In zijn woonplaats Uden is voormalig CDA-Tweede Kamerlid Theo Meijer op 76-jarige leeftijd overleden. Meijer werd vooral bekend als voorzitter van de parlementaire enquêtecommissie die onderzoek deed naar de Bijlmerramp. In 1992 stortte een Israëlisch vrachtvliegtuig neer in de Bijlmermeer in Amsterdam en daarbij kwamen zeker 43 mensen om het leven.

In de nasleep van de ramp waren er veel vragen en onduidelijkheden en dat leidde uiteindelijk, in 1998 en 1999, tot een enquête. Het tot dan toe relatief onbekende Kamerlid Meijer werd voorzitter van de commissie die het onderzoek deed. Voor de enquête was veel aandacht in de media (de verhoren werden rechtstreeks uitgezonden op tv) en in korte tijd werd Meijer een bekende Nederlander. Zijn stijl van ondervragen werd getypeerd als rustig, maar vasthoudend.

De commissie concludeerde in 1999 onder meer dat de berging van de neergestorte Boeing onzorgvuldig was verlopen. En hoewel een directe relatie tussen de ramp en gezondheidsklachten niet kon worden aangetoond, had de overheid volgens de commissie serieuzer met die klachten moeten omgaan. Verder was de enquêtecommissie-Meijer zeer kritisch over de manier waarop het kabinet de Kamer over de nasleep van de ramp had geïnformeerd.

In zijn tijd als Kamerlid (1996-2003) was Meijer ook onder meer landbouwwoordvoerder van het CDA. Nadat hij de Kamer had verlaten, werd hij voorzitter van de Productschappen Akkerbouw, Diervoeder en Wijn. Bij zijn afscheid als Kamerlid zei hij in een interview: "Ik concentreerde me op het politieke handwerk om wat voor de samenleving te kunnen betekenen en probeerde meerderheden voor mijn standpunten te krijgen. Geen heldendaden, maar dat was ook niet het doel."

Twee jaar nadat de Taliban de macht overnamen in Afghanistan wachten veel Afghaanse medewerkers nog altijd op evacuatie naar Nederland. Het gaat onder andere om beveiligers die voor Nederland werkten in Afghanistan. Het kabinet zou te strenge eisen toepassen bij evacuatieverzoeken.

PvdA-kamerlid Kati Piri stuurde gisteren, precies twee jaar na de val van Kabul, een brief aan het kabinet met vragen over de afwijzingen van evacuatieverzoeken van Afghaans personeel. Tien partijen, inclusief de regeringspartijen met uitzondering van de VVD, hebben de brief ondertekend. "De Kamer is erop gebrand dat het kabinet de ereschuld naar onze lokale Afghaanse medewerkers inlost", aldus Piri.

Meer dan honderd Afghanen die voor de Nederlandse troepen hebben gewerkt, hebben zich gemeld bij de stichting Vluchtelingenwerk. Het gaat met name om bewakers die het ministerie van Defensie inhuurde voor de beveiliging van Kamp Holland bij de stad Tarin Kowt. Ondanks hun bijdrage aan de Nederlandse missie in Afghanistan, zijn hun evacuatieverzoeken afgewezen.

Advocaat Paul Stieger staat een aantal bewakers bij en zegt dat zij groot gevaar lopen in Afghanistan. "De Taliban zijn actief naar hen op zoek. Voor zover wij weten zijn er al vijftien bewakers omgebracht door de Taliban. Bijna al mijn cliënten zitten ondergedoken."

In een reactie op vragen van Nieuwsuur, hebben de ministeries van Defensie en van Buitenlandse Zaken laten weten wat de criteria zijn om in aanmerking te komen voor evacuatie. "De lokale medewerker moet kunnen aantonen dat hij of zij een substantiële periode voor Nederland heeft gewerkt. [..] Tevens moet in het verzoek worden aangetoond dat hij of zij bedreigd wordt vanwege die werkzaamheden."

Stieger: "Objectief gezien voldoet iedereen aan die criteria. Alleen dan wordt gezegd: u bent te laat. U had zich voor 11 oktober 2021 moeten melden. Afghanistan is een zeer laag ontwikkeld land. Internet is er bijna niet. De enige manier waarop deze mensen zich konden melden, was via een e-mail naar Buitenlandse Zaken of Defensie. Voor veel van deze mensen was het vrijwel onmogelijk om zich onmiddellijk te melden. Men wist überhaupt niet dat er een speciale regeling was."

Oud-commandant Nesar Naeemi wist Afghanistan wel op tijd te ontkomen, maar vreest voor de bewakers die achterbleven:

Via de rechter probeert Stieger de afwijzingen van zijn cliënten aan te vechten, maar hij heeft weinig hoop op een positieve uitkomst. In eerdere zaken besloot de rechter ook in het nadeel van de bewakers. Ze zouden namelijk niet behoren tot een "afgebakende groep" van Afghanen die in aanmerking komen.

Stieger vindt dit geen valide argument. "De groep bewakers is een afgebakende groep. Sterker nog: in de richtlijnen van hoe we in Nederland asielaanvragen beoordelen staat de groep van bewakers apart vermeld als een risicogroep. Dat betekent dat je kunt zeggen: deze persoon is aan te merken als vluchteling."

Ook het argument dat de aanvragen te laat kwamen, noemt hij vreemd. "Allereerst lees ik in de brief van de Tweede Kamer niet dat dat een voorwaarde zou zijn. En als het al een voorwaarde is, waarom wordt die dan zo keihard toegepast? Deze mensen hebben hun nek uitgestoken voor de Nederlandse missie. We zijn hun wat verschuldigd."

Ook binnen de politiek klinkt nu dus de roep voor een ruimhartiger beleid. GroenLinks-kamerlid Tom van der Lee noemt het een combinatie van onwil en onvermogen dat zoveel Afghanen nul op het rekest krijgen. "Zeker in het begin was het onvermogen. Het was chaotisch. Achteraf probeer je dat te repareren. Maar soms lijkt er ook sprake te zijn van onwil omdat het kabinet een afspraak die met de Kamer is gemaakt veel minder vergaand wil uitvoeren."

Net als Stieger denkt Van der Lee dat het kabinet te strenge eisen hanteert: "Ik kan niet om de indruk heen dat het kabinet vanwege de gevoeligheid van het onderwerp migratie te scherpe criteria heeft aangelegd voor mensen die voor Nederland hebben gewerkt en gevaar lopen."

De Nederlandse economie is in het tweede kwartaal van dit jaar met 0,3 procent gekrompen ten opzichte van het kwartaal ervoor. Dat blijkt uit de eerste berekening van het Centraal Bureau voor de Statistiek. In het eerste kwartaal van dit jaar kromp de economie ook al, toen met 0,4 procent. De economie is dus al twee kwartalen op een rij aan het krimpen en daarmee zitten we officieel in een recessie.

"Het is niet direct een klassieke recessie, met massafaillissementen en mensen die massaal hun baan kwijtraken", zegt CBS-hoofdeconoom Peter Hein van Mulligen. "Want het aantal faillissementen is nog steeds laag en ook op de arbeidsmarkt is nog niks te merken van stagnatie. Er zijn nog steeds meer vacatures dan werklozen, de arbeidsmarkt is onverminderd krap."

"Eigenlijk is het zo dat de Nederlandse economie al vier kwartalen op rij niet of nauwelijks groeit, dus dit kwartaal past wel in dat beeld. Maar het is niet zo dat Nederland nu ineens op de rand van een economische afgrond staat. Het is een periode van stagnatie", aldus Van Mulligen.

De CBS-hoofdeconoom ziet ook voordelen. Een milde recessie kan volgens hem voor de economie soms best goed zijn. "Als die grote druk op de arbeidsmarkt wat afneemt, dat bedrijven toch wat makkelijker mensen kunnen vinden. Even wat minder groei, daar kunnen we met z'n allen wel tegen."

De economie kromp onder meer doordat consumenten minder geld uitgaven. Maar dat is niet verrassend, vindt Van Mulligen. Na corona groeide de economie namelijk extra hard doordat we 'eindelijk' weer geld konden uitgeven aan allerlei dingen. En daar komt nu een eind aan. "Er was een grote inhaalvraag, we gingen eropuit, op vakantie. En dat is nu een beetje achter de rug. De spullen zijn gekocht, de vakanties geboekt en dan komt een moment dat het wat terugvalt en dat is nu het geval."

De economie kromp ook doordat de export terugliep. En ten opzichte van een jaar eerder is nu ook sprake van een economische krimp. De economie was in het tweede kwartaal 0,3 procent kleiner dan in het tweede kwartaal van 2022. Al deze cijfers zijn op basis van de eerste berekening van het CBS. Er komt ook nog een tweede berekening van het tweede kwartaal, eind september. Soms wordt het groei- of krimpcijfer dan nog bijgesteld.

Ook het rentebeleid van de Europese Centrale Bank zorgt voor afkoeling van de economie. Om de inflatie te beteugelen heeft de ECB stap voor stap de rente verhoogd, van -0,5 procent in juli 2022 naar 3,75 procent nu. Daardoor is het voor bedrijven en consumenten duurder geworden om geld te lenen en levert sparen juist meer op. Zo ligt de hypotheekrente nu fors hoger dan anderhalf jaar geleden.

Demissionair minister Adriaansens van Economische Zaken zegt in een reactie op de cijfers van het CBS dat die de komende tijd, in de aanloop naar Prinsjesdag, om de juiste afwegingen van het kabinet vragen. Ze vult aan dat het kabinet demissionair is en niet zomaar nieuwe plannen kan maken.

"En tegelijkertijd moeten we als kabinet zorgen voor voldoende koopkracht voor consumenten en een stabiel ondernemersklimaat. Stabiliteit en voorspelbaarheid zijn nu nodig, dus we moeten oppassen met het verstoren van de economie en ook met lastenverzwaringen", aldus de minister.

Adriaansens wil het tekort aan personeel blijven aanpakken en ze wil ook blijven investeren in het verbeteren van de internationale concurrentiepositie van Nederland. De minister zegt ook te kijken waar het kabinet iets kan doen aan "onnodige prijsstijgingen".

Het kabinet vergadert vrijdag weer voor het eerst na de vakantie.

Voor de gevestigde partijen in Duitsland was het lang ondenkbaar, maar als er nu verkiezingen zouden zijn dan was de rechts-radicale partij Alternative für Deutschland (AfD) met 21 procent van de stemmen de tweede partij van het land.

En dat terwijl de omstreden partij sinds 2021 onder extra toezicht van de binnenlandse veiligheidsdienst staat. Een aanzienlijk deel van de leden is door de dienst aangemerkt als rechts-extremistisch. Ze worden onder andere verdacht van vreemdelingenhaat, islamofobie en de verspreiding van antidemocratisch gedachtegoed. Voor gevestigde Duitse partijen is daarom de Brandmauer, totale politieke uitsluiting, het enige antwoord op de alsmaar groeiende AfD.

CDU-voorman Friedrich Merz kon dan ook op felle kritiek rekenen toen hij vorige maand in een tv-interview stelde dat samenwerking met de AfD op lokaal niveau mogelijk zou moeten zijn. Het interview leidde tot een golf van verontwaardiging, zowel binnen als buiten de CDU, die zo groot was dat Merz zijn uitspraken enkele uren na het interview op X (voormalig Twitter) nuanceerde.

Maar nu de eerste verkiezingssuccessen van de AfD een feit zijn en de partij in sommige deelstaten op wel 20 tot 30 procent van de stemmen wordt gepeild, is het nog maar de vraag hoe reëel die uitsluiting eigenlijk is. Volgens politiek deskundige David Begrich zijn de uitspraken van Merz een volgende stap richting een taboedoorbrekende samenwerking: "Laten we eerlijk zijn: de 'brandmuur' staat in de fik".

De uitspraken van Merz waren weliswaar controversieel, in sommige gemeenten en districten is het al de politieke realiteit. In Duitse media zijn tientallen voorbeelden te vinden van politieke beslissingen op gemeentelijk niveau waarbij gevestigde partijen met de AfD hebben meegestemd, of andersom.

Hoezeer de 'brandmuur' nog staat, hangt ervan af wie je het vraagt, blijkt in het Thüringse district Greiz. Uwe Staps zit sinds 2019 namens de AfD in de stadsraad van Greiz. "Als wij een voorstel indienen wordt het per definitie al verworpen". En dat terwijl andere partijen het volgens hem op een aantal vlakken best met zijn AfD eens zijn: "Na een halfjaar komt de CDU met hetzelfde voorstel en dan komt het er wel doorheen".

Maar volgens Martina Schweinsburg, die al ruim dertig jaar namens de CDU district-burgemeester is in Greiz, is een samenwerking met AfD niet uitgesloten. "Op lokaal niveau gaat het om praktische problemen die een pragmatische oplossing vragen", legt Schweinsburg uit. "Hier worden concrete beslissingen genomen over straten, woonwijken of scholen. Partijprogramma's zijn daarbij volledig irrelevant".

Schweinsburg vindt de ophef over het interview van Merz dan ook overdreven: "Het uitsluiten van partijen op lokaal niveau is nonsens".

Politiek deskundige Begrich heeft meer moeite met de toenadering van Merz tot de AfD. "Op lokaal niveau wordt weliswaar geen ideologische politiek bedreven, maar ook lokale politici vertegenwoordigen de standpunten van de AfD", legt hij uit.

Hij maakt zich zorgen over radicalisering binnen de partij, zeker nu het recentste partijcongres van de AfD in Magdeburg duidelijk maakte dat de extremistische leden van de partij onder leiding van Bjorn Höcke een steeds prominentere rol krijgen toebedeeld. Zo werd een extreemrechtse kandidaat voorgedragen voor de Europese verkiezingen, en volgens de binnenlandse veiligheidsdienst werden op het congres rechts-extreme complottheorieën verspreid.

Begrich vreest dat lokale samenwerking de stap naar samenwerking op landelijk of deelstatelijk niveau vergemakkelijkt. "De AfD is in Oost-Duitsland al volledig genormaliseerd", legt hij uit. "En zowel de kiezers als de kandidaten zijn meegegaan in de radicalisering van de partij". Daarom vindt hij de uitspraken van Merz wel degelijk kwalijk: "Dit is geen beschrijving van de realiteit, maar een politieke boodschap die bijdraagt aan de normalisering van rechts-extremisme".

De gevestigde partijen zullen zich daarom moeten afvragen hoe ver de samenwerking met de AfD mag gaan. "Ze zullen mogelijke steun per geval moeten bekijken en zich moeten afvragen of die steun gevolgen heeft voor de algemene politiek of binnen de gemeente blijft", zegt Begrich.

Wat het de CDU betreft ligt die grens bij de deelstaatpolitiek, zegt Mario Voigt, fractievoorzitter van CDU Thüringen: "Daar zijn duidelijke afspraken over: met deze mensen willen en zullen we niet samenwerken".

Of Voigt zich daaraan kan houden zal moeten blijken. Aankomend jaar mag Thüringen naar de stembus en volgens de peilingen zou de AfD daar zomaar eens de grootste kunnen worden. In Greiz gaat Uwe Staps met goede moed het verkiezingsjaar in: "De mensen hebben gezien dat ze niet meer zonder de AfD kunnen".

Ze stonden er vanmiddag allemaal in Amersfoort: Wopke Hoekstra, Hugo de Jonge, Karien van Gennip, oud-minister Ank Bijleveld, de partijtop en bijna de voltallige CDA-fractie. Naast en achter de nieuwe leider Henri Bontenbal, om vooral uit te stralen dat het CDA er nog altijd is en ze de nieuwe leider allemaal steunen. Vanmiddag stemde de verenigingsraad van de partij unaniem in met zijn lijsttrekkerschap.

"Een grote eer", noemt Bontenbal zijn nieuwe leiderschap, maar vooral ook een "grote opdracht". Hij wordt leider in roerige tijden. De partij leed nederlaag na nederlaag en staat er in de peilingen slecht voor. Vorige week vertrok de partijvoorzitter, de week ervoor prominent Mona Keijzer. Sinds het voor het CDA dramatische vertrek van Pieter Omtzigt waren er talloze discussies over de koers van de partij. Rapporten verschenen er, waaronder het laatste rapport Voor heel Nederland.

Het stuk pleit voor het tegengaan van ongelijkheid en neemt afstand van ooit door het CDA ingeslagen wegen, waarbij het "neoliberale tijdperk van marktdenken voorbij is". In zijn speech vandaag sloot Bontenbal zich daarbij aan. We moeten volgens hem naar een samenleving waarin we weer een "stapje overhebben voor de ander". Nederland is volgens de kersverse CDA-leider "klaar met het cynisme", en hij gaat voor een campagne "zonder geschreeuw".

Het CDA moet volgens hem "vanuit het midden" opereren en de verschillen tussen arm en rijk verkleinen. Bestaanszekerheid wordt een belangrijk thema. Of Bontenbal hiermee het tij voor de partij de komende verkiezingen kan keren moet blijken, maar leden zijn bij een rondgang positief. Er klinkt opluchting en zelfs vreugde.

Bontenbal sprak vanmiddag in Amersfoort voor het eerst in zijn rol als nieuwe leider van het CDA:

Sommigen spreken van een "nieuwe tijd die aanbreekt". Zo zegt de Zeeuwse gedeputeerde Jo-Annes de Bat dat Bontenbal "helemaal past bij het CDA gedachtengoed van normen en waarden". Hij noemt hem ook "fris" en "wars van politieke spelletjes". Het Arnhemse raadslid Klaartje Koorn vindt dat de nieuwe CDA-leider "zegt waar dingen op staan" en noemt hem "bevlogen, betrokken en empathisch".

Het collectief CDA Midvoor, dat al langer pleit voor een CDA "weer terug in het midden", ziet "eindelijk weer iemand die de klassieke CDA-waarden onderstreept". Voorzitter Bart van Horck noemt Bontenbal een man van "inhoud, inhoud en inhoud". Hij ziet in appgroepen vooral blije berichten. "Mensen zien dit als een nieuw begin."

Naar dat nieuwe begin met een meer inhoudelijke koers snakt de partij, zegt vertrekkend CDA- Kamerlid Mustafa Amhaouch. Dat is bij "deze positieve no-nonsens gozer uit Rotterdam Zuid" volgens hem helemaal op zijn plek. "In debatten is hij feitelijk en inhoudelijk. We snakken bij het CDA naar positiviteit, Henri kan die brengen." Oud-leider Sybrand Buma zegt dat Bontenbal "het verhaal goed kan vertellen". Hoekstra noemt hem "zeer geschikt" en "in en in" CDA.

Zo rondvragend vliegen de complimenten rond en lijken de roerige tijden en verschillende verkiezingsnederlagen op rij even helemaal niet te spelen.

Natuurlijk wordt het een zware klus, het CDA zit in zwaar weer, erkent Van Horck. "Maar Bontenbal kan het aan en moet nu vooral gewoon heel erg zichzelf blijven."

De Overijsselse Rick Brink vindt dat het CDA en de nieuwe leider vooral goed moeten gaan communiceren. "In regio's voelen mensen zich niet gehoord, daar moet aan gewerkt worden." Volgens Brink heeft Bontenbal "absoluut de kwaliteiten". "Hij is slim, maakt makkelijk contact. Het zal niet eenvoudig zijn, maar ik heb vertrouwen in hem."

Bontenbal gaat in elk geval niet in het kabinet zitten. Ervaringen met het coronaministerschap (De Jonge) en Buitenlandse Zaken (Hoekstra) leidden tot het besluit dat de nieuwe leider vanuit de Kamer opereert. En dan oppositie of coalitie? Amhaouch: "Dat is eerst aan de kiezer. We moeten nu vooral de verwachtingen niet te groot maken. Bij het kernverhaal van normen en waarden blijven is van belang, desnoods als kleine partij."

Van Horck: "De automatische geur van het pluche? Dat is oud-CDA-denken. We moeten gaan staan voor onze eigen idealen. Of het nu vanuit een kabinet of vanuit de oppositie is."

"We hebben heel lang vanuit een kabinet geopereerd en compromissen moeten sluiten. We hadden onze idealen veel duidelijker moeten vertellen", zegt Bontenbal zelf. Dat is hij de komende maanden "met heel veel energie" van plan. Of dat tot coalitie of oppositie leidt, vindt Bontenbal "echt een vraag voor na 22 november".

Het CDA gaat met Henri Bontenbal de verkiezingen in. De CDA-verenigingsraad heeft unaniem ingestemd met zijn kandidatuur voor het lijsttrekkerschap bij de komende Kamerverkiezingen, zo laat de partij weten. Zijn naam ging al enige tijd rond, evenals die van zijn fractiegenoot Derk Boswijk. Haagse bronnen bevestigden vrijdag dat de keus op Bontenbal was gevallen.

Bontenbal noemt het nieuwe leiderschap bij zijn aantreden vandaag een "eer", maar ziet het ook als een "grote opdracht". Hij volgt Wopke Hoekstra op, die kort na de val van het kabinet aankondigde dat hij niet nog eens lijsttrekker wil worden.

Bontenbal mag het CDA gaan leiden in roerige tijden. De partij leed meerdere verkiezingsnederlagen op rij en staat er ook in de peilingen slecht voor. Volgens Bontenbal is het politieke landschap de afgelopen tijd opgeschud door veel bekende namen die de politiek verlaten, maar dat ziet hij ook als een kans. "Er komt nu ruimte voor nieuwe generaties", dus ook voor Bontenbal zelf.

Hij zegt voor een CDA te staan dat gaat opereren "vanuit het midden". Nederland is volgens hem "klaar met het cynisme" en hij kiest daarom naar eigen zeggen voor een campagne "zonder geschreeuw".

Volgens Bontenbal is zijn CDA een "wij-partij" en geen "ik-partij". Daarin verschilt het CDA wat hem betreft van sommige progressieve en liberale partijen. Het "ik-tijdperk" loopt volgens Bontenbal op zijn einde. Het gaat nu om een samenleving waarin we weer een "stapje overhebben voor de ander", aldus de kersverse CDA-leider.

Bontebal sprak vanmiddag in Amersfoort voor het eerst in zijn rol als nieuwe leider van het CDA:

De 40-jarige Bontenbal zit sinds 2021 in de Tweede Kamer. De natuurkundige maakt zich hard voor kernenergie en is gespecialiseerd in energiebeleid en duurzaamheid. Eerder werkte hij onder meer bij een netbeheerder en bij het wetenschappelijk instituut van zijn partij.

Of het CDA nu in een nieuw kabinet komt of niet, voor Bontenbal wordt het sowieso een leiderschap vanuit de Kamer. De partij wil (na coronaminister De Jonge en buitenlandminister Hoekstra) een leider die vanuit het parlement werkt. Op die manier moet de CDA-leider zichtbaarder zijn.

Vorige week stapte partijvoorzitter Hans Huibers op na kritiek binnen de partij op zijn functioneren. Dat ging onder meer over het volgens sommigen te trage aanwijzen van een nieuwe lijsttrekker. Even daarvoor brak partijprominent Mona Keijzer, die ook ooit een gooi deed naar het lijsttrekkerschap, mede uit onvrede over de gang van zaken met het CDA.

Officieel kunnen tegenkandidaten zich nog tien dagen melden, maar de kans is klein dat die nog serieus kans maken. Ze moeten dan de steun krijgen van 1 procent van de leden van het CDA of van tien lokale afdelingen. Dat is zeer onwaarschijnlijk gezien de brede steun in de verenigingsraad, waarin alle provinciale en lokale afdelingen zijn vertegenwoordigd.

Het partijcongres moet het leiderschap van Bontenbal ook nog goedkeuren, maar dat lijkt een formaliteit.

Dilan Yesilgöz is bij de Tweede Kamerverkiezingen van november lijsttrekker voor de VVD. Tot gisteravond konden VVD'ers zich kandidaat stellen, maar naast Yesilgöz heeft niemand zich gemeld, laat het partijbestuur weten.

Yesilgöz noemt het een "enorme eer" om lijsttrekker te zijn. "Met elkaar en met onze ideeën voor Nederland gaan we er alles aan doen om bij deze verkiezingen de grootste partij te worden. Daar ga ik de komende periode in elk geval met veel energie mee aan de slag."

Vorige maand maakte Yesilgöz bekend dat ze Rutte wil opvolgen als leider van de VVD. Ze zei dat ze klaarstaat om Nederland "nog sterker en weerbaarder te maken".

Yesilgöz is 46 jaar en was van 2017 tot 2021 Tweede Kamerlid. Daarna werd ze staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat. Sinds begin vorig jaar is ze minister van Justitie en Veiligheid.

Demissionair minister Liesje Schreinemacher voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking gaat eind dit jaar een paar maanden met verlof. Ze is zwanger, zo maakt ze vanochtend bekend in De Telegraaf.

Het is voor het eerst in de Nederlandse politieke geschiedenis dat een minister met zwangerschapsverlof gaat. De 40-jarige Schreinemacher zegt dat dat bijzonder voelt. "Maar het zou goed zijn als het snel normaal wordt. Als we de politiek en andere hoge functies een aantrekkelijke en werkbare plek willen maken voor jonge vrouwen, moeten we ervoor zorgen dat hier ruimte voor is en het normaal is. Net zoals jonge vaders dit met het ouderschap moeten kunnen combineren."

De komende tijd verwacht de VVD-minister haar taken gewoon te blijven uitvoeren. "Ik blijf vliegen zolang ik fit genoeg ben om te vliegen, en het natuurlijk medisch verantwoord is."

Schreinemacher is van plan om met verlof te gaan na de Tweede Kamerverkiezingen, die medio november worden gehouden. Ze verwacht dat een collega uit het huidige demissionaire kabinet haar taken zal waarnemen. Als na haar verlof nog geen nieuw kabinet is geformeerd, zal ze terugkeren als demissionair minister. Schreinemacher is bij de verkiezingen geen kandidaat-Kamerlid voor de VVD.

Het is weliswaar voor het eerst dat een minister zwangerschapsverlof neemt, maar bij staatssecretarissen gebeurde dat al wel. Tussen 2004 en 2006 ging zowel Karien van Gennip (CDA) als Melanie Schultz van Haegen (VVD) twee keer met zwangerschapsverlof.

Vrijdag werd al duidelijk dat hij de voorkeurskandidaat van het CDA-bestuur is, morgen wordt-ie naar verwachting officieel als kandidaat-lijsttrekker gepresenteerd: de 40-jarige Henri Bontenbal.

Hij mag het CDA een nieuw tijdperk in loodsen. Of het CDA in dat nieuwe tijdperk een wederopstanding beleeft of juist nog verder marginaliseert, moet blijken. Een zware klus wordt het in elk geval: de partij staat er in de huidige peilingen slecht voor, van de huidige 15 zetels zou weleens de helft of nog minder over kunnen blijven. De Peilingwijzer, waarin de politieke peilingen van I&O Research en Ipsos/EenVandaag worden samengevoegd, spreekt zelfs van 4 tot 8 zetels.

En het interne gerommel, dat na het vertrek van Pieter Omtzigt veel kiezers en leden de partij de rug deed toekeren, gaat nog steeds in alle hevigheid door. Vorige week nog brak prominent Mona Keijzer met de partij en donderdagavond liet partijvoorzitter Hans Huibers weten na interne kritiek niet verder te gaan.

Na eerder afmeldingen van 'oudgedienden' als Wopke Hoekstra en Hugo de Jonge, opmerkingen van partijprominenten en een profielschets die rept over "nieuw elan" werd de afgelopen weken duidelijk dat er een fris gezicht moest komen.

Voor dat frisse gezicht en het lijsttrekkerschap werd naast Bontenbal ook de 34-jarige Derk Boswijk genoemd, maar het bestuur draagt morgen in Amersfoort dus naar alle waarschijnlijkheid Henri Bontenbal voor. Bontenbal is sinds januari 2021 Kamerlid, maakt zich hard voor kernenergie en is gespecialiseerd in energiebeleid en duurzaamheid.

Sinds Sybrand Buma de partij vier jaar geleden verliet is het CDA alweer toe aan de derde partijleider. In tegenstelling tot Hugo de Jonge en Wopke Hoekstra, die als partijleider vanuit het kabinet opereerden, moet de nieuwe leider de partij vanuit de Tweede Kamerfractie leiden, zo staat in de profielschets. Zo kan het CDA weer meer kleur op de wangen krijgen, is het idee, na coronaminister De Jonge en buitenlandminister Hoekstra.

De afgelopen jaren kwam het CDA, na verschillende verkiezingsnederlagen en intern geworstel, al vaker met rapporten en manifesten met daarin de boodschap dat de partij weer meer terug moest naar het midden en het belang van de gemeenschap en het dichten van kloven. "Minder ik, meer wij", werd de slogan en "Voor heel Nederland" heet het laatste visiestuk.

Dat is nog geen gemakkelijke boodschap voor een partij die volgens critici de laatste jaren wel heel erg was aangehaakt bij het neoliberalisme van de VVD. Het wordt dan ook een uitdaging voor de nieuwe leider van het CDA om die nieuwe CDA-boodschap aan de man te brengen.

Of kunnen anderen dat beter? Juist gemeenschapszin is een groot thema van concurrent BBB, dat het CDA een dreun toebracht in de Provinciale Statenverkiezingen in maart. Partijleider Caroline van der Plas (ex-CDA) noemt het noaberschap en daar gooit ze hoge ogen mee.

En dat doet BBB misschien wel nog meer met het opkomen voor het boerenbelang in het stikstofdossier. Iets wat van oudsher boerenpartij CDA de afgelopen jaren niet zomaar kon doen, omdat het regeerakkoord anders dicteerde. En dat deed pijn bij de achterban.

De nieuwe CDA-leider moet overigens niet alleen BBB in de gaten houden, maar moet ook nog rekening houden met een mogelijke Omtzigt-partij. Bij de vorige verkiezingen was Omtzigt als CDA-kandidaat goed voor bijna 5 zetels aan voorkeursstemmen. Zijn nog niet bestaande partij peilt op dit moment tientallen zetels.

Of het populaire Kamerlid zichzelf ook echt in de strijd werpt, blijft nog even ongewis. Maar als Omtzigt - die in onmin vertrok bij het CDA en echt niet terug wil - meedoet met een eigen partij dan is dat geen goed nieuws voor de christendemocraten.

Tel dat op bij de geprofileerde PvdA/GroenLinksleider Frans Timmermans en de beoogd VVD-lijsttrekker Dilan Yesilgöz die ook flink aan haar profiel heeft gewerkt en je komt uit op een uitdagend speelveld voor het nieuwe CDA-gezicht.

Gelukkig hoeft het niet in keer perfect, blijkt uit de profielschets. De nieuwe leider "krijgt ruimte om te leren en te groeien", staat er. De tijd zal leren hoeveel ruimte er precies is.

De nieuw gekozen D66-leider Rob Jetten is "klaar met Haagse spelletjes en polarisatie". In een interview met de NOS zegt hij dat hij een tijdperk ziet met nieuwe politieke leiders die "geen bagage meeslepen" en dingen "anders kunnen gaan doen". Zelf wil hij vooral nog meer de mensen thuis opzoeken, naar problemen luisteren en "vanuit het midden tegenstellingen overbruggen".

Vanochtend werd bekend dat Jetten de komende Tweede Kamerverkiezingen ingaat als lijsttrekker van D66. 93 procent van de partijleden die de afgelopen tijd hun stem uitbrachten, sprak steun uit voor de demissionair minister voor Klimaat en Energie.

Jetten realiseert zich dat Nederland door sommigen als land van extremen wordt gezien waar het "hard tegen hard gaat", maar het is volgens hem ook een land van "samen de schouders eronder zetten". En dat is hard nodig, zegt hij, vanwege de uitdagingen op het gebied van inkomen, zorg, onderwijs en klimaat.

De 36-jarige Jetten neemt het stokje over van Kaag, die het in de vorige campagne over "nieuw leiderschap" en een nieuwe bestuurscultuur had. Dat laatste is echter nauwelijks van de grond gekomen. Jetten wijt dat mede aan de strijd tegen de coronacrisis en aan de oorlog in Oekraïne.

Jetten denkt dat nu een tijd aanbreekt waarin die nieuwe cultuur wel ruimte krijgt en veel politieke partijen het belang van samenwerking zien. Wat hem betreft gebeurt dat ook al in de campagne. "Thuis zit niemand te wachten op politici die de komende maanden alleen maar gaan zenden om hun eigen gelijk te halen."

Jetten realiseert zich dat het moeilijk is om het vertrouwen terug te winnen van mensen die dat in de politiek zijn kwijtgeraakt, ook in D66. "Maar ik ga me niet door peilingen laten leiden, ik ga de mensen opzoeken", zegt hij. Van Limburg tot Groningen, van links tot rechts."

Jetten wil D66 profileren als een "groene partij" die zich wil inzetten voor met name klimaat, onderwijs en koopkracht. Dat bijna alle andere partijen de klimaatdoelstellingen ook onderschrijven, en het nieuwe linkse blok van PvdA en GroenLinks met Frans Timmermans zich sterk op dat thema profileert, ziet Jetten niet als probleem. "Dan hebben we alleen meer strijders om de groene agenda aan te pakken."

Op de vraag of het linkse blok voor D66 dan ook de meest logische partner is, spreekt Jetten geen voorkeur uit. Volgens hem zal er "vanuit het midden" moeten worden samengewerkt.

Daarmee lijkt Jetten te willen voorkomen wat er de vorige keer gebeurde: dat progressieve D66-kiezers na de formatie teleurgesteld waren over de doorstart met VVD en CDA. Duidelijk was volgens Jetten dat die coalitie toen hun eerste voorkeur niet had. "Maar om verantwoordelijkheid te nemen om het land bestuurbaar te maken is toen een keuze gemaakt", aldus Jetten, die niet duidelijk maakt of hij een dergelijke keuze de volgende keer uitsluit.

Jetten realiseert zich al met al dat het "zeker een hele kluif zal zijn". "Maar dat is de uitdaging die ik aanga. Ik wil verschillen overbruggen, in plaats van ze alleen maar uitvergroten tot extreme tegenstellingen die nergens over gaan. Deze verkiezingen gaan echt over dingen anders doen."

Rob Jetten is de nieuwe lijsttrekker van D66. Hij kreeg 93 procent van de stemmen van de leden van de partij.

De 36-jarige Jetten is op dit moment demissionair minister voor Klimaat en Energie. Hij volgt als lijsttrekker Sigrid Kaag op, die vorige maand bekendmaakte de politiek te verlaten.

Jetten had geen tegenkandidaten. Hij was de enige die van tevoren genoeg steunbetuigingen had gekregen om zich te mogen inschrijven als kandidaat-lijsttrekker.

Van de 32.000 D66-leden bracht 30 procent een stem uit en van hen schaarde 93 procent zich dus achter Jettens lijsttrekkerschap. Hij bedankt de leden voor de steun. "Dat geeft grote energie voor de campagne." De nieuwe lijsttrekker zegt het land te willen verenigen. "Alle oude en valse tegenstellingen laten we in het verleden. Het is tijd voor gewoon dóen."

D66-partijvoorzitter Victor Everhardt heeft veel vertrouwen in Jetten als nieuwe lijsttrekker. "Als klimaatminister heeft hij Nederland naar de absolute top van Europa geleid door links en rechts samen te brengen en resultaten te boeken." Jetten is volgens Everhardt "het gezicht van de nieuwe generatie". "Hij brengt de nieuwe energie waar Nederland zo naar snakt."

Jetten stelde zich vorige maand kandidaat voor het lijsttrekkerschap. "Het is nodig dat een nieuwe politieke generatie aan het roer komt", lichtte hij toe in het AD.

Jetten kwam in 2017 voor D66 in de Tweede Kamer. Hij volgde een jaar later Alexander Pechtold op als fractievoorzitter. Vorig jaar januari werd hij minister in het kabinet-Rutte IV.

Voordat hij in de landelijke politiek actief werd, werkte Jetten bij spoorbeheerder ProRail. Ook was hij voorzitter van de Jonge Democraten, de jongerentak van D66, en zat hij in de gemeenteraad van Nijmegen.

Het CDA-bestuur is van plan Tweede Kamerlid Henri Bontenbal maandag voor te dragen als lijsttrekker voor de Tweede Kamerverkiezingen. Zijn naam ging al weken rond, net als die van zijn fractiegenoot Derk Boswijk, maar Haagse bronnen bevestigen nu tegenover de NOS een bericht van RTL Nieuws dat Bontenbal de voorkeur krijgt.

Het partijcongres moet de voordracht nog goedkeuren, maar dat lijkt een formaliteit.

Bontenbal is 40 jaar en zit sinds 2021 in de Tweede Kamer. De natuurkundige maakt zich hard voor kernenergie en is gespecialiseerd in energiebeleid en duurzaamheid. Eerder werkte hij onder meer bij een netbeheerder en bij het wetenschappelijk instituut van zijn partij.

Bontenbal moet als partijleider de opvolger worden van Wopke Hoekstra. Die kondigde kort na de val van het kabinet aan dat hij niet nog eens lijsttrekker wil worden.

De beoogde voorman moet het CDA nieuw elan bieden. De partij leed verschillende verkiezingsnederlagen op rij en staat er ook in de peilingen slecht voor. Het is de bedoeling dat de lijsttrekker na de verkiezingen de nieuwe Kamerfractie gaat aanvoeren en niet naar het kabinet overstapt. Op die manier moet hij zichtbaar blijven als CDA-leider.

Gisteren stapte partijvoorzitter Hans Huibers op na kritiek binnen de partij op zijn functioneren. Dat ging onder meer over het volgens sommigen te trage aanwijzen van een nieuwe lijsttrekker.

Frans Timmermans heeft een lange staat van dienst als politicus. Sinds 2014 is hij lid van de Europese Commissie, maar nu hij vrijwel zeker lijsttrekker wordt van de nieuwe combinatie PvdA/GroenLinks lijkt hij terug te keren naar Den Haag.

De Limburger Timmermans staat bekend als zeer gedreven, ambitieus en welbespraakt, al klinken ook geregeld minder positieve typeringen als onwrikbaar en lichtgeraakt. Het leiderschap van een nieuwe politieke beweging lijkt goed bij zijn ambities te passen, net als zijn streven premier te worden. Toen hij zich aanmeldde als lijsttrekker zei hij dat "we in Nederland meer naar elkaar toe moeten groeien in plaats van uit elkaar".

Timmermans (62) heeft al heel lang met buitenlands beleid te maken. Dat begon in zekere zin al in zijn kinderjaren: zijn vader werkte als kanselier in de diplomatieke dienst en de jonge Frans bracht een deel van zijn jeugd door in het buitenland. Misschien mede daardoor spreekt hij veel verschillende talen, waaronder Russisch.

Timmermans, die onder meer een middelbare school in Rome bezocht, studeerde Frans, geschiedenis en Europees recht. Na zijn studie werkte hij als ambtenaar op het ministerie van Buitenlandse Zaken. Verder was hij onder meer tweede secretaris op de ambassade in Moskou, medewerker van Eurocommissaris Hans van den Broek en secretaris van de Hoge Commissaris voor de Nationale Minderheden, Max van der Stoel.

Hij werd in 1998 lid van de Tweede Kamer voor de PvdA. Als Kamerlid hield hij zich vooral bezig met buitenlandse zaken en defensie. Timmermans, een overtuigd Europeaan, was nauw betrokken bij het opstellen van een Europese grondwet en hij was ook een van de initiatiefnemers van het referendum in Nederland daarover. Toen die volksraadpleging in 2005 werd gehouden, keerde de meerderheid van de deelnemers zich tegen de grondwet, een tegenvaller voor Timmermans.

De Limburger bleef Kamerlid tot 2012, een periode die voor drie jaar werd onderbroken toen hij staatssecretaris was in het vierde kabinet-Balkenende. Hij zette zich er als staatssecretaris onder meer voor in om het draagvlak bij de bevolking voor de Europese integratie te vergroten.

Als minister van Buitenlandse Zaken bouwde hij in binnen- en buitenland gezag op. In 2014 leverden uitspraken over de ramp met de MH17 hem echter niet alleen bewondering op, maar ook kritiek. Zo sprak hij onder meer over een zuurstofmasker dat een inzittende zou hebben opgezet, daarmee suggererend dat slachtoffers zich op het moment van de ramp zouden hebben gerealiseerd dat er iets ergs gebeurde. Hij maakte daar later excuses voor.

Sinds 2014 is Timmermans vicevoorzitter van de Europese Commissie. In die rol leverde hij scherpe kritiek op Hongarije en Polen, die volgens hem maatregelen namen die de rechtsstaat aantasten. In zijn huidige functie bij de Commissie staat Timmermans bekend als "klimaatpaus": hij was de drijvende kracht achter de Green Deal, een reeks initiatieven voor vergroening en verduurzaming.

Zo wordt wettelijk vastgelegd dat de Europese Unie in 2030 55 procent minder broeikasgassen uitstoot dan in 1990. Nog maar kort geleden nam de Commissie een belangrijke horde: het Europees Parlement stemde toen in met de natuurherstelwet, die bepaalt dat de lidstaten zich moeten inspannen om te voorkomen dat natuurgebieden achteruitgaan. Overigens moest de wet wel worden afgezwakt om er genoeg steun voor te krijgen.

Bij de Europese verkiezingen van 2019 was Timmermans 'Spitzenkandidat' voor de Europese sociaaldemocraten. Dat betekent dat hij hun kandidaat was voor het voorzitterschap van de Europese Commissie. Onder aanvoering van lijsttrekker Timmermans werd de PvdA verrassend de grootste Nederlandse partij in Europa, maar tot zijn diepe teleurstelling greep Timmermans na ingewikkelde onderhandelingen naast de 'hoofdprijs': hij werd geen Commissievoorzitter, maar bleef eerste vicepresident. Naar verluidt kon hij dat aanvankelijk maar moeilijk verkroppen. Die functie geeft hij binnenkort dus op.

Dit is een eerdere reportage van Nieuwsuur over de loopbaan van Frans Timmermans:

Timmermans heeft zich ook geregeld bemoeid met interne partij-aangelegenheden in de PvdA. In 2012 speelde hij als Kamerlid een belangrijke rol in de discussie over het functioneren van toenmalig partijleider Cohen. Hij schreef toen in een e-mail aan partijgenoten dat Cohen en partijvoorzitter Spekman de PvdA te veel in de richting van de SP dreven.

Hij pleitte voor een meer traditionele sociaaldemocratische benadering. De mail veroorzaakte ophef in de partij en droeg uiteindelijk bij aan het opstappen van Cohen.

De beoogde PvdA-lijsttrekker zoekt vaak en graag de publiciteit. Zijn aanhangers prijzen hem voor zijn betrokken welsprekendheid, maar geregeld wordt hem ook ijdelheid verweten. In het openbaar belijdt hij vaak zijn liefde voor wielrennen en voetbal. Timmermans is fan van Roda JC (uit Kerkrade) en AS Roma.

De besturen van PvdA en GroenLinks dragen Frans Timmermans voor als lijsttrekker voor de Tweede Kamerverkiezingen. Er zijn geen andere kandidaten. De komende tijd kunnen de leden van de twee partijen over de lijsttrekker stemmen, maar dat is een formaliteit. De uitslag van de stemming is op 22 augustus.

Een interne commissie kwam met de unanieme aanbeveling Timmermans voor te dragen. Volgens de commissie is hij de ideale kandidaat "om overtuigend het gezamenlijke groene en sociale gedachtegoed van GroenLinks-PvdA uit te dragen" en de besturen nemen dat over.

De commissie ziet in Timmermans een leider die de scherpe tegenstellingen in de samenleving kan overbruggen. "Hij brengt een schat aan ervaring mee en heeft zowel in de binnenlandse als in de buitenlandse politiek zijn sporen verdiend. Dat maakt hem bij uitstek geschikt als boegbeeld van de linkse samenwerking en geloofwaardig als beoogd minister-president".

Kort nadat bekend was geworden dat PvdA en GroenLinks voor het eerst samen de verkiezingen in zouden gaan, meldde PvdA'er Timmermans dat hij graag de lijst wil aanvoeren.

Zijn kandidatuur kreeg onmiddellijk steun van veel partijprominenten, onder wie de huidige fractievoorzitters van PvdA en GroenLinks in de Tweede Kamer, Kuiken en Klaver.

Timmermans noemt het een groot voorrecht om te worden voorgedragen. "Het woord is nu aan de leden." Hij wil het vertrouwen in elkaar en in de overheid herstellen, "zodat we in staat zijn de grote uitdagingen het hoofd te bieden waar ons land voor staat".

Momenteel is Timmermans vicevoorzitter van de Europese Commissie, waar hij is belast met het klimaatbeleid. Eerder was hij onder meer minister en staatssecretaris van Buitenlandse Zaken en Tweede Kamerlid voor de PvdA.

Het demissionaire kabinet wil naast NS ook andere bedrijven toestemming geven om naar internationale bestemmingen als Berlijn, Londen en Parijs te rijden. Dat bevestigen ingewijden na berichtgeving in de Volkskrant. NS verliest daardoor vanaf 2025 het alleenrecht om treinreizigers naar het buitenland te vervoeren, met uitzondering van de trein naar Brussel.

De afgelopen maanden werd er onderhandeld over de nieuwe hoofdrailnetconcessie, de vergunning van de overheid voor het spoorgebruik. Het huidige contract loopt in 2025 af. De nieuwe concessie is geldig tot 2033.

Dit voorjaar meldden NS, Arriva, Qbuzz en FlixTrain zich voor de internationale treinverbindingen. Welke aanbieder er uiteindelijk op welk traject gaat rijden, is aan spoorbeheerder ProRail. Het treintraject naar Brussel blijft wel onder de NS, vanwege de verwevenheid met de binnenlandse trajecten.

Op deze kaart zijn de internationale treinverbindingen (met uitzondering van regionaal grensoverschrijdend treinverkeer) te zien:

De verdeling van het spoornetwerk is niet het enige dat het kabinet wil veranderen. Zo wil het kabinet toestaan dat NS de prijs van treinkaartjes meer kan verhogen dan nu. Die prijsverhoging is gebonden aan de inflatie, maar van het kabinet mag NS de prijzen in twee stappen met nog eens maximaal zeven procent in een jaar gaan verhogen.

NS betaalt de overheid al jaren 80 miljoen euro per jaar als concessievergoeding. In het voorstel voor de nieuwe concessie hoeft dit niet meer en krijgt NS juist een subsidie van 13 miljoen euro per jaar. Dat betekent dat de overheid in negen jaar tijd in totaal 720 miljoen euro aan inkomsten misloopt.

NS heeft daarnaast plannen om reizigers meer te laten betalen voor reizen in de spits. Eerder maakte demissionair staatssecretaris Heijnen van Infrastructuur en Waterstaat al bekend dat NS vanaf 2025 mag gaan experimenteren met variabele treinkaartjes. De NS mag een plan gaan uitwerken voor de tariefverhoging, maar het is aan de Kamer om dit goed te keuren.

Op dit moment kunnen reizigers er al voor kiezen om goedkoper buiten de spits te reizen. De NS wil nu dus juist de spits zelf duurder gaan maken, waardoor het ook aantrekkelijker zou moeten worden voor reizigers om buiten de spits te reizen. Hiermee wil NS zorgen voor meer spreiding in het OV, om overvolle treinen in de spits te voorkomen.

Heijnen heeft beloofd de Tweede Kamer in augustus een brief te sturen over de onderhandelingen en de voorgestelde concessie. De Kamer debatteert hier in september over. Naar aanleiding van dit debat kan de concessie worden aangepast, schreef Heijnen aan de Kamer.

Of de spitsheffing daadwerkelijk ingevoerd gaat worden is dus nog de vraag. Het is niet voor het eerst dat er over zo'n heffing wordt gesproken. In zowel 2010 als 2017 werden voorstellen hiervoor niet aangenomen.

D66-Kamerlid Steven van Weyenberg stelt zich bij de komende verkiezingen niet opnieuw verkiesbaar. Hij zit sinds 2012 in de Kamer, is vicefractievoorzitter van zijn partij en woordvoerder financiën en financiële markten. In 2021 werd hij staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat in het demissionaire kabinet-Rutte III.

"Toen ik in 2012 in de Kamer kwam, was mijn doel om systemen te veranderen", schrijft Van Weyenberg in een brief. Hij zegt "vol vertrouwen" te zijn in de kracht van de democratie en de Tweede Kamer. In zijn ogen missen mensen die alleen op sociale media naar de politiek kijken de hoeveelheid werk die Kamerleden verzetten.

Van Weyenberg zette zich verder in voor de arbeidsmarktpositie van (ex-)kankerpatiënten. "Elk Kamerlid heeft bepaalde onderwerpen die op je pad komen en je niet loslaten", schrijft hij hierover. Ook noemt hij zijn samenwerking met CDA-Kamerlid Pieter Heerma met betrekking tot de Arbeidsinspectie en persoonlijke begeleiding van werkzoekenden door het UWV.

Hij roept de Tweede Kamer op om samenwerking te koesteren en bereid te zijn om compromissen te sluiten. "Durf je kiezers uit te leggen dat twee stappen vooruit beter is dan je op de reservebank opsluiten in je eigen gelijk, terwijl in de echte wereld alles bij het oude blijft."

Van Weyenberg sluit zich aan bij een reeks van politici die sinds de val van het kabinet hebben laten weten niet herkiesbaar te zijn. Onder hen is een aantal partijgenoten van hem. Zo verlaat partijleider Sigrid Kaag de politiek en heeft ook Sjoerd Sjoerdsma laten weten na elf jaar niet verder te gaan als Kamerlid.

Voorzitter Hans Huibers van het CDA stapt op, bevestigt een woordvoerder van de partij aan de NOS na berichtgeving van het AD. Hij zegt in een verklaring dat hij op een partijcongres in september zijn vertrek wilde aankondigen, maar dat nu al doet na mediaberichten "met halve en hele onwaarheden over dingen die niet goed zouden zijn gegaan".

"Wie mij beter kent, weet dat het niet klopt. In zo'n omgeving kan en wil ik niet werken", aldus Huibers. Hij spreekt in de verklaring verder de hoop uit dat de partij "als één team achter de nieuwe lijsttrekker gaat staan".

Maandag maakt het CDA bekend wie de nieuwe lijsttrekker wordt voor de Tweede Kamerverkiezingen in november. Huibers kreeg de afgelopen tijd kritiek op de procedure voor die belangrijke politieke post. Veel andere partijen hebben hun lijsttrekkers al bekendgemaakt.

Het landelijke partijbestuur zegt in een reactie dat Huibers "onder moeilijke omstandigheden initiatieven heeft ondernomen om het herstel van de partij (...) in gang te zetten".

Vicevoorzitter Mark Buck is de komende tijd waarnemend CDA-voorzitter, zegt het bestuur. Buck was tot vorig jaar fractievoorzitter in de Nijmeegse gemeenteraad.

Huibers was sinds 2021 voorzitter van de partij, nadat zijn voorganger Rutger Ploum was vertrokken vanwege de teleurstellende uitslag van de Tweede Kamerverkiezingen. Huibers zou moeten zorgen voor meer rust in de partij, maar het rommelt intern nog steeds.

Binnen de partij heerste onder meer veel onvrede over de gebrekkige zichtbaarheid van partijleider Wopke Hoekstra, die vorige maand zei geen lijsttrekker te worden bij de komende verkiezingen.

Partijprominent Mona Keijzer heeft haar lidmaatschap vorige week opgezegd. Volgens RTL Nieuws was ze kritisch op de mogelijke kandidatuur van de Nijmeegse burgemeester Hubert Bruls. Ze zou haar kritiek hebben geuit tegenover Huibers, maar die zou haar mening aan de kant hebben geschoven. Bruls zei eerder tegen de NOS dat een lijsttrekkerschap wat hem betreft niet aan de orde is.

Oud-Kamerlid Ina Brouwer wil terug in de Tweede Kamer. Ze heeft zich aangemeld voor een plek op de kandidatenlijst van de combinatie PvdA/GroenLinks.

Brouwer, die nu 73 is, zat van 1981 tot 1986 en van 1989 tot 1994 ook al in de Kamer, eerst voor de CPN (Communistische Partij van Nederland), waarvan ze vier jaar fractievoorzitter was, en later voor GroenLinks (een fusie tussen CPN, PPR, PSP en EVP).

In 1994 was zij samen met Mohammed Rabbae lijsttrekker voor GroenLinks, maar nadat die partij bij die verkiezingen een nederlaag had geleden, stapte ze op.

In de Volkskrant zegt Brouwer dat ze altijd voorstander is geweest van een brede progressieve beweging: "Binnen zo'n beweging kan heel goed ruimte zijn voor de verschillende invalshoeken, voor een groene vleugel en voor een ander deel dat zich meer op de sociale hoek richt." Naar eigen zeggen werd ze al in 2007 lid van de PvdA, maar hield ze ook haar lidmaatschap van GroenLinks aan.

Brouwer denkt dat ze met haar ervaring en netwerk iets kan betekenen: "Het Kamerlidmaatschap is geen carrièrestap, maar een democratische plicht. Je moet het doen op momenten in je leven dat je iets te zeggen hebt."

Brouwer is nu advocaat. Of ze op de kandidatenlijst van PvdA/GroenLinks komt, wordt pas later bekend. De concept-lijst wordt begin volgende maand gepresenteerd en daarna wordt er een referendum over gehouden onder de leden.

Het demissionaire kabinet mag het verblijfsrecht van een Tanzaniaan die gevlucht is uit Oekraïne intrekken, zo heeft de rechtbank bepaald. De man is een van de zogeheten derdelanders die gevlucht zijn uit Oekraïne, maar afkomstig zijn uit andere landen. De overheid wil dat zij uiterlijk op 4 september Nederland verlaten, tenzij ze asiel aanvragen.

De uitspraak is belangrijk vanwege de situatie van honderden andere derdelanders. Zij kregen in eerste instantie dezelfde rechten als vluchtelingen met de Oekraïense nationaliteit, waardoor ze mochten werken en onderdak konden krijgen in de gemeentelijke opvang voor Oekraïners.

Ruim een jaar geleden kondigde de overheid aan dat er een einde zou komen aan dat recht voor niet-Oekraïners, omdat er ook misbruik van de regeling werd gemaakt. Er meldden zich mensen aan die zeiden dat ze een vluchteling waren uit Oekraïne, maar dat niet waren.

Gemeenten en asieladvocaten sloegen over deze situatie eind juli alarm. Van de 2300 derdelanders hadden zich toen nog maar 500 mensen aangemeld om de asielprocedure in Nederland te doorlopen. De overige mensen zouden van de IND te horen krijgen dat ze moesten vertrekken.

Volgens de rechtbank Rotterdam mag de overheid zelf bepalen wie er onder de beschermingsrichtlijn valt en mag de overheid dat recht voor mensen die niet onder de Europese regels vallen ook intrekken.

De Europese regels schrijven voor dat mensen in ieder geval beschermd moeten worden als ze Oekraïens zijn, statenloos zijn of een derdelander zijn met een permanente verblijfsvergunning. Verder is er een optie om mensen onderdak te geven als ze niet aan deze voorwaarden voldoen.

In deze zaak gaat het om een Tanzaniaan van 33, die een tijdelijke verblijfsvergunning in Oekraïne had en na het uitbreken van de oorlog naar Nederland vluchtte. Zijn verblijfsvergunning in dat land liep in oktober 2022 af.

"De staatssecretaris had de bevoegdheid (...) om de bepaling niet langer toe te passen en hij heeft deugdelijk gemotiveerd waarom hij van deze bevoegdheid gebruikmaakt", aldus de rechter. "Dat betekent in algemene zin dat hij de tijdelijke bescherming van derdelanders met een tijdelijk verblijfsrecht in Oekraïne kon beëindigen."

Advocaat Wil Eikelboom, die betrokken was bij deze zaak, zegt de rechter niet te kunnen volgen en gaat tegen de uitspraak in beroep. "Als je een groep eerst onder de reikwijdte van zo'n Europese beschermingsrichtlijn brengt, kan je die niet daarna ineens voor deze groep intrekken", zegt hij in een reactie. "Als je iemand een vergunning voor gezinshereniging geeft, kan je daarna ook ineens niet zeggen: 'u mag niet blijven'."

Eikelboom wilde hoe dan ook een hoger beroep. Hij verwacht de komende weken nog twee uitspraken over soortgelijke gevallen. "Er is pas echt duidelijkheid als de Raad van State zich hierover buigt. Dat zal pas gebeuren als er meerdere van dit soort uitspraken liggen, maar dat zal niet voor 4 september zijn", zegt hij. "Dus ik vrees dat het nog wel kan leiden tot chaos als mensen eerst uit de opvang moeten vertrekken en de Raad van State uiteindelijk toch oordeelt dat ze mogen blijven."

Ook Vluchtelingenwerk zegt de uitspraken in de andere zaken - elf in totaal - af te wachten en te hopen op een snel oordeel van de Raad van State, de hoogste bestuursrechter. Volgens de organisatie komt de uitspraak van de rechter van vandaag "niet overeen met de zorgen die advocaten, wetenschappers en ook Vluchtelingenwerk eerder uitten".

Vluchtelingenwerk: "Als gemeenten derdelanders uit de opvang moeten zetten terwijl er nog juridisch perspectief is op het terugdraaien van dit besluit, dan is dit een recept voor chaos."

De organisatie wil dan ook dat demissionair staatssecretaris Van der Burg (Asiel) de regeling voorlopig niet stopzet, tot er een uitspraak is van de Raad van State. "Het is zowel in het belang van gemeenten als van derdelanders zelf dat er voor de uitspraak van de Raad van State geen onomkeerbare stappen worden gezet. Doet het Rijk dit wel, dan zadelt het Rijk gemeenten op met een groot probleem."

Acht van de dertien Nederlandse universiteiten stoppen met een korting op het collegegeld voor nieuwe Oekraïense studenten, bleek eerder vandaag uit een rondgang van de NOS. Demissionair onderwijsminister Dijkgraaf vraagt de hogescholen en universiteiten om het collegegeld voor deze specifieke groep laag te houden.

Nieuwe studenten moeten in veel gevallen het instellingscollegegeld betalen, het veel hogere tarief voor studenten van buiten de Europese Economische Regio. Voor de meeste studies komt dat neer op een bedrag tussen de 8000 en 15.000 euro per studiejaar.

"Alle instellingen zijn bevoegd om het instellingscollegegeld-tarief eigenstandig te verlagen", zegt minister Dijkgraaf na vragen van de NOS. Dijkgraaf zegt dat er voor de nieuwe instroom maatwerk geboden zou kunnen worden. Eerder deed hij dat voorstel al in de Kamer. Hij doet "een beroep op de instellingen om hier welwillend tegenover te staan".

Niet alle universiteiten en hogescholen doen dat. Tilburg University hanteert samen met zeven andere universiteiten 'gewoon' het instellingscollegegeld. Een woordvoerder zegt dat de universiteit geen onderscheid wil maken tussen studenten uit verschillende crisisgebieden.

Minister Dijkgraaf roept studenten die in de problemen komen door de hoge kosten op zich tot hun universiteit of hogeschool te richten. Zij kunnen volgens hem het beste kijken naar de persoonlijke omstandigheden van studenten. Daarnaast is het voor studenten uit het buitenland mogelijk om financiële hulp te krijgen van de Stichting voor Vluchteling-Studenten.

Om het voor Oekraïners, Belarussen en Russen die gevlucht zijn mogelijk te maken hier te studeren, heeft het Rijk vorig studiejaar tijdelijke noodsteun aangeboden. In totaal werd daarvoor 3,5 miljoen euro vrijgemaakt.

De Twentse gemeente Borne besloot niet af te wachten welke tarieven onderwijsinstellingen in de buurt gaan vragen aan Oekraïense studenten. De gemeente komt zelf met een studievergoeding en heeft de intentie om de hele studie van Oekraïense vluchtelingen te betalen. Wel is er een maximumbedrag vastgesteld. Daarnaast is er geld voor boeken en ov-kosten.

Eén van de vijf studenten die van die regeling in Borne gebruik willen maken is de 22-jarige Nataliia Bolduieva. Wij spraken haar eerder vandaag: