Janny Knol wordt de nieuwe korpschef van de politie. Het kabinet benoemt haar per 1 maart volgend jaar als opvolger van Henk van Essen . Die maakte in september bekend dat hij het tijd vindt om het stokje over te geven.

Knol (54) werkt al jaren bij de politie. Zij begon haar loopbaan in 1990 als agent in Deventer. Daarna was ze onder meer lid van de eenheidsleiding in Oost-Nederland en plaatsvervangend politiechef in Noord-Nederland. Sinds februari vorig jaar is zij politiechef in Oost-Nederland.

Korpschef is de hoogste functie van de politie in Nederland. De functie bestaat sinds de vorming van de nationale politie in 2013 en Knol is de eerste vrouw die de post bekleedt.

Demissionair minister Yesilgöz noemt Knol iemand die de werkvloer van de politie goed kent en daarnaast veel ervaring heeft. "Ik heb er alle vertrouwen in dat zij sturing kan geven aan de grote opgaven van de komende jaren en de ingezette strategie van de politie kan realiseren."

In eerdere kabinetten werkte de PvdA mee aan de verzelfstandiging van publieke sectoren zoals het openbaar vervoer en de volkshuisvesting. Nu komt de partij in het gezamenlijke verkiezingsprogramma met GroenLinks terug op dat beleid: de overheid moet de regie weer pakken.

Het onderwijs laat de partij echter buiten schot, terwijl daar ook problemen spelen: een lerarentekort , kansenongelijkheid en zorgen over de basisvaardigheden van leerlingen. In Nieuwsuur zegt lijsttrekker Frans Timmermans toch over onderwijshervormingen in gesprek te willen gaan.

Veel leraren en onderwijsexperts verwijten schoolbesturen niet met goede oplossingen te zijn gekomen voor de problematiek. Deze besturen bepalen nu grotendeels hoe de 50 miljard euro die jaarlijks naar het onderwijs gaat wordt besteed. "Wij geven de schoolbesturen een zak met geld en zij maken er een zootje van", zegt geschiedenisleraar John Arts. "De mensen die écht hart hebben voor het onderwijs hebben geen zeggenschap over het onderwijs."

In een Ipsos-peiling in opdracht van Nieuwsuur zegt ook bijna driekwart van de potentiële GL-PvdA-achterban dat de overheid in het onderwijs de regie moet nemen. Maar het was PvdA-minister Jo Ritzen die aan de wieg stond van het huidige systeem en de partij heeft in latere kabinetten er niet aan willen tornen.

Nu zegt Timmermans met leraar Arts in gesprek te willen gaan over zijn klachten "ook om de wijze waarop het onderwijs wordt bestuurd aan te pakken". Dat kan gevolgen hebben voor de huidige bestuurders en toezichthouders in het onderwijs, onder wie verschillende oud-PvdA-politici. Maar dat het partijgenoten kan raken "interesseert me echt helemaal niks", zegt Timmermans.

Op andere onderwerpen heeft Timmermans behoorlijk concessies moeten doen om met GroenLinks tot een gezamenlijk verkiezingsprogramma te komen. Zo was de PvdA eerder voor een gedeeltelijk boerkaverbod, mede omdat de boerka "de mogelijkheid tot ontplooiing en participatie" van vrouwen zou ontnemen. GroenLinks was tegen het verbod, en in het gezamenlijke programma staat nu dat GL-PvdA het verbod wil afschaffen.

Ook was de PvdA tegen het dragen van een hoofddoek door politieagenten. De partij vond een neutrale uitstraling van de politie belangrijker dan de vrije keuze om je religie te uiten.

GroenLinks hechtte wel meer waarde aan die vrijheid, en in de stemwijzer zegt GL-PvdA nu vóór de hoofddoek bij de politie te zijn. Timmermans: "In bijvoorbeeld het Verenigd Koninkrijk en in Canada leidt dit tot geen enkel probleem voor de uitvoering van het politiewerk en de samenleving is er ook heel erg aan gewend."

Zijn achterban staat er iets anders in. De helft van de potentiële GL-PvdA-kiezers zegt in de Ipsos-peiling dat agenten een neutraal uniform moeten dragen, zonder religieuze uitingen zoals een kruisje, keppeltje, of hoofddoek. 28 procent is het daarmee oneens.

Dan is er nog een thema waarover het standpunt van GL-PvdA onbekend is: een extra belasting op vlees. GroenLinks was altijd voorstander van zo'n vleestaks als middel om de klimaat- en natuurschade van de vleesproductie door te berekenen en om dierenleed tegen te gaan. De PvdA was tegen om mensen met een lager inkomen niet op extra kosten te jagen.

"Daar zullen we het nog over moeten hebben", zegt Timmermans. "Ik denk dat je alles moet doen om te stimuleren dat mensen minder vlees eten. Maar ik denk dat je vooral de belasting moet verlagen op groente en fruit."

Experts die de Tweede Kamer hebben bijgepraat over het humanitair oorlogsrecht hebben geen eenduidig oordeel over het Israëlische optreden in Gaza. Dat bleek vandaag bij een gesprek met de buitenlandcommissie van de Kamer.

Tijdens de zitting verschijnt bij internationale media het bericht over VN-experts die menen dat Israël schendingen pleegt die wijzen op beginnende genocide. In de zitting gaat het daar niet over. Sprekers met militaire en juridische expertise zien groot menselijk lijden in Gaza. Maar het volkenrechtelijk beoordelen van gebeurtenissen is volgens hen niet eenvoudig.

"We moeten voorzichtig zijn met conclusies over mogelijke schendingen van internationaal recht", vindt advocaat bij het Internationaal Strafhof (ICC) Knoops. "Zolang we niet alle militaire en operationele feiten en afwegingen kennen is terughoudendheid van belang."

Hoogleraar internationaal publiekrecht Nollkaemper (Universiteit van Amsterdam) vindt ook dat juristen voorzichtig moeten zijn, maar zag meerdere rapporten die volgens hem laten zien dat het militaire geweld van Israël de afgelopen weken "niet proportioneel is". Hij pleit voor een staakt-het-vuren.

Een meerderheid in de Kamer is daar net als het demissionaire kabinet geen voorstander van : Israël kan dan niet meer gewapend optreden tegen Hamas, ook niet om gijzelaars te bevrijden of aanslagen te voorkomen. Dat betekent geenszins een "carte blanche" voor Israël, zei premier Rutte eind vorige maand in een debat. Tot nu toe dringt Nederland aan op humanitaire pauzes en corridors voor hulpgoederen.

D66, GroenLinks-PvdA, SP, PvdD, Denk, Volt en Bij1 vinden dat niet voldoende en vinden dat Israël met de aanhoudende aanvallen op Gaza disproportioneel geweld gebruikt. Ze willen opheldering over een naar NRC gelekt memo van de Nederlandse defensieattaché in Tel Aviv, waarin staat dat het Israëlische leger "onevenredig geweld" gebruikt en doelbewust aanvallen uitvoert op civiele infrastructuur.

Demissionair minister Ollongren van Defensie noemde het stuk in de krant een "niet faire weergave" en sluit "selectief citeren" niet uit. Na de verkiezingen debatteren de oude Kamer en demissionaire kabinet over de situatie, waarschijnlijk volgende week.

Vooruitlopend op dat debat komen de experts vandaag aan het woord in de Kamer. Sommige van hen spreken over het complexe karakter van een dichtbevolkt gebied waarbij het lastig is om onderscheid te maken tussen burger- en militaire doelen. De meningen verschillen over de vraag of Israël als bezettingsmacht kan worden gezien.

Het beoordelen van disproportioneel geweld kan niet alleen door naar schade achteraf te kijken, zoals in de publieke opinie vaak gebeurt, zeggen docent militair recht Fink en militair jurist Ducheine van de Nederlandse Defensie Academie. Volgens hen moet ook gekeken worden naar de voor de commandant beschikbare informatie vóór de aanval. "We weten nu niet welke beslissingen genomen zijn en op grond waarvan, we zien alleen de gruwelijke effecten."

De vraag of een aanval op een ziekenhuis een schending van oorlogsrecht is, zal volgens experts per geval beoordeeld moeten worden. Fink en ook de Belgische oorlogshoogleraar De Cock wijzen erop dat ziekenhuizen tijdens het oorlogsrecht tijdelijk bescherming kunnen verliezen. Daarna is er altijd de humanitaire plicht om goederen en middelen zo snel mogelijk ter plekke te krijgen.

Vaststellen of Israël oorlogsmisdaden pleegt door het blokkeren van routes voor voedsel, water, elektra en brandstof is volgens internationaal strafrechtdocent Marieke de Hoon (Universiteit van Amsterdam) op dit moment lastig, maar "het lijkt er wel op". Onderzoek loopt nog, maar "als bewijzen van totale blokkades opduiken kan dat onder de schending van oorlogsrecht vallen".

Het blijft ingewikkelde materie die Kamerleden zwaar valt, blijkt ook achteraf. "Het was heel zinvol", zegt CDA-Kamerlid Boswijk, "maar het is nog complexer dan ik dacht". Kamerlid Van Haga concludeert dat het binnen het oorlogsrecht "zeer moeilijk vast te stellen is wanneer er sprake is van noodzakelijk en proportioneel geweld".

D66'er Sjoerdsma ziet in de zitting een erkenning van de deskundigen dat het "kabinet niet mag blijven zwijgen" en een noodzaak voor een snel staakt-het-vuren. Ook Denk-Kamerlid Van Baarle is daarvoor; hij wil ook een parlementaire enquête naar de opstelling van het Nederlandse kabinet.

Voor PvdA-Kamerlid Piri voelde het "heel ongemakkelijk om met de humanitaire catastrofe die gaande is in Gaza, drie uur lang met experts internationaal recht te spreken" terwijl er "al weken geen politiek debat gehouden kan worden met de regering over de noodzaak van een onmiddellijk staakt-het-vuren".

Dat debat komt er dus volgende week. Of er dan een meerderheid voor een onmiddellijk staakt-het-vuren is, is nog steeds de vraag.

Het probleem van ondermijning door de georganiseerde drugscriminaliteit wordt door vrijwel alle politieke partijen in hun verkiezingsprogramma erkend. Het is een bedreiging voor de samenleving, vinden veel partijen. Hoeveel geld zij hier precies voor over hebben is nog niet duidelijk, maar het gaat om honderden miljoenen euro's.

Ondermijning is het proces dat de grens tussen de onderwereld en de bovenwereld vervaagt doordat grote hoeveelheden crimineel geld via witwassen en legale bedrijven de maatschappij in worden gepompt.

BBB zegt voor een harde aanpak van de georganiseerde drugscriminaliteit te zijn. "Het onvoldoende bestrijden van harddrugsgebruik in de steden leidt tot criminele drugsnetwerken op het platteland." De partij belooft in haar verkiezingsprogramma dat Nederland geen "narcostaat" zal worden.

Het CDA noemt de vermenging van boven- en onderwereld zorgelijk. "Ons land is uitgegroeid tot een spil in de internationale drugshandel, waarin vergismoorden, afpersing en liquidaties op klaarlichte dag plaatsvinden." Het CDA stelt voor om voor de zwaarste criminelen een gevangenisregime naar Italiaans voorbeeld in te richten. "Eenzame opsluiting en lange gevangenisstraffen om de macht en invloed van criminelen te breken."

Ook GroenLinks-PvdA wil de topcriminelen en hun financiële stromen hard aanpakken. "Politie, Openbaar Ministerie, Belastingdienst, FIOD, gemeenten en woningcorporaties werken daarvoor samen in een langjarige aanpak. We vergroten daarom de (financiële) kennis en slagkracht van opsporingsdiensten, het Openbaar Ministerie en de rechterlijke macht."

Een voorbeeld van die samenwerking zijn de relatief nieuwe RIEC's, de Regionale Informatie- en Expertise Centra. Politie, justitie en andere overheidsinstanties delen informatie en werken samen bij de bestrijding van ondermijnende criminaliteit.

Het RIEC Amsterdam Amstelland bijvoorbeeld, voerde vanmorgen een gezamenlijke controle uit in het Westelijk Havengebied. Daar staan in een bescheiden kantoorpandje 900 bv's ingeschreven. Het vermoeden bestaat dat dit voor een groot deel witwasbv's zijn.

"Criminelen hebben bedrijven nodig om hun drugsverdiensten voor de bovenwereld wit te wassen. Daarvoor heb je alleen een inschrijving bij de Kamer van Koophandel nodig en een postadres in zo'n pand als dit", zegt Job van Beekhoven van RIEC Amsterdam Amstelland.

In 2022 was er 694 miljoen euro beschikbaar voor de aanpak van de georganiseerde criminaliteit, staat in het jaarverslag van de RIEC's. Er werd in dat jaar aan 1300 zaken gewerkt en er werden honderden adviezen gegeven. De expertisecentra onderzochten ook nieuwe bedrijfstakken die ten prooi vallen aan criminelen zoals juweliers en de kozijnenbranche.

In het verkiezingsprogramma van NSC worden de RIEC's met name genoemd. De partij wil een evaluatie van de aanpak. "Er gaat veel geld naar deze aanpak, en de doelen zijn ambitieus, maar de effectiviteit is amper te controleren", zegt de partij.

Van Beekhoven zegt dat het zou helpen als meer overheidsinstanties en bijvoorbeeld de Kamer van Koophandel meer zouden doen om de criminele bv's eruit te vissen. "Het is dweilen met de kraan open", legt hij uit. "Je kunt nu gewoon een onderneming oprichten in de gevangenis."

Dat wil VVD-lijsttrekker en demissionair minister van Justitie Dilan Yesilgöz hard gaan aanpakken. De veiligheid van de maatschappij gaat boven de privacy van criminelen, zegt zij. "Degenen die tegenover ons staan hebben oneindig veel geld. En ze deinzen nergens voor terug."

Het mag dan nog geen groot verkiezingsthema zijn, voor Yesilgöz en veel andere lijsttrekkers is de ernst van de zaak bekend. "Er zijn ook partijen die over het gebruik van drugs een beetje lacherig doen, maar we hebben het over lui die een advocaat voor zijn huis doodschieten", zegt Yesilgöz. "In zowat elke straat voel je en zie je de effecten."

In aanloop naar de Tweede Kamerverkiezingen interviewt Nieuwsuur de lijsttrekkers van de veertien grootste politieke partijen. In deze speciale verkiezingsuitzendingen ontleden we de partijen aan de hand van hun verkiezingsprogramma's en stemgedrag. Kiezers uit eigen kring komen aan bod met verwachtingen, ambities en kritiek.

Vanavond staat de hele uitzending in het teken van GroenLinks-PvdA, de nieuwe linkse fusiepartij die voor het eerst aan de landelijke verkiezingen meedoet met één kieslijst en één verkiezingsprogramma. Lijsttrekker Frans Timmermans is te gast.

De omstreden onkruidverdelger glyfosaat mag voorlopig nog worden gebruikt in de Europese Unie, heeft de Europese Commissie besloten. Wel komen er nieuwe eisen en beperkingen aan het gebruik van het middel, onder meer om de natuur beter te beschermen.

De vergunning voor de onkruidverdelger liep op 15 december af, maar is door het besluit nu met tien jaar verlengd. Glyfosaat wordt in de landbouw gebruikt om gewassen te beschermen tegen onkruid.

De Europese Commissie hakte de knoop door omdat het de EU-lidstaten vandaag opnieuw niet was gelukt om een besluit te nemen. Net als vorige maand was er geen vereiste meerderheid voor of tegen, omdat Nederland en veel andere landen zich onthielden van stemming.

Om het voorstel van de commissie aan te nemen of te verwerpen was een meerderheid nodig van ten minste vijftien EU-lidstaten, van landen die 65 procent van de inwoners van de EU vertegenwoordigen.

Glyfosaat is een van de meest gebruikte onkruidverdelgers in de landbouw. Het middel is onder meer omstreden omdat het in wetenschappelijke onderzoeken in verband wordt gebracht met de ziekte van Parkinson en andere aandoeningen. Ook zijn er zorgen over de gevolgen van het middel voor natuur en milieu.

Een Kamermeerderheid deed vorige maand een "dringende oproep" aan demissionair minister Adema van Landbouw om niet in te stemmen met het verlengen van de vergunning. Ook meer dan 150 wetenschappers en organisaties, waaronder vakbond FNV en de Parkinson Vereniging, probeerden de bewindspersoon ervan te overtuigen om tegen te stemmen.

Maar Adema heeft daar dus geen gehoor aan gegeven. Hij onthoudt zich van stemming omdat hij wil wachten op nieuw onderzoek naar de gezondheidsrisico's van het middel.

Wetenschappers van het Louis Bolk Instituut zeiden vorige maand in de Tweede Kamer dat er voor de bestrijding van onkruid in de reguliere landbouw amper alternatieven zijn. In datzelfde rondetafelgesprek werd erop gewezen dat de alternatieven die er zijn, eveneens schadelijk kunnen zijn voor het milieu.

De BoerBurgerBeweging werd bij de Provinciale Statenverkiezingen in maart in alle provincies de grootste partij, vooral dankzij een felle campagne tegen het stikstofbeleid. Maar inmiddels voert de partij zelf in tien provincies de landelijke stikstofwet uit.

Ook op andere thema's blijkt de BBB niet koersvast, tot ongenoegen van de achterban. Lijsttrekker Caroline van der Plas erkent in Nieuwsuur dat het niet altijd mogelijk is kernpunten uit te voeren.

Na de verkiezingen in maart ging de BBB in tien van de twaalf provincies meebesturen, waarmee de partij medeverantwoordelijk werd voor het uitvoeren van de stikstofwet. In die wet staat dat de stikstofuitstoot in 2035 flink gereduceerd moet zijn. In zes provincies werkt de BBB samen met tegenpool PvdA, in drie provincies ook met GroenLinks.

Volgens Van der Plas kunnen de provinciale afdelingen nu wel meer bereiken dan wanneer ze hadden gekozen voor een rol in de oppositie. "In het provinciebestuur kun je aan de knoppen zitten en wat terughoudender zijn in het beleid. We hebben in alle coalitieakkoorden voorkomen dat onvrijwillige onteigening van boeren gaat gebeuren."

Maar uit de achterban klinkt kritiek. Angelique Knufing stemde vanwege het stikstofstandpunt op BBB, en is teleurgesteld dat de partij in de provincies niet strijdt tegen de stikstofwet.

"Van der Plas moet doen wat ze beloofd heeft. Als je met GroenLinks gaat regeren, dan gaat de stikstofwet niet van tafel", zegt ze:

Op de Ipsos-stelling 'Laat de boeren met rust, maatregelen om stikstof te verminderen in de landbouw zijn helemaal niet nodig' antwoordt 57 procent van de potentiële BBB-kiezers 'eens'. 12 procent is het oneens. Als Nieuwsuur de stelling voorlegt aan Van der Plas wil ze geen eenduidig antwoord geven . "Dat gaat mij te kort door de bocht."

Ze zegt nog steeds van de stikstofwet af te willen. "Dat vinden de mensen die voor ons in de provincies zitten ook. Maar je hebt te maken met een landelijke wet waar provincies niet over gaan. En zo lang die wet bestaat, heb je die uit te voeren."

De vraag is of het op landelijk niveau wél lukt de stikstofwet aan te pakken. VVD, NSC en GroenLinks-PvdA, de grootste partijen in de peilingen, zeggen - in tegenstelling tot BBB- de stikstofuitstoot flink te willen verminderen.

Ook op een ander thema klinkt gemor vanuit de BBB-achterban. Terwijl de partij in het verkiezingsprogramma schrijft geen nieuwe windprojecten op land te willen, wordt in vijf provincies waar de partij meebestuurt in coalitie-afspraken ruimte gelaten voor nieuwe windmolens: Zeeland, Limburg, Noord-Holland, Zuid-Holland en Overijssel.

Het dorp Hoge Hexel in Overijssel raakte sterk verdeeld door de mogelijke komst van zo'n windproject. Bewoner Joke Verhage, vertegenwoordiger van de organisatie Tegenwind, zegt dat boeren in de regio geld aannemen om windturbines op hun erf te laten plaatsen. "Andere burgers ondervinden daar overlast van. Die subsidie is een perverse prikkel. De hele gemeenschap heeft er last van."

Het "noaberschap", waar Van der Plas vaak voor pleit, staat volgens Verhage onder druk in haar gemeenschap. "Mensen willen niet meer bij elkaar op kraamvisite komen." Verschillende BBB-politici deden beloftes aan Verhage om de komst van de windturbines te stoppen, maar vervolgens bleef het stil.

Van der Plas zegt in Nieuwsuur dat ze deze problemen kent, maar dat ze de projecten niet kan tegenhouden. "Als je in een college komt hebt je te maken met beleid dat al afgesproken is en uitgevoerd moet worden. Alle echt nieuwe projecten die nu van de grond komen, houden we tegen."

Ook in Deventer zien bewoners dat het noaberschap in sommige wijken onder druk staat, maar dan door de komst van arbeidsmigranten. BBB-stemmer Tom Boersma had op dit punt meer steun verwacht van de BBB. "Uitzendbureaus en huisjesmelkers proppen woningen vol met arbeidsmigranten die in de vleesindustrie en distributiecentra werken. Dat leidt tot veel overlast: afval, toeterende busjes om 5 uur 's ochtends, drugsgebruik en prostitutie."

BBB wil wel een maximum aan het aantal asielzoekers dat naar Nederland mag komen, maar niet aan het aantal arbeidsmigranten. De partij zegt dat Nederland afhankelijk is van arbeidsmigratie en wil speciaal huizen bouwen voor deze groep. Van de BBB-achterban zegt in de Ipsos-peiling 62 procent dat het aantal arbeidsmigranten fors ingeperkt moet worden, ook als dat nadelig is voor een deel van de Nederlandse bedrijven.

Van der Plas zegt overlast door arbeidsmigranten te willen voorkomen door ze dicht bij hun werk te laten wonen. "Juist om ze uit de steden te krijgen waar ze nu vaak door ongeregistreerde uitzendbureaus in huizen worden gestopt."

Kijk hier het hele interview met Van der Plas:

Een week voor de verkiezingen blijft het beeld in de Peilingwijzer vrijwel ongewijzigd: drie partijen liggen aan kop, waarbij VVD (26 tot 30 Kamerzetels) en NSC (24-28) net iets groter zijn dan GroenLinks-PvdA (21-25).

Daar weer achter komt de PVV met 17 tot 21 zetels. Alle andere partijen hebben minder dan 10 zetels in de Peilingwijzer, een gewogen gemiddelde van de zetelpeilingen van I&O Research en Ipsos/EenVandaag.

Geen enkele partij komt op dit moment boven de 30 zetels. De recente politieke geschiedenis leert echter dat er in de laatste week voor de verkiezingen vaak nog grote verschuivingen zijn. Volgens de laatste onderzoeken van beide bureaus is hooguit 40 procent van de kiezers volledig zeker van zijn stem.

"Bij elke recente verkiezing was er wel ten minste één partij die vlak voor de verkiezingsdag ten opzichte van de peilingen nog pakweg vijf zetels wist te winnen", vertelt politicoloog Tom Louwerse, de maker van de Peilingwijzer. "VVD, NSC en GroenLinks-PvdA zullen natuurlijk alle drie hopen dat zij deze keer die partij zijn. Voor alle drie zijn er op dit moment ook echt scenario's denkbaar waarin zij de grootste worden. Voor de PVV wordt dat echt moeilijker, al heeft de partij van Geert Wilders sinds de zomer wel vooruitgang geboekt."

Opvallend in de recentste peiling, die van I&O Research die vanavond werd gepubliceerd en waarvoor het onderzoek zondag na het tweede RTL-debat begon, is dat NSC daar vier zetels verliest. Omdat bij Ipsos NSC al langer op een lager niveau stond dan bij I&O, leidt dat in de Peilingwijzer nog niet tot een significante achterstand op de VVD.

Onderzoeker Peter Kanne van I&O Research hoort van NSC-kiezers die afhaken dat zij Pieter Omtzigt inhoudelijk te onduidelijk vinden en dat zij ook moeite hebben met zijn weigering om te vertellen of hij premier wil worden. "Omtzigt krijgt bij ons weliswaar nog altijd het hoogste gemiddelde rapportcijfer van alle lijsttrekkers", zegt Kanne. "Maar nu is dat een 6,7, waar dat in augustus nog een 7,6 was."

BBB, de grote winnaar van de Provinciale Statenverkiezingen van afgelopen maart, heeft sinds de start van de campagne juist verder terrein verloren en staat nu op 7 tot 11 zetels. Ipsos/EenVandaag hoort van sommige kiezers dat die Caroline van der Plas "wankel" vinden overkomen in debatten.

Ongeveer even groot als BBB is op dit moment D66, dat de meeste zetels erbij kreeg van alle partijen bij de vorige Kamerverkiezingen, maar nu ver terugvalt naar 7 tot 9 zetels. Ook de beide andere coalitiepartijen blijven het slecht doen in de Peilingwijzer: zowel het CDA als de ChristenUnie komt niet verder dan 3-5. Voor de ChristenUnie zou dat slechts een gering verlies betekenen ten opzichte van de huidige 5 zetels, maar voor de christendemocraten gaat het om een verdere achteruitgang van 11 zetels ten opzichte van de 15 die zij nu in de Tweede Kamer innemen.

Verder verlies is er ook voor de SP op 5 tot 7 zetels en voor Forum voor Democratie op 3 tot 5. De Partij voor de Dieren lijkt ook 5-7 te gaan halen en blijft daarmee juist gelijk. Ook de SGP is stabiel op 2-4.

Denk zou wel eens enige winst kunnen gaan boeken op 3 tot 5 zetels, net als overigens Volt. Denk spreekt vaak Marokkaanse en Turkse Nederlanders aan, die op dit moment mogelijk eerder naar de stembus komen vanwege de oorlog tussen Israël en Hamas.

JA21 verliest iets op 1 tot 3 zetels, terwijl Bij1 en en 50Plus nog altijd het risico lopen uit de Kamer te verdwijnen. Beide partijen komen niet verder dan 0 tot 1 zetels in de Peilingwijzer.

Mark Rutte bezoekt vanavond in Brussel de secretaris-generaal van de NAVO, Jens Stoltenberg. Volgens Den Haag gaat het om een regulier overleg van 19.00 tot 21.00 uur, om de geopolitieke situatie in de wereld te bespreken. Maar sinds Rutte twee weken geleden openlijk solliciteerde naar de baan als opvolger van Stoltenberg als NAVO-topman, is niets meer regulier.

Ook op het NAVO-hoofdkantoor wordt volop gespeculeerd over Ruttes kansen op de belangrijke plek. De demissionair premier heeft goede papieren, onder meer omdat hij een van de langstzittende regeringsleiders van de Europese Unie is.

Eén concurrent heeft zich inmiddels publiekelijk gemeld, de Estse premier Kaja Kallas. Ook zij is in de race om het militaire bondgenootschap te gaan leiden, laat ze weten op een evenement van Politico in Washington.

In haar voordeel spreekt dat ze een vrouw is. In de bijna 75 jaar dat het militaire bondgenootschap bestaat, hadden uitsluitend mannen er de leiding. Veel mensen vinden het daarom tijd voor een topvrouw.

Nederland, sinds de oprichting in 1949 lid van de NAVO, voldoet nog niet aan de norm om ten minste 2 procent van het bruto binnenlands product uit te geven aan defensie. Estland, dat in 2004 lid werd, wel. Kallas lijkt daarmee over betere papieren te beschikken.

Op de bijeenkomst in Washington waar Kaja Kallas haar kandidatuur bevestigde, grapte ze daarom: "De komende secretaris-generaal moet uit een nieuwe NAVO-lidstaat komen. En absoluut uit een land dat minstens 2 procent uitgeeft aan defensie. Het zou goed zijn als het een vrouw was. Dus logisch dat het Mark Rutte wordt."

Maar de Estse heeft ook critici. Volgens NAVO-ingewijden is ze té anti-Russisch. Tegenstanders zijn bang dat dat een obstakel is als er weer contacten worden aangeknoopt met Rusland.

Sinds het uitbreken van de oorlog in Oekraïne stelt Kallas zich op als een hardliner als het gaat om sancties en andere strafmaatregelen tegen Rusland. De regeringsleiders van de andere Baltische staten, die grenzen aan Rusland, zouden de kandidatuur van Kallas daarom juist steunen.

Maar ook Rutte toonde zich na de inval door Rusland een trouwe bondgenoot van Oekraïne. Zo pleitte hij relatief snel voor het sturen van tanks en gevechtsvliegtuigen. Door die opstelling zou Rutte mogelijk ook voor de Baltische landen een aanvaardbare NAVO-topman kunnen zijn.

En Rutte heeft de belangrijkste spelers al achter zich, klinkt het achter de schermen. Zo zou hij kunnen rekenen op steun van de Fransen, de Britten en de Duitsers. De belangrijkste speler, de VS, heeft Rutte al twee keer gepolst. Een formele procedure is er niet, de benoeming komt tot stand in achterkamertjes.

Of Rutte ook echt de hoogste NAVO-baas wordt, blijkt vermoedelijk pas volgend voorjaar. De termijn van de huidige secretaris-generaal Stoltenberg werd al een paar keer verlengd omdat geen geschikte opvolger gevonden werd. Hij blijft aan tot 1 oktober volgend jaar.

Bestuurders van gemeenten, provincies en waterschappen kunnen vanaf volgend jaar meer op maat gesneden beveiliging krijgen. Zoals al eerder was aangekondigd , trekt het demissionaire kabinet daar de komende tijd 2,5 miljoen euro per jaar voor uit.

Kern van de nieuwe regeling is dat bijvoorbeeld burgemeesters, wethouders en gedeputeerden een advies op maat kunnen krijgen. Het gaat dan bijvoorbeeld om fysieke en elektronische maatregelen om het huis, zoals een vrijstaande brievenbus of een alarmsysteem.

Minister De Jonge van Binnenlandse Zaken heeft met de gemeenten, provincies en waterschappen afgesproken dat zij de adviezen van het ministerie altijd overnemen. "Zo wordt voorkomen dat de noodzaak van beveiligingsmaatregelen politiek ter discussie kan worden gesteld", schrijft hij aan de Kamer.

De Jonge wijst erop dat in 2021 77 procent van de burgemeesters en 67 procent van de wethouders een incident met agressie heeft meegemaakt. "En het kan niet zo zijn dat bestuurders twee keer nadenken over bepaalde beslissingen of deze helemaal niet meer durven nemen. Juist thuis moeten bestuurders zich veilig voelen."

De Jonge onderzoekt nog hoe ook de beveiliging van bijvoorbeeld gemeenteraadsleden en leden van Provinciale Staten kan worden verbeterd. Hij praat daarover met het Openbaar Ministerie en de politie.

Stevent Nederland af op een rechts kabinet? In de peilingen staan de partijen op rechts er goed voor en er wordt geflirt op die flank. Wat wellicht cruciaal zal blijken is het feit dat PVV-leider Geert Wilders zich duidelijk anders opstelt dan in het verleden.

De PVV bestaat achttien jaar en heeft vrijwel voortdurend in de oppositie gezeten. Veel partijen, zoals de VVD onder Rutte, wilden lang niet met de partij samenwerken, vanwege de harde standpunten over bijvoorbeeld asielzoekers en de islam.

Maar deze campagne probeert Wilders nadrukkelijk zijn redelijke en constructieve kant te laten zien. Uit alles blijkt dat hij graag mee wil doen. Bij de presentatie van het PVV-programma zei Wilders al dat er "wat scherpe kantjes" vanaf zijn . En gisteren zei hij bij Nieuwsuur dat hij "heel graag" wil meeregeren en bereid is tot concessies . Ook wat betreft islamstandpunten, want "er zijn belangrijkere prioriteiten".

De nieuwe opstelling van Wilders maakt het moeilijker voor andere partijen om hem te blijven negeren. Een voor de hand liggende coalitie op rechts bestaat uit PVV, VVD, NSC en BBB. In de meest recente Peilingwijzer hebben deze partijen samen een ruime meerderheid.

Van die partijen heeft de BBB al ronduit gezegd serieus met de PVV te willen praten na de verkiezingen. "Er zijn punten waar BBB en PVV hetzelfde over denken, met name op het gebied van zorg en sociaal domein", zei BBB-leider Caroline van der Plas vandaag nog.

VVD-leider Dilan Yesilgöz zegt al de hele campagne dat ze "geen enkele kiezer" op voorhand uitsluit. Dus ook die van de PVV niet. Maar ze is ook kritisch. Zo zei de VVD-leider tijdens het NOS Radio 1-debat "echt helemaal niks" te hebben met Wilders en zijn verkiezingsprogramma. Maar dat is alweer bijna twee weken geleden, een eeuwigheid in campagnetijd.

Problematischer voor een rechtse coalitie is de opstelling van Pieter Omtzigt. Ronduit zeggen dat de PVV helemaal geen optie is, doet Omtzigt niet, maar de deur naar Wilders staat hoogstens op een heel klein kiertje. In Buitenhof zei Omtzigt "grote moeite" te hebben met Wilders' standpunten die "raken aan de rechtstaat". NSC wil alleen regeren met partijen die de rechtstaat "heel laten", aldus de NSC-voorman.

BBB-leider Van der Plas ziet daar ruimte genoeg. Ze wil een poging wagen om de NSC-leider over te halen met Wilders in zee te gaan. "Je moet daar open voor staan", zei ze vandaag bij WNL. "Als ik met Pieter ga spreken zal dit een van de dingen zijn die ik naar voren zal brengen."

Mogelijkheden aan de rechterkant dus, die voor partijen aan de linkerkant een nachtmerrie zijn. Zo spreekt D66-leider Rob Jetten van een een flirt tussen de VVD en de PVV die is uitgegroeid tot "een soort van stille liefde tussen Wilders en Yesilgöz". Met nog een week tot de verkiezingen hoopt hij, met zijn partij die er niet florissant voorstaat in de peilingen, nog een sta-in-de-weg te kunnen zijn voor een rechtse coalitie.

Diezelfde hoop heeft ook GroenLinks-PvdA-lijsttrekker Frans Timmermans. Hij is de op twee na grootste in de Peilingwijzer, na NSC en VVD, en ziet eigenlijk maar een mogelijkheid. "Mijn doel is om de grootste te worden", zei Timmermans vanochtend bij Goedemorgen Nederland. "Dat is de enige manier om een rechts kabinet tegen te houden."

De verwachting is dat de linksere partijen het beeld van een rechtse regering de komende campagneweek gaan gebruiken als waarschuwing voor de kiezer. "Stem op mij, want anders krijgt u een coalitie met Wilders."

De huidige GroenLinks-PvdA-fractievoorzitter Jesse Klaver stelde vandaag op X dat de PVV-leider heus "niet milder" is geworden. "Wilders vindt nog steeds dat een gekozen volksvertegenwoordiger met hoofddoek geen plek heeft in de Kamer."

Partijen als VVD en NSC zullen proberen zo vaag mogelijk te blijven over hun voorkeur. Afhankelijk van de uiteindelijke uitslag, zouden die ook in een 'linksere' coalitie terecht kunnen komen en ze hebben er niks bij te winnen om zich nu al ergens op vast te leggen.

In aanloop naar de Tweede Kamerverkiezingen interviewt Nieuwsuur de lijsttrekkers van de veertien grootste politieke partijen. In deze speciale verkiezingsuitzendingen ontleden we de partijen aan de hand van hun verkiezingsprogramma's en stemgedrag. Kiezers uit eigen kring komen aan bod met verwachtingen, ambities en kritiek.

Vanavond staat de hele uitzending in het teken van de BoerBurgerBeweging, die bij de Provinciale Statenverkiezingen in maart plots in alle provincies de grootste partij werd. Wil de BBB deelnemen aan een coalitie, en wat wil de partij met het land? Lijsttrekker Caroline van der Plas is te gast.

Kijk hier alle vorige interviews terug.

Jongeren zetten de woningmarkt bovenaan als voornaamste onderwerp voor de campagne. Op plek twee komen de zorgen om rond te komen, in combinatie met de oplopende prijzen. Dat komt naar voren uit een representatief online onderzoek van Ipsos in opdracht van de NOS.

Het onderzoek werd gefocust op jongeren van 18 tot en met 34 jaar, dus de generatie waarvan een deel nog met blokken speelde toen Mark Rutte in 2010 voor het eerst premier werd, en een ander deel juist toen voor het eerst mocht stemmen.

Ipsos onderzocht niet alleen wat bij deze verkiezingen de belangrijkste thema's voor de jongere generatie zijn, ook wie zij na de verkiezingen het liefst in het Torentje zien en welke politici zij waarderen.

Klimaat is het derde thema bij deze groep, maar als jongeren aangeven welk onderwerp voor hen een grote rol speelt bij het kiezen van een partij, staat klimaat niet meer in de top-10. Bij de verkiezingen in 2021 was dit nog wel het geval.

Toch maken jongeren zich wel degelijk zorgen over het klimaat, zegt Sander Nieuwkerk, onderzoeker bij Ipsos. Zo blijkt uit het onderzoek dat 40 procent van hen vindt dat de klimaatverandering zich in een kritieke fase bevindt en de wereld nu moet handelen.

"Maar in deze campagne speelt het een minder grote rol dan bij de verkiezingen van 2021. En omdat niet alle partijen zich hier heel erg over uitspreken, vertaalt de zorg over het klimaat zich niet in de stemkeuze."

Geldzorgen zijn voor jongeren het doorslaggevende onderwerp om op een bepaalde partij te stemmen. "Hier zien we ook een combinatie met andere thema's. Studenten die moeite hebben om een kamer te vinden en zich ook zorgen maken om de hoge huurprijzen. Of bijvoorbeeld starters die wel een huis konden kopen, maar zich zorgen maken om de hoge energierekening", legt Nieuwkerk uit.

De jonge generatie heeft een andere voorkeur voor de nieuwe minister-president dan andere leeftijdsgroepen. Het liefst zouden zij lijsttrekker Frans Timmermans van GroenLinks-PvdA in het Torentje zien, terwijl stemmers boven de 35 juist voorkeur hebben voor Omtzigt (NSC).

Generatiebreed staat Yesilgöz van de VVD op de tweede plek. Op plek drie bij de jonge kiezer staat Wilders van de PVV, die ook de bekendste politicus onder jongeren is.

Politicoloog Roderik Rekker zegt dat het wel opvallend is dat Omtzigt het minder goed doet bij de jongeren, maar dat het hem ook niet verbaast. "Nieuwe partijen doen het over het algemeen goed bij jonge kiezers. Maar christendemocraten zijn minder populair onder jongeren en de nieuwe partij van Omtzigt heeft daar toch veel overeenkomsten mee."

De PvdA was onder jongeren ook niet populair. "GroenLinks daarentegen wel, daarom is het niet heel verrassend dat Timmermans als leider van die nieuwe combinatie goed scoort."

In het onderzoek van Ipsos krijgen lijsttrekkers van links-progressieve partijen gemiddeld een hoger cijfer van jongeren dan van de rest van Nederland. Zo scoort Jetten (D66) relatief goed onder de jonge kiezer.

Hij krijgt een 5,8 ten opzichte van een 4,8 van heel Nederland. En ook Timmermans (GroenLinks-PvdA), Ouwehand (Partij voor de Dieren), Van Baarle (Denk) en Dassen (Volt) worden door jongeren beter beoordeeld.

Jongeren stemmen meestal op andere partijen dan de oudere generatie. "Het is vaker zo dat jongeren op radicaal-progressieve partijen stemmen en minder vaak op de traditionele middenpartij. Dat komt ook doordat zij in een andere tijd politiek volwassen zijn geworden, toen al met de euro werd betaald, de samenleving multicultureel was en klimaatverandering hoger op de agenda is komen te staan", zegt Rekker.

In aanloop naar de Tweede Kamerverkiezingen interviewt Nieuwsuur de lijsttrekkers van de veertien grootste politieke partijen. In deze speciale verkiezingsuitzendingen ontleden we de partijen aan de hand van hun verkiezingsprogramma's en stemgedrag. Kiezers uit eigen kring komen aan bod met verwachtingen, ambities en kritiek.

Vanavond staat de hele uitzending in het teken van PVV. Wat voor een samenleving heeft de PVV voor ogen? En wat heeft de PVV tot nu toe bereikt? Lijsttrekker Geert Wilders is te gast.

PVV-leider Geert Wilders wil deelnemen aan een volgend kabinet en dan bij voorkeur niet in een gedoogconstructie. Dat zegt hij in het lijsttrekkersinterview van Nieuwsuur. Hij is bereid concessies te doen, mocht het zover komen, ook wat betreft zijn standpunten over de islam. "Er zijn belangrijkere prioriteiten."

Het kernpunt van de PVV is sinds de oprichting in 2006 onveranderd: de "islamisering" van Nederland moet worden beperkt. "Nederland is geen islamitisch land", schrijft Wilders in het voorwoord van zijn verkiezingsprogramma.

Maar volgens Wilders heeft Nederland momenteel grotere problemen dan het terugdringen van de islam. "De islam zal nooit uit ons DNA gaan, maar de prioriteit ligt nu duidelijk bij andere zaken als het gaat om de komende regeerperiode."

Wilders noemt immigratie en asiel, de gezondheidszorg en bestaanszekerheid als voorbeelden van zaken die voor hem nu belangrijker zijn dan zijn strijd tegen de islam. "Als wij dadelijk - waar ik op hoop, en waar ik eerlijk gezegd ook van uitga - aan die onderhandelingstafel komen, zullen dat onze prioriteiten zijn."

In 2018 wilde Wilders "bepaalde islamitische uitingen" nog per wet verbieden. In een initiatiefwetsvoorstel noemde hij de islam een "existentieel gevaar" dat Nederland bedreigt. In zijn verkiezingsprogramma staat nog altijd dat hij geen moskeeën en islamitische scholen wil, dat hij de koran en de islamitische hoofddoek in overheidsbouwen wil verbieden. "Zeggen wij: als dit niet gerealiseerd wordt, dan gaan we niet regeren? Het antwoord daarop is: nee, ik snap dat andere punten nu belangrijker zijn", aldus Wilders.

Dit initiatiefwetsvoorstel kreeg geen meerderheid, net als een ander voorstel uit 2019 voor een verbod op dubbele nationaliteiten van bewindspersonen. De Raad van State verklaarde beide voorstellen "onverenigbaar met de wezenlijke uitgangspunten van de democratische rechtsstaat".

Eerder sprak Nieuwsuur met Theo Krebber, een oud-partijgenoot van Wilders. Hij stapte in 2012 uit de partij. Hij noemde de islam-standpunten van de PVV toen al onrealistisch:

Wilders benadrukte in Nieuwsuur het liefst in een meerderheidscoalitie te willen regeren met centrumrechtse partijen. Hij noemde de BBB, VVD, JA21 en NSC als voorkeurspartners, "al zal ik Pieter Omtzigt nog wel moeten overtuigen".

Voor de VVD en NSC zijn de anti-rechtsstatelijke standpunten van de PVV een barrière om met die partij te regeren. Op de vraag of Wilders bereid is die punten te parkeren, zegt hij: "Dat zijn niet mijn woorden, maar dat u er heel ver naast zit, kan ik niet zeggen."

We vroegen PVV-leider Wilders ook naar zijn kijk op de oorlog tussen Rusland en Oekraïne en over meebesturen in de provincie Flevoland. Bekijk hier het hele gesprek:

In de Tweede Kamer wordt door bepaalde partijen kritisch gereageerd op het kabinetsbesluit om de krimp van Schiphol op de korte termijn stil te leggen . Het kabinet wilde met die krimp volgend jaar al bereiken dat Schiphol meer aan de geluidsnormen zou gaan voldoen.

"Zondag gingen 85.000 mensen de straat op om te eisen dat de politiek de klimaatcrisis bestrijdt. Vandaag dit bericht. Totaal toondoof," zegt lijsttrekker Esther Ouwehand van de Partij voor de Dieren. Zij wil een halvering van de luchtvaart. "Geef omwonenden en de rest van Nederland een gezonde toekomst!"

Minister Harbers van Infrastructuur zegt dat er nu eenmaal veel belangen rondom Schiphol spelen waarmee het kabinet rekening moet houden. "De rechter in Nederland vond de krimp volgend jaar toelaatbaar , maar de Europese Commissie zegt nu dat we eerst de internationale procedure moeten doorlopen voordat het aantal vluchten naar beneden kan."

Ook GroenLinks-PvdA is het niet eens met het besluit. Die partij vindt dat het kabinet zwicht voor de commerciële belangen van de luchtvaartsector. "Door te buigen voor commerciële druk stelt de regering die belangen boven de gezondheid en het welzijn van omwonenden", zegt Kamerlid Habtamu de Hoop.

Harbers ontkent dat het besluit is gevallen omdat de Verenigde Staten hebben gedreigd om vluchten van KLM niet meer toe te laten in Amerika.

Harbers: "Zo ver is het niet gekomen. De VS hebben wel een eerste stap aangekondigd die KLM zou kunnen raken. Maar toen de EU aangaf dat zij ook van oordeel zijn dat het niet kan zoals wij wilden, hebben we besloten het krimpplan voor de korte termijn stop te zetten."

Jan Boomhouwer, bestuurslid van de stichting Recht op Bescherming tegen Vliegtuighinder (RBV) vindt de "powerplay" uit de VS schandalig. "Omwonenden worden hier fors op achterstand gezet, het effect op hen is desastreus", zegt hij tegen de NOS.

Volgens hem kan dit alleen gebeuren als er flink "gemopperd" is vanuit de EU en de VS. Boomhouwer: "De inkt van het besluit was allang droog en zelfs dan nog wordt de zaak teruggedraaid."

Minister Harbers werkt aan een permanente oplossing voor minder vluchten, die internationaal wel juridisch houdbaar is. "We willen geen juridische averij oplopen en ik wil het niet weer tussentijds zien stranden", aldus Harbers.

Tot die tijd wordt het teveel aan vluchten en lawaai gedoogd. Wel heeft KLM beloofd de vluchten tussen 00.00 uur en 06.00 uur te verplaatsen naar andere momenten en in de nacht hun allerstilste vliegtuigen aan te bieden.

Actiegroep Greenpeace houdt het kabinet aan zijn belofte voor de lange termijn en noemt het besluit van vandaag stuitend. Maar de kiezer heeft ook nog een stem in dit verhaal, zegt Greenpeace. "De nieuwe regering zal hard aan de slag moeten om burgers boven de luchtvaartindustrie te plaatsen. Daar kan de kiezer zich volgende week over uitspreken."

De toekomst van Schiphol komt ook terug in de klimaathoofdstukken van de verkiezingsprogramma's. Wat de verschillende partijen willen, zet Nieuwsuur op een rij in deze video:

Een initiatiefwet van PvdA en ChristenUnie om tijdelijke huurcontracten zo veel mogelijk tegen te gaan, is ook aangenomen in de Eerste Kamer. Daarmee worden vaste huurcontracten voor onbepaalde tijd weer de norm, om de rechten van huurders beter te beschermen. Wel blijven er uitzonderingen mogelijk.

Het bleef lang onzeker of er wel voldoende senatoren voor de wet van de Tweede Kamerleden Nijboer (PvdA) en Grinwis (CU) zouden stemmen. De BBB, met zestien zetels de grootste fractie in de Eerste Kamer, trok onlangs plotseling de steun voor het voorstel in. Volgens die partij moeten verhuurders en huurders vooral onderling afspraken maken over de lengte van een contract.

Ook het CDA twijfelde, maar stemde vandaag toch voor. Dat gebeurde nadat de hele Eerste Kamer een motie van het CDA had gesteund om de mogelijkheden voor verhuur van kamers door een hospita te verruimen. De christendemocraten waren bang dat de afschaffing van de tijdelijke huurcontracten een belemmering zou gaan vormen voor hospitaverhuur.

Met de steun van het CDA haalde het wetsvoorstel het: 44 van de 75 senatoren stemden voor. BBB, VVD, JA21 en FvD stemden tegen. Zij vrezen dat door de wet nog minder particulieren hun woningen willen gaan verhuren.

In 2016 werden de mogelijkheden voor tijdelijke verhuur nog verruimd, maar dat leidde niet tot meer particulier aanbod op de markt zoals de verwachting was. Tegelijkertijd ondervinden veel huurders er juist stress en onzekerheid van, omdat ze na een tijdelijk contract van twee jaar weer op straat kunnen belanden of geconfronteerd worden met een huurverhoging.

De betere huurbescherming gaat gelden voor nieuwe huurcontracten. Bestaande tijdelijke contracten mogen blijven bestaan.

Er komen ook uitzonderingen. Zo mogen verhuurders de huur opzeggen als ze naaste familie in de woning willen laten wonen of als ze er na een verblijf in het buitenland zelf weer willen gaan wonen. Ook tijdelijke verhuur aan studenten blijft mogelijk.

Of in hem een toekomstig Minister voor Sport schuilt? Gert-Jan Liefers zucht een paar keer diep als hem de vraag wordt gesteld, om op die manier stiekem wat extra bedenktijd te kopen.

Als er één kandidaat-Kamerlid is dat op basis van zijn curriculum vitae voor zo'n functie in aanmerking zou komen, dan is het wel de nummer vier op de lijst van de PartijvdSport.

Twee decennia lang was de 45-jarige oud-atleet houder van het Nederlands record op de 1.500 meter. Dit jaar werd zijn 3.32,89 uit de boeken gelopen door het aanstormende talent Niels Laros. Maar Liefers staat misschien ook wel op een kruispunt in zijn leven.

Ja, klinkt het uiteindelijk, hij zou best minister willen worden. Althans, onder één strikte voorwaarde. "Zolang ik op die positie weg kan blijven van het opportunisme, tenminste. Want opportunisme creëert alleen maar wantrouwen."

Niet dat Liefers zich iets meer dan een week voor de Tweede Kamerverkiezingen bij voorbaat rijk rekent. Hij kent zijn zeer bescheiden plek in het politieke landschap. Niet alleen is zijn PartijvdSport allesbehalve zeker van een Kamerzetel. Hij heeft ook nog eens drie personen (geen oud-topsporters) voor zich op de kandidatenlijst. "Als voormalig topsporter weet ik wat een vierde plaats waard is."

Liefers kent de positie van zijn partij: "Het zou al supergaaf zijn wanneer we één zetel behalen."

In 2014 speelde Liefers met de gedachte om een politieke partij op te richten met sport als uitgangspunt van het programma. Hij gooide links en rechts een balletje op, kwam erachter dat de PartijvdSport al bestond en sloot zich daar vervolgens bij aan.

Liefers: "Als topsporter ben je gewend te denken in oplossingen in plaats van problemen. Grenzen zijn er om te doorbreken, niet om tegenaan te lopen."

Liefers: "Ik geloof daarnaast in sport als verbindende factor. Dat geldt niet alleen voor ons land, maar voor de gehele wereld. De sportgedachte kan veel betekenen voor de mensheid."

Waar die instelling toe kan leiden? In de wereldpolitiek is daarvan een duidelijk voorbeeld zichtbaar, al is Liefers de eerste om te erkennen dat dit niet voor zijn opvatting pleit.

"Vladimir Poetin is een product van zijn opvoeding. En hij is en blijft een judoka. Een man die onder geen enkele voorwaarde een nederlaag zal accepteren. Hij gaat door. Tot het bittere einde."

Het laat in Liefers' optiek onverlet dat sport de politiek veel goeds kan brengen. In Nederland, vooral. "Het probleem in ons land is dat de politici die de touwtjes in handen hebben aan de cognitieve kant zijn opgevoed. De voordelen van bewegen worden in ons land nauwelijks onderkend. Terwijl sport zo veel meer is dan alleen maar een beetje fysiek bezig zijn."

Waar het onder de Haagse kaasstolp aan ontbreekt zijn, zoals hij het noemt, spitsen met een neusje voor zowel de bal als het doel. "Scoren is een combinatie van cognitief en fysiek op het hoogste niveau acteren. Het een kan niet zonder het ander."

"Wetenschappelijk is aangetoond dat mensen die dagelijks bewegen tot veel betere oplossingen komen dan mensen die niet of nauwelijks uit hun stoel komen. Als we vasthouden aan de macht van mensen die zijn opgegroeid met het cognitieve, komen we geen stap verder."

Dat Nederland geen volwaardige minister van Sport heeft, toont volgens Liefers aan dat sport niet serieus wordt genomen. "Alleen wanneer de verkiezingen voor de deur staan, heeft de politiek interesse. Dan wordt de sport misbruikt door de politieke partijen."

"Ineens wil Dilan Yesilgöz op de foto met Rico Verhoeven om zichzelf te profileren. Ik snap dat hij daar achteraf vraagtekens bij heeft. Waarom? Vermoedelijk omdat hij er hetzelfde over denkt als ik."

Het wordt tijd, zegt Liefers, dat de Nederlandse politiek daadwerkelijk in actie komt. Dat dopinggebruik een plekje in het wetboek van strafrecht krijgt, bij wijze van preventieve maatregel. Dat jongeren tot 21 jaar een budget tegemoet kunnen zien om zich aan te sluiten bij een sportclub. Dat kinderen op de basisschool, net als in Groot-Brittannië, de dag beginnen met een Daily Mile, een fikse wandeling van ruim anderhalve kilometer alvorens ze de klas betreden.

Het zijn ingrepen die eigenlijk indruisen tegen zijn opvattingen. "Ik ben altijd liberaal geweest. De praktijk leert alleen dat je op gebied van sport en bewegen niet alles bij de mensen zelf kunt neerleggen."

D66-lijsttrekker Rob Jetten is kritisch op partijgenoten die tijdens of na hun politieke baan in de fossiele energiesector gaan werken. "Ik begrijp niet waarom mensen voor dit soort banen kiezen", zegt hij in Nieuwsuur. "Ik zou vooral wat anders gaan doen."

Verschillende D66'ers zijn de afgelopen tijd actief voor Element NL, de belangenvereniging van olie- en gasbedrijven. Menno Snel, voormalig D66-staatssecretaris van Financiën, was er tot voor kort bijvoorbeeld voorzitter.

Vanuit die functie pleitte hij ervoor om belastingen voor gasbedrijven tegen te houden. Snel is bovendien voorzitter van het wetenschappelijk bureau van D66.

Jetten is kritisch op dit soort carrièrekeuzes. "Individuen mogen zelf bepalen waar ze werken. Maar ik snap dat je wenkbrauwen hiervan fronsen. Het lijkt me ontzettend saai om na een mooie politieke carrière voor zo'n branchevereniging te gaan werken. Ik hoop dat als je daar al werkt, je er alles aan doet om het van binnenuit te vergroenen."

Over Snels dubbelrol zegt hij: "Je moet zorgen dat het goed gescheiden blijft."

Verder zouden huidige kabinetsleden "volledig openbaar" moeten zijn over contacten met lobby- en belanggroepen, vindt Jetten. Maar juist hierop is Nederland de afgelopen tijd aangesproken door de Europese anti-corruptiewaakhond Greco. Die merkt op dat Nederland niet genoeg doet om de transparantie te vergroten als het gaat over de invloed van lobbyisten op overheidsbeleid.

Nederland heeft nog altijd geen lobbyregister, ondanks een aangenomen Kamermotie die daarom vroeg in 2021. In zo'n register maken politici openbaar met welke lobbyisten ze spreken.

D66 stemde aanvankelijk vóór die motie. Maar het kabinet - waar D66 aan deelnam - schoof de invoering van het register vervolgens voor zich uit. Ook stemde de partij tégen toen Kamerleden Pieter Omtzigt en Laurens Dassen zelf besloten om alvast met een plan te komen. Nu zegt Jetten "zeer groot voorstander" te zijn van het register.

Jetten: "Dat was (destijds, red.) een voorstel dat wij niet goed genoeg vonden. Daarom hebben wij gezegd tegen de minister: kom nou met een uitgewerkt plan." Het demissionaire kabinet is echter nog niet met zo'n voorstel gekomen, ze wil eerst een evaluatie.

D66 kreeg samen met GroenLinks wél voor elkaar dat de Wet open overheid (WOO) werd ingevoerd, een vernieuwing van de WOB. De nieuwe wet moet burgers en journalisten makkelijker toegang geven tot overheidsdocumenten. Bovendien kwam er een speciaal adviescollege (ACOI) dat onder meer adviseert als burgers en overheid in conflict komen over informatie die niet wordt vrijgeven.

Maar het vorige kabinet, waar D66-ministers deel van uitmaakten, stond tijdens de coronacrisis toe dat het ministerie van Volksgezondheid de WOO opzijschoof. Er werden geen stukken meer verstrekt of veel te laat. Volgens Jetten was dit een uitzondering. "Duizenden ambtenaren zijn daar heel veel tijd mee kwijt. Ze kunnen het niet bijbenen op het ministerie omdat er zoveel informatieverzoeken zijn."

Het ACOI veroordeelde de handelwijze van zorgminister Ernst Kuipers (D66). Maar hij legde dat advies vervolgens naast zich neer.

De informatieverstrekking vanuit de overheid is nog steeds niet op orde, zeggen twee onderzoeksjournalisten van Follow the Money:

Eerder dit jaar verzocht Kamerlid Omtzigt de regering in een motie om rechterlijke uitspraken over het opvolgen van WOO-verzoeken na te komen. D66 stemde tegen.

Jetten zegt die motie niet te kennen, maar vindt dat "ministers en ministeries zich eraan moeten houden als de rechter je op de vingers tikt". Hij pleit voor een nieuwe wet die verder gaat dan de WOO. "Mijn ideaalwereld zou zijn dat alle overheidsinformatie standaard beschikbaar is."

Kijk hieronder het hele interview met Jetten in Nieuwsuur:

Nederland onderzoekt hoe zieke en gewonde kinderen uit Gaza naar Nederland kunnen worden gehaald om hier "goede zorg en opvang" te krijgen. Dat heeft demissionair minister van Buitenlandse Zaken Bruins Slot gezegd na een ontmoeting met haar EU-ambtgenoten in Brussel.

Het is nog onduidelijk om hoeveel kinderen het zou kunnen gaan. Andere EU-landen hebben soortgelijke plannen. Langs diplomatieke weg wordt, via andere landen, afstemming gezocht.

Volgens Bruins Slot moet het eventueel ophalen van kinderen in goede samenwerking gaan met hulporganisaties als bijvoorbeeld het Rode Kruis en Artsen zonder Grenzen.

Bruins Slot zei dat nog niet duidelijk is om hoeveel kinderen het gaat:

Demissionair minister Kuipers van Volksgezondheid zei op X dat Nederland bereid is kinderen op te vangen als zo'n verzoek er komt. Op dit moment ligt dat er nog niet.

Als het zover komt, gaat het Landelijk Coördinatiecentrum Patiënten kijken welke ziekenhuizen plaats hebben om deze kinderen op te vangen.

De VN-organisatie Unicef zegt in een update dat door de oorlog in Gaza meer dan 4000 kinderen zijn omgekomen en 6800 kinderen gewond zijn geraakt.

In de ziekenhuizen in Gaza die nog open zijn is een gebrek aan alles om slachtoffers te helpen.

Egypte speelt een belangrijke rol bij de levering van noodhulp aan de inwoners van Gaza. Kuipers heeft vorige week bij zijn Egyptische ambtgenoot aangegeven dat Nederland klaarstaat om aanvullende hulp te leveren.

De middelen waar volgens Egypte de meeste behoefte aan is, zoals materialen voor traumachirurgie, heeft de Nederlandse overheid niet zelf op voorraad.

Het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport onderzoekt of ze elders in Nederland wel te vinden zijn. Ook andere Europese landen kijken of zij materialen hebben die Egypte nodig heeft.