Een formatie zoals na de Tweede Kamerverkiezingen van 2021, dat wil iedereen in de politiek deze keer voorkomen. Een diepe vertrouwenscrisis leidde toen tot een formatierecord van 299 dagen. De verkiezingen zijn pas over een maand, toch zijn veel politici al bezig met de periode daarna.

Sommigen pleiten zelfs voor een terugkeer van de koning in het formatieproces. Vanmiddag debatteert de Tweede Kamer om tot nieuwe spelregels en afspraken te komen.

Maar het waren in die formatie van toen natuurlijk niet de spelregels waardoor de vlam in de pan sloeg. Dat was het gevolg van politieke ontwikkelingen, verkeerde inschattingen en fouten.

Zo woedde in het CDA maandenlang een discussie over het partijleiderschap. En werd via een foto van aantekeningen van verkenner Ollongren duidelijk dat in een vroeg stadium over de positie van toenmalige CDA-Kamerlid Omtzigt was gesproken.

Over die kwestie sprak premier en VVD'er Rutte niet de waarheid. D66-partijleider Kaag sprak in het 1-aprildebat de woorden "hier scheiden onze wegen" en Segers van de ChristenUnie zei enkele dagen na het debat niet meer in een nieuw kabinet te willen met Rutte. Later gingen de partijen toch samen in een kabinet zitten onder leiding van premier Rutte.

Dat was allemaal niet gebeurd als niet zo snel na de verkiezingen al zo politiek inhoudelijk was gesproken door de verkenners, denken politici nu. Dat de spelregels duidelijker moeten, vindt ook een commissie op verzoek van de Tweede Kamer.

Ook de Raad van State wil dat en pleit voor een vaste functionaris als verkenner na Tweede Kamerverkiezingen. De eigen vicepresident wordt daarvoor gezien als een geschikte kandidaat.

CDA-Kamerlid Bart van den Brink wil juist een terugkeer van de koning in het formatieproces zoals voor 2012 gebruikelijk was. "Hij is de persoon die boven de partijen staat." Dat leidt tot een betere start van de formatie, vindt hij. "Iedereen kan dan zijn verhaal doen en vertellen hoe hij of zij de verkiezingsuitslag ziet en wat de voorkeur is voor een informateur, zonder dat dat gelijk heel partijpolitiek wordt gemaakt."

De BBB, SGP en de ChristenUnie willen dat ook, maar een meerderheid hangt af van de VVD en de PVV. De VVD neemt het voorstel serieus en geeft een oordeel na het debat. Wat de PVV wil is nog onbekend.

D66-Kamerlid Joost Sneller is tegen. Neutraliteit is met de koning volgens hem ook niet gegarandeerd. "Uit het verleden blijkt ook wel dat er af en toe wat politieke inkleuring was door het staatshoofd." En gemeenteraden tonen volgens hem dat verkenners met wat afstand tot de politiek prima werken.

Of de spelregels echt veranderen, zien we vanmiddag. De Kamer heeft in ieder geval ideeën genoeg: bijvoorbeeld jongeren meer stem geven in het formatieproces (CU), hoorzittingen met bewindspersonen (D66 en Volt), Kamerambtenaren als ondersteuning (D66) en een maximale termijn aan verschillende fases in de formatie (Omtzigt, Ja21 en Volt).

En anders blijft het bij het oude, ietwat rommelig proces. Uiteindelijk heeft dat toch nog altijd een nieuw kabinet opgeleverd.

De toeslag op plastic wegwerpbakjes en andere regels om het weggooien van plastic terug te dringen, zijn niet te handhaven, fraudegevoelig en niet goed uitvoerbaar. Dat zegt de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) tegen de NOS.

De inspectie kwam al tot deze conclusie nog voor de toeslag vorig jaar juni werd ingevoerd, blijkt uit de zogeheten HUF-toets. Tot voor kort was die toets niet openbaar. Ondanks het negatieve oordeel van de inspectie ging het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat toch over tot invoering. Sindsdien zijn de zorgen van de ILT niet verminderd. "Als we de regelgeving vandaag opnieuw zouden toetsen, dan zouden we een vergelijkbare conclusie trekken."

"Ondernemertje pesten"

De Tweede Kamer wil af van de toeslag. Een Kamermeerderheid steunt het voorstel van de SP om de 'plastictaks' zo snel mogelijk weer af te schaffen. Consumenten gooien de verpakkingen, ondanks de toeslag die ze moeten betalen, nog altijd weg.

De taks leidt niet tot verduurzaming bij producenten, stelt de SP. Ook de VVD, die in het kabinet akkoord ging met de maatregel, wil er nu van af. VVD-Kamerlid Erkens spreekt van "consumentje en ondernemertje pesten".

Het gaat onder meer om de plastictoeslag die per 1 juli betaald moet worden voor bijvoorbeeld koffie-to-go in een wegwerpbeker en het plastic frietbakje bij de snackbar. Doel is om de enorme hoeveelheid plastic in het zwerfafval te verminderen. Elke dag gooien we in Nederland 19 miljoen plastic bekers en voedselverpakkingen weg. Per 2026 moet dat bijna de helft minder zijn.

De inspectie toetste de regels nog voordat ze vorig jaar van kracht werden op handhaafbaarheid, uitvoerbaarheid en fraudebestendigheid. De conclusie was dat de regels zo onduidelijk en ingewikkeld zijn dat ze moeilijk of zelfs onmogelijk zijn om na te leven.

Volgens de ILT neigen de regels naar symboolwetgeving met veel negatieve gevolgen en is het beter om het gebruik van wegwerpplastic simpelweg te verbieden dan met ingewikkelde regels te ontmoedigen. De horeca en milieuorganisaties hadden eerder ook al forse kritiek.

Zo geldt er bijvoorbeeld wel een toeslag op plastic bij afhalen van eten en drinken in wegwerpverpakkingen. Maar die geldt niet als de klant ter plekke eet en drinkt.

De inspectie heeft ook kritiek dat er geen minimumbedrag is vastgesteld. Zo zijn er horecabedrijven die de toeslag in feite ontwijken door maar één cent in rekening te brengen voor een wegwerpbakje of -beker. De klant wordt daardoor niet geprikkeld een herbruikbare beker mee te nemen.

Bij supermarkten gebeurt hetzelfde. De meeste supers hanteerden aanvankelijk een toeslag van 5 cent die ten koste ging van de eigen winstmarge, en hebben die inmiddels verlaagd naar het symbolische bedrag van 1 cent.

Daarbij leidt de taks tot "een enorme last" voor alle bedrijven die de regels moeten naleven en is er kritiek op het gebrek aan voorlichting door de overheid. Zo wisten maar weinig snackbars en andere afhaalzaken vlak voor de invoering van de taks wat ze te wachten stond.

De inspectie spreekt, alles bij elkaar, van een onmogelijke taak, ook omdat op bijna een half miljoen bedrijven en instellingen toezicht moet worden gehouden. "Te groot en divers", concludeert de Inspectie.

In een reactie zegt het ministerie zich te beraden op de motie die door de Tweede Kamer is aangenomen.

Het kabinet wil vasthouden aan de toeslag op plastic. Volgens demissionair minister Jetten van Klimaat hebben ondernemers de extra inkomsten nodig om er alternatieven voor de plastic bakjes en wegwerpbekers van te betalen.

Er komt waarschijnlijk toch een nationale verbruikersbelasting op e-sigaretten. Demissionair staatssecretaris Van Ooijen van Volksgezondheid zei tot nu toe dat het kabinet wil wachten op een Europese regeling voor accijns op de bij jongeren populaire 'vapes', maar in de Tweede Kamer zei hij dat dat proces "te traag verloopt". "Ik ben het punt genaderd dat ik denk dat een nationale heffing beter is."

Omdat het kabinet demissionair is vindt hij het lastig om zelf het initiatief te nemen voor zo'n nieuwe belasting. Maar als de Tweede Kamer de opdracht geeft, zal het kabinet daar niet voor gaan liggen, zei hij op vragen van CDA-Kamerlid Anne Kuik. "Dan kan je je demissionaire bescheidenheid en terughoudendheid laten varen", aldus Van Ooien.

Kuik denkt dat er wel een meerderheid voor is. Naast het CDA willen in ieder geval ook GroenLinks/PvdA, D66, ChristenUnie en Partij voor de Dieren het gebruik van de e-sigaret duurder maken. Kuik wil zo snel mogelijk met een wijzigingsvoorstel komen om het te regelen.

Een heffing moet jongeren ontmoedigen om te beginnen met het roken van e-sigaretten met allerlei smaakjes. Uit onderzoek blijkt dat een op de vijf jongeren afgelopen jaar een elektronische sigaret heeft gebruikt. De 'vapes' zijn niet onschuldig, want er zit ook nicotine in. Het gevaar bestaat dan ook dat gebruikers makkelijker beginnen met het roken van gewone sigaretten.

Nu is vapen nog goedkoper dan het roken van sigaretten, rekende Kuik voor. Ze toonde zich ingenomen met de toezegging van Van Ooijen. Die waarschuwde wel dat het "best nog even" zal duren voordat de accijns zal zijn ingevoerd, ook als de Kamer zelf het initiatief neemt. Een zorgvuldige invoering kost enige tijd, maar het gaat waarschijnlijk wel sneller dan de Europese route. Een besluit van de Europese Commissie wordt niet eerder dan in 2025 verwacht.

Ondertussen gaat vanaf 1 januari aanstaande wel een verbod gelden op e-sigaret-smaakjes als passievrucht en stroopwafel. Alleen e-sigaretten met tabakssmaak mogen dan nog worden verkocht in tabakszaken. Door verkoop via internet gaat ook een streep. Van Ooijen erkende dat het online verkoopverbod wel moeilijk te handhaven is.

Demissionair minister Yesilgöz van Justitie vindt het onbegrijpelijk dat iemand die is veroordeeld voor het lidmaatschap van een terroristische organisatie een verklaring omtrent het gedrag (vog) heeft gekregen, waardoor ze bij Vluchtelingenwerk Nederland in dossiers van vluchtelingen kon kijken.

In de Tweede Kamer zei Yesilgöz dat ze veel vragen heeft over heeft hoe dat is gegaan. Ze voegde eraan toe dat dit eigenlijk het terrein is van haar collega Weerwind voor Rechtsbescherming. Maar als het aan haar ligt, wordt het "beleidskader" voor mensen die voor dit soort misdrijven zijn veroordeeld heroverwogen.

Yesilgöz deed haar uitspraken in het vragenuur in de Tweede Kamer. Veel Kamerleden spraken hun grote verbazing uit over de gang van zaken.

De NOS berichtte vanochtend dat Vluchtelingenwerk een jaar lang een medewerker heeft gehad die in 2019 tot 30 maanden cel was veroordeeld (waarvan tien voorwaardelijk) voor lidmaatschap van de terroristische organisatie Islamitische Staat (IS). Ondanks haar veroordeling kreeg ze een vog. Die verklaringen worden afgegeven door screeningsautoriteit Justis, die valt onder het ministerie van Justitie.

Vluchtelingenwerk zegt onlangs op de hoogte te zijn gesteld van het verleden van de vrijwilliger en dat de organisatie daarna de samenwerking met de vrouw heeft stopgezet.

Yesilgöz wil Vluchtelingenwerk helpen om te kijken of door het inschakelen van de veroordeelde vrouw gevaren zijn ontstaan. Ze biedt daarvoor hulp aan van experts van het Landelijk Steunpunt Extremisme. Weerwind komt binnenkort met een brief met meer details.

Het vragenuur kreeg een beetje het karakter van een verkiezingsdebat. Yesilgöz, niet alleen minister, maar ook lijsttrekker van de VVD, was naar de Kamer geroepen door het Kamerlid Omtzigt. Die is nu lid van een eenmansfractie, maar hij is ook lijsttrekker van NSC, een partij die het goed doet in de peilingen.

Omtzigt wilde weten of er nog meer veroordeelde terroristen een vog hebben gekregen. "Hoe ga je dit aan jongeren uitleggen, aan wie stages worden geweigerd als ze één keer een winkeldiefstal hebben gepleegd?"

Omtzigt had het ook over een kandidaat op de NSC-lijst, die jezidi-vluchteling is. Volgens Omtzigt wordt die kandidaat bedreigd, maar stuurt de politie hem weg als hij aangifte wil doen. Yesilgöz zei dat zij niet moet worden "weggezet" alsof dat haar niet raakt en alsof ze zich hier niet voor wil inspannen. "Mijn nummer is ook bekend en dit hoeft niet te wachten tot de mondelinge vragen."

PVV-lijsttrekker Wilders vindt de gang van zaken rond de ex-medewerker van Vluchtelingenwerk een "ongekende schande". Hij verwees ook opnieuw naar Soumaya Sahla, die in het verleden is veroordeeld voor lidmaatschap van een terroristische organisatie en verboden wapenbezit.

Volgens Wilders heeft de VVD haar aangesteld als adviseur. Yesilgöz zei daarover dat de vrouw zich wel kon inschrijven bij een netwerk van de partij, maar dat zij geen officieel adviseur van de VVD is of van haar. De minister voegde er wel aan toe dat ze de ongerustheid van Wilders snapt.

Een meerderheid in de Tweede Kamer pleit voor een "recht op begrijpelijke taal". D66, VVD, GroenLinks-PvdA, CDA en ChristenUnie willen dat in de wet komt dat de overheid zich begrijpelijk moet uitdrukken. Dat plan wordt door meer partijen gesteund.

D66-Kamerlid Teunissen wijst erop dat veel Nederlanders het vertrouwen in de overheid verliezen. "Het is aan de politiek om het vertrouwen te herstellen en dat begint met elkaar kennen en begrijpen. De communicatie van de overheid moet voor iedereen toegankelijk zijn."

Binnen de overheid wordt al jaren aandacht besteed aan het gebruiken van begrijpelijke taal. Er zijn richtlijnen, waarin staat dat de overheid herkenbaar en transparant moet zijn voor de burgers. En er worden op allerlei niveaus cursussen over gegeven aan ambtenaren.

Maar nog steeds hebben veel mensen moeite om te snappen wat overheidsinstanties met een bepaalde uiting bedoelen. Vorige week was er een actie bij een vergadering van Provinciale Staten in Overijssel. Daar lieten mensen op de publieke tribune een belletje rinkelen als ze een moeilijk woord hoorden.

De Kamerleden willen dat door het recht op begrijpelijke taal in de wet te zetten voor gemeenten, provincies, ministeries en uitvoeringsinstanties de vrijblijvendheid verdwijnt. Het kabinet zou daarvoor met een wetsvoorstel moeten komen.

Het Rijk moet op zoek naar grote locaties waar na 2030 minstens 3000 woningen kunnen worden gebouwd. In totaal moeten er nog eens zo'n miljoen woningen bij komen, zegt demissionair minister De Jonge in De Telegraaf. Er wordt onder meer gekeken naar het gebied tussen Groningen en Assen, de regio Eindhoven, Zuid-Limburg en de Stedendriehoek Apeldoorn, Deventer, Zutphen.

De Jonge zegt dat er voor 2030 waarschijnlijk nog eens 300.000 woningen kunnen worden gebouwd op de zeventien grote locaties in de meest verstedelijkte gebieden in Nederland, die het kabinet al voor ogen had. Maar hij waarschuwt dat dit niet genoeg is.

Hij wijst erop dat de totale 'woningopgave' in de periode voor 2030 is om 981.000 woningen te bouwen en voegt daar in de krant aan toe dat er in de tien jaar daarna waarschijnlijk ongeveer evenveel bij moeten komen.

Hij vindt het noodzakelijk om nu al op zoek te gaan naar goede locaties en zal daar in zijn Nota Ruimte, die volgend jaar zal verschijnen, nader op ingaan.

De minister schrijft in een brief aan de Tweede Kamer dat er nu een tekort is van 400.000 woningen. Volgens het CBS groeit het aantal inwoners van Nederland mogelijk van 17,8 miljoen nu tot 19,6 of zelfs 20,6 miljoen in 2050. Als er geen grip komt op migratie, aldus De Jonge, zou het zelfs 22 miljoen kunnen worden.

Tweede Kamerlid Kauthar Bouchallikht heeft zich teruggetrokken van de kandidatenlijst van GroenLinks/PvdA voor de verkiezingen van komende maand. Ze vindt dat haar partij GroenLinks de afgelopen week te weinig aandacht heeft geschonken aan de context van het Palestijns-Israëlische conflict, schrijft ze in een bericht op Instagram. "Dit is niet meer de partij waar ik Kamerlid voor wil zijn."

"Deze 'oorlog' is niet plots begonnen, hij is al 75 jaar bezig", schrijft ze. "Juist nu is het moment voor context. Context is namelijk geen ontkenning van de afschuwelijke daden door Hamas afgelopen weekend. Context is het erkennen waar die vandaan komen, namelijk het handelen van de Israëlische regering, ook tegen de zin van vele Israëliërs en joodse mensen in."

Bouchallikht schrijft dat ze afgelopen week verschillende gesprekken heeft gevoerd binnen de fractie en partij over onderwerpen die ze miste, zoals de Nakba, maar vond die "niet constructief". "Partijdemocratie was op sommige momenten ver te zoeken. En dat terwijl onze leden juist op dit punt altijd vocaal zijn geweest en er ruimte voor was."

Bouchallikht kwam in 2021 met voorkeursstemmen in de Tweede Kamer en stond op plek 17 op de lijst van GroenLinks/PvdA voor de verkiezingen van komende maand. Aangezien de Kiesraad de partijlijsten al heeft vastgesteld, kan ze daar niet vanaf worden gehaald. Als Bouchallikht wordt verkozen, zal ze naar eigen zeggen haar plaats afstaan aan de volgende op de lijst.

De opstelling van GroenLinks/PvdA in het Palestijns-Israëlische conflict kwam gisteren ook aan de orde in het gezamenlijke partijcongres. Voorafgaand daaraan uitten zo'n honderd leden van GroenLinks hun ongenoegen. Ze vonden dat lijsttrekker Timmermans en fractievoorzitter Klaver te eenzijdig het geweld van Hamas veroordeelden en hun steun voor Israël uitspraken. Dat wilden ze in een motie veroordelen maar in overleg met het bestuur trokken ze hun motie in en kwamen ze gezamenlijk tot een nieuwe genuanceerde motie. Die voorziet nog altijd in een scherpe veroordeling van de bloedige aanval van Hamas, maar vraagt tegelijkertijd aandacht voor de situatie van de Palestijnse bevolking.

In het programma Buitenhof wees lijsttrekker Timmermans vanmiddag nog eens op die motie. "96 procent van het congres heeft die gesteund." Timmermans zei verder het besluit van Bouchallikht te respecteren. Op de vraag wat hij tegen de kiezers van de partij zegt, zei Timmermans dat "bij ons openlijk alle aspecten van de gruwelijke situatie besproken kunnen worden" en dat de partij daar mee doorgaat.

GroenLinks-fractievoorzitter Klaver schrijft in een reactie dat het besluit van Bouchallikht hem verrast en verdrietig stemt. "Ik heb het een voorrecht gevonden om met je samen te werken de afgelopen jaren. Dit is jouw besluit en dat respecteer ik. Je bent een voorbeeld voor velen en dat blijf je", aldus Klaver.

Bouchallikht reageerde daarop met een geel hartje. Op sociale media meldde ze dat ze nog wel op GroenLinks/PvdA zal stemmen, "omdat ik nog altijd geloof dat dat beter voor Nederland is".

Ze zijn klaar om te gaan regeren en "grote veranderingen" door te voeren, de samenwerkende partijen GroenLinks en PvdA. Vooral de aanpak van de klimaatcrisis en het eerlijker verdelen van de lasten daarvan. Iedereen die niet wil meedoen aan het eerlijker delen krijgt volgens partijleider Timmermans "met ons te maken".

Als het aan Timmermans ligt komt een nieuw kabinet straks binnen honderd dagen met een nieuwe nationale "green deal" om dorpen en steden te vergroenen en de industrie duurzamer te maken. "Het KNMI drukte ons afgelopen week weer met de neus op de feiten, de gevolgen voor ons land zullen enorm zijn. We kunnen de aanpak van de klimaatcrisis niet langer laten haperen."

Uit alles blijkt dat de samenwerkende partijen het groots willen aanpakken en een nieuwe factor van betekenis willen zijn. In het afgehuurde Rotterdamse Ahoy zijn bijna vijfduizend leden bijeengekomen om het verkiezingsprogramma vast te stellen. Sinds het historische CDA-congres in 2010 in de Rijnhal in Arnhem werd een partijcongres niet meer zo druk bezocht.

In zijn speech spreekt Timmermans van een historisch moment. "Zo veel mensen schouder aan schouder, Zoveel energie. Vandaag laten we de kracht van samenwerking zien." Dat de samenwerking kiezers aanspreekt is in peilingen ook terug te zien: daarin lijkt GroenLinks/PvdA verwikkeld in een nek-aan-nekrace om de koppositie met de VVD en NSC, de partij van Pieter Omtzigt.

In de aanloop naar het congres werd die eensgezindheid binnen de partij nog wel op de proef gesteld. De aanval op Israël van Hamas en de reactie daarop van Israël leverden de afgelopen dagen spanningen op in de achterban. Leden van GroenLinks vonden dat partijleider Timmermans en fractievoorzitter Klaver te eenzijdig het geweld van Hamas veroordeelden en hun steun voor Israël uitspraken.

Een motie waarin door 102 kritische leden werd opgeroepen afstand te nemen van de scherpe veroordelingen van Hamas en een meer kritische houding naar Israël in te nemen was in de maak. Het bestuur ging met de leden om tafel en gezamenlijk werd een nieuwe motie opgesteld.

De verklaring voorziet nog altijd in een scherpe veroordeling van de bloedige aanval van Hamas, maar vraagt tegelijkertijd aandacht voor de situatie van de Palestijnse bevolking. Ook in zijn speech ging Timmermans daarop in.

De leden stemden vandaag in met het verkiezingsprogramma. Zo moet er een minimumloon van 16 euro per uur komen en eind worden gemaakt aan nul-uren- en oproepcontracten. De leden bedongen het minimumloon bovendien in één keer moeten worden verhoogd en niet stapsgewijs zoals aanvankelijk in het programma stond. Verder moet de belasting voor werkenden met een laag en middeninkomen omlaag en wil de partij een miljonairsbelasting.

De leden wijzigden het programma ook nog op enkele andere punten: zo wil een meerderheid op termijn de monarchie afschaffen. Indieners van het voorstel noemen die verouderd. Ze spraken van een "symbool van ongelijkheid" en wijzen op de miljoenen die elk jaar naar het koningshuis gaan. Dat geld zou beter kunnen naar mensen die het harder nodig hebben, aldus de indieners van het plan.

Timmermans zegt in een reactie de congresuitspraak te respecteren, "maar ik moet u eerlijk bekennen, dat komt niet bovenaan mijn prioriteitenlijstje".

Verder wil de partij de fossiele subsidies afschaffen en pleit voor een "isolatieoffensief" voor alle huizen waarbij mensen met lage en middeninkomens voorrang krijgen, zodat hun lagere energierekening een positief effect heeft op hun besteedbaar inkomen. Een ov-kaart voor de daluren moet iedereen uit de spits en de auto krijgen. Ook wil de partij af van het woord woningmarkt. "Wonen is een recht."

De Europese Green Deal is volgens Timmermans een raamwerk dat verder "nationaal moet worden ingevuld door vergroening van steden en dorpen, herstel van de natuur, en verduurzaming van de industrie".

Timmermans zei het bij zijn eerste speech als nieuwe leider in augustus ook al: om alle veranderingen mogelijk te maken is aan te macht komen onvermijdelijk. Volgens Timmermans is het daarbij van groot belang dat de nu samenwerkende partijen zich "bij het bouwen aan alle plannen niet tegen elkaar laten uitspelen".

"Want vergis je niet: er zijn krachten die dat zullen blijven proberen. Die zullen blijven zeggen dat het de 'groenen versus de rooien' is. En jullie weten het: het is lariekoek. De sociale strijd en de strijd voor het klimaat gaan hand in hand."

De leden van GroenLinks en PvdA willen de afschaffing van de monarchie in het verkiezingsprogramma opnemen. Op een congres in Rotterdam stemde een meerderheid van ruim 52 procent voor aanvulling van het programma met die strekking.

Indieners van het voorstel noemen de monarchie en bijbehorende erfopvolging verouderd. Ze spreken van een "symbool van ongelijkheid" en wijzen op de miljoenen die elk jaar naar het koningshuis gaan. Dat geld zou beter kunnen naar mensen die het harder nodig hebben, aldus de indieners van het plan.

"Het koningshuis kost een hoop maar je hebt er niets aan", zei een spreker op het congres. "Talenten zouden de juiste papieren moeten zijn, niet je afkomst", zei een andere spreker.

Ook het NSDAP-verleden van prins Bernhard en het koloniale verleden - waaraan het koningshuis volgens een recent onderzoek een groot deel van het vermogen te danken heeft -kwamen aan de orde.

Niet iedereen van de achterban van de partijen vindt het afschaffen van de monarchie een goed plan. Zo haalden sommigen de symbolische functie van het koningshuis aan. En ook een republiek is "niet altijd zaligmakend", aldus een spreker.

Het afschaffen van de monarchie stond niet in het verkiezingsprogramma van de samenwerkende partijen GroenLinks en PvdA. Er stonden wel voorstellen in waarin koning Willem-Alexander alleen een ceremoniële functie krijgt en daarnaast belasting moet gaan betalen.

De schrijvers van het programma vonden die voorstellen ver genoeg gaan, maar de leden van de partijen stemden dus voor een 'parlementaire republiek' in het verkiezingsprogramma.

Partijleider Timmermans zegt in een reactie de congresuitspraak te respecteren, "maar ik moet u eerlijk bekennen, dat komt niet bovenaan mijn prioriteitenlijstje".

Er doen uiteindelijk 26 partijen mee aan de verkiezingen op 22 november. Afgelopen maandag hebben 29 partijen hun kandidatenlijsten ingeleverd, maar er zijn er drie afgevallen omdat de Kiesraad fouten heeft geconstateerd.

De Kiesraad heeft de kandidatenlijsten vandaag vastgesteld en de volgorde van de partijen op het stembiljet bepaald. Dat gebeurde in een openbare zitting.

Nieuw Sociaal Contract, de partij van Pieter Omtzigt, die het goed doet in de peilingen, komt op plaats 19 op het stembiljet. Dat komt doordat de partij nu nog geen zetel in de Tweede Kamer heeft. De volgorde van de nieuwkomers is bij loting bepaald.

De Kiesraad constateerde begin deze week dat er vijftien fouten waren gemaakt bij het inleveren van de kandidatenlijsten. De meeste waren voor de definitieve vaststelling vandaag hersteld.

De Kieskring bepaalde echter dat Jezus Leeft, de Partij voor Ontwikkeling en een blanco lijst onder aanvoering van G. Sterenborg afvallen omdat zij onvoldoende ondersteuningsverklaringen hebben verzameld. Op deze partijen kan dus niet gestemd worden.

Ook is besloten dat niet alle partijen in alle kieskringen in Nederland meedoen. Die partijen staan achteraan op het stembiljet.

GroenLinks en PvdA hebben voor het eerst een gezamenlijke lijst ingeleverd. Zij komen op het stembiljet te staan als GroenLinks / Partij van de Arbeid (PvdA).

Bij de vorige Tweede Kamerverkiezingen deden er 37 partijen mee. Dat waren er dus elf meer dan nu.

Het demissionaire kabinet wil voorkomen dat de situatie in Israël en Gaza "regionaal escaleert" en bepleit humanitaire toegang tot Gaza. Demissionair premier Rutte, die niet bij de ministerraad was vanwege een bezoek aan Oekraïne, sprak vandaag onder anderen met koning Abdullah van Jordanië. Rutte noemde het "van groot belang dat onschuldige inwoners van Gaza toegang kunnen krijgen tot voedsel, water en medische zorg".

Hij benadrukte dat Israël het volste recht heeft zich te verdedigen en op te treden tegen "de verschrikkelijke terreur van Hamas, waarbij zelfverdediging samengaat met proportionaliteit en humanitair oorlogsrecht".

Vicepremier Van Gennip, die vandaag de vergadering van het kabinet voorzat, noemde de situatie in Israël en Gaza zorgwekkend. Op haar persconferentie gebruikte zij soortgelijke woorden als Rutte over zelfverdediging en proportionaliteit en voegde eraan toe: "Wat je te allen tijde wilt voortkomen, zijn burgerslachtoffers. Elk burgerslachtoffer is er een te veel."

Of Israël zich houdt aan de regels van het oorlogsrecht, kun je volgens het kabinet "nu niet vanuit een stoel hier beoordelen". Van Gennip: "Of dat uiteindelijk het geval is, is aan een onafhankelijk onderzoek."

Demissionair minister Bruins Slot van Buitenlandse Zaken had het na de vergadering van het kabinet over het belang van een "humanitaire corridor" naar Gaza. Ze heeft daar Israël op aangesproken en ze heeft ook Egypte gevraagd ruimte te maken om goederen naar Gaza te brengen.

Ook zij benadrukte dat Israël na de terroristische aanslagen van Hamas het recht op zelfverdediging heeft, en dat dat recht staat of valt met "internationaalrechtelijk goed optreden".

Ook demissionair minister en VVD-lijsttrekker Yesilgöz zei niet te kunnen beoordelen of de oproep van Israël om mensen in Gaza aan te sporen van het noorden naar het zuiden te gaan proportioneel is, "zeker niet vanuit hier en in mijn rol." "Hoe dat precies moet en hoe zij dat inrichten, is uiteindelijk aan hen."

Demissionair minister en D66-lijsttrekker Jetten vindt dat onvoorwaardelijke steun voor Israël er goed mee kan samengaan dat "2 miljoen mensen die geen kant op kunnen de komende tijd kunnen rekenen op humanitaire hulp vanuit de internationale gemeenschap".

Hij reageerde ook op de oproep van Israël aan inwoners in Gaza om binnen 24 uur van het noorden naar het zuiden te reizen. Het lijkt hem "eigenlijk onmogelijk" dat 1 miljoen mensen zich in zo'n korte tijd binnen Gaza moeten verplaatsen. De D66-lijsttrekker vindt dat je ook moet luisteren naar de waarschuwingen van de Verenigde Naties.

Buitenlandwoordvoerder Piri van GroenLinks-PvdA maakt zich grote zorgen over de "catastrofale situatie in Gaza". Zij gaat verder in haar reactie dan leden van regeringspartijen. Volgens haar moeten de EU en Nederland Israël oproepen "te stoppen met collectief straffen van inwoners van Gaza, omdat dit indruist tegen het humanitair oorlogsrecht". Volgens GroenLinks-PvdA moet het kabinet aandringen op spoedoverleg binnen de EU.

SP-leider Marijnissen vindt dat Hamas keihard moet worden aangepakt voor diens "afschuwelijke terreur". Maar ze zei ook dat "het bombarderen van een weerloze bevolking niet de oplossing is". Volgens haar moet de geweldsspiraal worden doorbroken en moet "het vermoorden van onschuldige burgers, Israëlisch en Palestijns, stoppen".

NSC-lijsttrekker Omtzigt zegt dat Israël het recht heeft om zich te verdedigen na de terroristische aanvallen van Hamas. "Het moet zich daarbij aan het internationaal humanitair recht houden. Het is goed dat bondgenoten van Israël het land op dit moment daar op wijzen."

De Tweede Kamer wil dat demissionair minister Adema morgen in Brussel alsnog tegen het toestaan van het omstreden middel glyfosaat stemt. Een meerderheid steunt een soort motie van treurnis van D66, GroenLinks-PvdA en de Partij voor de Dieren. Daarin wordt Adema "met klem" gevraagd om naar de wens van de Kamer te luisteren.

De Europese Unie neemt morgen een besluit over het nog eens tien jaar toestaan van glyfosaat. Dat is het belangrijkste bestandsdeel van verschillende bestrijdingsmiddelen die in de landbouw worden gebruikt.

Adema liet deze week weten dat Nederland niet voor of tegen zal stemmen, maar zich van stemming zal onthouden. Dat is tegen de wens van de Tweede Kamer, die in meerderheid wil dat Adema het middel met zoveel woorden afkeurt.

In de motie wordt gewezen op het mogelijke verband tussen glyfosaat en de ziekte van Parkinson. De ondertekenaars stellen dat het aan de politiek is om rekening te houden met de gezondheidsrisico's waar "vanuit de wetenschap" voor wordt gewaarschuwd.

Adema ontraadde de motie gisteren. Hij legde eerder deze week uit dat hij de zorgen van de Kamer over glyfosaat begrijpt, maar dat hij tegelijkertijd wil wachten op de uitkomst van nieuw onderzoek naar de gezondheidsrisico's.

Maar de initiatiefnemer van de motie, D66-Kamerlid Tjeerd de Groot, denkt dat de minister niet nogmaals de wens van de Kamer naast zich neer zal leggen. "Ik ken hem, hij heeft het hart op de goede plaats."

De Groot noemt de motie die nu is aangenomen een "dringende oproep". "De minister is demissionair, maar de Tweede Kamer is dat niet, die is nog volop in bedrijf. Dit is dan ook een serieus signaal."

Bij de stemming morgen in Europa is een meerderheid van ten minste vijftien EU-lidstaten nodig om het gebruik van glyfosaat toe te staan of tegen te houden. Die landen moeten samen 65 procent van de Europese bevolking vertegenwoordigen.

Bij de vorige stemming over glyfosaat, in 2017, stemden achttien lidstaten voor, waaronder Nederland.

De Raad van State vindt het een goed idee als de Tweede Kamer de functie van verkenner bij een kabinetsformatie toekent aan een vast ambt. Uit een advies op verzoek van de Tweede Kamer blijkt dat de Raad een voorkeur heeft voor zo'n vaste functionaris, in plaats van bij elke verkiezingen een persoon aanwijzen die de eerste fase van de formatie in goede banen moet leiden.

De vicepresident van de Raad van State lijkt daarvoor het meest geschikt, staat in het advies. In het verleden speelde die al een adviserende rol in formaties.

Sinds de koning geen formele rol meer heeft bij de kabinetsformatie, benoemt de Tweede Kamer kort na de verkiezingen een of meer verkenners. Dat zijn meestal (oud)-politici van de grootste partijen, die het politieke landschap in kaart moeten brengen. Ook moeten ze voor rust zorgen en een gelijk speelveld creëren voor alle partijen, ook de kleinere en partijen die nieuw zijn in de Kamer.

Aan dat laatste ontbrak het bij de laatste formatie in 2021, bleek uit een evaluatie. De verkenners Jorritsma (VVD) en Ollongren (D66) leken al bezig met de onderhandelingen. Ze moesten het veld ruimen, nadat de notitie over Pieter Omtzigt ("functie elders") openbaar was geworden toen Ollongren op het Binnenhof werd gefotografeerd met haar papieren in de hand.

Er is behoefte aan duidelijkere spelregels tijdens de verkenningsfase, constateert de Raad van State. Van tevoren moet duidelijk zijn waar de taak van verkenner wordt belegd. Er zijn twee opties: bij een persoon of bij een vaste functionaris. allebei is staatsrechtelijk verdedigbaar. De keuze is aan de Tweede Kamer.

Als de Kamer kiest voor het aanwijzen van een persoon, dan moet dat iemand zijn met voldoende afstand tot de dagelijkse politiek, staat in het advies. En het moet gebeuren aan de hand van vaste criteria. Maar het risico blijft dat voor veel mensen onduidelijk blijft waarom juist die persoon het meest geschikt is en is aangewezen. En daarmee komt het gelijk speelveld in gevaar.

Daarom kan de Raad van State "zich goed voorstellen" dat de Kamer de functie van verkenner toekent aan een vast ambt, zoals de voorzitter van de Eerste Kamer of de vicepresident van de Raad van State. Maar ook aan die functionarissen kleven nadelen, omdat ze meestal ook een politieke kleur hebben.

De Raad van State gaat niet in op de mogelijkheid om de verkennersfunctie te beleggen bij de koning. Partijen als het CDA en de SGP in de Tweede Kamer vinden dat een goed idee, maar een meerderheid ziet geen rol meer voor het staatshoofd in de kabinetsformatie.

Volgende week debatteert de Tweede Kamer over de begroting van het ministerie van Binnenlandse Zaken. Daar zullen het advies van de Raad van State en de aanstaande verkiezingen aan de orde komen.

Vliegen moet duurder worden zodat we minder in het vliegtuig stappen, schrijven veel partijen in hun verkiezingsprogramma's. Maar hoe je dat voor elkaar moet krijgen, daar zijn verschillende ideeën over. Hoe duur worden tickets en wie kan er straks nog vliegen?

Op dit moment betaalt iedereen 26,33 euro belasting, of 'vliegtaks', per ticket. Dit bedrag geldt voor alle bestemmingen: goedkope (en dus korte) vluchten worden relatief zwaarder belast dan dure (en dus lange) vluchten. Passagiers die overstappen op Schiphol en vrachtvliegtuigen betalen deze belasting niet.

Veel partijen willen meer belasting heffen op vliegen, behalve JA21, PVV, FvD, BBB en BVNL. Denk en NSC hebben nog geen verkiezingsprogramma en 50Plus zegt er niets over.

De VVD wil zich bijvoorbeeld inzetten op een Europese kerosinebelasting. Daar zijn bijna alle pro-vliegtakspartijen voor, behalve de SP. Op dit moment betaalt de luchtvaart nog geen btw of accijns over brandstof.

De SGP ziet liever een belasting op korte vluchten, net als D66 en ChristenUnie. Maar die laatste partij gaat, samen met de SP en GroenLinks/PvdA, nog een stapje verder met een zogenoemde progressieve vliegbelasting: hoe vaker je vliegt, hoe meer belasting je betaalt. Een andere maatregel die vaker wordt voorgesteld is de afstandsafhankelijke belasting: hoe langer de afstand, hoe hoger de belasting. Daar pleiten Volt, D66 en wederom de ChristenUnie voor.

Belastingvrijstelling opheffen

Stefan Grebe van onderzoeks- en adviesbureau CE Delft heeft in opdracht van de overheid onderzoek gedaan naar het effect van verschillende vliegbelastingen.

Zo zou een accijns van 50 cent per liter op kerosine, vergelijkbaar met de belasting op andere brandstoffen, leiden tot gemiddelde ticketprijsverhogingen van ongeveer 10 tot 15 procent. Daarnaast zou ook btw van 9 procent geheven kunnen worden, net als bij treinkaartjes. "Als de vrijstellingen van de accijns en de btw allebei opgeheven zouden worden, hebben we het over een prijsstijging van een kwart", aldus Grebe.

Maar de invoering van de kerosinebelasting is ingewikkeld omdat er internationale luchtvaartverdragen moeten worden aangepast. Daardoor is het op korte termijn waarschijnlijk niet haalbaar, zegt Grebe.

Lange vluchten zwaarder belasten

De afstandsafhankelijke belasting is vergelijkbaar met de kerosinebelasting, voor beide geldt dat de belasting toeneemt naarmate je meer kilometers maakt. Met het invoeren van de afstandsbelasting heeft een luchtvaartmaatschappij niet de optie om in een ander land goedkoper te tanken. Aan de andere kant: met een kerosinebelasting wordt de luchtvaart gestimuleerd om duurzame brandstoffen te gebruiken. Dat is niet per se het geval als er belasting wordt geheven op de gevlogen afstand.

Welk prijseffect een afstandsafhankelijke belasting zou hebben, is een politieke keuze. Een van de opties is volgens Grebe het gelijktrekken van de belasting voor korte en lange afstanden. Bij een goedkoop Europees vliegticket van 100 euro is de huidige belasting van 26 euro nu al zo'n 25 procent, terwijl het voor een lange vlucht van 1000 euro slechts 2,5 procent is. Als die percentages gelijk zouden worden getrokken, zou er een belasting van 250 euro op een langeafstandsvlucht zitten.

Sociale ongelijkheid tegengaan

De derde optie is de 'veelvliegersbelasting'. 8 procent van de Nederlanders is verantwoordelijk voor meer dan 40 procent van alle vluchten en mensen met een hoog inkomen vliegen vaker dan mensen met een laag inkomen.

Voor het klimaat maakt het niet uit wie er veel vliegt, maar sommige partijen willen sociale ongelijkheid tegengaan. Grebe: "Reizigers die veel vliegen hebben vaak een hoog inkomen en/of reizen zakelijk. Er is dus een hogere prijsprikkel nodig om het aantal vliegreizen van deze passagiers te reduceren."

Milieudefensie stelt bijvoorbeeld voor om een snel oplopend tarief in te stellen: 40 euro voor een eerste vlucht, 80 voor een tweede, 160 voor een derde en 320 euro of meer vanaf de vierde vlucht in een jaar tijd.

Internationale maatregelen

Bij eventuele invoering van (een van deze) maatregelen wordt vliegen vooral minder vanzelfsprekend, denkt Grebe. De afstandsafhankelijke belasting is voor het milieu het effectiefst, want lange vluchten zijn het vervuilendst. Maar ook de andere belastingen leiden tot minder vliegen, blijkt uit onderzoek van CE Delft.

Hoeveel minder is afhankelijk van de hoogte van de belasting en ook de capaciteit van vliegvelden en maatregelen in het buitenland. "Bij Nederlandse maatregelen zullen mensen altijd uitwijken naar vliegvelden over de grens. Hoe groter de prijsverschillen zijn, hoe meer weglekeffecten optreden", waarschuwt Grebe. "Deze kunnen worden voorkomen door internationale maatregelen."

Het geld dat een hogere vliegbelasting in Nederland zou opleveren moet volgens sommige partijen geïnvesteerd worden in de verduurzaming van de luchtvaart of juist in de verbetering van het treinnetwerk.

Drie Nederlandse Reaper-drones worden vanaf begin volgend jaar ingezet vanuit Roemenië. De onbewapende en onbemande vliegtuigen worden gebruikt om informatie te verzamelen langs de oostgrens van het NAVO-gebied.

"In de context van de Russische aanvalsoorlog richting Oekraïne blijft dat van groot belang", schrijft Defensieminister Ollongren aan de Tweede Kamer.

Volgens Ollongren kunnen de drones in NAVO-verband bijdragen aan het voorkomen van "mogelijke misverstanden en daaraan gekoppelde potentiële escalatie". Het is voor het eerst dat de Nederlandse toestellen in het buitenland worden ingezet.

Voor de inzet, die minimaal zes en maximaal twaalf maanden duurt, zijn 135 defensiemedewerkers nodig. Zo'n veertig van hen gaan naar een luchtmachtbasis in Roemenië om de Reapers te onderhouden. De rest blijft in Nederland voor het besturen van de vliegtuigen en het verwerken van de verzamelde informatie. De kosten voor inzet van de drones zijn 14 miljoen euro voor een jaar, schrijft Ollongren.

Nederland heeft op dit moment vier MQ-9 Reaper-drones en in 2026 komen daar vier nieuwe bij. De Nederlandse drones zijn op dit moment niet bewapend, maar Defensie gaat ze over een paar jaar wel uitrusten met bommen en raketten.

Het Centrum Veilige Sport Nederland (CVSN) mag namen van beschuldigden niet meer verwerken, omdat het registreren van persoonsgegevens in het systeem onrechtmatig was, schrijft sportminister Conny Helder in een Kamerbrief.

In het jaarverslag van CVSN, waar melding kan worden gemaakt van grensoverschrijdend gedrag, matchfixing en doping in de sport, wordt duidelijk dat het om niet geringe aantallen gaat.

In 714 van de in totaal 828 dossiers is de positie van de beschuldigde aangeduid. In 179 dossiers is ook de leeftijd van de beschuldigde ingevuld.

Dat registreren gebeurde volgens Helder terwijl CVSN "niet over een rechtmatige grondslag om bijzondere en strafrechtelijke persoonsgegevens van andere personen dan de melder zelf, zoals beschuldigden en overige betrokkenen, te verwerken".

Tot voor kort gebeurde dat dus nog wel. Sinds 22 september hebben de gebruikers van het systeem, naast het meldpunt zijn dat de sportbonden, geen toegang meer tot de persoonsgegevens van beschuldigden van wangedrag. Die gegevens zijn ook verwijderd uit de oude en lopende dossiers, schrijft Helder.

Melders van wangedrag kunnen nog wel bij het CVSN terecht en hun verhaal doen. Eventueel worden ze doorverwezen naar het tuchtrecht, de politie of hulpverlening. Ze krijgen hierin begeleiding. "Dit laat onverlet dat ik mij toch zorgen maak over de consequenties", aldus Helder.

"CVSN kan nog wel signaleren als binnen een bond, vereniging of sportprogramma meerdere meldingen over een beschuldigde binnen komen, en kunnen dit signaal ook blijven doorgeven." Alleen de naam van de beschuldigde of betrokkenen kan niet meer worden gemeld.

Het CVSN is in 2019 opgericht naar aanleiding van de Commissie de Vries, die onderzoek deed naar seksuele intimidatie en misbruik in de sport. Het NOC*NSF, dat nauw betrokken is bij het CVSN, meldt dat de eerder genoteerde persoonsgegevens van beschuldigden verwijderd zijn uit het systeem

NOC*NSF en het CVSN hebben zich gewend tot de Autoriteit Persoonsgegevens om te overleggen over de mogelijkheid om een tijdelijke vergunning aan te vragen, zodat gegevens van beschuldigden alsnog geregistreerd mogen worden.

"De tijdelijke vergunning zou de periode moeten overbruggen totdat er voorzien is in een wettelijke grondslag. Ter vergelijking: in de zorg en het onderwijs geldt een uitzondering wettelijke waardoor meldpunten in deze sectoren in veel gevallen wel gegevens van beschuldigden mogen registreren. Alleen in de sport lijkt hierin niet voorzien. NOC*NSF is hierover in goed overleg met het ministerie van VWS", staat in de reactie van NOC*NSF en het CVSN.

Dit wordt bevestigd door het ministerie van VWS. In een reactie staat dat het ministerie op 18 augustus van dit jaar geinformeerd is. "Sindsdien is er constant overleg tussen NOC*NSF en VWS om te komen tot een (tussen)oplossing."

VWS zegt ook dat het CVSN/ NOC*NSF zelf verantwoordelijk is "voor de monitoring van de rechtmatigheid van gegevensverwerkingen."

De Autoriteit Persoonsgegevens zegt open te staan voor een adviesgesprek met het CVSN/NOC*NSF. Ook ziet deze instantie de vergunningsaanvraag "graag" tegemoet.

Nieuwe voorstellen van de Europese Commissie om de strijd tegen kinderporno flink op te voeren, stuiten op felle kritiek. Een meerderheid van de Tweede Kamer keerde zich eerder al tegen de plannen. Desondanks is het demissionaire kabinet van plan om die deels te steunen.

De plannen betekenen dat chatdiensten als WhatsApp een bevel kunnen krijgen om verspreiding van kinderporno en mogelijk ook grooming, oftewel het seksueel benaderen van minderjarigen, te monitoren.

De Europese privacytoezichthouders hebben daarover serieuze zorgen, evenals de Nationaal Rapporteur Mensenhandel. Ook de juridische afdeling van de Europese Raad van Ministers zou bedenkingen hebben.

Op dit moment is het zicht op wat in een deel van de chatdiensten gebeurt beperkt, omdat de berichten end-to-end zijn versleuteld. Dat betekent dat bijvoorbeeld WhatsApp, maar ook politie en justitie, geen toegang hebben tot de inhoud van berichten.

Toch wil de Europese Commissie chat-apps kunnen verplichten om te scannen op misbruikmateriaal. Deskundigen zijn het erover eens dat dat alleen kan door chat-apps op telefoons van gebruikers op dat soort materiaal te laten monitoren. Er zou dan een soort "virusscanner" binnen een chat-app moeten draaien, die alarm slaat als er bepaald materiaal wordt aangetroffen. In dat geval gaat het materiaal naar een nieuw Europees anti-kinderpornocentrum voor verder onderzoek.

Die methode, ook wel client side scanning genoemd, is omstreden: eerder noemden computerwetenschappers, onder wie een aantal zeer gerenommeerde cryptografie-experts, dat idee "buitengewoon gevaarlijk".

Volgens de Europese Commissie is wetgeving echter hard nodig, omdat kinderporno op grote schaal wordt uitgewisseld. Op dit moment is de aanpak van kinderporno gestoeld op vrijwilligheid en dat werkt niet goed genoeg, stelt de Commissie.

Demissionair minister Yesilgöz van Justitie en Veiligheid schreef voor het zomerreces aan de Tweede Kamer een kritische motie naast zich neer te leggen en in Europa te pleiten voor gedeeltelijke invoering van de wetgeving. In Europees verband onderhandelen lidstaten momenteel over de inhoud van de wet.

Nederland steunt in die onderhandelingen de minst vergaande versie van monitoring; het blokkeren en rapporteren van kinderporno met behulp van een zwarte lijst, schreef Yesilgöz.

Nederland vindt plannen te ver gaan om met kunstmatige intelligentie grooming op te sporen. Ook lobbyt Nederland tegen gebruik van kunstmatige intelligentie om automatisch beelden van kinderporno te vinden, nog voordat ze op een zwarte lijst staan.

Volgens de minister is het belangrijk dat EU-landen "een volgende slag" kunnen slaan tegen kindermisbruik. Tegelijk schrijft ze dat Nederland erop wil letten dat de grondrechten niet "onevenredig zwaar worden ingeperkt".

Dat vindt ook Kamerlid Queeny Rajkowski van de VVD, een van de vier partijen die in de Kamer wel positief waren over de wet. Volgens haar moet er een einde komen aan de "enorme stroom" aan kinderporno. "Ik ben ervan overtuigd dat we het technisch voor elkaar kunnen krijgen om kinderporno eruit te filteren", zegt ze, waarbij de privacy van anderen "die totaal geen kwaad in de zin hebben" niet moet worden aangetast.

Frederik Zuiderveen Borgesius, een van de vier deskundigen die de Tweede Kamer vanavond over de plannen zullen bijpraten, is echter zeer kritisch, net als de overige experts.

Het opsporen van misbruikmateriaal en grooming-teksten in combinatie met kunstmatige intelligentie gaat gegarandeerd fout, stelt Zuiderveen Borgesius, want kunstmatige intelligentie maakt nu eenmaal fouten. "Stel dat het in één op de duizend gevallen fout gaat, wat al een hele goede score zou zijn", zegt hij. "Dan worden de autoriteiten overstelpt met onschuldige foto's, bijvoorbeeld als je een zwembadfoto naar oma appt."

Ook het blokkeren van bekende kinderpornofoto's is volgens hem problematisch. "Andere landen, ook dictaturen, zullen denken: dit willen wij ook wel." Technisch is er namelijk geen belemmering om de eenmaal ingebouwde "kinderpornoscanner" ook voor andere zaken te gebruiken.

In welke vorm de wet de eindstreep haalt, is onbekend. Bronnen rond de onderhandelingen zeggen tegen de NOS dat er voor verschillende varianten wordt gelobbyd, waarbij Nederland een van de meer terughoudende landen is.

Volgens Rejo Zenger, die namens burgerrechtenorganisatie Bits of Freedom de onderhandelingen nauwgezet volgt, is het de vraag of de onderhandelingen zijn afgerond voordat er nieuwe Europese verkiezingen in juni worden gehouden.

Als de wet er dan is, zijn er nog juridische bedreigingen, zegt jurist Zuiderveen Borgesius. "De chats van honderden miljoenen mensen worden straks gescand om een relatief klein aantal misdadigers op te sporen, hoe erg ook."

Daarmee doet de wetgeving volgens hem denken aan EU-wetgeving om terrorisme te bestrijden door van alle internet- en telecomgebruikers locatie- en gespreksgegevens bij te houden. "Het Europees Hof veegde die wet van tafel, omdat hij buitenproportioneel was."

Er willen in totaal 29 partijen meedoen aan de Tweede Kamerverkiezingen in november, zo heeft de Kiesraad bekendgemaakt. Dat zijn er 12 minder dan het recordaantal dat zich in 2021 bij de Kiesraad meldde.

Of alle 29 partijen ook daadwerkelijk meedoen, is nog niet duidelijk. Bij 15 partijen werden fouten gemaakt, dan wel administratief dan wel met de lijst. Die fouten kunnen nog tot vrijdag hersteld worden. Vervolgens komt de Kiesraad met de definitieve lijsten.

Aanvankelijk waren er 70 partijnamen geregistreerd.

Onder de 29 partijen zijn 13 'nieuwkomers', maar daarbij zitten ook partijen die in 2021 geen zetel behaalden in de Kamer.

Onder de nieuwkomers zitten partijen met al enigszins wat naamsbekendheid, zoals Nieuw Sociaal Contract van Pieter Omtzigt en BVNL van Wybren van Haga. Er zitten ook minder bekende partijen tussen, zoals de Partij voor Basisinkomen, Partij van de Sport en LEF Voor de Nieuwe Generatie.

De zitting op vrijdag, waarin de lijsten worden vastgesteld, is vanaf 17.00 uur te volgen via een livestream.

In de Tweede Kamer is brede steun voor de opstelling van het demissionaire kabinet in de oorlog tussen Israël en Hamas. De meeste partijen spraken uit dat Israël het recht heeft op zelfverdediging na de extreem gewelddadige aanval van de Palestijnse terreurorganisatie.

"Het gaat waarschijnlijk om de grootste moordpartij op Joodse mensen na de Tweede Wereldoorlog", zei demissionair premier Mark Rutte. Hij vindt het ongepast om het nu over het bredere verhaal van de Palestijnse gebieden te hebben, zei hij tegen enkele Kamerleden die over vredesonderhandelingen begonnen.

"Als Nederland zou worden aangevallen door een terroristische organisatie, dan zouden we het toch niet van andere landen accepteren als zij zeggen: 'probeer het eerst met ze uit te praten?'"

Rutte kreeg ook vragen over de aankondiging van Israël dat de Gazastrook wordt afgesloten van water, elektriciteit en voedsel. De Kamer wil dat Nederland Israël houdt aan het humanitair oorlogsrecht. Dat bepaalt dat onschuldige burgers zo veel mogelijk beschermd moeten worden.

In zijn gesprek met de Israëlische premier Netanyahu werd duidelijk dat Israël zich daarvan bewust is, zei Rutte. "Men realiseert zich in Israël dat er een groot onderscheid is tussen de gewone Palestijnen en de terroristen van Hamas." Rutte wil eerst afwachten of en op welke manier Israël het dreigement gaat uitvoeren.

Het kabinet is tegen het stopzetten van de humanitaire hulp aan de Palestijnse gebieden, zoals sommige EU-landen overwegen. De Europese Commissie heeft gezegd dat alle betalingen aan de Palestijnen onmiddellijk worden opgeschort. Daar wordt eerst nog over overlegd tussen de EU-landen.

Ook is er bezorgdheid in de Kamer voor de veiligheid van Joodse Nederlanders, die het nu eng vinden om met een keppeltje over straat te gaan of boodschappen te doen bij Joodse winkels. Rutte zegde toe dat er extra beveiliging is waar en wanneer dat nodig is. Hij spreekt vanmiddag op het Catshuis met vertegenwoordigers van de Joodse gemeenschap.

De pro-Hamas-demonstraties in Nederland roepen bij verschillende Kamerleden woede op.

"Ze riepen dit weekend door een microfoon dat Palestijnen worden bevrijd van de rivier tot de zee. Dat betekent dat Israël weggevaagd moet worden", zei Geert Wilders van de PVV. Mirjam Bikker van de ChristenUnie wil dat dezelfde regels gelden als toen bij de pro-IS-demonstraties. "Ingrijpen als Hamas wordt verheerlijkt of gesteund."

Rutte zegt dat dat een taak is van het OM en de burgemeesters. "Uitingen van mensen die geweld verheerlijken en niet staan voor het bestaan van Israël veroordeel ik uiteraard."

Nederland zal deze week niet voor of tegen het gebruik van glyfosaat uitspreken, maar zich van stemming onthouden. De Tweede Kamer wilde dat het demissionaire kabinet tegen het toestaan van het bestrijdingsmiddel zou stemmen. Maar minister Adema laat weten geen gehoor te geven aan die wens.

Glyfosaat is het belangrijkste bestandsdeel van verschillende bestrijdingsmiddelen en een van de meest gebruikte onkruidverdelgers in de landbouw. Het middel is omstreden omdat het volgens veel mensen het risico op kanker kan vergroten. Het wordt ook wel in verband wordt gebracht met de ziekte van Parkinson.

Adema zegt de zorgen van de Kamer en anderen te begrijpen, maar wil tegelijkertijd ook wachten op uitkomsten van nieuw onderzoek naar het middel. Daarom zegt de minister dat Nederland niet tegen maar ook niet voor zal stemmen.

Ondanks de ongerustheid is het gebruik van glyfosaat-houdende middelen in de EU nog toegestaan, voor boeren en consumenten. De goedkeuring geldt tot het einde van dit jaar. Maar komende donderdag of vrijdag zullen de lidstaten stemmen om daar een periode van tien jaar aan vast te plakken.

Er is een meerderheid van ten minste vijftien lidstaten nodig om het verdere gebruik van glyfosaat toe te staan of juist tegen te houden. Oostenrijk, Duitsland en Frankrijk lijken tegen te gaan stemmen, onduidelijk is nog wat andere landen doen.

Bij de vorige stemming over een verlenging van de termijn waarin glyfosaat nog wordt toegestaan, in 2017, stemde een meerderheid van 18 Europese lidstaten voor. Nederland hoorde daar ook bij.