zowel politici als politieke redacties worstelen met de beste vorm, maar dat ze ook allemaal de waarde inzien van debatten waarbij politici worden uitgedaagd om zich onder druk staande houden.

Reageren? Mail dedag@radio1.nl

Deze aflevering van De Dag kun je hier beluisteren. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren.

Onze podcasts:

De Dag: elke werkdag twintig minuten verdieping bij één onderwerp uit het nieuws.

Met het Oog op Morgen: elke dag een overzicht van het nieuws, een blik in de ochtendkranten en het betere journalistieke interview.

Het Beste uit het Oog: iedere zaterdag selecteert de redactie van Met het Oog op Morgen de mooiste gesprekken van de afgelopen week.

De Stemming van Vullings en Van der Wulp: elke vrijdag een nieuwe aflevering waarin de politieke week wordt doorgenomen. Gemaakt door NOS en EenVandaag.

Lang verhaal kort: elke werkdag rond vijven één onderwerp, in 5 minuten. NOS op 3 vertelt je wat je moet weten over een actueel onderwerp om het nieuws erover beter te kunnen volgen.

De VVD heeft het partijlidmaatschap van Soumaya Sahla met onmiddellijke ingang opgezegd. Reden is een uitgebreid artikel van HP/De Tijd waarin onder meer staat dat Sahla de hoogbejaarde en zieke oud-VVD-leider Frits Bolkestein geld heeft "ontfutseld". Sahla is veroordeeld omdat ze als lid van de Hofstadgroep betrokken was bij terroristische activiteiten, ze zat drie jaar in de cel.

Volgens de familie Bolkestein gaat het in totaal om zo'n 100.000 euro in drie jaar. Sahla ontkent tegenover HP/De Tijd dat zij heeft geprofiteerd van haar mentor Bolkestein.

"De reden voor de opzegging [van het lidmaatschap] is het zojuist verschenen artikel van HP/De Tijd, waarin de familie Bolkestein meldt dat mevrouw Sahla ons erelid Frits Bolkestein in een kwetsbare periode grote geldbedragen heeft ontfutseld", schrijft de VVD in een verklaring. "Wij hebben contact gehad met de familie en de juistheid van het bericht vastgesteld."

In het artikel vertelt Martijn Bolkestein dat zijn oom in een periode dat die ernstig ziek was de huur van haar appartement betaalde, haar "leefgeld" gaf en andere "grote" bedragen. Ook wordt er gesproken over "onverklaarbare" opnames van contant geld met Bolkesteins pinpas.

Sahla zegt tegen HP/De Tijd dat Frits Bolkestein, die gold als haar mentor, had aangeboden om haar promotietraject te betalen. "Frits zei toen heel duidelijk: dat financier ik", citeert het blad haar.

De hoogleraar bij wie Sahla promoveert, Andreas Kinneging, bevestigt dat aan HP/De Tijd. "Het was volkomen duidelijk dat hij haar betaalde en dat hij dat uit vrije wil deed, omdat hij haar wilde steunen." Volgens Kinneging was er destijds niets mis met de verstandelijke capaciteiten van Bolkestein.

Bijna twee jaar geleden ontstond ophef rond Sahla's werkzaamheden voor de VVD. PVV-leider Geert Wilders haalde destijds in een debat uit naar de VVD, omdat Sahla als voormalig lid van de Hofstadgroep bij de partij een adviserende rol had op het gebied van terrorisme. Wilders was daar woedend over, mede omdat hij bij die terroristische organisatie op de dodenlijst stond.

VVD-voorzitter Eric Wetzels refereert aan die periode in zijn verklaring. "Wij hebben als partij mevrouw Sahla een tweede kans gegeven, wat niet altijd eenvoudig was gezien haar veroordeling voor terrorisme." Met het "ontfutselen" van geld aan Bolkestein "heeft zij die tweede kans in onze ogen op moreel uiterst laakbare wijze verprutst", aldus Wetzels.

In het stuk van HP/De Tijd staat verder dat Soumaya Sahla de afgelopen maanden heeft gesuggereerd gelieerd te zijn aan de partij BBB. Ze had volgens het blad contact met BBB-defensie-adviseur Roy de Ruiter en met defensiespecialist en nummer 3 op de BBB-lijst Gijs Tuinman (beiden drager van de Militaire Willemsorde).

Sahla zou uit naam van BBB iemand hebben benaderd om bewindspersoon te worden in het volgende kabinet. De Ruiter zegt tegen HP/De Tijd dat Sahla dat deed op zijn verzoek en zonder zich voor te doen als BBB'er. Verder laat hij weten achter Sahla te staan en niets te geloven van het ontfutselverhaal. "Voor mij zijn de feiten belangrijker dan beeldvorming."

BBB schrijft in een verklaring Sahla "nooit opdracht" te hebben gegeven om mensen te werven en zegt ook dat Caroline van der Plas "nog nooit enig contact" met haar heeft gehad. BBB heeft in reactie besloten het contact met adviseur Roy de Ruiter voorlopig "te bevriezen". Verder heeft de partij de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid geïnformeerd en om een risicoanalyse gevraagd.

Over ruim drie weken zijn er weer Tweede Kamerverkiezingen. Om een beetje goed voorbereid naar de stembus te gaan op 22 november, legt NOS op 3 zeventien politieke partijen aan je uit. Dat zijn er nogal wat, dus hebben we de video opgedeeld in zeventien hoofdstukken, die je ook los van elkaar kunt bekijken.

In deze video focussen we vooral op wat er is veranderd sinds de vorige verkiezingen van 2,5 jaar geleden: nieuwe partijen, nieuwe samenwerkingen en vooral veel nieuwe gezichten. We duiken in de verkiezingsprogramma's, bespreken de lijsttrekkers en kijken hoe de partijen in het nieuws zijn gekomen. En hoe doen ze het eigenlijk in de peilingen?

Nederland heeft zich onthouden van de stemming over de VN-resolutie over een humanitair staakt-het-vuren omdat Israël het recht moet behouden om zich te verdedigen tegen terrorisme. Dat zei demissionair premier Rutte tegen de NOS.

"Er zaten heel veel goede dingen in die VN-resolutie. Maar ik zeg daar wel bij: als Israël de dreiging niet wegneemt, dan is dat het einde van Israël", zei Rutte na een radio-optreden in Den Haag.

Nederland was een van de 45 landen die zich van stemming onthielden. De motie van Jordanië voor een staakt-het-vuren om humanitaire hulp mogelijk te maken werd aangenomen met 120 stemmen voor en 14 tegen.

Demissionair premier Rutte licht na afloop van een radiogesprek in Den Haag toe waarom Nederland zich bij de VN onthield van stemming:

Op de Nederlandse onthouding kwam veel kritiek, onder meer vanuit hulporganisatie Save the Children. Ook Kamerleden laten zich horen. SP-leider Marijnissen verwijt het Nederlandse kabinet "lafheid". Onder meer Volt en de Partij voor de Dieren noemen het een onbegrijpelijk besluit.

Fractieleider Klaver van GroenLinks-PvdA vraagt om verantwoording. "De regering ziet de beelden van de humanitaire catastrofe in Gaza. Weet dat er duizenden onschuldige slachtoffers zijn gevallen. Dat hulp Gaza niet bereikt. En onthoudt zich toch", schrijft hij op X.

Ook Kamerlid Sjoerdsma van regeringspartij D66 heeft om opheldering gevraagd. Hij vindt het beschamend dat Nederland zich heeft onthouden van stemming en vindt dat het kabinet niet moet tegenstribbelen nu de motie is aangenomen.

Demissionair minister Bruins Slot van Buitenlandse Zaken heeft inmiddels een schriftelijke verklaring gegeven. Zij zegt dat Nederland geen "wapenstilstand" wil, maar wel "humanitaire pauzes om zo humanitaire toegang mogelijk te maken en te voorzien in essentiële goederen en diensten aan de burgers in Gaza."

Zij voegt daaraan toe dat "ook de oproep tot het direct vrijlaten van alle gijzelaars" onvoldoende terugkwam in de resolutie. "In onze stemverklaring hebben we benadrukt dat Nederland alle partijen oproept tot terughoudendheid."

Rutte heeft laten weten dat hij dit weekend nog wil bellen met zijn collega Netanyahu in Israël en hem dan vragen om twee dingen te doen: veel meer humanitaire hulp doorlaten via de doorgang bij de Egyptische grens en ervoor zorgen dat de aanslagen door kolonisten tegen Palestijnen op de Westelijke Jordaanoever stoppen. "Dat zijn twee dingen die Israël onmiddellijk kan doen."

Demissionair premier Rutte vindt dat hij te lang is aangebleven. In het radioprogramma Spuigasten op Den Haag FM zei hij dat hij in 2021 het stokje had moeten overdragen.

Rutte reageerde op een uitspraak van zijn opvolger als VVD-leider, Dilan Yesilgöz. Zij zei vandaag in het AD dat Rutte na corona had moeten stoppen. Dat hij dertien jaar is aangebleven heeft er volgens haar voor gezorgd dat de VVD zijn profiel verloor. Ze zegt dat ze zelf maximaal twee termijnen van vier jaar zou aanblijven als premier.

Rutte beaamde de kritiek tegenover Spuigasten-interviewer Ron Fresen. Hij zei dat het werk "echt slopend" is. "Je moet, soms ook met jetlags, constant scherp zijn."

Hij merkte dat zijn gunfactor bij andere partijen minder werd. Dat werd bijvoorbeeld duidelijk tijdens de lange formatie van 2021. Die begon al rommelig met een zwaar debat over de uitgelekte notitie van de verkenners over Kamerlid Pieter Omtzigt.

"Als je dit al lang doet, neemt je effectiviteit af", zei Rutte in het Haagse radioprogramma. "En als ik heel eerlijk ben, is dat natuurlijk ook ten koste gegaan van het profiel van mijn eigen club."

Dat zal Yesilgöz volgens hem niet gebeuren. "Zij is echt uit ander hout gesneden. Die gaat niet zo ver als ik gegaan ben."

Het vierde kabinet-Rutte is voor de zomervakantie gevallen over migratie. Ook dat heeft volgens Rutte te maken met zijn lange aanblijven. "Toen het er echt op aankwam, waren we niet meer in staat om daaruit te komen."

Overigens erkende Rutte vandaag voor het eerst dat hij toch een internationale functie ambieert. Hij zei dat zijn kansen op dit moment beperkt zijn, omdat er weinig functies vacant zijn en er ook vrouwelijke kandidaten zijn.

Hij zou het goed vinden als bijvoorbeeld de opvolger van secretaris-generaal Stoltenberg van de NAVO een vrouw zou worden en hoopt dan dat er op de langere termijn iets voor hem in het vat zit.

Op 10 juli kondigde Rutte zijn vertrek uit de politiek aan. Hij is bijna dertien jaar premier van Nederland en blijft demissionair aan tot er na de verkiezingen van volgende maand een nieuw kabinet is gevormd. Rutte is bijna zeventien jaar politiek leider van de VVD geweest.

Demissionair staatssecretaris Eric van der Burg voor Asiel en Migratie heeft zijn taken tijdelijk neergelegd wegens ziekte. Hij heeft een zware voedselvergiftiging opgelopen, meldt premier Rutte.

Van der Burg (VVD) werd zondag onwel tijdens een werkbezoek aan Aruba en werd opgenomen in een ziekenhuis. Bezoeken aan Curaçao en Bonaire zegde hij vervolgens af.

Rutte denkt dat Van der Burg nog een paar weken nodig zal hebben voor herstel. Maar het asielprobleem is volgens hem zo belangrijk dat er in de tussentijd een vervanger wordt aangesteld.

Dat is de huidige staatssecretaris van Defensie, zijn partijgenoot Christophe van der Maat. Die krijgt daarom eervol ontslag bij Defensie. Zijn werk daar wordt waargenomen door minister Kajsa Ollongren (D66).

Van der Maat wordt maandag door koning Willem-Alexander beëdigd als staatssecretaris van Justitie en Veiligheid.

"De bestaanszekerheid der bevolking en spreiding van welvaart zijn voorwerp van zorg der overheid." Pieter Omtzigt citeerde deze week artikel 20 van de Grondwet bij de presentatie van het NSC-verkiezingsprogramma. Het is typerend voor de grote rol die bestaanszekerheid en (vooral) armoede spelen in de aanloop naar de Tweede Kamerverkiezingen. En dit keer niet alleen bij partijen die zich van oudsher sterk voor dit onderwerp inzetten, zoals de SP.

Om beter te begrijpen hoe het gaat met minder welvarend Nederland zetten we het onderwerp 'bestaanszekerheid' uiteen in vijf vragen en een serie bijbehorende grafieken.

In verhouding met de meeste andere Europese landen is dat inderdaad het geval. Mede omdat Nederlandse kabinetten (via de bekende 'koopkrachtplaatjes') steeds weer bijplusten als groepen in de min dreigen te komen. Op de ranglijst van meest ongelijke landen bungelt Nederland zodoende bijna onderaan, samen met onder meer de andere Noord-Europese landen.

Die relatieve gelijkmatigheid zie je ook als je de Nederlandse inkomens gaat uitsplitsen. Negen van de tien huishoudens verdienen in Nederland minder dan 84.000 euro. Er is een vrij kleine groep die boven de 140.000 per jaar uitkomt. Dat het hier bovengemiddeld vaak om ondernemers gaat, blijkt uit het grote bestanddeel 'winst' in hun inkomens.

Waar in Nederland de verschillen echt gaan tellen, is bij de vermogens. Dan gaat het om bezittingen als woningen, grond, aandelen en 'aanmerkelijk belang' in bedrijven. Daar zie je dat de bovenste 10 procent van Nederland bijna 60 procent van het vermogen in handen heeft en de top 1 procent zelfs een kwart.

Volgens zakenblad Quote waren er vorig jaar 47 miljardairs binnen onze grenzen. Terwijl de onderste 10 procent van de Nederlandse huishoudens juist meer schulden heeft dan bezittingen.

Zo'n 800.000, schatte een adviescommissie eerder dit jaar, onder wie ongeveer 200.000 kinderen. De chronische stress die mensen daardoor ervaren werkt volgens de commissie door in gezondheidsproblemen, relatieproblemen, maar ook in minder in actie komen en doorzetten. Arme kinderen leven ongezonder, leren daardoor slechter en hebben minder kans op een goede toekomst.

De armoede beweegt over het algemeen mee met de economie: in de nasleep van de recessie van 2008/2009 was was er bijvoorbeeld een stijging te zien, en vervolgens vanaf 2014 weer een daling. Opvallend is dat de armoede de afgelopen jaren in tijden van sterk stijgende prijzen niet opvallend is toegenomen. Dat is volgens het Centraal Planbureau (CPB) terug te voeren op de miljardenmaatregelen van het kabinet, zoals de energietoeslag.

Eenoudergezinnen (meestal moeders) en alleenstaanden tot 65 jaar zijn vaker dan gemiddeld arm. Niettemin zijn er ook ruim 150.000 huishoudens die betaald werk als belangrijkste inkomensbron hebben, de zogenoemde werkende armen. Dat zijn voor een belangrijk deel zelfstandigen.

Maar het grootste risico om in armoede te leven loop je volgens de adviescommissie als je in de bijstand zit. Dat geldt voor vrijwel alle huishoudtypes, die structureel tekort komen.

Op dit moment treffen gemeenten overal in het land allerlei maatregelen, naast de bijstand en alle landelijke (belasting)toeslagen die huishoudens kunnen krijgen. Er zijn namelijk gebieden in Nederland die veel meer armoede kennen dan andere.

Om alle inkomensgaten te dichten stelt een gemeente als Zwijndrecht bijvoorbeeld 75 euro kleedgeld per kind beschikbaar en kunnen in Capelle aan den IJssel AOW'ers gratis reizen in het openbaar vervoer. Verantwoordelijke wethouders vinden dit soort inkomensondersteuning eigenlijk helemaal niet hun taak: het Rijk moet in hun ogen er gewoon voor zorgen dat uitkeringen hoog genoeg zijn om van te leven.

Het advies van de eerdergenoemde commissie volgde dezelfde denklijn: verhoog de bijstand, het minimumloon en eventueel ook de huurtoeslag structureel. Daarnaast moeten ook de kinderbijslag en het kindgebonden budget omhoog, vooral de bijdragen voor oudere kinderen. Aan dat alles zit wel een fors prijskaartje: 6 tot 7 miljard euro.

Daarnaast moet het stelsel van sociale zekerheid volgens de commissie duidelijker en simpeler worden, zodat meer regelingen de doelgroep bereiken. Nu weten veel mensen simpelweg niet dat bepaalde regelingen bestaan of ze durven er sinds het toeslagenschandaal geen gebruik meer van te maken, bang dat ze het geld later terug moeten betalen.

Als er iets moeilijk is om te meten, is het dat. Immers: niet-stemmers doen ook zelden mee aan opinie-onderzoek. Maar uit onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) eerder dit jaar bleek een duidelijke samenhang: hoe lager het inkomen, hoe groter de kans dat iemand niet gaat stemmen. Daarvoor is het vertrouwen in de politiek te laag.

In de serie De Peilers trekken we in aanloop naar de Tweede Kamerverkiezingen met ons mobiele stemhokje door heel Nederland. In de onderstaande aflevering strijken we neer op de markt in Heerlen om het te hebben over bestaanszekerheid:

FvD-leider Thierry Baudet legt de verkiezingsactiviteiten van zijn partij een paar dagen stil. Hij heeft een lichte hersenschudding overgehouden aan een klap met een paraplu die hij donderdag op zijn hoofd kreeg, meldt FvD in een verklaring.

De partijleider maakt het naar omstandigheden goed, zegt de partij. "Hij is thuis bij zijn gezin dat erg geschrokken is en even moet herstellen van de klap." De partij beraadt zich op dit moment "met diverse experts" op "aanvullende veiligheidsmaatregelen".

In een e-mail aan de leden voegt de partij daaraan toe zelf voor voldoende persoonsbewaking te willen kunnen zorgen. "Voor Thierry, maar ook voor Gideon, Pepijn, Freek en Ralf (de andere Kamerleden van FvD, red.). We hebben u nooit eerder gevraagd om financiële steun voor de kosten van beveiliging. Maar nu zijn we genoodzaakt dat te doen", schrijft de partij.

Baudet werd bij de Universiteit Gent met een paraplu op zijn hoofd geslagen. De man die daarvoor werd aangehouden is weer op vrije voeten. Hij zal worden vervolgd vanwege het toebrengen van "opzettelijke slagen en verwondingen", zegt een woordvoerder van de politie in de Belgische stad.

De man is van Oekraïense afkomst, heeft een vaste verblijfplaats in België en was niet bekend bij de politie. In een video is te horen dat de dader na het uitdelen van de klap in het Oekraïens "Nee tegen fascisme, nee tegen Poetinisme" roept tegen Baudet.

"Vanzelfsprekend is er aangifte gedaan tegen de pleger van deze laffe aanval", zegt de partij.

Bekijk hieronder beelden van de aanval:

Demissionair minister Adriaansens van Economische Zaken vindt het zorgelijk dat de Tweede Kamer de belastingregeling voor expats wil versoberen. De Tweede Kamer stemde vannacht voor een voorstel om de rente op de studieschuld van studenten die onder het leenstelsel vallen te verlagen. Dat moet worden gefinancierd door het belastingvoordeel voor hoogopgeleide buitenlandse werknemers te verkleinen.

Adriaansens benadrukte dat een tekort aan personeel voor bedrijven een van de belangrijkste redenen is om uit Nederland te vertrekken en dat vooral bedrijven waar met "kennis" wordt gewerkt deze groep nodig heeft. Ze voegde eraan toe dat het vaak om mensen gaat die goed zijn in digitalisering of techniek.

Volgens Adriaansens worden door de versobering van de expatregeling niet alleen grote bedrijven, maar bijvoorbeeld ook start-ups getroffen. "Dit helpt uiteindelijk niet, ook niet voor de studenten die graag bij een bedrijf willen werken", zei Adriaansens.

De Tweede Kamer heeft het amendement hierover aangenomen. Adriaansens vestigt haar hoop nu op de Eerste Kamer. "Ik hoop dat daar ook nog een goed gesprek plaatsvindt." Dat er nog meer voorstellen zijn aangenomen die bedrijven treffen, vindt de minister "dramatisch": "Er zijn in heel korte tijd beslissingen genomen door de Kamer die impact hebben op het bedrijfsleven. Dit gaat ze raken en uiteindelijk gaat het ons raken als Nederlanders."

Op de vraag of de Kamer de 'pechgeneratie' nu heeft gered, antwoordde Adriaansens' collega Dijkgraaf van Onderwijs dat er diverse amendementen en moties zijn aangenomen en dat het kabinet die zorgvuldig gaat bestuderen. "Sommige zijn makkelijker uit te voeren dan andere. Er zitten allerlei aspecten aan, uitvoeringstechnisch en juridisch. Ik snap de emoties bij deze generatie studenten heel goed."

De man die FvD-leider Thierry Baudet gisteravond met een paraplu tegen zijn hoofd sloeg bij de Universiteit Gent is weer op vrije voeten. Hij zal wel worden vervolgd vanwege het toebrengen van "opzettelijke slagen en verwondingen", zegt een woordvoerder van de politie in de Belgische stad. De woordvoerder van FvD zegt verbijsterd te zijn door de vrijlating.

Baudet werd gisteravond aangevallen bij de ingang van het gebouw, waar hij een lezing kwam geven. De dader werd direct opgepakt. Er is een proces-verbaal opgemaakt en de man zat volgens de politiewoordvoerder vast tot "lang na de lezing". De man, van Oekraïense afkomst, is volgens de politie begin dertig en heeft een vaste verblijfplaats in België. Eerder was hij niet bekend bij de politie.

Baudets lezing ging iets na de geplande begintijd van 20.00 uur alsnog door. Baudet zei gisteravond in het NPO Radio 1-programma Langs de lijn en omstreken een "behoorlijke bult" op zijn hoofd te hebben. "Dat ga ik nog laten nakijken."

Bekijk hieronder beelden van de aanval:

Baudet zei in het radioprogramma dat het leek alsof bij de ingang van de universiteit "een soort hinderlaag" was opgezet. "Ik kwam aanlopen en werd aan de rechterkant afgeleid. Toen sprong er vanaf de linkerkant iemand op me af met, wat later bleek, een paraplu."

Of er meer verdachten in beeld zijn, wil de politie niet zeggen. Volgens de woordvoerder van FvD is Baudet van de aanval geschrokken, maar gaat het redelijk met hem. Vooralsnog zijn er geen ernstige gevolgen, zegt FvD.

In de video is te horen dat de dader na het uitdelen van de klap in het Oekraïens "Nee tegen fascisme, nee tegen Poetinisme" roept tegen Baudet.

Baudet heeft zich in het verleden regelmatig pro-Russisch uitgelaten, onder andere over het onderzoek naar het neerhalen van vlucht MH17. Vlak voor de inval van Rusland in Oekraïne noemde Baudet Poetin "een prachtige vent".

Een uur voor aanvang van de lezing protesteerden er in het centrum van Gent, niet ver van de universiteit, enkele tientallen mensen tegen de komst van Baudet. Volgens een journalist van de Vlaamse omroep VRT hadden zij een Oekraïense vlag bij zich.