De Tweede Kamer is vannacht om 03.45 uur begonnen aan het verkiezingsreces, de tijd waarin alle politieke partijen de handen vrij hebben om volop campagne te voeren. Over 26 dagen, op woensdag 22 november, gaat Nederland naar de stembus voor het kiezen van een nieuwe Tweede Kamer.

Op de valreep is er op de laatste dag (en in de nacht) nog gestemd over honderden moties en amendementen om de plannen van het laatste kabinet-Rutte IV aan te passen. Zo wordt de rentestijging voor de leenstelselstudenten verlaagd, gaat de bankenbelasting omhoog en blijft de belastingkorting voor jonge ouders langer in stand. Verder hoeft er van de Tweede Kamer geen extra geld meer betaald te worden voor de plastic bakjes en bekertjes.

Kamervoorzitter Vera Bergkamp zei in haar laatste speech voor het reces dat de verkiezingscampagnes al op volle toeren draaien en dat ze dat ook zag aan de laatste Kamerdebatten. Ze voegde eraan toe dat het "in deze tijden van polarisatie, bedreiging en intimidaties niet altijd even makkelijk is" om het ambt van Kamerlid uit te oefenen.

De Kamervoorzitter stond ook stil bij de aanval op FvD-leider Thierry Baudet, gisteravond in Gent. Ze wenste hem sterkte. "Wat je ook denkt, wat je ook vindt, het hoort bij de democratie, het hoort bij onze rechtsstaat en je blijft met je handen af van al onze Kamerleden." Kamerleden ondersteunden de woorden van Bergkamp over Baudet met geroffel op de bankjes.

Op donderdag 23 november, als de meeste stemmen zijn geteld, zal het politieke landschap er hoogstwaarschijnlijk heel anders uitzien. Nu zit het Kamerlid Pieter Omtzigt als eenmansfractie in de blauwe bankjes en het moet wel heel raar lopen als dit zo blijft. Ook BBB-leider Caroline van der Plas, die na de vorige verkiezingen in haar eentje begon, zal mogelijk wel wat meer collega's krijgen.

In de laatste Peilingwijzer staat Nieuw Sociaal Contract (NSC) op 24 tot 30 zetels, BBB op 10 tot 14 zetels en de nieuwe combinatie GroenLinks/PvdA op 21 tot 25 zetels. Voor twee regeringspartijen worden zware verliezen verwacht: -17 voor D66 en -11 voor het CDA. De machtswissel binnen de VVD van Mark Rutte naar Dilan Yesilgöz kost, hoogstwaarschijnlijk, ook de liberalen wel wat zetels: op -7 staan ze nu.

Het zijn nadrukkelijk voorspellingen, want er kan nog niets met zekerheid worden gezegd, leert de geschiedenis. Bij oppositiepartij SP zijn ze zeker nog niet vergeten dat voor ex-partijleider Emile Roemer het Torentje in 2012 in zicht was. Een monsterzege werd voorspeld voor de SP. Tot Roemer in een tv-debat genadeloos door VVD-leider Rutte werd overbluft.

Het beeld van de overrompelde Roemer bleef bij veel kijkers hangen en de VVD won. Met als goede tweede de PvdA onder Diederik Samsom, een oud-milieuactivist die het tijdens de campagne met zijn "vertel het eerlijke verhaal" opeens voor de wind ging.

Bij campagneleiders staat dit al ruim tien jaar oude voorval diep in het geheugen gegrift. Door één klein incident kan het goed misgaan. En die vrije val is in die drie weken campagnetijd heel moeilijk te stoppen.

Het worden vanaf nu tropenweken voor de lijsttrekkers: de agenda zit van 's morgens vroeg tot 's avonds laat vol met kranteninterviews, talkshows, radio- en tv-debatten en af en toe moet er ook nog tijd zijn om de straat op te gaan, om te laten zien dat de lijsttrekkers ook tussen de potentiële stemmers staan.

Er kan deze campagne van alles gebeuren. Gaat de oorlog tussen Israël en Hamas bijvoorbeeld de campagne bepalen? Zal het meer over internationale veiligheid gaan, of blijven de hoofdthema's migratie, wonen, bestaanszekerheid en zorg, waar veel Nederlanders zich volgens allerlei onderzoeken zorgen over maken?

Op dinsdag 5 december, Pakjesavond, komt de oude Tweede Kamer nog één keer in de oude samenstelling bijeen. Dan wordt afscheid genomen van oudgedienden, onder wie Kamervoorzitter Bergkamp. Ook zij houdt ermee op. De dag daarna worden de nieuw gekozen Kamerleden beëdigd en begint het parlementaire werk weer.

Een meerderheid van de Tweede Kamer wil zoals verwacht dat de rente op de studieschuld van studenten die onder het leenstelsel vielen, omlaaggaat. In de Tweede Kamer kregen verschillende voorstellen om dat te regelen genoeg steun. Voor sommige studenten gaat de rente op 1 januari omhoog van 0,46 procent naar 2,56 procent. Dat kan duizenden euro's schelen.

Zoals verwacht stemde de Kamer in met een plan om de belastingregeling voor expats te versoberen. Het geld dat daarmee wordt opgehaald moet ten goede komen aan de studenten die onder het leenstelsel vielen, de zogeheten pechgeneratie. Gisteren tekende de meerderheid zich al af voor het voorstel van het Kamerlid Omtzigt, GroenLinks/PvdA, Volt en de ChristenUnie. Vanaf 2029 zou die versobering jaarlijks zo'n 200 miljoen euro moeten opleveren.

Nu hebben hoogopgeleide buitenlandse werknemers een belastingvoordeel ten opzichte van Nederlandse werknemers. Expats hoeven nu vijf jaar lang geen belasting te betalen over ten hoogste 30 procent van hun loon. Het voorstel verkort die periode naar ten hoogste twintig maanden. Daarna geldt voor 20 maanden een 20-procentsregeling, en in de 20 maanden daarna nog een 10-procentsregeling.

Het is overigens niet duidelijk hoeveel de rente voor studenten omlaag zou moeten gaan, en vanaf wanneer dat moet gebeuren.

De Kamer nam ook een motie van GroenLinks/PvdA en ChristenUnie aan om de rente op studieleningen van de pechgeneratie voor komend jaar te bevriezen op het niveau van dit jaar. Het geld zou moeten komen uit het voorgenoemde amendement van Omtzigt. Maar Omtzigt vroeg zich in de Kamer af of zijn plannen wel genoeg geld opleveren, en stemde daarom zelf tegen die motie. Het amendement is dwingend voor de regering, de motie kan de regering naast zich neerleggen.

Een voorstel van D66 en de SP om de rente op studieleningen voor de pechgeneratie naar 0 procent te brengen, kreeg niet genoeg steun. Dat plan zou bekostigd moeten worden uit onder meer een verhoging van de btw op sierbloemen.

De Tweede Kamer is vanaf vandaag met reces, in aanloop naar de Tweede Kamerverkiezingen van volgende maand. De laatste vergadering duurde tot 03.45 uur. Daarin werd gestemd over tientallen moties en amendementen over tal van onderwerpen, variërend van internationale spoorlijnen, de inzet van de politiehelikopter in de grensregio tot aan de Chemours-fabriek in Dordrecht.

Afgelopen week demonstreerden studenten bij de Tweede Kamer tegen de verhoging van de rente:

FvD-leider Thierry Baudet noemt de aanval op hem bij de ingang van de Universiteit Gent "het gevolg van een enorme demoniseringscampagne". Een onbekende man sloeg de politicus vanavond tegen zijn hoofd met een paraplu kort voordat Baudet een lezing zou geven. De dader is direct opgepakt.

De lezing ging iets na de geplande begintijd van 20.00 uur alsnog door. Na afloop zei Baudet tegen het NPO Radio 1-programma Langs de Lijn en Omstreken dat het naar omstandigheden goed gaat. "Ik heb mijn lezing kunnen geven nadat ik even een glaasje water heb gedronken. Maar het is natuurlijk heel naar dat dit is gebeurd."

Baudet zegt een "behoorlijke bult" op zijn hoofd te hebben. "Dat ga ik nog laten nakijken."

"Dit is natuurlijk het gevolg van een enorme demoniseringscampagne", vervolgt de politicus. "We hebben een vredelievende boodschap. We willen bepaalde dingen beleidsmatig anders. En het is zo belangrijk dat we op een normale manier in discussie blijven in dit land."

Over het moment van de aanval zegt Baudet dat het heel snel ging en dat hij niet goed doorhad wat er gebeurde. "Ik kwam aanlopen en werd aan de rechterkant afgeleid. Toen sprong er vanaf de linkerkant iemand op me af met, wat later bleek, een paraplu. Het leek op een soort hinderlaag die ze hadden neergezet."

Bekijk hieronder beelden van de aanval:

Baudet spreekt het vermoeden uit dat er "iets met de paraplu was gedaan". "Zo hard kun je niet slaan met een normale paraplu."

Vlaams Belang-politicus Filip Dewinter was bij het incident. Op een video die hij heeft gedeeld op X is te zien dat de FvD-leider wordt geraakt op het moment dat hij het gebouw van de universiteit binnenloopt.

In de video is te horen dat de dader na het uitdelen van de klap, in het Oekraïens, "nee tegen fascisme, nee tegen Poetinisme" roept tegen Baudet. Zelf zegt de FvD-leider dit niet te hebben gehoord.

Baudet heeft zich in het verleden regelmatig pro-Russisch uitgelaten, onder andere over het onderzoek naar het neerhalen van vlucht MH17. Vlak voor de inval van Rusland in Oekraïne noemde Baudet Poetin "de leider van conservatief Europa. Prachtige vent."

Een uur voor aanvang van de lezing protesteerden er in het centrum van Gent, niet ver van de universiteit, enkele tientallen mensen tegen de komst van Baudet. Volgens een journalist van de Vlaamse omroep VRT hadden zij een Oekraïense vlag bij zich.

Voorafgaand aan het bezoek van Baudet aan de Gentse universiteit was er al gedoe over de lezing, die was georganiseerd door de conservatieve studentenvereniging KVHV. De universiteit zag de lezing liever niet doorgaan vanwege incidenten met eerdere gastsprekers. Maar de Raad van State oordeelde dat de veiligheid wel gegarandeerd kon worden en dat de universiteit haar voorzieningen ter beschikking moest stellen voor de lezing.

Europese leiders roepen op tot humanitaire corridors en gevechtspauzes om hulp Gaza in te krijgen. Tot die gezamenlijke verklaring kwamen zij vanavond op een top in Brussel. Vanwege uiteenlopende standpunten over de oorlog was aanvankelijk nog onduidelijk of er vandaag een gezamenlijke oproep zou komen.

De leiders van de 27 landen maken zich volgens het document "ernstig zorgen over de verslechterende humanitaire situatie in Gaza". Er wordt opgeroepen tot "snelle, veilige en ongehinderde humanitaire toegang en hulp om hen in nood te bereiken." Hiervoor zijn volgens de Europese leiders humanitaire corridors en gevechtspauzes nodig.

In de Gazastrook woedt een humanitaire crisis. Vanuit Egypte komt mondjesmaat noodhulp binnen en Israël heeft de Palestijnse enclave afgesloten van water, elektriciteit en brandstof. Dagelijks worden zware bombardementen uitgevoerd op Hamas-doelwitten, waarbij ook burgers het slachtoffer worden. Israël herhaalt steeds dat Hamas burgers als levend schild gebruikt.

"De Europese Unie zal nauw samenwerken met partners in de regio om burgers te beschermen, bijstand te verlenen en toegang te faciliteren tot voedsel, water, medische zorg en onderdak", staat verder in de verklaring. Hierbij moet het zeker zijn dat dit soort bijstand niet wordt misbruikt door terroristische organisaties.

Demissionair premier Rutte denkt dat Israël gevoelig zal zijn voor de oproep. Volgens hem maakt het uit dat de Verenigde Staten, Europa en "landen in de regio op één lijn zitten". "Israël heeft er ook belang bij dat het de steun behoudt", zei Rutte na afloop.

Of de komende dagen meer hulpgoederen naar de Gazastrook zullen gaan, "zal moeten blijken", zei Rutte. Volgens hem zijn alle diplomatieke inspanningen daar nu op gericht. Rutte zei dat de toegang tot humanitaire hulpgoederen "massief" moeten worden verbeterd.

De verschillen tussen Duitsland en Ierland zijn exemplarisch voor de uiteenlopende perspectieven binnen de EU op het conflict. Na het door Hamas aangerichte bloedbad in Israël was Duitsland een van de eerste landen die onvoorwaardelijke steun uitsprak aan de Israëlische regering.

Andersom is er vanuit Ierland veel meer aandacht voor het lot van de Palestijnen. Waar na de massale Hamas-aanval de reflex van andere Europese landen was vierkant achter Israël te gaan staan, benadrukte de Ierse premier Varadkar gelijk dat "de reactie van Israël proportioneel moest zijn".

Ook in de Nederlandse politiek wordt geworsteld met het thema. "Het beeld is ontstaan dat het kabinet Israël blind steunt in alles wat er gebeurt", zei demissionair premier Rutte gisteren bij aanvang van een Kamerdebat over de oorlog. Volgens hem is de kwestie niet zwart-wit en "heeft het land zich aan voorwaarden te houden zoals het internationale oorlogsrecht."

Politicus Thierry Baudet is voor aanvang van een lezing op de Universiteit Gent op zijn hoofd geslagen door een man, die daarna is opgepakt. De man heeft Baudet geslagen met een opvouwbare paraplu.

Vlaams Belang-politicus Filip Dewinter was bij het incident. Op een video die hij heeft gedeeld op X is te zien dat de FVD-leider wordt geraakt op het moment dat hij het gebouw van de universiteit binnenloopt.

In het NPO Radio 1-programma Langs de Lijn en Omstreken zegt Baudet dat het naar omstandigheden goed gaat, maar dat hij "een behoorlijke bult" op zijn hoofd heeft. "Ik heb mijn lezing kunnen geven nadat ik even achter een glaasje water heb gedronken. Maar het is natuurlijk heel naar dat dit gebeurd is."

De politicus zegt dat het op een "hinderlaag" leek. "Ik werd aan de ene kant afgeleid en toen sprong iemand vanaf de linkerkant op me af met, wat later bleek, een paraplu. Het ging heel snel."

De lezing begon iets na de geplande tijd van 20.00 uur. Volgens de Belgische nieuwssite VRT hadden ongeveer 300 mensen een kaartje.

Op beelden is te horen dat de dader na het slaan met de paraplu, naar het lijkt in het Oekraïens, "nee tegen fascisme, nee tegen Poetinisme" roept tegen Baudet.

Baudet heeft zich in het verleden regelmatig pro-Russisch uitgelaten, onder andere over het onderzoek naar het neerhalen van vlucht MH17. Vlak voor de inval van Rusland in Oekraïne noemde Baudet Poetin "de leider van conservatief Europa. Prachtige vent."

VRT-journalist Ward Schouppe zag het incident gebeuren. Hij zegt dat er veel journalisten en politieagenten bij de universiteit waren op het moment dat Baudet arriveerde. Een uur daarvoor protesteerden in het centrum van Gent, niet ver van de universiteit, ongeveer twintig mensen tegen de komst van de politicus. Volgens Schouppe hadden zij een Oekraïense vlag bij zich.

De Vlaamse journalist zegt dat Baudet schreeuwde op het moment van de aanval, maar dat de klap zelf leek mee te vallen. "Hij liep me voorbij met zijn hand op zijn hoofd, maar voor zover ik kon zien was hij niet gewond."

Voorafgaand aan het bezoek van Baudet aan de Gentse universiteit was er al gedoe over de lezing, die was georganiseerd door de conservatieve studentenvereniging KVHV. De universiteit zag de lezing liever niet doorgaan vanwege incidenten met eerdere gastsprekers. Maar de Raad van State oordeelde dat de veiligheid wel gegarandeerd kon worden en dat de universiteit haar voorzieningen ter beschikking moest stellen voor de lezing.

Op X spreken veel politieke partijen in de Tweede Kamer hun verontwaardiging uit over het incident. "Onaanvaardbaar", "onacceptabel" en "ongehoord", zeggen bijvoorbeeld VVD, CDA, ChristenUnie, BBB, PVV, GroenLinks/PvdA, NSC, ChristenUnie en Denk.

Er wordt van uit gegaan dat de actie een politieke reden heeft. "Volstrekt onaanvaardbaar wat Thierry Baudet vanavond is overkomen. Geweld mag nooit worden getolereerd. Het vrije woord moet worden beschermd en de dader vervolgd", zegt GroenLinks/PvdA-leider Timmermans.

"Geweld is altijd onacceptabel en hier helemaal omdat het bedoeld is om de vrijheid van meningsuiting van Thierry Baudet in te perken", laat Omtzigt van NSC weten. En VVD-leider Yesilgoz zegt: "Woorden bestrijd je met woorden. Nooit met geweld. Absoluut onacceptabel dit."

Ook premier Rutte reageert in soortgelijke termen.

De partijen wensen Baudet ook veel sterkte.

Een 'richtgetal' van netto 50.000 migranten per jaar, voor studie-, kennis- en asielmigranten samen. Dat staat in het verkiezingsprogramma van Pieter Omtzigts partij, Nieuw Sociaal Contract (NSC), dat deze week gepresenteerd werd.

Omtzigt maakt zich zorgen over de druk op de woningmarkt en wil daarom migratie in brede zin aan banden leggen. BBB meldde eerder al dat de partij het aantal asielzoekers dat naar Nederland komt wil beperken tot 15.000 per jaar. Wat is er mogelijk?

Vorig jaar verhuisden er bijna 130.000 mensen van binnen de EU naar Nederland, om te werken, wonen of voor gezinshereniging. Het gaat daarbij om onder meer Polen (27.749), Duitsers (17.495) en Roemenen (12.983).

Vanwege het vrije verkeer van goederen en diensten binnen de Europese Unie mogen zij zonder vergunning in Nederland wonen en werken. Hun komst kan om die reden ook niet worden tegengehouden.

Daarnaast kwamen er vorig jaar zo'n 26.000 hoger opgeleide kennismigranten van buiten de EU naar Nederland. Een quotum voor deze groep zou wel mogelijk zijn, denkt hoogleraar migratierecht Tesseltje de Lange (Radboud Universiteit).

"Arbeidsmigranten, mits ze van buiten de EU komen en niet al in de EU wonen, vormen de enige groep migranten die je formeel mag inperken," legt ze uit. "Dat kan in theorie. Vaak zie je dat zo'n quotum voor een jaar wordt vastgesteld op basis van de behoefte van grote bedrijven als ASML en Philips. Als hun behoefte groter wordt, dan wordt dit aantal vaak wel weer bijgesteld."

Het aantal internationale studenten is de afgelopen 20 jaar verviervoudigd. Vorig jaar stonden er uit 168 landen 115.068 internationale studenten ingeschreven bij Nederlandse onderwijsinstellingen, waarvan ongeveer een kwart (27,7 procent) van buiten de EU kwam.

Formeel mag je de vrijheid van studenten en onderzoekers uit de Europese Unie om te werken en wonen waar ze willen niet beperken. "Maar je kan er wel voor kiezen om minder onderwijs in het Engels aan te bieden," beaamt De Lange. "Dat heeft praktisch eenzelfde effect."

Voor sommige opleidingen of studierichtingen is het wel een meerwaarde als er onderwijs in het Engels wordt gegeven, omdat interactie tussen internationale studenten leidt tot culturele uitwisseling, en dat bevordert innovatie, volgens De Lange.

"Dat heb je ook nodig als land, om mee te kunnen doen in de internationale academische wereld." Voor sommige opleidingen zou je het onderwijs alleen in het Nederlands kunnen aanbieden. "Misschien zijn er dan ook effectievere methodes waarnaar je kan grijpen als je het aantal internationale studenten wil beperken, zoals een numerus fixus voor Engelstalige studenten."

Asielmigratie maakte de afgelopen tien jaar zo'n 12 procent uit van de totale migratiestroom naar Nederland. Afgelopen jaar ging het om zo'n 36.000 eerste asielaanvragen.

Lijsttrekker Van der Plas van BBB stelt voor om het maximale aantal asielaanvragen te beperken tot 15.000 en de aanvragen daarboven "af te kopen" met een bedrag van 20.000 euro. Dat bedrag komt uit het nieuwe Europese migratieakkoord van afgelopen juni.

Over deze opvolger van de zogenoemde Dublinverordening, de wet die regelt waar in Europa mensen asiel moeten aanvragen, wordt nu nog verder onderhandeld door de Europese Raad en het Europees Parlement.

De nieuwe wet wordt op zijn vroegst in april in stemming gebracht, legt Groen Links-Europarlementariër en hoogleraar migratierecht Tineke Strik uit. "De wet voorziet in een solidariteitsmechanisme. Het betekent dat de Europese Commissie jaarlijks een verdeelsleutel vaststelt. Als de zuidelijke landen meer asielzoekers ontvangen dan ze aankunnen, dan moeten de andere landen in Europa een deel daarvan overnemen, of kiezen voor een andere vorm van solidariteit, zoals het sturen van ambtenaren of het betalen van geld."

Het aantal asielzoekers in Europa hangt in de eerste plaats af van de oorlogen en onderdrukking in de rest van de wereld. De verdeelsleutel wordt door de Europese Commissie vastgesteld op basis van het totale aantal asielaanvragen in Europa, het aantal inwoners per land en het bruto nationaal product. Zo wordt bepaald hoeveel asielzoekers EU-landen moeten overnemen van de zuidelijke lidstaten.

Kan Nederland eenzijdig stoppen met asielmigratie boven de 15.000? "Nee," zegt Strik beslist. Als te weinig landen kiezen voor het opnemen van asielzoekers, zullen landen alsnog een verplichting opgelegd krijgen om meer asielzoekers over te nemen van de Europese Commissie.

Bovendien is de verdeelsleutel gericht op het aantal mensen dat de noordelijke landen van de zuidelijke landen moeten overnemen. "Maar dat is niet het totale aantal asielzoekers dat Nederland binnenkomt. Er zullen altijd mensen via andere routes binnenkomen. Dan heb je als land altijd de verplichting om iemands asielaanvraag in behandeling te nemen, of iemand terug te sturen naar het land waar diegene asiel had moeten aanvragen."

De Tweede Kamer wil de rente op studieleningen voor studenten van de leenstelselgeneratie verlagen. Een voorstel van het Kamerlid Omtzigt om dat te regelen lijkt een meerderheid te gaan halen.

Het plan wordt mede ingediend door GroenLinks-PvdA, ChristenUnie en Volt. Behalve deze partijen zullen PVV, CDA, BBB, Partij voor de Dieren en Forum voor Democratie vanavond waarschijnlijk voor stemmen.

Omtzigt stelt voor om de belastingkorting voor hoogopgeleide expats te versoberen. De miljoenen die dat oplevert, moeten worden gebruikt om de studenten van de zogenoemde 'pechgeneratie' tegemoet te komen. Met hoeveel procent de rente door het plan omlaag kan, is niet duidelijk en ook niet wanneer studenten er iets van merken.

De rente op studieleningen vervijfvoudigt op 1 januari van 0,46 naar 2,56 procent. Dat betekent dat studenten en afgestudeerden vaak duizenden euro's meer moeten gaan betalen.

D66 en de SP proberen nog voldoende steun te krijgen voor een eigen plan om de rente op studieleningen op 0 procent te zetten, maar dat lijkt niet te gaan lukken en dan zullen deze twee partijen waarschijnlijk ook voor het plan-Omtzigt stemmen.

Met name de dekking die de partijen voor hun amendement hebben bedacht, stuit op bezwaren. Zij willen de btw op de sierteelt verhogen van 9 procent naar 21 procent. Dat laatste is het normale btw-tarief en het zou een bos bloemen, die nu onder het lage tarief valt, flink duurder maken.

Omtzigt stelt dat de wijziging van de kortingsregeling op termijn bijna 200 miljoen euro per jaar oplevert. Dat bedrag moet dan in zijn geheel voor de renteverlaging voor studenten zonder basisbeurs worden ingezet.

Dat zijn de studenten die met het leenstelsel te maken hadden, dat in 2015 werd ingevoerd en met ingang van dit studiejaar weer is afgeschaft, omdat het te veel negatieve effecten had.

Gisteren demonstreerden enkele honderden studenten en afgestudeerden in Den Haag tegen de renteverhoging:

Veel studenten van de 'pechgeneratie' hebben hoge schulden en vinden dat ze oneerlijk worden behandeld ten opzichte van studenten die een basisbeurs krijgen.

Als het aan FNV Young & United ligt, blijft de rente op studieleningen voor alle studenten 0 procent, "omdat ze onder de veronderstelling hebben geleend dat het 0 procent zou blijven", aldus voorzitter Yasmin Ait Abderrahman. "Het is niet duidelijk gecommuniceerd dat die rente omhoog kon gaan."

De verlaging van de rente voor de pechgeneratie noemt de jongerenvakbond een eerste stap. "Maar iedereen heeft ermee te maken. Studenten die nu gaan studeren krijgen wel een basisbeurs. Dat is fijn, want we hebben lang gevochten voor het afschaffen van het leenstelsel. Maar die basisbeurs is nog steeds heel laag, dus ook voor hen is het belangrijk dat de rente op 0 procent blijft."

Als het amendement over de expat-regeling wordt aangenomen, maakt het deel uit van het Belastingplan voor 2024. Dat moet nog wel in zijn geheel door Eerste Kamer worden aangenomen.

Het wordt veel moeilijker om zonneparken en -weiden aan te leggen op landbouw- en natuurgronden. De demissionaire ministers De Jonge en Jetten schrijven aan de Tweede Kamer dat ze daarover afspraken hebben gemaakt met onder meer provincies, gemeenten en waterschappen.

Alleen in uitzonderingsgevallen mag het nog, bijvoorbeeld als het gaat om landbouwgronden die op termijn een andere bestemming krijgen, of als de aanleg bijdraagt aan vermindering van 'netcongestie'.

Zonnepanelen moeten bij voorkeur op daken en gevels worden geplaatst, maar ook op bijvoorbeeld kassen, industrieterreinen, stortplaatsen en boven parkeerplaatsen. Daarna komen ongebruikte terreinen in bebouwde gebieden en dáár weer na onbenut terrein in landelijk gebied.

De afspraken zijn gemaakt omdat er aan de ene kant steeds meer vraag is naar duurzaam opgewekte elektriciteit, maar aan de andere kant de ruimte schaars is. "Ten aanzien van zonnepanelen was de markt in het verleden leidend en ontbrak sturend ruimtelijk beleid door de overheden. (..) Nu zetten Rijk en medeoverheden samen de volgende stap", schrijven de ministers.

De provincies zullen de afspraken juridisch bindend vastleggen in hun verordeningen. Het nieuwe systeem moet op 1 januari ingaan. Lopende initiatieven die nu al in een vergevorderd stadium zijn mogen in principe nog doorgaan.

Holland Solar, de branchevereniging voor bedrijven in de zonne-energie, is kritisch. De gemaakte keuzes zijn schadelijk voor de sector, maar ook voor de energietransitie, voor boeren en industriële bedrijven die willen verduurzamen en voor de kans om natuurontwikkeling te bevorderen, vindt de belangenclub.

Als het aan het kabinet ligt, komen de oude tijden van Nederland als grote scheepsbouwnatie weer terug. Samen met de sector wordt er de komende twee jaar 60 miljoen euro geïnvesteerd in innovatieve scheepsbouw. Voor de bouw van bijvoorbeeld marinevaartuigen en baggerschepen zijn we veel te afhankelijk geworden van het buitenland, vinden kabinet en sector.

In Rotterdam heeft de speciale kabinetsgezant voor de maritieme maakindustrie, oud-minister Van Bijsterveldt, een plan gepresenteerd met daarin 25 maatregelen om de scheepsbouw te versterken. Het heeft als titel No guts, no Hollands Glorie! Om het tij te keren, is afgesproken direct te beginnen met actief industriebeleid.

Het bouwen van Nederlandse schepen moet groener en goedkoper worden, staat in het plan. Als de Rijksoverheid een nieuw schip laat bouwen, zouden Nederlandse bouwers een streepje voor moeten krijgen. En scheepswerven die op een aantrekkelijke plek liggen, moeten beter beschermd worden tegen plannen om daar woningen te bouwen.

Reders zeggen dat het bouwen van een schip in Nederland inmiddels 20 tot 40 procent duurder is dan in Azië. Met name China heeft de laatste jaren met veel overheidssteun een groot deel van het marktaandeel van de Europese scheepsbouw overgenomen. In de jaren 80 was het marktaandeel van Europa nog 45 procent, nu is dat nog maar 4 procent.

Een kritieke ondergrens is daarmee in zicht, stelt Van Bijsterveldt. We hebben onvoldoende concurrerende bouwcapaciteit om zelf onze marineschepen en specialistische werkschepen te produceren, maar die zijn wel cruciaal voor onze veiligheid en voor het houden van droge voeten.

Om de concurrentiekracht terug te brengen moet er vooral ingezet worden op verduurzaming. Met digitalisering en het gebruik van robots moet het 10 tot 15 procent goedkoper worden om een Nederlands schip van stapel te laten lopen. Ook komt er een 'koploperproject' om te verkennen of het mogelijk is om schepen te bouwen die, aangedreven door kernenergie, langer op zee kunnen blijven.

Demissionair minister Adriaansens van Economische Zaken noemt de investeringen in de scheepsbouw "noodzakelijk om Nederland leefbaar, welvarend, veilig en concurrerend te houden". Haar collega Harbers van Infrastructuur en Waterstaat zegt dat het belangrijk is dat ons land zelf de schepen bouwt die nodig zijn voor onze veiligheid. "Denk aan sleephopperzuigers: zij spuiten zand op om Nederland te beschermen tegen overstromingen."

In de afgelopen vier jaar is er een verklaring omtrent het gedrag (vog) toegekend aan dertien mensen die zijn veroordeeld voor deelname aan een terroristische organisaties. Bij sommigen van hen gebeurde dat meer dan eens, want het gaat in totaal om 22 vog's. Ze konden daarmee aan het werk in verschillende sectoren, waaronder het onderwijs en de zorg.

Eerder deze maand stelde Tweede Kamerlid Omtzigt vragen aan het kabinet naar aanleiding van het nieuws van de NOS dat een veroordeeld lid van terreurgroep Islamitische Staat (IS) vrijwilligerswerk bij Vluchtelingenwerk kon doen nadat zij een vog had gekregen.

Demissionair minister Weerwind voor Rechtsbescherming heeft naar aanleiding daarvan laten uitzoeken of dit geval op zichzelf staat, maar dat is dus niet zo. De dertien mensen die het betreft zijn allemaal in Nederland veroordeeld, dus die informatie was te vinden in de justitiële documentatie.

In dezelfde periode werden er ook 30 aanvragen geweigerd vanwege een veroordeling voor terrorisme, schrijft Weerwind aan de Tweede Kamer.

In het geval van de vrijwilliger van Vluchtelingenwerk heeft de organisatie die verantwoordelijk is voor de screening, Justis, wel volgens de regels gehandeld, concludeert Weerwind tot zijn spijt. Hij kan niet op de specifieke zaak ingaan, maar het kan soms zijn dat het belang van een aanvrager om een vog te krijgen zwaarder weegt dan het risico voor de samenleving.

Ook geldt er nu in principe een terugkijktermijn van vier jaar, behalve bij functies die hogere integriteiteisen stellen, zoals boa's. Dan wordt er langer teruggekeken in de justitiële documentatie.

Weerwind wil nu de regels aanscherpen. Justis moet voortaan tot 20 jaar terugzoeken naar veroordelingen wegens terrorisme. Als er zo'n veroordeling wordt gevonden, krijgt de aanvrager in beginsel geen vog. Samen met Justis, het Openbaar Ministerie en de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) gaat de minister bepalen voor welke functies die regel moet gaan gelden.

Hij denkt daarbij aan functies waarbij iemand in contact kan komen met kwetsbare doelgroepen of werkzaamheden gaat verrichten die de vitale infrastructuur raken, zoals werken met gevaarlijke stoffen of met gevoelige informatie.

De minister denkt dat de strengere regels voor het krijgen van een vog op 1 januari aanstaande in kunnen gaan.

Vier weken voor de Tweede Kamerverkiezingen houdt de eerder gevormde top-3 elkaar in de Peilingwijzer nog altijd in evenwicht. In dit gewogen gemiddelde van de peilingen van I&O Research en Ipsos/EenVandaag komt de VVD uit op 25 tot 29 zetels, Nieuw Sociaal Contract op 24 tot 30 en GroenLinks/PvdA op 21 tot 25 zetels.

Het verschil met de laatste partij is daarmee zo klein - en bij I&O Research binnen de foutmarge - dat volgens politicoloog Tom Louwerse nog steeds kan worden gesproken van drie partijen op min of meer gelijke hoogte. Louwerse is de maker van de Peilingwijzer.

Achter deze drie partijen komen de PVV op 16 tot 20 zetels en BBB, de grote verliezer van de opkomst van Pieter Omtzigt, op 10 tot 14. Alle andere partijen blijven onder de 10 zetels. Coalitiepartijen D66 en CDA zouden harde klappen krijgen met respectievelijk 5 tot 9 en 3 tot 5 zetels. Bij D66 gaat het om een verlies van zo'n 17 zetels ten opzichte van het resultaat 2,5 jaar geleden.

De oprichting van de nieuwe partij van Omtzigt eind augustus leidde tot een politieke aardverschuiving, maar sindsdien zijn er volgens Louwerse niet of nauwelijks nog verschuivingen te zien geweest. Hooguit is NSC ten opzichte van die spectaculaire start een zetel of 3 teruggezakt. Ook de oorlog tussen Israël en Hamas heeft geen verandering gebracht in het stabiele beeld van de afgelopen twee maanden.

"In onze zetelpeiling zien we nauwelijks effect van het conflict op het stemgedrag", bevestigt onderzoeker Asher van der Schelde van I&O Research. "Kiezers switchen zo goed als niet tussen partijen om die specifieke reden. Ook bij de inhoudelijke issues wordt het conflict nauwelijks aangehaald. 9 procent zegt weliswaar dat het meespeelt in de partijkeuze bij de Kamerverkiezingen, maar daarbij gaat het meer om bevestiging van een voorkeur die men toch al had."

Van de andere partijen is er niet één die in de buurt van de 10 zetels komt. Het dichtst bij staan nog de Partij voor de Dieren op 5 tot 8 zetels, de SP op 4 tot 6 en de ChristenUnie, Volt en Forum voor Democratie op 3 tot 5. Daar weer achter komen de SGP en Denk met 2 tot 4 en JA21 met 1 tot 3 zetels. Bij1 en 50Plus staan nog altijd op 0 tot 1 zetel in de Peilingwijzer en moeten daarmee dus vrezen voor hun plek in de Tweede Kamer.

Onderzoeksbureaus zoals Ipsos benadrukken daarbij dat hun peilingen géén voorspelling van de uitslag zijn. De voorkeuren van de meeste kiezers liggen op dit moment nog niet vast. Volgens I&O Research zweeft 23 procent van de kiezers zelfs nog volledig.

Een groot deel van de partijen die deelnemen aan de Tweede Kamerverkiezingen vindt dat de koning belasting moet betalen. Nieuw Sociaal Contract (NSC) en JA21 zijn van mening dat de Belastingdienst ook bij de Oranjes inkomsten- en vermogensbelasting moet heffen. In totaal zijn er nu dertien partijen met een (officieuze) vertegenwoordiging in de Tweede Kamer die deze verandering willen, vier zijn tegen.

Dit blijkt uit de verkiezingsprogramma's en antwoorden die de partijen hebben gegeven aan ProDemos voor hun vandaag gepubliceerde Stemwijzer.

Op basis van de huidige peilingen komt na de Tweede Kamerverkiezingen in november de noodzakelijke tweederdemeerderheid in zicht om de grondwet (artikel 40) aan te passen. De nieuwe partij NSC schrijft in het gisteren gepresenteerde verkiezingsprogramma dat "het niet betalen van inkomstenbelasting niet meer van deze tijd is".

Het gaat om de zogenoemde 'vrijstellingen': dat zijn in de grondwet vastgelegde posten waar geen belasting over betaald moet worden. JA21 schrijft aan ProDemos dat "het draagvlak voor de vrijstellingen" ontbreekt. BBB vindt dat de koning "net als iedereen" belasting moet betalen. De laatste twee partijen melden dit trouwens niet in hun verkiezingsprogramma.

D66, GroenLinks/PvdA, SP, PVV, Partij voor de Dieren, Denk, BIJ1 en Volt vinden al langer dat er een einde moet komen aan de vrijstellingen. Deze discussie speelt al bijna 10 jaar.

In de jarenlange discussie over het belastingvrijdom van Willem-Alexander is VVD-premier Rutte altijd tegen een aanpassing geweest en de VVD en de christelijke partijen, CDA, CU en SGP zijn dat nog steeds.

Rutte heeft altijd gezegd dat het maar om een "beperkt" aantal vrijstellingen gaat, dat een wetswijziging van de grondwet ook veel te ingewikkeld is en dat er geen "constitutioneel toereikend draagvlak" voor is.

Dat zou na de verkiezingen nu wel in zicht zijn. Uitgaande van de laatste Peilingwijzer zou het in de Tweede Kamer om ongeveer 111 zetels gaan (er zijn er 100 nodig) en in de Eerste Kamer ongeveer 50 (dat is het vereiste aantal.)

Het is nog niet zeker of de koning in de toekomst een belastingaanslag krijgt. Na de verkiezingen moeten nieuwe regeringspartijen eerst afspreken of ze echt wat gaan veranderen. Vervolgens moet een nieuwe wet gemaakt worden, waar het parlement twee keer een beslissing over moet nemen.

De stelling over belasting voor de koning is niet opgenomen in de uiteindelijke versie van de vandaag gepubliceerde StemWijzer van ProDemos. De volledige inventarisatie was aan de NOS beschikbaar gesteld.

Het is vandaag de 50ste verjaardag van de kerncentrale Borssele. Waar in de jaren 70 en 80 volop verzet was, is het denken een halve eeuw later gekanteld. Veruit de meeste partijen die meedoen aan de verkiezingen van komende maand willen meer kernenergie en zien dat ook echt als verkiezingsthema. Dat is een radicale ommekeer.

De Kerncentrale Borssele, in de Zeeuwse gemeente Borsele, werd op 25 oktober 1973 in gebruik genomen en stond lange tijd bij veel mensen in een kwaad daglicht. Mensen vonden (de straling van) kernenergie gevaarlijk en vreesden ongelukken. Vooral in de jaren 80 werd er hard actie gevoerd, ook bij Borssele en de tweede kerncentrale in Dodewaard, die Nederland toen nog had.

Er zijn meerdere pogingen gedaan om Borssele dicht te krijgen. Maar allemaal tevergeefs. Een jaar na de kernramp in Tsjernobyl (1986) in de toenmalige Sovjet-Unie liep een meerdaagse blokkade van de kerncentrale Borssele uit de hand. Agenten van de Mobiele Eenheid leverden een veldslag met de harde kern van de anti-kernenergiebeweging. Er vielen 60 gewonden. De actie staat te boek als het laatste grote protest tegen kernenergie in Nederland.

De weerstand tegen kernenergie bleef wel bestaan. Ingegeven door de ramp bij het Japanse Fukushima (2011) besloot de politiek dat de kerncentrale bij Borssele uiterlijk in 2013 dicht moest. Een eerdere poging tot sluiting was in 1997 gestrand bij de Raad van State. En ook dit keer kwam er niets van terecht. De deadline werd eerst naar 2034 verplaatst en is inmiddels helemaal van de politieke agenda verdwenen.

Want het denken over kernenergie is langzamerhand steeds positiever geworden. Vooral door het besef dat fossiele brandstoffen (steenkool, olie en aardgas) sterk bijdragen aan de opwarming van de aarde en dat er moet worden gekeken naar meer duurzame vormen van energievoorziening.

Het huidige demissionaire kabinet besloot dat de kerncentrale langer opengehouden moet worden en dat gekeken moet worden naar de bouw van twee nieuwe kerncentrales, die ook in de gemeente Borsele moeten komen.

Het is aan het komende kabinet om daar de knoop over door te hakken, maar alles wijst erop dat Den Haag in de toekomst meer kernenergie wil. Uit de verkiezingsprogramma's blijkt dat inmiddels bijna alle partijen daar positief tegenover staan en dat is een radicale verandering. In de 2017 pleitte alleen de SGP expliciet voor kernenergie, maar bijna alle partijen hebben dus een ontwikkeling doorgemaakt.

Dat geldt ook voor D66, de partij van minister Jetten voor Klimaat en Energie. Die wees kernenergie in het verkiezingsprogramma van 2017 nog af, maar staat er inmiddels helemaal voor open.

Jetten zegt daar wel steeds bij dat kernenergie een bescheiden onderdeel moet zijn van de energiemix. "Wind op zee en zon, dat worden onze belangrijkste energiebronnen. Maar voor momenten dat het niet waait of de zon niet schijnt, heb je ook CO2-vrije energie nodig en dan kan kernenergie een goede oplossing zijn."

Hij erkent dat er binnen D66 altijd veel discussie over is geweest, ook bij het vaststellen van het verkiezingsprogramma. "Maar dan zie je toch dat een groot deel van de D66'ers zegt: we moeten extra tempo maken met het verduurzamen van Nederland en dan moet je duurzame alternatieven niet uitsluiten."

Het aantal uitgesproken tegenstanders in de Tweede Kamer is inmiddels op de vingers van één hand te tellen: GroenLinks-PvdA, SP, Partij voor de Dieren en Bij1. En dan nog gooien ze de deur vaak niet helemaal dicht. Zo schrijft de SP in het verkiezingsprogramma dat kernenergie "nu niet" als alternatieve energiebron kan worden ingezet, omdat er nog geen milieuveilige oplossing is gevonden voor de opslag van kernafval, dat duizenden jaren radioactief blijft.

In het College Tour-verkiezingsdebat van afgelopen zondag stond GroenLinks-PvdA-lijsttrekker Timmermans alleen in zijn afwijzing. En die draaide, zo verdedigde hij met vuur, niet meer zoals vroeger om potentiële gevaren. In tegendeel. "Ik heb niets tegen kernenergie", zei Timmermans.

Zijn bezwaren zitten hem in de kosten en de beperkte ruimte in Nederland. Hij vindt het niet verstandig om in nieuwe kerncentrales te investeren. "Het gaat om vele miljarden, er is geen bedrijf dat erin wil stappen, het moet allemaal met publiek geld gebeuren en tegen de tijd dat die dingen er staan, is de technologie zo ver dat we inmiddels bijna kernfusie hebben."

Ook bij de tegenstanders is het denken duidelijk verschoven. "Het is hartstikke goed als ze het in andere landen doen, waar wel de ruimte is", aldus Timmermans in de uitzending. "Maar wij hebben het in Nederland niet nodig."

Een meerderheid in de Tweede Kamer heeft uitgesproken dat de leus 'From the river to the sea, Palestine will be free' een oproep tot geweld is. Partijen vinden dat de uitspraak de vernietiging van Israël propageert.

Naast JA21, die de motie indiende, stemden ook VVD, PVV, CDA, ChristenUnie, SGP, BBB, Omtzigt en Groep Van Haga voor de motie. Die werd ingediend tijdens het debat met demissionair premier Rutte over de oorlog tussen Hamas en Israël.

In dat debat sprak Denk-leider Van Baarle de zin opnieuw uit. Daar ontstond een heftige discussie over. Kamervoorzitter Bergkamp maakte duidelijk dat zij de leus niet meer in de Kamer wil horen, hoe die ook wordt uitgelegd.

De leus is regelmatig te horen bij pro-Palestijnse demonstraties en betekent 'Van de rivier tot de zee, Palestina zal vrij zijn'. Daarmee wordt het gebied bedoeld tussen de Jordaan en de Middellandse Zee.

De uitspraak heeft een lange geschiedenis. Volgens sommigen betekent die dat Israël met geweld uit dat gebied moet worden verdreven. Volgens anderen is het een oproep om de onderdrukking van de Palestijnse bevolking te beëindigen.

De Amsterdamse burgemeester Halsema noemde de leus eerder "onaanvaardbaar" en zei dat het Openbaar Ministerie het gebruik van de leus bij demonstraties opnieuw onderzoekt.

Afgelopen zomer oordeelde het hof in Amsterdam dat een demonstrant die de leus in 2021 riep niet strafbaar is wegens opruiing, bedreiging of het aanzetten tot haat. Sommige partijen stemden tegen de motie vanwege die rechterlijke uitspraak.

De Kamer sprak ook uit dat er in de Tweede Kamer geen plaats is voor antisemitisme of Jodenhaat. Alle partijen stemden voor de motie van JA21 met die strekking, met uitzondering van Forum voor Democratie. FvD-leider Baudet liet in een stemverklaring weten tegen te stemmen omdat hij uit principe vindt dat alles in de Tweede Kamer gezegd moet kunnen worden.

Het Kamerdebat ging vooral over de inzet van het kabinet op de Europese top van komende donderdag en vrijdag. Dan bespreken de regeringsleiders van de EU-landen de oorlog tussen Hamas en Israël. Demissionair premier Rutte zal daar pleiten voor meer humanitaire hulp aan de burgers van Gaza.

Een Kamermeerderheid wil dat Rutte op de top ook met Duitsland en Frankrijk bespreekt welke maatregelen deze landen hebben genomen "tegen Hamas-aanhangers en het verheerlijken van terreur".

Ook wil de Kamer dat Rutte pleit voor een "krachtige Europese verklaring tegen antisemitisme, bedreiging en intimidatie van de Joodse gemeenschap in Europa".

Het kabinet wil dat het RIVM onderzoek gaat doen naar chemiebedrijf Chemours in Dordrecht. Demissionair staatssecretaris Heijnen schrijft aan de Tweede Kamer dat het instituut eerst in kaart zal brengen hoe een onderzoek naar de effecten van het bedrijf op de gezondheid er precies zal uitzien en welke vragen moeten worden beantwoord.

Het RIVM heeft eerder staalproducent Tata Steel in de IJmond onder de loep genomen, maar volgens het instituut is de aard van de vragen rond Chemours anders.

Er is bij de omwonenden veel onrust over de leefomgeving van Chemours en ook Tweede Kamerleden drongen aan op een gezondheidsonderzoek. Vorige week meldde het Openbaar Ministerie dat het een strafrechtelijk onderzoek is begonnen tegen het bedrijf. Aanleiding is onder meer de aangifte namens zo'n 3600 mensen. Zij beschuldigen het bedrijf ervan vanaf 1967 opzettelijk het schadelijke pfas in lucht, bodem en oppervlaktewater te hebben gebracht.

Vorige maand bepaalde de rechtbank in Rotterdam dat de fabriek deels aansprakelijk is voor milieuschade die gemeenten in de omgeving hebben geleden door vervuiling met pfas.

Heijnen wil dat het RIVM specifiek kijkt naar de vragen en zorgen van omwonenden en van gemeenten en de provincie Zuid-Holland. In het onderzoek naar Tata Steel concludeerde het RIVM in september dat mensen die in de buurt wonen door de uitstoot meer risico lopen om ziek te worden dan anderen.

Huizenkopers kunnen volgend jaar voor woningen tot 435.000 euro een hypotheek met Nationale Hypotheek Garantie (NHG) krijgen. Dat is een stijging van 30.000 euro. Dit jaar is de NHG-grens nog 405.000 euro.

In een brief aan de Tweede Kamer benadrukt demissionair minister De Jonge van Binnenlandse Zaken dat door de verhoging het bereik van de NHG in 2024 groter wordt en dat een hypotheek met NHG toegankelijk blijft voor veel kopers van een woning, onder wie starters.

Met de Nationale Hypotheek Garantie wordt de restschuld overgenomen en aan de bank betaald als iemand door bijvoorbeeld werkloosheid, scheiding of het overlijden van een partner een woning met verlies moet verkopen.

Om voor de garantie in aanmerking te komen, betalen mensen eenmalig een premie van 0,6 procent van het hypotheekbedrag. Vanwege de garantie krijgen de betrokkenen van hun hypotheekverstrekker korting op de rente. De grens wordt elk jaar opnieuw bepaald.

Bij een hypotheek waarbij aanvullende voorzieningen worden meegefinancierd die energie besparen, gaat de grens volgend jaar naar 461.100 euro.

Het kabinet wil dat er tot en met 2030 honderdduizenden betaalbare koopwoningen worden gebouwd. De Jonge stelt de grens voor een betaalbare woning volgend jaar op 390.000 euro. Dit jaar is dat nog 355.000 euro.

De Kiesraad vindt uitspraken van Forum voor Democratie-leider Baudet onwenselijk. Baudet riep zijn achterban onlangs op via volmachten namens anderen te stemmen. Hij zei onder meer: "Als onze supporters allemaal vier mensen motiveren om op FvD te stemmen, en die mensen kunnen natuurlijk ook een volmacht geven om namens hen te stemmen, dan winnen wij de verkiezingen."

Op X vroegen mensen zich af of dit geen ronselen is. Op vragen van de NOS daarover antwoordt de Kiesraad dat de uitspraken van de FvD-leider onwenselijk zijn en dat het Openbaar Ministerie moet bepalen of wat Baudet doet strafbaar is.

De Kiesraad wijst erop dat de Kieswet onder het ronselen van volmachten verstaat het stelselmatig aanspreken of anderszins persoonlijk benaderen van kiezers om hen een onderhandse volmacht af te laten geven en dat dit strafbaar is.

Bij de verkiezingen van 2021 speelde een soortgelijke kwestie rond Baudet. Ook toen noemde de Kiesraad een oproep van de FvD-voorman onwenselijk. Maar het OM vond toen dat er geen bewijs was van ronselen, onder meer omdat Baudet mensen niet persoonlijk had benaderd om hun stempas in te vullen en af te geven.

Volgens de Kiesraad is het ronselen van volmachtstemmen in strijd met het uitgangspunt dat het initiatief tot het verzoek om bij volmacht te stemmen bij de kiezer ligt. "Iedereen kan aangifte doen van ronselen", voegt de raad eraan toe.

De Kiesraad wijst er verder op dat het kabinet een wet voorbereidt om duidelijker en scherper te omschrijven wat onder ronselen wordt verstaan.

Politieke partijen die een kant kiezen kiezen in dertig stellingen: vanochtend is de Stemwijzer weer online gekomen. Goed nieuws dus voor iedereen die nog niet weet welke vakje hij of zij op 22 november rood moet kleuren.

De 30 stellingen van de stemhulp zijn gekozen uit een lijst van 95. Ze zijn opgesteld op basis van onderwerpen uit (concept)verkiezingsprogramma's. Ook is gekeken naar wat de afgelopen tijd in het nieuws was en wat kiezers aangeven belangrijk te vinden.

De stellingen zijn vervolgens voorgelegd aan partijen. Die hebben onder meer hun mening gegeven over het bevriezen van huren, een vuurwerkverbod, halvering van stikstofuitstoot, subsidie voor elektrische auto's, gratis ov voor ouderen, vliegbelasting en een grotere EU.

Vanmorgen mochten de lijsttrekkers van de politieke partijen de stemhulp als eerste invullen. Die hoopten allemaal bij hun eigen partij uit te komen:

Invullers van de Stemwijzer krijgen na het invullen te zien met welke partijen ze de meeste overeenkomsten hebben. Als meerdere partijen gelijk bovenaan eindigen, kan de gebruiker aanvullende stellingen invullen.

De Stemwijzer van ProDemos is de eerste grote stemhulp die gelanceerd is voor de Tweede Kamerverkiezingen op 22 november. Later volgen nog andere stemhulpen, zoals het Kieskompas.

Eerder presenteerde ProDemos al wel de StemmenTracker, waar mensen kunnen zien hoe partijen de afgelopen tijd over verschillende onderwerpen in de Tweede Kamer hebben gestemd. Rond de vorige Tweede Kamerverkiezingen in maart 2021 werd de Stemwijzer miljoenen keren ingevuld.

Kandidaat-Kamerlid Jasper Rekers van BBB trekt zich terug. Nadat persbureau ANP hem had geconfronteerd met eerdere tweets en ook de partij had ingelicht, heeft hij besloten geen Kamerzetel in te nemen als hij wordt gekozen. Hij kan niet meer van de kandidatenlijst worden gehaald, want die staat al vast.

Rekers maakte tijdens de coronacrisis vanaf een anoniem Twitteraccount politici uit voor "kindermishandelaar", "pharmahoer" en "van nicht tot nazibitch". Hij vroeg zich af of of minister De Jonge een "enkeltje Neurenberg" had geboekt en noemde premier Rutte "NSB'er".

BBB is geschrokken van de tweets en neemt er nadrukkelijk afstand van: "Van Jasper begrijpen wij dat dit een donkere periode in zijn leven was. (..). Wat voor ons ook zwaar weegt, is dat Jasper ons niet over deze tweets heeft geïnformeerd." BBB noemt het besluit van Rekers om zijn eventuele zetel niet in te nemen onvermijdelijk. Volgens de partij heeft hij zijn excuses aangeboden aan de fractie en de partij.

Rekers, die een bedrijfsadviesbureau heeft en ook docent is in het hoger beroepsonderwijs, staat op de dertiende plaats op de kandidatenlijst van BBB.

Rekers is parttime werkzaam als docent op Hogeschool Saxion, meldt RTV Oost. Een woordvoerder van de onderwijsinstelling zegt enorm te zijn geschrokken van de uitlatingen. "Een docent heeft een voorbeeldfunctie en wij voelen ons verantwoordelijk naar de studenten."

Of hij kan aanblijven als docent is nog niet duidelijk. "Er is contact met hem geweest en binnenkort volgt een gesprek met zijn leidinggevende", aldus de woordvoerder.

Voormalig Kamervoorzitter Khadija Arib heeft een woedende brief aan de leden van de Tweede Kamer geschreven. Zij wil de voorgenomen publicatie van het onderzoek naar haar vermeende grensoverschrijdende gedrag tegenhouden. Arib verwijt haar opvolger, huidig Kamervoorzitter Vera Bergkamp, het "spelen van processuele spelletjes" en "onbehoorlijk en ongepast" handelen.

Bergkamp kondigde onlangs namens het dagelijks bestuur van de Tweede Kamer, het presidium, aan dat het onderzoek op 31 oktober wordt gepubliceerd. Maar Arib begon in augustus een juridische procedure om de rechtmatigheid van het onderzoek aan te vechten. De rechtszaak daarover dient in november, na de voorgenomen publicatiedatum dus.

De brief is na berichtgeving van de Volkskrant ook in handen van de NOS. Arib schrijft het, gezien de traagheid van het onderzoek, "onvoorstelbaar" te vinden dat de belangen van mensen "die mij anoniem en in geheime verklaringen verwijten maken" geschaad zouden kunnen worden door een paar weken uitstel.

Volgens Bergkamp is het, nu het onderzoek af is, "in het belang van alle betrokkenen" om niet langer te wachten met publiceren dan nodig.

Arib richt zich tot alle Kamerleden, omdat voorzitter Bergkamp namens hen optreedt. "Het zou de Tweede Kamer passen om aan dit handelen een halt toe te roepen en te voorkomen dat een onrechtmatige rapportage over het onrechtmatige onderzoek wordt uitgebracht en gepubliceerd voordat de rechter een oordeel heeft geveld."

Arib zat 24 jaar in de Tweede Kamer en was tussen 2016 en 2021 voorzitter. Eind september vorig jaar lekte uit dat het dagelijks bestuur van de Kamer een onderzoek naar haar liet doen vanwege klachten over grensoverschrijdend gedrag tijdens haar voorzitterschap.

Het presidium had twee anonieme brieven ontvangen. Daaruit kwam het beeld naar voren dat er onder Arib mogelijk sprake was van "een zeer onveilige werkomgeving" voor ambtenaren. Ze zou misbruik hebben gemaakt van haar positie en mensen hebben gekleineerd.