Podcast De Dag heet deze dagen De Verkiezingsdag. Iedere dag spreken we met (ervarings)deskundigen over één factor van betekenis voor de uitkomst van verkiezingen. Eerder deze week ging het al over de lijsttrekker en het thuisfront, vandaag is de beurt aan: de achterban.

Gabrielle Heine is al van jongs af aan met politiek omgeven, haar moeder was raadslid voor het CDA in Heerlen. En dus was voor haar duidelijk: ik wil me ook bij het CDA aansluiten. Maar de partij heeft roerige jaren achter de rug. Hoe maak je dat vanaf de zijlijn mee? En hoe houd je dan energie over om nu in de campagne weer enthousiast flyers uit te delen?

En wat is eigenlijk 'de achterban'? Josje den Ridder is politicoloog bij het Sociaal en Cultureel Planbureau en onderzocht de aanhangers van politieke partijen. De kritiek vanuit de achterban lijkt partijen regelmatig in de weg te zitten, maar de leden vormen ook een belangrijke en goedwerkende antenne die van pas komt in verkiezingstijd.

Reageren? Mail dedag@nos.nl

Deze aflevering van De Verkiezingsdag kun je hier beluisteren. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren.

Onze podcasts:

De Dag : elke werkdag twintig minuten verdieping bij één onderwerp uit het nieuws.

Met het Oog op Morgen : elke dag een overzicht van het nieuws, een blik in de ochtendkranten en het betere journalistieke interview.

Het Beste uit het Oog : iedere zaterdag selecteert de redactie van Met het Oog op Morgen de mooiste gesprekken van de afgelopen week.

De Stemming van Vullings en Van der Wulp : elke vrijdag een nieuwe aflevering waarin de politieke week wordt doorgenomen. Gemaakt door NOS en EenVandaag.

Lang verhaal kort : elke werkdag rond vijven één onderwerp, in 5 minuten. NOS op 3 vertelt je wat je moet weten over een actueel onderwerp om het nieuws erover beter te kunnen volgen.

Komende woensdag komt voor de laatste keer STAP-budget vrij voor scholing en cursussen. Net als bij de vorige ronde is er 10 miljoen euro beschikbaar voor door het ministerie van Onderwijs erkende opleidingen.

Per 1 januari houdt de regeling op te bestaan. Met het schrappen ervan bespaart het demissionaire kabinet zo'n 200 miljoen euro. STAP kwam in de plaats van het aftrekken van studiekosten van de belasting. Dat was minder toegankelijk voor mensen met een lager inkomen, omdat zij de kosten van de opleiding niet altijd zelf konden voorschieten.

Van de regeling werd veel gebruikgemaakt. Regelmatig ontstond er een enorme wachtrij als het loket om 10.00 uur openging en was binnen een paar uur het geld op. Opleiders en het UWV zijn het er niet mee eens dat de regeling wordt opgeheven.

Maar het STAP-budget was ook veel negatief in het nieuws. Zo werd de regeling misbruikt door opleiders die cursussen aanboden over bijvoorbeeld snel rijk worden en wandelcoaching. Ook gooiden aanbieders hun lesgeld flink omhoog nadat het STAP-budget was ingevoerd.

Van het gereserveerde STAP-geld is nog 73 miljoen euro over. Begin 2024 maakt het kabinet bekend hoe dat geld besteed gaat worden.

In aanloop naar de Tweede Kamerverkiezingen interviewt Nieuwsuur de lijsttrekkers van de veertien grootste politieke partijen. In deze speciale verkiezingsuitzendingen ontleden we de partijen aan de hand van hun verkiezingsprogramma's en stemgedrag. Kiezers uit eigen kring komen aan bod met verwachtingen, ambities en kritiek.

Vanavond staat de hele uitzending in het teken van D66. Lijsttrekker Rob Jetten is te gast.

De lijsttrekkers van VVD, D66, PVV, SP, Partij voor de Dieren en BBB zijn het erover eens dat de woningnood aangepakt moet worden en dat overbelaste mantelzorgers en mensen met een krappe beurs veel beter geholpen moeten worden. Maar over de beste aanpak van deze problemen lopen de meningen sterk uiteen.

Dit werd duidelijk bij het tweede RTL-verkiezingsdebat, gehouden in een hotel in Amsterdam. Voor het programma hadden de lijsttrekkers van Nieuw Sociaal Contract en GroenLinks-PvdA, Omtzigt en Timmermans, afgezegd. De zes lijsttrekkers die wel aanwezig waren kregen vragen van een aantal gasten uit het publiek over wonen, zorg en de portemonnee.

Bij het eerste thema, de woningnood, zeiden alle partijen dat er meer gebouwd moest worden. D66 ziet de oplossing met name in slimmer en hoger bouwen en in iedere stad of dorp "een straatje erbij". De PVV zei dat er vooral minder migranten toegelaten moeten worden.

BBB heeft de hoop gevestigd op het beter gebruiken van de bestaande woningvoorraad, bijvoorbeeld door kantoren om te bouwen. De VVD denkt dat het schrappen van vertragende regels kan helpen en zowel de SP als de Partij voor de Dieren wil dat de overheid veel harder ingrijpt en de woningbouw niet meer aan de vrije markt overlaat.

Bij het thema zorg kwam een vrouw aan het woord die haar dementerende moeder verzorgt. Deze mantelzorg is zwaar en alle aanwezige partijen begrepen haar oproep tot hulp en een goed onderkomen in een verzorgingshuis in de buurt. De PVV, SP en BBB spraken er schande van dat er op de verzorgingshuizen is bezuinigd en willen die zo snel mogelijk terug. Een plan van de SP voor een zorgbuurthuis werd positief ontvangen.

VVD-leider Yesilgöz probeerde duidelijk te maken dat er de komende jaren te weinig personeel is om de door de vergrijzing groeiende zorgvraag op te vangen. Haar partij heeft de hoop gevestigd om "slimme technieken", dat zijn technische ondersteuningen om te zorgen dat ouderen langer thuis kunnen wonen. BBB gelooft niet echt in deze "robotisering".

Kijk hier naar een aantal fragmenten uit het debat:

Bij het laatste thema kwamen de ouders van een gezin aan het woord, die net te veel verdienen om allerlei ondersteunende toeslagen te krijgen, maar wel moeite hebben om de eindjes aan elkaar te knopen. Ook hier waren de zes lijsttrekkers eensgezind dat er iets aan deze situatie gedaan moest worden.

De VVD wil de belastingen verlagen, waardoor er netto meer overblijft. "De middeninkomens zitten in de knel", aldus Yesilgöz. BBB heeft een plan om te kijken of er over de eerste 30.000 euro geen premie of belasting betaald hoeft te worden. "Maar het is nog maar een idee", voegde Van der Plas eraan toe.

BBB, maar ook SP, wil mensen extra helpen bijvoorbeeld door de staatsschuld op te laten lopen. Zowel BBB als de SP heeft het partijprogramma niet door laten rekenen door het Centraal Planbureau, dus is niet duidelijk wat het effect van de voorgestelde plannen is. "Gratis bier dus", wierp Jetten Marijnissen voor.

Na afloop keken de lijsttrekkers tevreden terug op het debat. De twee afgemelde lijsttrekkers Omtzigt en Timmermans had niemand gemist.

Het isoleren van huizen staat hoog op de politieke agenda en is in de meeste verkiezingsprogramma's terug te vinden. Daarbij gaat het partijen niet alleen om het besparen van energie voor het klimaat.

Het is vooral de bedoeling dat burgers hun geld aan boodschappen uit kunnen geven in plaats van aan het energiebedrijf, zo is in de programma's te lezen.

Nieuw Sociaal Contract (NSC) van Pieter Omtzigt vindt dat mensen in een slecht geïsoleerd huurhuis korting moeten krijgen op de huur. Daar kunnen GroenLinks-PvdA en VVD zich ook in vinden.

De VVD vindt daarbij dat mensen die in een slecht geïsoleerd huurhuis wonen dat bij de gemeente moeten kunnen melden. Die kan dan verhuurders verplichten om de huur te verlagen tot er isolatiemaatregelen zijn genomen.

GroenLinks-PvdA wil een isolatie-offensief voor alle huizen, met voorrang voor de lage en middeninkomens. Mensen die zelf hun huis willen isoleren moeten korting krijgen op materialen.

De ChristenUnie wil 200 miljoen euro voor een Nationaal Isolatie Programma. D66 en Volt spreken van een Nationaal isolatieoffensief en een Nationaal isolatieplan met verschillende subsidiemogelijkheden.

Het CDA denkt juist dat een gemeentelijke aanpak effectiever is, wijk voor wijk met voorrang voor kwetsbare wijken. De PvdD wil de subsidies op natuurinclusieve isolatie verhogen. Bij1 wil in 2030 alle slecht geïsoleerde huurwoningen van de huurmarkt weren.

Bij de doorrekeningen van de verkiezingsprogramma's door het Centraal Planbureau en het Planbureau voor de Leefomgeving komen meer details aan het licht. ChristenUnie, D66 en GL-PvdA reserveren extra geld voor de inzet van 'fixbrigades', die kleine energiebesparende maatregelen in je huis komen aanbrengen.

VVD en Volt willen vanaf 2030 in de huursector minimaal energielabel D, D66 een jaar eerder. De ChristenUnie scherpt dit aan naar label C en GroenLinks-PvdA naar de nog iets strengere isolatiestandaard. Voor de koopsector wil de ChristenUnie een verbod op labels F en G voor 2030. Volt wil voor alle gebouwen, inclusief koopwoningen, verplicht HR++(+) glas in 2030.

NSC vindt dat het isoleren van huurwoningen moet worden bekostigd uit de opbrengst van de nationale veiling van CO2-rechten.

Meer naar de rechterkant wil bijvoorbeeld JA21 investeren in isolatie, in eerste instantie bij nieuwbouwwoningen. De lagere inkomensgroepen met vaak slecht geïsoleerde huizen wil de partij ook 'een handje helpen' zegt lijsttrekker Joost Eerdmans, "maar we moeten oppassen met de groene grabbelton van links waar iedereen uit blijft graaien."

De PVV rept in het verkiezingsprogramma helemaal niet over isolatie. "Geen miljardenverspilling aan zinloze klimaathobby's", is de strekking van het hoofdstuk over klimaat en energie. De partij van Wilders wil mensen vooral helpen door de energiebelasting en de btw op energie te verlagen.

Volgens D66-lijsttrekker Rob Jetten is het extra geld voor isolatiemaatregelen keihard nodig. "Ik zou tegen mensen zeggen: trap niet in de klimaat-kletspraat van een aantal rechtsconservatieve partijen want dan gaan we de komende jaren alleen maar vertragen in deze aanpak."

Terwijl de bombardementen op de Gazastrook doorgaan, en de ogen de afgelopen dagen vooral gericht zijn op het Al-Shifa-ziekenhuis in het Noorden van Gaza, wordt de roep om een staakt-het-vuren steeds groter.

Ook wordt de druk opgevoerd op Israël om gevechtspauzes in te lassen. Netanyahu benadrukte vandaag nogmaals dat een staakt-het-vuren alleen een optie is als alle 239 gijzelaars die nog vastzitten in Gaza worden vrijgelaten.

Vanavond te gast in de studio is Bart Wallet, hoogleraar Joodse Studies.

Vroeg of laat komt er een moment dat de oorlog in Gaza is afgelopen, maar hoe dan verder? Hoe kan er eindelijk duurzame vrede worden bereikt? Hoe realistisch is een tweestatenoplossing en wat is daarvoor nodig? Of zijn er andere alternatieven die acceptabel zijn voor zowel de Palestijnen als de Israëli's? Zoals een één staat-oplossing oplossing, een confederatie, annexatie of toch het handhaven van de status quo?

We praten erover met de Palestijnse Jonathan Kuttabb en de Israëlische Gilead Sher.

Het is erop of eronder voor een paar kleine partijen die nu in de Tweede Kamer zitten, zoals BIJ1 en BVNL. Of een partij die er even in zat en weer terug hoopt te komen, zoals 50Plus. In de peilingen staan deze partijen op 0 tot 1 zetel.

Daarom wordt er tijdens de campagne nog van alles uit de kast getrokken om de kiezer hun kant op te krijgen.

Waarvoor staat Pieter Omtzigt? Zelfs na de presentatie van zijn verkiezingsprogramma hangt die vraag nog in de lucht. Zijn belangrijkste tegenstanders bij de Tweede Kamerverkiezingen verwijten hem besluiteloosheid.

Omtzigts allereerste prioriteit, daarentegen, was al ver voor de oprichting van zijn partij Nieuw Sociaal Contract (NSC) bekend: een beter bestuur. Maar juist over zijn belangrijkste voorstel, de oprichting van een constitutioneel hof, klinkt nu kritiek.

In zo'n nieuw opgetuigd hof zouden gekozen rechters onder meer nieuwe wetten aan de grondwet kunnen toetsen. Als zij oordelen dat een wet grondrechten schendt, kunnen ze die onverbindend verklaren. Dan 'geldt' de wet niet meer.

Volgens Omtzigt is het "een totale anomalie" dat zo'n hof nog niet bestaat, zegt hij in Nieuwsuur. "De grondwet is de enige wet waarmee je niet naar de rechter kunt."

Maar er kleven ook nadelen aan een constitutioneel hof, volgens critici. "De democratisch gelegitimeerde wetgever heeft dan niet meer het laatste woord", zegt staatsrechtpromovendus Ursus Eijkelenberg.

Eijkelenberg is teleurgesteld dat Omtzigt de nadelen niet benoemt:

Ook hoogleraren staatsrecht die Nieuwsuur spreekt zijn kritisch over de toegevoegde waarde van een nieuw hof. Ze wijzen op het risico dat het hof politiek beïnvloed raakt en niet meer volledig onafhankelijk is.

Recent onderzoek van de Universiteit van Maastricht laat zien dat dit inderdaad gebeurde in België, Duitsland en Frankrijk toen daar een constitutioneel hof werd opgericht. Deze hoven gingen zich over meer zaken uitspreken dan eigenlijk de bedoeling was. Mede daarom pleiten CDA, GL-PvdA, BBB en D66 ervoor om een grondwettelijke toets bij álle rechters neer te leggen, en niet te centreren in één hof.

Omtzigt weerspreekt de nadelen niet, maar denkt dat met bepaalde voorwaarden, zoals een beperkte zittingsduur van de rechters, te voorkomen is dat zij te veel op de stoel van de wetgever gaat zitten. "En als je wil dat een rechter over de Tweede Kamer heen kan, wil je niet dat dat de kantonrechter in Schiedam is. Dan wil je dat dat een speciaal constitutioneel hof is.

Op andere thema's krijgt Omtzigt het verwijt geen duidelijk keuzes te maken, terwijl hij zelf meer eerlijkheid en transparantie van de politiek verwacht. "We hebben in no time dit verkiezingsprogramma geschreven, dat betekent dat er ook dingen niet in staan", erkent hij.

Tegelijkertijd zegt hij bewust voorzichtig te zijn met het doen van beloftes over bijvoorbeeld het minimumloon en belastingverlagingen. "Sterker nog, op een aantal punten zeggen we in ons verkiezingsprogramma: dat zullen we niet doen. Bij ons wordt de kinderopvang niet gratis omdat we weten dat we dat niet kunnen betalen en omdat we weten dat er nu al een tekort aan kinderopvangplaatsen is."

Op veel punten vertoont het partijprogramma van NSC overeenkomsten met het CDA, zijn oude partij. Omtzigt spreekt kiezers aan over het hele politieke spectrum en zelf zegt hij niet links en niet rechts te zijn.

Maar op een aantal levensbeschouwelijke kwesties lijkt Omtzigt de conservatieve kant op te hellen. Zo stemde hij in 2022 tegen een motie om te onderzoeken welke wetswijzigingen nodig zijn om meerouderschap juridisch mogelijk te maken. Het CDA stemde daar vóór. "Misschien ben ik iets behoudender", erkent hij.

Nog altijd is Omtzigt sceptisch over meerouderschap. "Vanuit het kind geredeneerd is het logisch om maar twee ouders te hebben", zegt hij.

Dat terwijl al in 2016 een staatscommissie concludeerde dat kinderen, onder voorwaarden, maximaal vier juridische ouders moeten kunnen hebben. Wanneer bijvoorbeeld twee lhbti-stellen ervoor kiezen samen kinderen te krijgen, leidt dat nu vaak nog tot praktische problemen. "De huidige juridische situatie kan goede zorg voor kinderen in de weg staan", schreef de commissie.

Experts uit die commissie die Nieuwsuur spreekt, staan nog steeds achter die conclusie. Maar Omtzigt zegt problemen te verwachten, bijvoorbeeld met het uitkeren van toeslagen, als de overheid meerouderschap toestaat.

Verder zegt Omtzigt in zijn verkiezingsprogramma abortus en euthanasie niet te willen inperken. Maar in 2022 stemde hij nog tegen een initiatiefwet om de verplichte bedenktijd voor vrouwen die een abortus willen af te schaffen. "Ik vind abortus niet een normale medische behandeling en ik vond die bedenktijd een evenwichtig iets om na te denken of je dat wel wil. Die is afgeschaft door een Kamermeerderheid, en ik wil dat niet terugdraaien."

Over andere medisch-ethische kwesties waarover de Tweede Kamer ooit mogelijk gaat stemmen, zegt Omtzigt zijn toekomstige fractieleden vrij te laten hun "geweten" te volgen. "We hebben de afspraak gemaakt dat we daar iets relaxter in zitten dan andere politieke partijen."

Kijk hier het hele interview terug, waarin Omtzigt onder meer zegt open te staan voor een premier die nu niet op een kandidatenlijst staat:

Dat premier Rutte de politiek verlaat, wordt door velen gezien als een kans voor een nieuwe start, met een andere cultuur. Wat denken de "afscheidnemende" regeringspartijen daarvan, die vandaag op verkiezingscampagne waren?

Bij de vorige formatie gingen VVD, D66, CDA en ChristenUnie min of meer tegen heug en meug met elkaar in zee. In het 'positie Omtzigt, functie elders'-debat, kort na de verkiezingen van 2021, werden de onderlinge verhoudingen danig op de proef gesteld en met name die tussen Rutte en de overige partijleiders. Na maanden onderhandelen was er begin 2022 eindelijk een regeringsakkoord, dat door velen als een verstandshuwelijk werd beschouwd.

Het nu demissionaire kabinet had het vanaf het begin moeilijk, mede door de oorlog in Oekraïne. En op de achtergrond speelde een voortdurende discussie over migratie. In het begin van deze zomer viel het kabinet, nadat de partijen het niet eens waren geworden over beperking van de gezinshereniging.

Kort daarna werd duidelijk dat alle vier coalitiepartijen met een nieuwe lijsttrekker de verkiezingen in gaan. VVD'er Rutte, CDA'er Hoekstra en D66'er Kaag doen niet meer mee; partijleider Bikker van de ChristenUnie blijft wel, maar zij is eigenlijk ook nieuw, want bij de vorige verkiezingen was ze nog geen lijsttrekker.

Biedt deze combinatie van gebeurtenissen - en met name het vertrek van Rutte - mogelijkheden voor een nieuw begin en voor de veelbesproken nieuwe bestuurscultuur? Rutte zelf zei onlangs dat hij te lang is aangebleven en dat hij in 2021 het stokje had moeten overdragen.

Ruttes opvolger als VVD-lijsttrekker Yesilgöz antwoordde vandaag op de vraag of ze afstand neemt van dertien jaar Rutte. "Ik ben heel trots op dingen die goed zijn gegaan en ik leer van dingen die niet goed zijn gegaan. Ik gooi niks in de prullenbak, we zijn trots op wat we moeten koesteren", zei ze.

Ook Rutte zelf, die vandaag net als Yesilgöz campagne voerde voor de VVD, gebruikte het woord trots: "We hebben zo'n beetje de sterkste economie van de wereld en geen werkloosheid. Maar er zijn ook heel veel problemen die we moeten oplossen." Volgens hem is er geen sprake van een 'oude' en een 'nieuwe' VVD: "We zijn één team, met zijn allen."

D66-voorman Jetten merkt in de campagne dat veel mensen cynisch zijn over de politiek. Heeft hij er spijt van dat zijn partij twee jaar geleden weer in een kabinet met Rutte is gestapt? "D66 is een partij die verantwoordelijkheid neemt. We hebben de vorige keer 24 zetels gehaald en daar hebben we ook echt wat mee gedaan. Daar ben ik trots op, maar de politieke cultuur verander je natuurlijk niet in je eentje. Dat werk is echt nog niet af."

Ook CDA-lijstrekker Bontenbal benadrukte dat zijn partij verantwoordelijkheid heeft genomen. Volgens hem zit dat in het DNA van de partij. Maar naar eigen zeggen geldt voor Bontenbal niet dat het CDA per se weer in het kabinet moet. "Of het CDA in de coalitie of in de oppositie wil, zien we dan wel."

Zijn ChristenUnie-collega Bikker gebruikte soortgelijke woorden over verantwoordelijkheid. Over de deelname van de ChristenUnie aan Rutte IV, zei Bikker dat iedereen heeft gezien dat de partij er eigenlijk niet veel zin in had en dat het ook geen gelukkig huwelijk was. "Maar we staan nu wel op een nieuw moment. Ik zie kansen voor verbetering, zeker in Den Haag."

In aanloop naar de Tweede Kamerverkiezingen interviewt Nieuwsuur de lijsttrekkers van de veertien grootste politieke partijen. In deze speciale verkiezingsuitzendingen ontleden we de partijen aan de hand van hun verkiezingsprogramma's en stemgedrag. Kiezers uit eigen kring komen aan bod met verwachtingen, ambities en kritiek.

Vanavond staat de hele uitzending in het teken van Nieuw Sociaal Contract, dat samen met de VVD aan kop gaat in de peilingen. Lijsttrekker Pieter Omtzigt is te gast.

Anderhalve week voor de verkiezingen lijkt het erop dat de campagne van 2023 onder meer de geschiedenis ingaat als de campagne van de 'premiersvraag'. Pieter Omtzigt (NSC) heeft tot nu tot nog geen duidelijk antwoord gegeven. Gaat hij toch wel of echt niet voor het hoogste ambt?

Dertien jaar was Mark Rutte (VVD) de minister-president. Logisch, want zijn partij was al die tijd de grootste partij. En Rutte wilde niets liever. Hij noemde het premierschap steevast de "mooiste baan die er is".

Totdat zelfs hij er klaar mee was. Na de laatste verkiezingen, in 2021, kwam Rutte onder vuur te liggen vanwege de 'functie elders'-kwestie, die helemaal draaide om de man die nu de campagne domineert: Pieter Omtzigt, toen nog CDA'er.

Rutte speelde in die kwestie een grotere rol dan hij eerder had gezegd en mede daardoor kelderde het vertrouwen in de premier. Het was een kantelpunt, verklaarde hij later, dat ertoe leidde dat Rutte na de val van zijn vierde kabinet onverwachts aankondigde dat hij ermee stopt.

Twee weken geleden bekende Rutte dat het werk van een minister-president "echt slopend¨ is. "Je moet de hele dag aan staan, scherp zijn", ook met een jetlag of na een nachtelijke vergadering.

En dat is precies de reden waarom Pieter Omtzigt twijfelt. Na de kwestie 'functie elders' kwam hij thuis te zitten met een burn-out. En de laatste weken zegt hij herhaaldelijk dat hij ook rekening moet houden met zijn gezin. Met zijn echtgenote heeft hij de zorg voor vier kinderen.

Na de val van het kabinet heeft Omtzigt, vanwege de druk die dat met zich meebrengt, lang getwijfeld of hij überhaupt een partij zou beginnen. En toen die knoop eenmaal was doorgehakt, lag de volgende vraag alweer op tafel: wilt u premier worden?

Die is des te prangender nu zich in de Peilingwijzer een top 2 aftekent. NSC en VVD gaan aan kop, terwijl GroenLinks-PvdA enigszins achterblijft. Dat Omtzigts partij de grootste wordt, is dus niet ondenkbaar en dat zit andere partijen niet lekker.

Een tekort van 390.000 woningen. Hard gestegen huizenprijzen. Jarenlang moeten wachten op een sociale huurwoning of duur huren in de vrije sector. Zo'n beetje alle politieke partijen zijn het erover eens: er zijn grote problemen op woongebied die opgelost moeten worden. En ook kiezers vinden het een belangrijk onderwerp. Voor jongeren van 18 tot 34 jaar is de woningmarkt zelfs het belangrijkste verkiezingsthema, blijkt uit een peiling van Ipsos in opdracht van de NOS.

Eerst maar eens het woningtekort. De afgelopen jaren is dat steeds gestegen. Alleen in 2021, in de coronacrisis, daalde het tijdelijk.

Het woningtekort wordt berekend door onderzoeksbureau ABF Research en ook de rijksoverheid gebruikt dit cijfer. Maar hoe bepaal je hoe groot het tekort is? Dat doet ABF op basis van het aantal nieuwe huishoudens dat er in een jaar bij komt en het aantal huishoudens dat 25 jaar of ouder is en een woning deelt. Daarbij wordt aangenomen dat al deze huishoudens een zelfstandige woning zoeken.

Het woningtekort is het aantal woningen dat nodig is om een zelfstandige woning te geven aan alle huishoudens die nu nog samenwonen.

Er is niet alleen een landelijk cijfer van het woningtekort, maar ook per regio. De grootste tekorten zijn er in Groot-Amsterdam en Groot-Rijnmond. Er is geen enkele regio met een overschot aan woningen.

Het kleinste tekort is er in Delfzijl en omgeving, namelijk 30 woningen. Dus als je daar bij wijze van spreken één flatgebouw neerzet, heb je het regionale woningtekort opgelost.

Er staan in Nederland nu ruim 8 miljoen huizen. Het grootste aandeel daarvan zijn de meergezinswoningen: appartementen en boven- of benedenwoningen. Daarvan zijn er bijna 3 miljoen. Daarna volgen de tussenwoning, het vrijstaand huis en de hoekwoning. Hekkensluiter is de 2-onder-1-kap.

Een grote frustratie van woningzoekenden is dat je soms meer dan tien jaar moet wachten voordat je in aanmerking komt voor een sociale huurwoning. Een van de oorzaken daarvan is dat het aandeel sociale huurwoningen in het woningbestand de afgelopen tien jaar gestaag is gedaald.

Corporaties verkochten namelijk woningen en bouwden te weinig nieuwe sociale huurwoningen om dat te compenseren. Volgens corporaties kwam dat mede doordat de politiek in 2013 een speciale belasting voor corporaties invoerde, de verhuurdersheffing. Daar waren ze veel geld aan kwijt en dus konden ze minder investeren. Sinds dit jaar is die heffing weer afgeschaft.

Het aandeel koopwoningen is ongeveer gelijk gebleven. Maar het percentage vrijesectorhuurwoningen verdubbelde juist. Van zo'n 4 naar 8 procent.

Dan de huizenprijzen. Die zijn de afgelopen decennia, op een paar jaar na, vooral gestegen. 1995 was het laatste jaar dat de gemiddelde verkoopprijs nog onder een ton lag.

Tijdens de kredietcrisis, grofweg tussen 2008 en 2014, daalden de prijzen vooral. Daarna gingen ze weer omhoog. Alleen de laatste één à twee jaar maken ze weer een pas op de plaats, vooral door de gestegen hypotheekrente.

Hoeveel geld zijn we eigenlijk kwijt aan wonen? Het Centraal Bureau voor de Statistiek onderzoekt dat iedere drie jaar, de meest recente cijfers zijn van 2021. Particuliere huurders waren het grootste deel van hun inkomen kwijt aan wonen. Huurders van een corporatiewoning zijn fors goedkoper uit. En woningeigenaren zijn procentueel het minst kwijt. Hierbij gaat het om de totale woonlasten, dus hypotheek of huur, maar ook om zaken als gemeentebelastingen en de water- en energierekening.

Dat woningeigenaren relatief goedkoop uit zijn, komt mede doordat zij sowieso vaak meer verdienen dan huurders. Want van de laagste inkomensgroep is maar 20 procent woningeigenaar, terwijl dat bij de hoogste inkomensgroep 92 procent is. Woningeigenaren profiteerden ook van een hypotheekrente die tussen 2012 en 2022 gestaag daalde.

Vergeleken met andere EU-landen zijn mensen in Nederland een relatief groot deel van het inkomen kwijt aan wonen. Het percentage dat in het plaatje hieronder wordt genoemd voor Nederland, berekend door het Europese Statistiekbureau Eurostat, is overigens lager dan in de CBS-cijfers hierboven.

Dat komt doordat Eurostat minder dingen meetelt als woonlasten. De energierekening neemt Eurostat bijvoorbeeld niet mee, terwijl het CBS dat wel doet.

Om het woningtekort op te lossen moet er vooral meer gebouwd worden, vinden bijna alle partijen. Maar hoe staat het daarmee?

In 2022 kwamen er bijna 100.000 woningen bij in Nederland. Vooral door nieuwbouw, maar ook bijvoorbeeld het ombouwen van kantoorpanden tot woningen en het splitsen van een grote woning tot twee kleinere.

Tegelijk verdwenen er bijna 20.000 woningen, onder meer door sloop en het samenvoegen van twee woningen tot een. Netto kwamen er 79.649 woningen bij, het hoogste aantal sinds 2013. Maar het is nog altijd veel minder dan recordjaar 1973; toen kwamen er netto 142.867 huizen bij.

Het demissionaire kabinet had als streven dat er tot en met 2030 900.000 woningen bij komen, wat van 2022 tot en met 2030 neerkomt op zo'n 100.000 per jaar. Dat streven is vorig jaar dus niet gehaald. En het is de vraag of het de komende paar jaar wel gaat lukken.

Want het aantal afgegeven bouwvergunningen daalt de laatste tijd juist. Dit jaar zijn het er, tot en met augustus, bijna 36.000. Tussen een afgegeven vergunning en oplevering van een huis zit zo'n twee jaar.

Nieuwsuur maakte onlangs deze video over de wooncrisis en de verschillende oplossingen die de politieke partijen daarvoor hebben:

Ooit was bij de Partij voor de Dieren het motto: 'Op je idealen sluit je geen compromissen'. Volgens lijsttrekker Esther Ouwehand staan de thema's van haar partij "inmiddels op het politieke hoofdtoneel", maar meedoen aan een coalitie met partijen die "pappen en nathouden", wil ze niet. Dat zegt ze in de verkiezingsuitzending van Nieuwsuur.

Haar voorganger, Marianne Thieme, zei in 2017: "Politieke idealen die zo zwaarwegend zijn dat ze niet ingeruild kunnen worden voor een plek aan de knoppen". Ouwehand zegt nu: "Voor de PvdD is macht nooit een doel op zich. Maar als er een echte koerswijziging mogelijk is door een coalitie van partijen die de problemen fundamenteel op kan lossen, dan doet de PvdD mee."

Bij zowel de gemeenteraadsverkiezingen als de Provinciale Statenverkiezingen won de partij. Voor het eerst zit de PvdD in aantal gemeenten al wel in een coalitie: in Groningen, Almere, Amersfoort, Arnhem, Heerlen en sinds kort in Den Haag. In Almere en Heerlen bestuurt de partij zelfs samen met de VVD.

Uit een Ipsos-peiling blijkt dat de achterban in meerderheid wil dat de partij ook landelijk gaat meebesturen. Met de stelling: "Ik heb liever dat de partij meeregeert dan in de oppositie blijft", is ruim zestig procent het eens.

In de gemeenten zag een aantal fracties "ruimte voor een groen akkoord", zegt Ouwehand. "Dat kan dan soms ook met de VVD en in uitzonderlijke gevallen, zoals in Amersfoort, ook met het CDA."

Dat Ouwehand lijsttrekker is, was in september nog maar de vraag. In de partij barstte toen een leiderschapsstrijd los waarbij het bestuur Ouwehand aan de kant zette. De reden: integriteitsmeldingen. Ouwehand trad tijdelijk terug en maakte dat tot grote verrassing van de leden bekend aan het eind van het partijcongres. Een paar uur nadat die leden met een overweldigende meerderheid van 96,3 procent voor haar hadden gestemd.

Nadat Ouwehand een advocaat had ingeschakeld werd het besluit teruggedraaid en trad het bestuur af. Het nieuwe bestuur concludeerde dat er van integriteitsschendingen door Ouwehand geen sprake was.

Het was overigens niet de eerste keer dat de partij Ouwehand probeerde te wippen. Ook in 2010 wilde het bestuur van de partij Ouwehand niet op de kandidatenlijst. "Er is discussie over de professionalisering van onze partij", zegt ze. "Dat is de rode draad van de conflicten. Uiteindelijk ben ik de voortrekker van de interne ontwikkeling, waar ook de leden zich voor hebben uitgesproken. Nu hebben we daar duidelijkheid over."

Ouwehand schreef dit jaar over de staat van haar partij: dat ze tot de "sombere conclusie" komt dat een "professionaliseringsslag cruciaal" is, maar dat die niet gemaakt wordt. En dat de partij niet aan het "basisniveau" voldoet die leden en kiezers mogen verwachten.

Nu zegt ze dat ze hard heeft moeten vechten voor een andere koers. "Ik vind dat de lokale fracties de ruimte moeten krijgen met hun eigen autonomie. Waar we heel helder hebben wat onze idealen zijn en daar voor vechten en anderen aanjagen. Die fracties in het land niet topdown vertellen dat ze niet mogen meebesturen. We moeten doorontwikkelen, daar heb ik intern voor gevochten."

Ze vindt dat de PvdD daarom ook moet loskomen van de groep mensen die de partij heeft opgericht. "Nu kunnen we gelukkig door. De stagnatie van eerder heeft helaas tot heftige uitingsvormen geleid waarbij het oude bestuur onjuist en onrechtmatig heeft gehandeld."

Maar is het conflict in de partij de wereld uit? Nico Koffeman, naar eigen zeggen de bedenker van de partij, fractievoorzitter in de Eerste Kamer en dé representant van het oude afgetreden bestuur, zit er nog. Ze wil er bij Nieuwsuur niet teveel over kwijt en heeft Koffeman na het conflict nog niet gesproken. Wel zegt ze: "We hebben beiden onze eigen rol. Overall delen we dezelfde idealen. De eerste Kamer gaat ook te werk volgens deze idealen."

Senator Nico Koffeman voert in de Eerste Kamer ook het woord over onderwerpen die soms kunnen raken aan zijn zakelijke belangen. Ouwehand vindt het belangrijk dat degene die het woord voert, daarin geen belangen heeft. "Woordvoerderschap moet je scheiden." Ze gaat er met Koffeman over praten, zegt ze. Bekijk hier het hele gesprek terug:

Het demissionaire kabinet wil het ronselen van volmachtstemmen harder aanpakken en strenger bestraffen. Minister De Jonge van Binnenlandse Zaken heeft een wetsvoorstel klaar, waarin ook het online oproepen van mensen om een volmacht af te geven strafbaar wordt. Iemand die zich schuldig maakt aan ronselen, kan een maximale straf krijgen van zes maanden cel. Nu is dat nog één maand.

De Jonge benadrukt dat het initiatief voor een volmacht altijd van de kiezer zelf moet uitgaan en dat het ronselen van stemmen in strijd is met dat uitgangspunt. Maar uit onderzoek van de Kiesraad blijkt dat het in de praktijk lastig is om het verschijnsel echt aan te pakken.

Het kabinet wil de omschrijving van ronselen meer bij de tijd brengen. Op dit moment is de wet gebaseerd op de klassieke vorm van ronselen: het huis-aan-huis en in persoon verzamelen van volmachten. Maar volgens de minister zit het risico tegenwoordig meer in oproepen via sociale media.

Die zijn vaak niet zozeer persoonlijk en stelselmatig, zoals nu in de wet staat, maar wel heel laagdrempelig en gevaarlijk voor de democratie, vindt De Jonge: "Met de aanscherping willen we het grote grijze gebied dat er nu is in een scherper zwart-wit indelen."

Het voorstel gaat nu eerst voor advies naar de Raad van State en geldt dus nog niet bij de komende Tweede Kamerverkiezingen. "Maar dit is wel een mooi moment om nog eens te onderstrepen wat wel en niet mag", zegt de minister.

Twee weken geleden noemde de Kiesraad uitspraken van Forum voor Democratie-leider Baudet onwenselijk. Die riep zijn achterban onlangs op via volmachten namens anderen te stemmen. De Kiesraad zei toen desgevraagd dat het aan het Openbaar Ministerie is om te bepalen of dat strafbaar is. Bij de verkiezingen van 2021 speelde een soortgelijke kwestie rond Baudet. Het OM vond toen dat er geen bewijs was van ronselen.

In aanloop naar de Tweede Kamerverkiezingen interviewt Nieuwsuur de lijsttrekkers van de veertien grootste politieke partijen. In deze speciale verkiezingsuitzendingen ontleden we de partijen aan de hand van hun verkiezingsprogramma's en stemgedrag. Kiezers uit eigen kring komen aan bod met verwachtingen, ambities en kritiek.

Vanavond staat de hele uitzending in het teken van de Partij voor de Dieren. Lijsttrekker Esther Ouwehand is te gast.

Kijk hier alle vorige interviews terug.

Van haar achterban krijgt SP-leider Lilian Marijnissen alle steun, maar de mensen daarbuiten lijkt ze minder te bereiken met haar boodschap. Haar politieke ideeën komen niet van de grond, jongeren voelen zich niet verbonden met de partij en politieke successen lijken niet te beklijven bij de kiezer. Hoe denkt Marijnissen het tij deze verkiezingen te keren?

Uit een enquête van Ipsos in opdracht van Nieuwsuur blijkt dat 70 procent van de SP-achterban Lilian Marijnissen de beste leider van de SP vindt. 26 procent antwoordde neutraal op deze vraag. Met andere woorden: de overgrote meerderheid van haar partij vindt haar in ieder geval niet óngeschikt als lijsttrekker.

Toch heeft Marijnissen sinds haar aantreden eind 2017 alleen maar electorale verliezen geleden, zowel op landelijk, regionaal als Europees niveau. En ook in de meest recente peilingen staat ze op zetelverlies. De SP heeft nu negen zetels in de Tweede Kamer, maar wordt gepeild op vijf. De SP is een relatief populaire partij bij ouderen - 14 procent van de 60-plusser stemt op de partij - maar jongere kiezers laten de partij links liggen. Slechts 4 procent van de kiezers onder de 45 stemt SP.

Toch sluit Marijnissen meeregeren niet uit, zegt ze in Nieuwsuur. Ze ziet ministersposten voor zich voor SP-leden Agnes Kant en Renske Leijten, maar denkt ook dat de post van Sociale Zaken en Volksgezondheid haarzelf "wel zouden liggen". "De gedachte dat je als politiek leider in de Tweede Kamer blijft zitten, is eigenlijk wel mijn uitgangspunt, maar je weet nooit hoe het in de formatie loopt. Er is genoeg te doen."

De SP staat van oudsher bekend als de partij die letterlijk tussen de mensen staat in de wijken en de fabrieken. Een nieuwe vorm van succesvol actievoeren lijkt de partij nog niet te hebben gevonden. Een protestactie tegen de winsten van supermarkten, een petitie om energiebedrijven te nationaliseren en een petitie om alle zorgverzekeraars op te heffen: het is een greep uit de acties van de SP in de afgelopen jaren. Maar landelijk is voor geen van deze plannen een politieke meerderheid.

Marijnissen zegt dat er in verschillende provincies wel degelijk stappen zijn gezet voor het deprivatiseren van de energiesector. Bijvoorbeeld in Limburg: "In het provinciebestuur, waar de SP in zit, is in het coalitieakkoord gekomen dat er gekeken moet worden naar de inrichting van een provinciaal energiebedrijf."

Met name grote hervormingen in de gezondheidszorg zijn al jaren een stokpaardje voor de SP. De partij wil alle commercie uit de zorg halen en een Nationaal Zorgfonds oprichten. Sinds 2016 zijn voor dat plan 250.000 handtekeningen ingezameld. In de Kamer lijkt de SP steeds tegen een muur van onhaalbaarheid op te lopen.

"Het bijzondere is: in het land is die meerderheid er wel", zegt Marijnissen. "Maar de afgelopen jaren was er een rechtse politiek die nog steeds, ondanks de mooie woorden, niet die beweging maakt naar het terugdringen van de marktwerking in de zorg."

Maar ook experts zijn niet onverdeeld enthousiast over een Nationaal Zorgfonds. "Op zich is het heel sympathiek om de zorgtaken bij de overheid neer te leggen", zegt Xander Koolman, gezondheidseconoom aan de Vrije Universiteit. "Maar een systeemwisseling is ontzettend duur. Dit kan zomaar 100 miljard euro kosten."

Marijnissen zet vraagtekens bij dit bedrag en noemt de miljardenfondsen die zijn opgetuigd voor klimaat en stikstof. "Dat geld zouden we liever inzetten om in de toekomst van die macht van zorgverzekeraars af te zijn, de zeggenschap terug te leggen waar die hoort en te voorkomen dat de zorgkosten exploderen."

Vmbo-docent Duits Erik Slotboom stemt steevast SP, maar twijfelt nu. Hij roemt het werk dat de SP, met name oud-Kamerlid Renske Leijten, heeft gedaan in de onthullingen rondom de toeslagenaffaire. Hij vraagt zich af waarom dit niet aan de SP is blijven plakken, maar wel aan Pieter Omtzigt.

Voormalig SP-Kamerlid Renske Leijten was, naast Pieter Omtzigt, het politieke gezicht van de toeslagenaffaire, maar nadat het kabinet in 2022 was gevallen over dit schandaal, leverde het de SP geen verkiezingswinst op. De partij verloor vijf zetels.

Marijnissen wijt dit aan bescheidenheid in haar partij. "Dat moeten we duidelijker laten vallen. Mensen denken toch: als ik op de SP stem, gaan ze er dan wel voor, of wordt het toch weer de oppositie? We hebben laten zien dat we vanuit de oppositie absoluut meerwaarde hebben, maar ook daar hebben we nog wat te winnen."

We spraken met Marijnissen ook over pijnpunten van de SP op lokaal niveau en over het betrekken van rijke linkse mensen bij de partij. Kijk hier het hele gesprek terug:

Het kabinet verwacht dat dit jaar minder asielzoekers naar Nederland komen dan tot nu toe is voorspeld. Er zijn nieuwe prognoses en volgens het 'maximale' scenario ligt het aantal rond 68.000 asielzoekers. In april was dat 76.000.

De cijfers staan in de zogenoemde Meerjaren Productie Prognose (MPP), die de NOS heeft ingezien. Demissionair staatssecretaris Van der Maat van Asielzaken presenteert de cijfers morgen in de ministerraad.

Het kabinet verwacht in 2023 op een getal tussen de 45.000 (laagste prognose) en 60.000 (middelste prognose) uit te komen. Dat is in ieder geval meer dan precies een jaar geleden werd voorspeld; daar werd uitgegaan van 50.650 asielzoekers, exclusief Oekraïners.

In het document staat ook dat de asielopvang nog steeds overvol zit. Er zijn zo'n 60.000 opvangplekken, maar zo'n 16.000 worden bezet door statushouders die eigenlijk moeten doorstromen naar een andere woning. "Het aantal asielzoekers is nog altijd hoog en de doorstroom en uitstroom blijven achter bij wat nodig is", staat in de MPP.

Hij maakt te weinig keuzes, komt met te weinig financiële onderbouwing van zijn plannen en is te conservatief. VVD-lijsttrekker Yesilgöz en GroenLinks-PvdA-lijsttrekker Timmermans openen in gesprekken met de NOS de aanval op NSC-leider Omtzigt.

Yesilgöz vindt dat Omtzigt een aantal "oerconservatieve ideeën" heeft, onder meer over de rechten van vrouwen. Timmermans mist bij Omtzigt duidelijkheid over waar hij met zijn partij heen wil. "Als je de ambitie hebt om het land te besturen moet je ook keuzes maken."

De NOS sprak Yesilgöz aanvankelijk over haar kritiek op het bezoek van SGP-leider Stoffer aan een abortuskliniek vandaag. Ze zei "klaar" te zijn met dit "oerconservatieve gedoe om vrouwen te gaan belagen voor een abortuskliniek".

Gevraagd wat ze ervan vindt dat Omtzigt deze week de SGP als optie noemde voor een coalitie over rechts, met VVD, CDA, BBB en JA21, zei Yesilgöz dat ze zich "nu en na de verkiezingen altijd zal uitspreken tegen oerconservatieve ideeën" die ze "wel bij meer partijen" ziet, "ook bij de NSC van Omtzigt".

Volgens de VVD-lijsttrekker heeft Omtzigt conservatieve ideeën over de rechten van vrouwen en gaat het over regelingen waardoor gezinnen worden gestimuleerd "dat er eentje thuisblijft".

Volgens haar kan "dit land niet terug in de tijd gaan, we moeten vooruit":

In een reactie zegt Omtzigt tegen de NOS dat hij de uitspraak "terug in de tijd" niet te rijmen vindt met zijn verkiezingsprogramma. Hij wijst erop dat zijn partij het huidige beleid rond medisch-ethische thema's bijvoorbeeld evenwichtig vindt. De NSC noemt in het verkiezingsprogramma het abortusbeleid evenwichtig, maar Omtzigt stemde wel voor een SGP-voorstel om de vijf dagen bedenktijd bij abortus te behouden.

GroenLinks-PvdA-leider Timmermans hekelt het uitblijven van duidelijke keuzes van NSC. Zo mist hij duidelijkheid over het verhogen van het minimumloon. "Wij maken de keuze om vermogenden meer te laten betalen. Dat doen we zodat we het minimumloon flink kunnen verhogen naar 16 euro. Die keuze wil Omtzigt niet maken En wat hij wel wil, weten we niet."

NSC liet het verkiezingsprogramma niet doorrekenen door het Centraal Planbureau (CPB). Er was geen tijd voor en Omtzigt heeft veel bezwaren tegen de economische modellen die het CPB gebruikt. Die opstelling kwam hem in het RTL-debat van afgelopen zondag op felle kritiek te staan van Yesilgöz. Zij vergeleek dit met "een menukaart zonder prijzen". Omtzigt suggereerde toen dat hij nog wel met een eigen overzicht zou komen van zijn keuzes, maar nam dat gisteren in het programma Dit is de Dag terug.

Timmermans noemt dat "niet sterk". "Hij heeft aan mevrouw Yesilgöz beloofd met een lijstje te komen, vervolgens komt hij toch niet met een lijstje. Hij vindt dat Omtzigt het niet gemakkelijk maakt om te beoordelen wat zijn plannen voor het land zijn.

Timmermans stelt dat iemand die wil besturen moet kunnen kiezen:

In de laatste versie van de Peilingwijzer tekent zich twee weken voor de verkiezingen een top 2 af. NSC met 25 tot 31 zetels en de VVD met 26 tot 30 zetels gaan aan kop, terwijl GroenLinks-PvdA met 21 tot 25 zetels achterblijft. De Peilingwijzer is een gewogen gemiddelde van de peilingen van I&O Research en Ipsos/EenVandaag.

Mocht Omtzigt bij de verkiezingen op 22 november de grootste worden en toch geen premier willen worden, dan moet hij er niet op rekenen dat Yesilgöz bereid is dat wel te worden. Nu laat de VVD-politica weten dat absoluut niet van plan te zijn.

"Ik heb haar ook helemaal niets gevraagd", zegt Omtzigt daarover. En op de vraag die hij bijna dagelijks krijgt of hij nu premier wil worden of niet laat hij vandaag weten dat het nog steeds zijn "stellige voorkeur" heeft om fractievoorzitter te worden. Vóór 22 november gaat hij in elk geval geen duidelijkheid geven over het premierschap.

Projectontwikkelaars en bouwers die de komende twee jaar huizen bouwen in het middensegment mogen de komende tien jaar 10 procent meer huur gaan vragen. Dat was 5 procent.

Demissionair minister De Jonge past op dit punt zijn wetsvoorstel voor huurregulering aan, de Wet Betaalbare Huur. De maximale huurprijs voor de middenhuur gaat dan van 1123 euro naar maximaal 1235 euro.

Ontwikkelaars krijgen ook een gunstiger puntensysteem waardoor zij meer huur mogen vragen als ze hun pand hebben verduurzaamd of op andere manieren hebben verbeterd.

Het wetsvoorstel ligt nu voor advies bij de Raad van State, maar De Jonge wil daar niet op wachten met zijn wijzigingen. Hij wil de sector zo snel mogelijk duidelijkheid geven zodat zij doorgaan met investeren en het bouwen van woningen.

De Jonge wilde de wet op 1 januari laten ingaan, maar dat is niet meer haalbaar. De (nieuwe) Tweede Kamer en de Eerste Kamer moeten er nog over besluiten. Ook de huurcommissie en andere uitvoerende partijen hebben meer tijd nodig.

De streefdatum is nu 1 juli 2024. Alles is ook afhankelijk van de uitslag van de verkiezingen op 22 november, omdat de wet niet bij alle politieke partijen goed valt.

In aanloop naar de Tweede Kamerverkiezingen interviewt Nieuwsuur de lijsttrekkers van de veertien grootste politieke partijen. In deze speciale verkiezingsuitzendingen ontleden we de partijen aan de hand van hun verkiezingsprogramma's en stemgedrag. Kiezers uit eigen kring komen aan bod met verwachtingen, ambities en kritiek.

Vanavond staat de hele uitzending in het teken van de SP: wat heeft de partij bereikt en waar staat de partij nu? Lijsttrekker Lilian Marijnissen is te gast.

Kijk hier alle vorige interviews terug.

De Hogeschool Saxion heeft het contract van docent en voormalig kandidaat-Kamerlid van de BBB Jasper Rekers per direct opgeschort. Aanleiding daarvoor is het eerdere nieuws dat Rekers gedurende twee jaar via Twitter anoniem haatberichten verspreidde. Volgens een woordvoerder is het contract in samenspraak met de docent opgezegd.

Rekers was eerder al door de hogeschool geschorst, maar de onderwijsinstelling gaf aan nog een gesprek met het aspirant-Kamerlid aan te willen gaan. "Samen is geconstateerd dat het handelen van de docent heeft geleid tot een complexe arbeidsrelatie waardoor deze niet meer houdbaar is", laat een woordvoerder van de hogeschool aan persbureau ANP weten.

De tweets van Rekers kwamen twee weken geleden aan het licht, toen het ANP over de kwestie berichtte. Via het socialemediaplatform X verstuurde Rekers lange tijd beledigende en dreigende berichten: zo maakte hij politici online onder meer uit voor "kindermishandelaar" en "pharmahoer".

Geconfronteerd met de berichtenstroom nam de BBB afstand van Rekers' uitspraken. Het kandidaat-Kamerlid zelf liet weten dat hij zijn zetel niet in zou nemen, als hij bij de Tweede Kamerverkiezingen op 22 november verkozen zou worden.

Rekers, die ook een bedrijfsadviesbureau heeft, stond op de dertiende plaats op de kandidatenlijst van BBB. Omdat de kandidatenlijst al vaststaat, kon hij niet meer van de lijst worden gehaald.

Hij was parttime verbonden aan de hogeschool in Enschede, waar hij les gaf bij de academie School of Commerce & Entrepreneurship. Tegen het ANP zegt de onderwijsinstelling niets gemerkt te hebben van het online wangedrag van de docent.

Tijdens de pandemie stuurde Rekers vanaf het account Verzet op Links tussen eind 2020 en eind 2022 honderden tweets. Hij schold publieke figuren zoals politici en journalisten daarin onder meer uit voor fascist, vergeleek hen met nazi's en riep op tot tribunalen en opstanden.

Zo noemde hij Mark Rutte "NSB'er", zorgminister Ernst Kuipers "kindermishandelaar" en "oorlogsmisdadiger". Ook organisaties als de Gezondheidsraad, NOS en RTL Nieuws moesten het ontgelden.

Eenmaal geconfronteerd met de berichten zei hij tegen persbureau ANP spijt te hebben en zich een deel niet te kunnen herinneren.