Het is nog steeds niet duidelijk of de wet die ertoe moet leiden dat asielzoekers beter over het land worden verdeeld, de eindstreep haalt. De BBB, de partij die bepalend is voor voldoende steun in de Eerste Kamer, liet dinsdagavond in de Tweede Kamer nog niet het achterste van haar tong zien.

Verschillende voorstanders van de spreidingswet wilden van BBB-leider Van der Plas weten wat voor haar cruciale elementen zijn om ermee in te stemmen. Maar Van der Plas hield haar kaarten voor de borst. Ze wil haar eindoordeel over de wet pas vellen als demissionair staatssecretaris Van der Burg op de vragen en wensen van de Kamer heeft gereageerd.

Op haar eigen wensenlijst staat een asielquotum. Ze wil niet meer dan 15.000 asielzoekers per jaar toelaten, inclusief gezinshereniging. Dat is fors minder dan de ruim 46.000 mensen die vorig jaar naar Nederland kwamen.

Van iedere asielzoeker boven het quotum wil BBB de opvang afkopen, voor zo'n 20.000 euro per persoon. Van der Plas verwijst daarvoor naar een regeling die in de maak is van de Europese Commissie. Het geld zou dan gaan naar landen die extra asielzoekers opvangen. Maar het is nog maar zeer de vraag of die regeling er daadwerkelijk komt en Brussel zegt nadrukkelijk dat het niet de bedoeling is dat lidstaten de regeling gebruiken om zelf te bepalen hoeveel asielzoekers ze willen opnemen.

Verder wil Van der Plas dat de wet zo wordt aangepast dat asielzoekers over gemeenten worden verspreid op basis van inwoneraantal. Nu komen azc's nog vaak terecht in plattelandsgemeenten met weinig inwoners.

Ook wil ze gemeenten niet dwingen om asielzoekers op te nemen. In het wetsvoorstel gebeurt dat als de gemeenten vrijwillig niet genoeg plekken aanbieden.

BBB wil in ieder geval steun voor deze wijzigingsvoorstellen. Maar of dat ook betekent dat de partij dan de wet in zijn geheel steunt, is nog niet zeker. Dat hangt volgens Van der Plas ook af van de steun voor wijzigingsvoorstellen die andere partijen indienen.

Zo ligt er een voorstel van het CDA, om gemeenten meer tijd te geven om opvangplekken te regelen. Dat plan kan op een ruime meerderheid rekenen.

Veel rechtse partijen in de Tweede Kamer blijven fel tegen de wet, die ze de dwangwet noemen. PVV, JA21, Forum voor Democratie, SGP en de Groep Van Haga zijn ervan overtuigd dat een eerlijkere verdeling van asielzoekers over het land een aanzuigende werking zal hebben. "Het is een uitnodiging aan de wereld: kom maar, er is altijd plaats", zei JA21-Kamerlid Eerdmans.

Daarnaast vinden ze dat het zelfbeschikkingsrecht van gemeenten wordt aangetast als ze gedwongen kunnen worden opvang te accepteren.

Ook de VVD, de partij van demissionair staatssecretaris Van der Burg, ziet niets in de spreidingswet. Net als de andere tegenstanders wil die partij dat er eerst iets aan de instroom van asielzoekers wordt gedaan. Ons land kan het niet meer aan, is hun stelling.

PVV-Kamerlid Markuszower had maar liefst zes uur spreektijd aangevraagd, waarvan hij er twee volmaakte. Daarin stelde hij allerlei vragen over het asielbeleid van het kabinet. Volgens de andere partijen is het een ongewenste poging om het wetgevingsproces te frustreren. Vandaag zal Van der Burg dan reageren.

De voorbereidingen voor een spitsheffing in de trein lijken voorlopig van de baan. Het kabinet sluit een heffing niet uit, maar wil dat de NS opnieuw naar het plan en de kritiek daarop gaat kijken. Dat heeft demissionair staatssecretaris Heijnen (Infrastructuur en Waterstaat) gezegd in de Tweede Kamer.

De NS wil op termijn een heffing invoeren voor reizen in de ochtend- en avondspits van maximaal 2,50 euro per treinreis. De heffing zou moeten ingaan in 2026, maar Heijnen zei dat ze in de nieuwe concessie voor de NS gaat opnemen dat er pas een nieuw tariefsysteem mag komen na de uitdrukkelijke instemming van het kabinet en de Tweede Kamer van dat moment. De concessie geeft dus niet automatisch groen licht aan een spitsheffing.

Heijnen zei dat hogere prijzen op de drukste momenten wel wat kunnen opleveren. Mensen die de spits kunnen mijden, gaan dan op andere tijden op reis, en met het extra geld kunnen extra treinen worden ingezet. Maar het kan de trein ook duurder maken voor mensen die geen keus hebben.

Er zijn misschien andere opties om het wat rustiger te maken in de spits, zoals goedkopere deelabonnementen buiten de spits. Dat moet de NS nu eerst uitgebreider gaan onderzoeken.

Een meerderheid in de Kamer is tegen de spitsheffing. VVD, GroenLinks/PvdA, D66, CDA, PVV en de ChristenUnie stellen dat veel mensen, zoals onderwijzers en verpleegkundigen, niet de keuze hebben om buiten de spits te reizen. Reizigersorganisatie Rover zei deze zomer al niets te zien in het plan.

Nieuw Sociaal Contract (NSC), de nieuwe partij van Pieter Omtzigt, gaat in heel Nederland meedoen met de Tweede Kamerverkiezingen. Dat heeft Omtzigt gezegd bij de presentatie van zijn kandidatenlijst. Er staan 44 mensen op.

Omtzigt twijfelde aanvankelijk of hij in alle kieskringen in Nederland zou meedoen. Hij vreesde dat hij daarvoor niet voldoende geschikte kandidaten zou kunnen vinden. Maar de belangstelling voor een plekje op de lijst was groot. Er kwamen meer dan 2400 brieven binnen.

Het is volgens Omtzigt nog steeds niet het uiteindelijke doel om de grootste partij te worden, zoals sommige peilingen voorspellen. "Het gaat ons om beter bestuur", zegt hij. De top van de kandidatenlijst weet volgens hem veel van goed bestuur. "Bij iedereen heb ik de wil gevoeld om daar iets aan te doen."

Achter Omtzigt staat Nicolien van Vroonhoven op twee. Zij is oud-Kamerlid voor het CDA en op dit moment zijn woordvoerder. Op nummer drie staat een strafrechter uit Haarlem: Judith Uitermark.

Sandra Palmen, voormalig jurist van de Belastingdienst, bekend van de 'memo Palmen', staat op nummer vijf. In de memo waarschuwde ze voor het toeslagenschandaal, maar haar waarschuwing verdween in een la. Op nummer achttien staat Faith Bruyning, die zelf slachtoffer is van het schandaal dat mede dankzij Omtzigt aan de oppervlakte kwam.

Bekendste naam is waarschijnlijk die van Rosanne Hertzberger, microbioloog, schrijver en NRC-columnist. Zij krijgt plaats zeventien.

Er staan verder veel mensen op die, net als Omtzigt, een verleden hebben bij het CDA. De huidige fractievoorzitter van die partij in Amsterdam, Diederik Boomsma, staat erop, net als Eddy van Hijum, oud-Kamerlid en tot voor kort gedeputeerde in Overijssel. Ook oud-Kamerlid Wytske Postma is een kandidaat.

Verder is de naam van Folkert Idsinga opvallend. Hij was tot een paar weken geleden Kamerlid voor de VVD. Hij vertrok plotseling, zonder uitleg en zonder afscheid te nemen.

Omtzigt "gaat er vol voor", zei hij in een toelichting. Op de vraag of hij, of iemand anders op de lijst, beschikbaar is als premier, geeft hij nog geen antwoord. Tot nu toe zei hij steeds dat hij hoe dan ook in de Tweede Kamer zou blijven.

Nu de lijst van NSC er is, is het volgende doel een verkiezingsprogramma. Er ligt volgens Omtzigt al een concept, geschreven door Van Hijum. Het is de bedoeling dat de kandidaten daar nog invloed op kunnen uitoefenen.

Boeren mogen van de Tweede Kamer hun aardappelen toch twee weken later oogsten. Een voorstel daarover van BBB en SGP is aangenomen. Door nieuwe mestregelgeving moeten gewassen op zand- en lössgrond eigenlijk voor 1 oktober geoogst zijn. Maar veel boeren zeggen dat niet te gaan halen vanwege het natte voorjaar en de droogte erna.

Agrariërs konden door de regen en de kou in het voorjaar een tijd lang hun gewassen niet poten of zaaien; door de natte grond was het land onbegaanbaar. Toen er wel kon worden gepoot en gezaaid was het juist weer te droog. Daardoor zijn gewassen later volgroeid.

Ook deze aardappelboer laat zijn aardappelen nog een paar weken in de grond zitten:

Sinds dit jaar hanteert de overheid een nieuw oogstbeleid. Het idee is dat zo de waterverontreiniging door nitraat (een vorm van stikstof) uit de landbouw wordt teruggedrongen. Voor een aantal vastgestelde data moeten bepaalde gewassen geoogst zijn en moeten zogenoemde vanggewassen ingezaaid zijn. Vanggewassen zorgen ervoor dat minder stikstof in het oppervlaktewater terechtkomt.

Laten boeren de aardappelen langer in de grond, dan mogen ze het jaar erna minder stikstof gebruiken. De regel geldt voor zand- en löss omdat die grondsoorten minder goed stikstof vasthouden dan klei- en veengrond. Iets meer dan de helft van alle Nederlandse consumptieaardappelen wordt verbouwd op zand of löss, voornamelijk in het zuidoosten van het land.

De uiterlijke datum van het inzaaien van vanggewassen is eigenlijk 1 oktober en wordt nu dus, als het aan het Kamer ligt, 15 oktober. Daardoor kunnen boeren hun aardappelen twee weken langer laten groeien.

Het kabinet is geen voorstander van het verschuiven van de deadline, omdat daardoor meer stikstof in het water komt. "De datum van 1 oktober is gekozen omdat uit wetenschappelijk onderzoek bekend is dat hoe eerder het vanggewas wordt ingezaaid, hoe effectiever het is voor de opvang van stikstof", staat in de nitraatrichtlijn.

Gisteren werd evenwel bekend dat minister Adema van Landbouw maïstelers in Drenthe, Friesland en Groningen negen dagen extra geeft. De uiterste datum is daar van 1 naar 10 oktober gegaan, omdat de mais nog niet rijp is.

BBB-leider Van der Plas vroeg nadat het aardappelvoorstel was aangenomen om een snelle reactie van het kabinet. "Liefst vandaag nog." Ze wees erop dat het over een paar dagen al 1 oktober is.

Adema heeft laten weten dat hij deze week met een brief wil komen en dat hij "het signaal van de Kamer" heeft gehoord. Maar tegelijk wijst hij erop dat 1 oktober is afgesproken met de Europese Commissie. Eerder zei de minister dat hij graag met de aardappelsector in gesprek wil om een "goed alternatief" te bedenken om in Brussel voor te stellen.

De Eerste Kamer heeft een wetsvoorstel voor de nieuwe thuiswerkwet verworpen. De wet 'Werken waar je wilt' zou het voor werknemers makkelijker maken om afspraken te maken over thuiswerken.

Tijdens een debat op 12 september waren de meeste fracties voor het voorstel, maar werd er wel getwijfeld aan de noodzaak van de wet. Ook riep de extra regeldruk voor werkgevers om te voldoen aan de wensen van werknemers bezwaren op.

Dat de wet op meer weerstand zou stuiten in de Eerste Kamer was voorzien, omdat de verhoudingen daar anders liggen dan in de Tweede Kamer. Zo had de partij met de meeste zetels, de BBB, al aangekondigd tegen de wet te stemmen.

In de stemming vandaag stemden de fracties van OPNL, GroenLinks-PvdA, D66, CDA, Volt, SP, PvdD en de ChristenUnie voor het wetsvoorstel. SGP, JA21, FVD, PVV, VVD, BBB en 50Plus stemden tegen de nieuwe wet. Dat betekent dat het wetsvoorstel door een kleine meerderheid is verworpen.

Als de wet was aangenomen hadden werkgevers niet zomaar een verzoek voor thuiswerken kunnen afwijzen. Op basis van 'redelijkheid en billijkheid' wordt dan op dezelfde manier gekeken naar verzoeken over thuiswerken als naar wensen om meer of minder te werken.

De initiatiefwet van GroenLinks en D66 werd op 5 juli aangenomen met een grote meerderheid van 125 stemmen in de Tweede Kamer. Alleen de PVV, FVD en Groep Van Haga stemden toen tegen.

De wet was een mildere variant voor werkgevers dan een eerder voorstel, waarbij werkgevers verzoeken alleen konden afwijzen bij 'zwaarwegende bedrijfsbelangen'.

De Stichting Voor Werkende Ouders zag het besluit niet aankomen en is teleurgesteld. Directeur Marjet Winsemius voelt zich in de steek gelaten door de politiek en vindt dat werkgevers het teveel voor het zeggen krijgen. "Niet alle werkenden kunnen of willen zomaar van baan wisselen. Dat maakt werkgevers erg machtig, terwijl deze wet juist een rem zou zetten op die macht." Volgens Winsemius hadden ouders met deze wet meer handvatten om hun werk en privéleven te combineren. "Dat leidt tot minder stress en werpt op termijn zijn vruchten af."

Demissionair minister Kuipers van Volksgezondheid kan niet voorkomen dat de basispremie in de gezondheidszorg volgend jaar omhooggaat. De stijging is onder meer het gevolg van de inflatie, hogere lonen voor het zorgpersoneel en een groter beroep op de zorg, onder anderen door ouderen.

"Ik ben bang dat de stijgende premies niet te voorkomen zijn", zei Kuipers in het wekelijkse vragenuurtje in de Tweede Kamer.

De minister kreeg kritische vragen van een aantal oppositiepartijen, zoals de SP, GroenLinks-PvdA en Denk over het besluit van zorgverzekeraar DSW om voor de basisverzekering volgend jaar maandelijks 11,50 euro extra te vragen. Klanten van deze verzekeraar gaan daardoor 149 euro per maand betalen.

De minister benadrukt dat veel partijen in de Tweede Kamer hebben gevraagd om een betere beloning van het zorgpersoneel en dat dit nu ook gebeurt. "Zorg is arbeidsintensief en dan moeten we niet verbaasd zijn dat de premies stijgen."

De minister zegt verder dat het Nederlandse zorgsysteem veel beter kan. "We proberen goede zorg toegankelijk te maken voor iedereen." Hij hoopt wel dat er in de toekomst minder mensen gebruik gaan maken van de zorg, bijvoorbeeld door meer werk te maken van preventie.

Verder zei hij dat de premiestijging van 11,50 euro van DSW niet hoeft te betekenen dat alle zorgverzekeraars met zo'n premieverhoging komen. "Het kan per zorgverlener verschillen." Rond midden november zijn alle premies voor 2024 bekend.

Het besluit om Schiphol een natuurvergunning te verlenen roept gemengde reacties op. Veelgehoord is de kritiek dat de luchthaven wordt voorgetrokken ten opzichte van bijvoorbeeld de boeren. Ook de manier waarop stikstofruimte is verworven, ligt onder vuur.

Toen vanmorgen bekend werd dat demissionair stikstofminister Van der Wal had besloten om, tegen de zin van een groot deel van de Tweede Kamer, de vergunning te verlenen, riep dat meteen reacties op.

Kamerlid De Hoop (namens PvdA en GroenLinks) noemt het ongekend dat Schiphol "midden in deze klimaat- en stikstofcrisis" toestemming krijgt voor nog meer vluchten. "Terwijl de landbouw, industrie en mobiliteit allemaal hun eerlijke bijdrage moeten leveren aan het oplossen van de stikstofcrisis, heeft het demissionaire kabinet, door slecht beleid, het recht van de sterkste laten prevaleren", zegt hij.

Ook milieuorganisaties reageren teleurgesteld. Milieudefensie, Greenpeace, Natuur en Milieufederatie Noord-Holland en Natuur & Milieu vinden het moeilijk te verkroppen dat Schiphol toestemming krijgt "om gewoon op de oude voet stikstof uit te stoten".

In een gezamenlijke reactie zeggen ze het ook "heel krom" te vinden dat Schiphol de stikstofrechten van boerenbedrijven heeft opgekocht om aan de voorwaarden voor een natuurvergunning te voldoen. "Wij vinden dat ieder bedrijf minder stikstof moet uitstoten, om kwetsbare natuur te redden."

Boerenorganisatie Agractie noemt Schiphol "de tweede grootste uitstoter van stikstofoxide van Nederland" en vindt dat er sprake is van een voorkeursbeleid.

"Waar PAS-melders al 4,5 jaar zonder vergunning in onzekerheid zitten, wordt Schiphol nog net even voor de verkiezingen gelegaliseerd."

De boerenactiegroep vindt het "bijzonder wrang en onrechtvaardig tegenover boeren, die in feite op slot zitten en geen idee hebben wanneer er een einde komt aan deze onzekerheid."

Ook CDA-Kamerlid Vedder vindt het onterecht dat de luchthaven "als een cowboy stikstofruimte heeft opgekocht, terwijl PAS-melders nog steeds geen zicht hebben op een oplossing".

Haar VVD-collega Koerhuis ziet dat anders. "Schiphol is een van de kurken waar onze economie op drijft", zegt hij. "Goed dat Schiphol na jarenlang juridische onzekerheid een vergunning krijgt", vindt de VVD'er.

SchipholWatch, een actiegroep die zich verzet tegen een verdere groei van Schiphol, zegt daarop dat de VVD zich al rijk rekent, maar dat dit "allerminst een gelopen race" is. De organisatie wil het besluit aan de rechter voorleggen.

Alle jongeren die met jeugdzorg te maken hebben moeten een zelfgekozen mentor kunnen hebben. Demissionair staatssecretaris Van Ooijen van Volksgezondheid steunt daarom een aantal grote jeugdzorgorganisaties die de succesvolle JIM-aanpak landelijk beschikbaar willen maken.

JIM staat voor 'Jouw Ingebrachte Mentor.' Jongeren die te maken krijgen met jeugdzorg zien vaak heel veel verschillende hulpverleners. Deze hulp blijkt beter te verlopen wanneer de jongere een mentor uit de eigen omgeving kiest die hem of haar bijstaat. Doordat de hulp zo beter afgestemd kan worden kunnen zelfs uithuisplaatsingen worden voorkomen.

De JIMs kunnen opa's of oma's, ooms of tantes, buren of andere bekenden zijn. Omdat er vaak ook spanningen zijn tussen de ouders en de jongere is de JIM'er als 'ambassadeur' van de jongere aanwezig bij de gesprekken met de hulpverlening, school, het wijkteams, de jeugdhulp en eventuele andere betrokken instanties. Op die manier hoeven al die verschillende hulpverleners niet keer op keer het vertrouwen te winnen van het gezin. De mentor is er altijd bij als vertrouwd gezicht.

Een van de jongeren die ervaring hebben met een JIM is Aldwin. Zijn tante Sabine wilde wel zijn mentor worden en hem helpen, ook met de moeilijke gesprekken met zijn vader, haar broer:

"We zien dat de JIM-aanpak zowel uithuisplaatsingen helpt voorkomen als verkorten", legt Els Bijman van stichting JIMwerkt uit. "De jeugdzorg krijgt de laatste jaren veel kritiek, onder andere op de versplintering van de dienstverlening waardoor de jonge cliënten zo veel verschillende hulpverleners zien. Tussen al die verschillende gezichten biedt de JIM stabiliteit."

Uit een evaluatie van 15 JIM-trajecten in Groningen bleek dat er in twee gevallen gesloten jeugdhulp is voorkomen en er acht uithuisplaatsingen konden worden voorkomen. Ook werd in drie gevallen schooluitval voorkomen. Naast deze positieve effecten voor de jongeren werd er in de pilot 476.000 euro bespaard. In de regio Rotterdam Rijnmond is met hulp van JIM's in 28 procent van de 112 aanmeldingen een uithuisplaatsing afgewend.

De mentoren worden begeleid door een jeugdzorgmedewerker. Er zijn nu 500 jeugdzorgmedewerkers die dit doen, maar met het initiatief moet dat worden uitgebreid naar 3000 extra professionals zodat de meeste jongeren die te maken krijgen met jeugdzorg een JIM kunnen krijgen. "Voor de jeugdzorgmedewerkers is het ook erg fijn om te weten dat er altijd een constante factor is bij het gezin die precies weet wat er allemaal speelt", legt Bijman uit.

Is het niet een hele zware verantwoordelijkheid voor de mentoren? "Familieleden en betrokkenen liggen vaak al wakker van de situatie, maar kunnen hier zelf niets aan bijdragen", legt Bijman uit. "Nu zitten ze echt aan tafel. Ouders geven opening van zaken en ze horen wat de hulpverleners adviseren. Op die manier kunnen ze de jongeren heel goed bijstaan en helpen." Bijman benadrukt wel dat het belangrijk is dat de mentoren hierbij vanuit de jeugdzorg goed worden begeleid.

De aanpak is ook opgenomen in de Hervormingsagenda Jeugd van het ministerie van VWS. "Het actief betrekken van informele steunfiguren uit het netwerk van jongeren is essentieel in het kader van het versterken van het gewone leven en opgroeien van jeugdigen", zegt demissionair staatssecretaris Maarten van Ooijen van Volksgezondheid. "De oplossing ligt, denken wij, niet in méér jeugdzorg, maar meer bij ons allemaal: onszelf, familie, vrienden, buren, sportverenigingen, scholen, de wijk en de samenleving als geheel."

Vrijwilligers die op 22 november helpen bij het tellen van de stemmen, hoeven niet bang te zijn dat ze tot diep in de nacht moeten blijven als er iets niet lijkt te kloppen. Als er een hertelling nodig is, kan die wachten tot de volgende dag, stelt het ministerie van Binnenlandse Zaken nog eens uitdrukkelijk in een evaluatie van de Provinciale Staten-verkiezingen in maart.

In de wet staat al dat tellers op de avond van de verkiezingen na één keer tellen kunnen stoppen. Een eventuele hertelling kan de volgende dag worden gedaan in het centraal stembureau van een gemeente. Maar dat is lang niet overal bekend. Veel mensen denken dat er in een ruk doorgewerkt moet worden, tot alle telverschillen zijn opgelost.

Daarom schrijft demissionair minister De Jonge in de evaluatie dat hij de instructies aan de stembureaus over hoe ermee moet worden omgegaan "verduidelijkt".

Er zijn bij de vervroegde verkiezingen in november zo'n 50.000 vrijwilligers nodig, en gemeenten hebben vaak moeite om stembureauleden en stemmentellers te vinden. Uit een evaluatie van de Provinciale Staten- en Waterschapsverkiezingen op 15 maart komt naar voren dat stemmen tellen inmiddels zwaar werk is, onder meer vanwege de grootte van de stembiljetten.

Scholen in het primair onderwijs krijgen voortaan drie in plaats van twee weken de tijd om de doorstroomtoets af te nemen. Door de extra week kunnen leerlingen meedoen aan "belangrijke culturele tradities" als carnaval.

Demissionair minister Paul schrijft in een brief aan de Tweede Kamer dat ze tegemoet wil komen aan de "vurige wens" in met name het zuiden van het land.

De doorstroomtoets, die vanaf volgend jaar in de plaats komt van de eindtoets basisonderwijs (de voormalige Citotoets), stond gepland in de eerste weken van februari. De carnavalsperiode begint volgend jaar op 11 februari en op scholen meestal op 8 februari.

De nieuwe afnametermijn duurt van 29 januari tot en met 18 februari. Scholen kunnen zelf kiezen wanneer en op welke dagdelen (maximaal twee) ze de toets laten maken. De veranderingen gelden alleen voor de digitale toets.

De papieren toetsen worden door alle leerlingen tegelijk gemaakt op 6 en 7 februari. "Het is te kort dag om ook de data voor deze toets naar voren te halen."

Paul zegt in haar brief dat het belangrijk is dat kinderen op tijd de doorstroomtoets kunnen maken. "Tegelijkertijd snap ik als geboren Brabantse heel goed dat met name kinderen in het zuiden willen genieten van het mooie carnaval. Dat hoort bij hun identiteit."

Schiphol heeft een natuurvergunning gekregen. Dat schrijft demissionair minister Van der Wal aan de Tweede Kamer, waar de kwestie zeer gevoelig ligt. Tot nu toe voldeed de luchthaven niet aan de stikstofregels, maar was er sprake van een gedoogconstructie.

Van der Wal schrijft dat ze zich bewust is van de gevoeligheid in de Tweede Kamer, maar dat ze de vergunning toch heeft verleend omdat het gaat om een "individuele vergunningsaanvraag" die voldoet aan de wettelijke criteria en procedures.

"Dat staat los van politieke afwegingen of politieke besluitvorming", zegt ze. "Bovendien vind ik het belangrijk dat Schiphol voldoet aan wet- en regelgeving." Met andere woorden: tot nu was dat niet zo, en werkte Schiphol min of meer illegaal. Daar wil ze met de vergunning een einde aan maken.

Schiphol noemt het in een reactie een belangrijk moment omdat de luchthaven hiermee weer voldoet aan geldende wet- en regelgeving. "Het laat ook zien dat Schiphol voldoet aan alle eisen die de wet natuurbescherming stelt."

In januari liet Schiphol weten voldoende stikstofrechten van boerenbedrijven in de omgeving te hebben opgekocht om voor een natuurvergunning in aanmerking te komen. Onder meer het opkopen van rechten was tegen het zere been van een groot deel van de Tweede Kamer.

In februari nam de Tweede Kamer een motie aan van GroenLinks, Partij voor de Dieren en BBB om geen natuurvergunning te verlenen zolang Schiphol niet kon garanderen "dat de luchtvaart op een eerlijke manier bijdraagt aan het oplossen van het stikstofprobleem en aan alle nationale en internationale voorwaarden is voldaan".

Van der Wal reageerde daar vlak voor de val van het kabinet op. Zij schreef dat het wat haar betreft goed zat en dat de motie was "afgedaan". Deze brief is nog niet door de Tweede Kamer behandeld, en inmiddels ook controversieel verklaard, wat betekent dat er tot de verkiezingen niks mee wordt gedaan. Maar de demissionaire minister zegt dus dat zij niet anders kan dan toch een vergunning verlenen.

Deze natuurvergunning biedt ruimte tot maximaal 500.000 vluchten per jaar. Hoeveel vluchten uiteindelijk zijn toegestaan hangt af van wat er in een zogeheten luchthavenverkeersbesluit komt te staan, waarin regels staan over geluidshinder op de luchthaven. Aan zo'n besluit wordt gewerkt, maar daarvoor was eerst deze natuurvergunning nodig.

Vanwege de geluidsoverlast wil het kabinet dat Schiphol krimpt naar 440.000 vluchten. Inmiddels is dat voorlopig naar boven bijgesteld, naar 452.500 vluchten per jaar.

Kamerlid De Hoop noemt het namens de fracties van PvdA en GroenLinks ongekend dat Schiphol "midden in deze klimaat- en stikstofcrisis" een vergunning krijgt voor "nog meer vluchten".

"Terwijl de landbouw, industrie en mobiliteit allemaal hun eerlijke bijdrage moeten leveren aan het oplossen van de stikstofcrisis, heeft het demissionaire kabinet, door slecht beleid, het recht van de sterkste laten prevaleren."

Elkaar de hand schudden of dicht bij elkaar staan, we doen het sinds de afschaffing van de coronamaatregelen weer. Maar elke dag wind en weer trotseren om op kantoor te werken is nog wel een grote stap. In 2022 werkte nog altijd 45 procent van de werknemers (deels) thuis.

Vandaag stemt de Eerste Kamer over de nieuwe thuiswerkwet, die het voor werknemers makkelijker maakt om daar afspraken over te maken. De initiatiefwet van GroenLinks en D66 werd 5 juli al met een grote meerderheid van 125 stemmen voor aangenomen in de Tweede Kamer.

Het is eigenlijk een bezegeling van wat al gebeurt, zegt arbeidsmarktdeskundige Ton Wilthagen. "De meeste werknemers en werkgevers komen er wel uit bij het maken van afspraken over thuiswerken, maar deze wet geeft werknemers een steuntje in de rug als het niet lukt."

Als de initiatiefwet 'Werken waar je wilt' wordt aangenomen kunnen werkgevers niet zomaar een verzoek voor thuiswerken afwijzen. Op basis van 'redelijkheid en billijkheid' wordt dan op dezelfde manier gekeken naar verzoeken over thuiswerken als naar wensen om meer of minder te werken.

Werkgeversorganisatie VNO-NCW ziet al dat veel bedrijven afspraken hebben gemaakt over thuiswerken. "Dit gaat heel goed", zegt woordvoerder Mieke Ripken. "Hoe vaak de wet ook echt nodig zal zijn weet ik dan ook niet."

De wet is lichter voor werkgevers door de formulering van 'redelijkheid en billijkheid' dan het eerdere voorstel, waarbij verzoeken alleen afgewezen zouden kunnen worden bij 'zwaarwegende bedrijfsbelangen'. Ripken: "Dit is voor ons heel belangrijk. Het zorgt voor meer evenwicht tussen de belangen van werkgevers en werknemers."

Annet de Lange uit, bijzonder hoogleraar arbeids- en organisatiepsychologie, vindt het positief dat flexibiliteit meer wordt vastgelegd. "Dan word je gesteund door de wet als werknemer van werkgevers, die nu nog heel wisselend omgaan met thuiswerken."

Thuiswerken heeft veel voordelen volgens De Lange. Zo blijkt uit onderzoek dat het grotere gevoel van zelfstandigheid tot een hogere productiviteit leidt en dat het goed is voor de werk-privébalans. Daarnaast is het duurzamer omdat je niet deelneemt aan het verkeer.

"De gemiddelde cijfers zijn positief", zegt De Lange. "Maar we zien ook kwetsbare groepen, zoals jongeren, waar er risico op productiviteitsverlies is wanneer er niet genoeg steun vanuit de werkgever wordt georganiseerd."

En er is een groot punt waaraan in de wet voorbij wordt gegaan, zegt Wilthagen. Als je thuiswerkt ben je uit het oog van de werkgever, terwijl deze wel verantwoordelijk is voor je werksituatie thuis.

"Ik merk dat ondernemers zich afvragen of het terecht is dat zij verantwoordelijk moeten zijn voor een plek die ze nooit zien. Ben je bijvoorbeeld verantwoordelijk voor gehoorschade als werknemers thuis in een lawaaiige omgeving werken? Of in een slechte houding aan de eettafel zitten te werken?"

Marjet Winsemius van Stichting Voor Werkende Ouders is positief over de wet. Ze ziet vaak dat werkgevers terugkomen van thuiswerk-verworvenheden. "Een goed idee dus om dit te verankeren."

Vooral omdat veel ouders ermee geholpen zijn in tijden van personeelstekort bij de kinderopvang. "Nu zie je wel dat er afspraken worden gemaakt, maar dan is vaak de eis dat je op maandag en dinsdag wél naar kantoor komt. Dat zijn nou precies de dagen waarop er vaak geen opvang is."

Hetzelfde geldt voor mantelzorg. "Er is een generatie werkenden die alle zorg draagt voor andere generaties." Met de toenemende vergrijzing is het volgens haar dus goed dat er meer mogelijkheden voor thuiswerken zijn.

Het spant er nog een beetje om of de wet wordt aangenomen in de Eerste Kamer, waar de verhoudingen anders liggen dan in de Tweede Kamer. De partij met de meeste zetels, BBB, heeft aangegeven tegen de wet te stemmen, net als onder meer PVV.

De initiatiefnemers GroenLinks/PvdA en D66 zullen in ieder geval wel voor de wet stemmen, net als het CDA. De VVD wilde nog niet zeggen hoe er gestemd zal worden.

PVV-Kamerlid Harm Beertema keert na de verkiezingen niet meer terug. Hij heeft zich teruggetrokken van de lijst, omdat partijleider Geert Wilders hem voor de tweede keer op de zestiende plek heeft gezet. Dat vindt hij te laag. "Voor mij is de conclusie dat de PVV mijn inbreng niet voldoende waardeert, sterker nog, er eigenlijk wel buiten kan", schrijft hij in een verklaring.

Beertema maakt al 13 jaar deel uit van de PVV-fractie, waar hij vooral het woord voert over onderwijskwesties. Hij stond zelf ook jarenlang voor de klas. Het gebrek aan waardering dat hij voelt betreurt hij zeer. "Op inhoud en op zaken die de partijorganisatie raken zijn we te veel uiteen gegroeid", concludeert hij.

Bij de meeste andere partijen kunnen kandidaten via de leden nog proberen om een hogere plaats op de lijst te krijgen, maar bij de PVV is Geert Wilders degene die het laatste woord heeft. Hij is ook het enige lid van de partij.

Tot 22 november blijft Beertema wel Kamerlid, maar hij zal bij stemmingen niet meer automatisch de partijlijn volgen, laat hij weten.

Hij is de vierde oudgediende van de PVV in korte tijd die vertrekt. Eerder deze maand maakte Machiel de Graaf bekend dat hij niet meer terugkeert, en dat hij zich heeft laten omscholen tot traumatherapeut. Justitiewoordvoerder Lilian Helder stapte deze maand over naar de BBB. Sietse Fritsma heeft ook al aangekondigd dat hij stopt na 22 november.

Wilders heeft vanavond de kandidatenlijst, die hij zelf weer aanvoert, openbaar gemaakt. Er staan veel bekende namen op die nu ook al in de Tweede Kamer zitten. Nieuwkomer op nummer drie is de Brabantse Rachel van Meetelen, zelfstandig ondernemer met poffertjeskramen op kermissen en evenementen.

René Claassen staat op nummer zes. Hij is de fractievoorzitter van de PVV in Limburg. Opvallend is ook dat Marjolein Faber, nu nog fractievoorzitter in de Eerste Kamer en de staten van Gelderland, de overstap wil maken naar de Tweede Kamer. Zij staat op plek zeven.

"Het is een prachtige lijst van ervaren en nieuwe kandidaten. Ik ben er erg trots op.", zegt Wilders. Hij rekent op een "fantastisch verkiezingsresultaat".

De PVV heeft, na het overstappen van Helder, zestien zetels in de Tweede Kamer. In de laatste Peilingwijzer van 16 september staat de partij op twaalf tot zestien zetels.

De NS wil de heffing voor reizen in de ochtend- en avondspits vaststellen op maximaal 2,50 euro per treinreis. Dat bevestigt de NS na berichtgeving van het AD.

NS-topman Wouter Koolmees is vandaag op uitnodiging van de Tweede Kamer in Den Haag om de plannen te bespreken. Een meerderheid in de Kamer is tegen de spitsheffing. VVD, GroenLinks/PvdA, D66, CDA, PVV, en de ChristenUnie stellen dat veel mensen, zoals onderwijzers en verpleegkundigen, niet de keuze hebben om buiten de spits te reizen. Reizigersorganisatie Rover zei deze zomer al niets te zien in het plan.

Volgens de plannen gaan treinreizigers 's ochtends op dinsdag en donderdag tussen 08.00 en 08.30 uur 2,50 euro extra betalen op drukke trajecten. Op maandag en woensdag wordt er 2 euro extra gerekend. Tussen 07.30 en 08.00 uur en tussen 08.30 en 09.00 uur is de heffing 1,50 euro op dinsdag en donderdag, en 1 euro op maandag en woensdag.

In de avondspits wil de NS op dinsdag en donderdag een toeslag van 2,50 euro tussen 17.00 en 17.30 uur, en een heffing van 2 euro op maandag en woensdag. Tussen 16.30 en 17.00 uur en tussen 17.30 en 18.00 uur bedraagt de heffing 1,50 euro op dinsdag en donderdag, en 1 euro op maandag en woensdag. Zo zal een tweedeklaskaartje Amsterdam-Utrecht in de ochtendspits (enkele reis) straks 11,30 euro kosten, tegen 8,80 euro nu.

Koolmees maakte deze zomer bekend dat hij in 2026 de treinkaartjes flink duurder wil maken in de spits om een einde te maken aan de overvolle coupés. Die heffing zou moeten gelden voor drukke trajecten, vooral in de Randstad. Volgens de NS is 20 procent van de reizigers op de drukke trajecten in staat om buiten de spits te reizen. Op dit moment werkt de NS al met dal- en spitstarieven, maar die verschillen moeten groter worden, is het plan.

Met het geld dat de NS verdient met de toeslagen, wil het bedrijf andere trajecten goedkoper maken. De NS stelt dat 80 procent van alle treinreizen hiermee goedkoper wordt. De prijsdaling komt volgens de NS uit op 17 procent.

Pieter Omtzigt, oprichter en leider van Nieuw Sociaal Contract (NSC) heeft op een geheime bijeenkomst in een landhuis in het midden van het land, gesprekken met kandidaten voor zijn nieuwe partij gevoerd. Een verslaggever van de NOS kwam de geheime locatie op het spoor en trof Omtzigt met aspirant-kandidaten van zijn partij aan op landgoed Zonheuvel in Doorn.

Met nog ruim zes weken tot de verkiezingen zijn de gesprekken in een afrondende fase. Het is de bedoeling dat de lijst met kandidaten binnen anderhalve week naar buiten komt, zegt Omtzigt tegen de NOS.

Dit zegt Omtzigt zelf over het weekend:

Aanvankelijk meldden zich 2400 kandidaten. Van die oorspronkelijke groep werden dit weekend gesprekken gevoerd met tientallen kandidaten. Hoeveel het er precies waren, wil Omtzigt niet zeggen, maar duidelijk werd dat het er niet meer dan zestig waren.

Omtzigt zat zaterdagmorgen om zeven uur in de auto om van Enschede naar het landhuis te rijden, waar vanaf negen uur 's morgens tot gisteravond laat gesprekken plaatsvonden. Ook vandaag ging dat bijna de hele dag door. Na een drukke week met Prinsjesdag en de Algemene Beschouwingen spreekt Omtzigt van een "megaklus".

Omtzigt zegt dat ze "onder hoge druk" proberen alles zo goed mogelijk te doen. Met kandidaten worden minimaal drie gesprekken gevoerd, met sommige meer. Een "vrij groot team van HR-mensen" heeft volgens Omtzigt geholpen: een nieuwe partij is immers ook "een risico".

Twee weken geleden zette Omtzigt na een paar uur al zijn kersverse voorlichter aan de kant vanwege diens taalgebruik op X. De communicatieman had in een tweet de BBB "een gezwel dat de kwetsbare democratie van binnenuit kapotmaakt" genoemd.

Omtzigt zei toen dat zijn partij voor de kandidaten voor de Tweede Kamer een uitgebreide screening heeft doorgevoerd, anders dan bij de woordvoerder. "Dat ging om een tijdelijk contract voor een aantal weken tijdens de campagne."

De gesprekken gingen dit weekend niet alleen over de kandidaten, maar ook over het verkiezingsprogramma. Er werd een "concept-programma" besproken dat was opgesteld onder leiding van oud-CDA er Eddy van Hijum. Omtzigt zegt dat er bewust voor is gekozen om eerst de kandidaten van de partij te vinden, en daarna pas het definitieve programma vast te stellen. "Zo kunnen de kandidaten er nog over meepraten. Precies andersom als bij een traditionele partij."

Volgens Omtzigt gaat het er niet alleen om dat "wij de kandidaten leuk vinden" maar ook dat ze het "met elkaar moeten vinden". Hij zegt na het intensieve weekend "bekaf" te zijn maar ook "heel blij" met de kandidaten. "Ik ben echt onder de indruk en zeer geïnspireerd".

In het gesprek met de NOS herhaalde Omtzigt er nog steeds niet op uit te zijn te snel een te grote partij te worden. In recente peilingen staat de onlangs opgerichte partij op zo'n 26 tot 32 zetels. Nog altijd onduidelijk is hoe Omtzigt de beperkte groei wil bereiken en of hij in het hele land gaat meedoen. "Dat gaan we zeggen op het moment dat we de kandidaten gaan presenteren".

"Het is een proces en dat wil je eigenlijk zo veel mogelijk in vertrouwen doen, ook naar de kandidaten toe. Ik doe ontzettend mijn best, hoe meer ik met rust gelaten word, hoe makkelijker dat is".

Partijleider Esther Ouwehand van de Partij voor de Dieren treedt tijdelijk terug. Ze wil geen partijleider zijn zolang er nog onduidelijkheid is over de integriteitsmeldingen die over haar zijn binnengekomen. Ze blijft wel lijsttrekker, maar legt taken die daarbij horen, zoals campagne voeren, neer.

Dat heeft zij bekendgemaakt op het ledencongres in Den Bosch. Ouwehand: "Het goede nieuws is dat ik er heel veel vertrouwen in heb dat het op heel korte termijn opgehelderd kan worden."

'Nee!', riepen de leden geschokt nadat Ouwehand het nieuws bekendmaakte:

Het nieuwe bestuur, dat voor een half jaar is benoemd, zei op het congres dat er geen concrete aanwijzingen zijn voor integriteitsschendingen, maar sloot een extern onderzoek toch ook niet uit. De bestuursleden willen de stukken die het oude bestuur heeft overgedragen nog precies bestuderen.

Ouwehand: "Ik weet nog steeds niet wat die meldingen precies waren en het huidige bestuur ook niet. Het is ons helaas niet gelukt om vandaag klare wijn te schenken. Dat is naar voor mij, maar ook voor jullie."

Voorzitter Michiel Knol van het nieuwe bestuur zegt: "We gaan uit van Esthers onschuld, maar we hebben nog niet alle informatie boven water gekregen. Het vorige bestuur heeft ons niet op de hoogte gebracht. We respecteren Esthers besluit."

Eerder op de dag stemden de leden met een overweldigende meerderheid van 96,3 procent voor partijleider Esther Ouwehand als lijsttrekker. Er stemden zo'n 1600 leden. Knol hoopt dat de leden begrip hebben voor de situatie: "We willen niets liever dan dat zij onze lijsttrekker is. We vragen om jullie geduld."

In een gehaast interview vlak na haar toespraak deelt Ouwehand hoe ze zich voelt over het besluit:

'Nee!', riepen de leden toen Esther Ouwehand vanmiddag bekendmaakte dat ze tijdelijk terugtreedt als leider van de Partij voor de Dieren. Ze wil geen partijleider zijn zolang er nog onduidelijkheid is over de integriteitsmeldingen die over haar zijn binnengekomen. Ze blijft wel lijsttrekker, maar legt taken die daarbij horen, zoals campagne voeren, neer.

Een opmerkelijke uitkomst van een partijcongres dat bij voorbaat al werd bestempeld als spannend. We blikken uitgebreid terug met onze politiek verslaggever Nynke de Zoeten. Hoe logisch en slim is deze zet van Ouwehand?

De burgeroorlog in Ethiopië die al zo'n drie jaar bezig is, kostte naar schatting al aan 300.000 tot 600.000 mensen het leven. Vorig jaar vielen in Ethiopië meer oorlogsdoden dan in Oekraïne. Toch is er in westerse media relatief weinig aandacht voor het conflict.

Onlangs werd bekend dat de Mensenrechtenraad van de Verenigde Naties het onderzoek naar de oorlog stopzet. Betekent dat dat de Ethiopische beulen vrijuit dreigen te gaan? We vragen het aan Martin Witteveen, die werkte als adviseur voor de Ethiopische Mensenrechtencommissie.

Het ledencongres van de Partij voor de Dieren heeft met een overweldigende meerderheid van 96,3 procent voor partijleider Esther Ouwehand als lijsttrekker gestemd. Er stemden zo'n 1600 leden. Daarmee heeft Ouwehand voldoende steun om aan te blijven na het conflict met het afgetreden bestuur.

Eerder maakte het nieuw gekozen bestuur bekend op dit moment geen reden te zien voor een onmiddellijk integriteitsonderzoek naar Ouwehand. Dat maakte bestuursvoorzitter Michiel Knol bekend op het drukbezochte ledencongres.

Knol gaf daarbij een duidelijk signaal af: "Wij hebben alle vertrouwen in Esther en de kandidaten op de lijst." Knol vertelde dat de enige integriteitsklachten die tegen Ouwehand zijn ingediend van leden van het oude bestuur kwamen. Het oude bestuur heeft daar nooit opheldering over willen geven.

Het bestuur gaat ook voorlopig in tegen de wens van medeoprichter van de partij en fractievoorzitter in de Eerste Kamer Niko Koffeman. Die zei bij Nieuwsuur dat hij wil dat het onderzoek doorgaat.

Er zijn geen concrete aanwijzingen voor integriteitsschendingen, zegt Knol. Het bestuur, dat voor een half jaar is benoemd, sluit ook weer niet uit dat er een extern onderzoek komt. Ze willen de stukken die het oude bestuur heeft overgedragen nog precies bestuderen.

Voorafgaand aan de verklaring van Knol stemden de leden al in meerderheid tegen een onmiddellijk integriteitsonderoek naar Esther Ouwehand. De helft van de leden was tegen, een kwart was voor.

Ouwehand raakte met het oude bestuur in conflict over de koers van de partij. Na een hoop gedoe en geruzie achter de schermen zette het oude bestuur haar als lijsttrekker aan de kant. Als reden werd gegeven dat er tegen Ouwehand integriteitsmeldingen waren gedaan.

Nadat Ouwehand een advocaat had ingeschakeld werd het besluit teruggedraaid en trad het bestuur af.

De discussie ging over de politieke rol en de toekomst van de partij. Ouwehand vond dat het bestuur de ontwikkeling van de partij tegenhield. Bijvoorbeeld door altijd aan te sturen op een rol in de oppositie in plaats van waar mogelijk mee te besturen, ook in de gemeenteraden.

Een grote groep fractievoorzitters uit gemeenteraden, provincies en waterschappen koos de kant van Ouwehand en zegde het vertrouwen in het partijbestuur op.

Maar daarmee is de discussie in de achterban nog niet afgerond. Een deel van de leden vindt dat door meebesturen de partijbeginselen en het opkomen voor dieren kunnen verwateren. Het nieuwe bestuur moet de discussie de komende maanden in goede banen zien te leiden.

Vandaag kwamen veel meer leden op het partijcongres af dan normaal. Een groot deel van hen kwam uit solidariteit met Ouwehand en omdat zij zich zorgen maken over de eenheid binnen de partij, vertelden zij.

Het congres is te volgen via deze site en NPO Politiek.

Op het ledencongres van de Partij voor de Dieren in Den Bosch hebben zich veel meer leden gemeld dan normaal. Er werden er 700 verwacht, maar er hebben zich zo'n 1600 mensen laten registreren.

Dat heeft alles te maken met het conflict dat zich de afgelopen weken afspeelde in de partijtop. Het inmiddels afgetreden bestuur zette partijleider Esther Ouwehand aan de kant als lijsttrekker. Die schakelde een advocaat in en werd alsnog lijsttrekker, waarop het bestuur aftrad.

Veel leden komen vandaag uit solidariteit met Ouwehand, vertellen zij aan de NOS. Zij wisten toen zij zich inschreven voor het congres ook nog niet dat Ouwehand toch lijsttrekker zou worden.

Veel leden voelen zich nu extra bij de partij betrokken, zeggen zij:

Op de agenda staan verschillende moties over de bestuurscrisis. Zo is er een motie "Oproep om te verbinden en respectvolle omgang met elkaar", een motie "Bevoegdheden politiek leider" en verschillende moties over de koers van de partij.

Verder stellen de leden het verkiezingsprogramma en de kandidatenlijst vast. Daar kunnen nog verschuivingen in plaatsvinden. Kamerlid Lammert van Raan bijvoorbeeld staat op een waarschijnlijk onverkiesbare plek 20. De leden kunnen hem nog naar plek 6 stemmen. Bij de tweede plek gaat het tussen Kamerlid Christine Teunissen en nieuwkomer Ines Kostic.

Bij de bijeenkomst is ook veel pers aanwezig. De partij heeft een hoek van de zaal gereserveerd voor leden die niet gefilmd willen worden. Ouwehand houdt naar verwachting rond 15.00 uur haar toespraak.

Het congres is te volgen via deze site en NPO Politiek.

Vijf politieke partijen hebben de aftrap gegeven voor de verkiezingscampagne. Op deze 'superzaterdag' stonden er twee nieuwe lijsttrekkers voor hun achterban: Dilan Yesilgöz bij de VVD en Henri Bontenbal bij het CDA. De bijeenkomsten zijn vooral bedoeld om zelfvertrouwen te tanken op weg naar 22 november, als Nederland naar de stembus gaat.

Bij de VVD is er na 17 jaar Rutte een wisseling van de wacht. De VVD wil voorkomen dat de partij inzakt, zoals zo vaak gebeurt als een zittende premier vertrekt. Yesilgöz hield een herkenbaar liberaal verhaal, maar nam ook een beetje afstand van het beleid van haar voorganger.

"We zijn te lang blind geweest voor wat er misging bij de overheid", zei ze, doelend op het toeslagenschandaal. "We moeten meer oog hebben voor de alledaagse zorgen van mensen." Op het gebied van asiel en migratie zijn er wat haar betreft te veel "waterige compromissen" gesloten, al gaf ze niet aan hoe het dan wel moet.

Toch prees ze Rutte: "Terwijl het stormde in de wereld, stond hij er altijd. Wat heeft Nederland toch veel aan je te danken." Daarna volgde een staande ovatie voor de vertrekkende partijleider.

Op het CDA-congres in Den Bosch werden truien verkocht met de tekst "Hen wie? Henri!". De nieuwe lijsttrekker moet nog werken aan zijn bekendheid. In de peilingen staat de partij nog steeds op verlies, maar Bontenbal hoopt op een mooie uitslag: "Wij gaan Nederland verrassen."

Het nieuwe verhaal van het CDA is volgens hem eigenlijk het oude verhaal, over een samenleving waarin mensen naar elkaar omkijken en waarin mensen fatsoenlijk met elkaar omgaan. "Wij zijn de wij-partij." Hij erkent dat het CDA de laatste jaren te veel is gaan "meedrijven met de stroom" van globalisering en individualisering.

Ook de SP heeft te maken met slechte peilingen. Lijsttrekker Lilian Marijnissen dreigt de zoveelste verkiezingsnederlaag op rij te gaan boeken. Terwijl een typisch SP-onderwerp als bestaanszekerheid nou juist een van de belangrijkste thema's is deze campagne.

Die belangstelling bij andere partijen is hypocriet, vindt Marijnissen. "Als ik Yesilgöz over bestaanszekerheid hoor, is het toch een beetje alsof je Sjaak Swart Hand in hand, kameraden hoort zingen", zei ze, refererend aan de voetbalklassieker Ajax-Feyenoord van morgen.

"Waar waren jullie dan die afgelopen jaren? Toen wij al pleitten voor een hoger minimumloon en maximering van de huren", vroeg Marijnissen. Het is volgens haar aan de SP om te voorkomen dat de beloftes van die andere partijen "net zo loos blijken te zijn als die van de zogeheten nieuwe bestuurscultuur".

BBB presenteerde zijn kandidaten op de kermis in het Overijsselse Bathmen. Voorvrouw Caroline van der Plas lag afgelopen week in de Tweede Kamer onder vuur, omdat ze samen met Pieter Omtzigt een voorstel indiende voor een hoger minimumloon, zonder precies aan te geven waar dat van betaald moet worden. Hoongelach was haar deel.

"Lach maar om ons. Lach maar om onze motie. Wij lachen op 22 november", zei Van der Plas. Ze herhaalde nog eens dat ze het verkiezingsprogramma van haar partij niet zal laten doorrekenen door het Centraal Planbureau (CPB), zoals veel andere partijen wel doen.

Het CPB kijkt vooral naar wat voorstellen kosten en niet wat ze de maatschappij opleveren, is de redenering van Van der Plas. Haar campagneleider en nummer 4 op de lijst Henk Vermeer voegde daaraan toe: "We zitten in allerlei crises op dit moment. En daar zijn we in terecht gekomen met een fantastische dekking. Maar je hebt niets aan dekking als je in een crisis zit."

Lijsttrekker Laurens Dassen van Volt vindt dat het hoog tijd is om allerlei zaken rigoureus te veranderen en slechte systemen aan te pakken. "Als we niet per direct radicale keuzes durven maken, weg van die slechte systemen, dan worden we verslagen", zei hij.

Traditioneel strijdt Volt voor een federaal Europa, een Europese krijgsmacht en meer inspraak via 'burgerberaden'. Maar Dassen vindt ook dat er "een grote fiscale schoonmaak" moet komen. Niet alleen de toeslagen moeten worden afgeschaft, maar ook alle kortingen, aftrekposten en premies. Die worden vervangen door één basistoelage, als opmaat naar een basisinkomen, dat iedereen krijgt.

Mensen met problematische schulden moeten beter worden geholpen door de overheid. Volt wil een 'nationaal schuldenpardon', waarbij de overheid de schulden van mensen overneemt. Veel mensen zullen dat oneerlijk vinden, denkt Dassen. "Die reflex past helemaal in de heersende cultuur van wantrouwen. Maar precies die cultuur, daar wil Volt verandering in brengen."