Kernenergie is terug als verkiezingsthema. Veel partijen spreken zich er in aanloop naar 22 november over uit. En meestal komt het erop neer dat Nederland meer kernenergie moet gaan gebruiken. Dat is een radicale verandering ten opzichte van pakweg tien jaar geleden.

De Tweede Kamer sprak vandaag met demissionair minister Jetten voor Klimaat en Energie over het onderwerp, dat voor veel partijen lange tijd taboe was omdat ze kernenergie als gevaarlijk zagen, vooral na de rampen in Tsjernobyl (1986) en Fukushima (2011) . Een ander belangrijk argument tegen kernenergie was voor hen het afval dat duizenden jaren radioactief blijft.

Inmiddels lijkt er sprake te zijn van "een nucleaire renaissance", constateerde VVD-Kamerlid Erkens in het debat, waarin hij pleitte voor de bouw van meer nieuwe kerncentrales. Hij is "blij dat het politieke en maatschappelijke draagvlak zich uitbreidt". Hij voelde zich gesteund door de aanwezige collega-Kamerleden van CDA, Forum voor Democratie en JA21, die liever in kerncentrales investeren dan in nieuwe windmolenparken bijvoorbeeld.

De fracties van GroenLinks en PvdA stonden in dit debat, waar lang niet alle fracties aan meededen, opeens alleen met het standpunt dat kernenergie niet de oplossing is voor een stabiele energievoorziening in de toekomst. Kamerlid Kröger wees namens de twee fracties ook op de tijd en de kosten die gemoeid zijn met de bouw van nieuwe kerncentrales.

"Het voelt alsof voor heel veel partijen dit het ding is waar je alle ballen op moet zetten", zei ze. "Maar het gaat uiteindelijk maar om een klein deel - zo'n 9 tot 12 procent - van de totale energievoorziening."

Minister Jetten gaf een overzicht van de stand van zaken na de val van het kabinet. De coalitiepartijen VVD, D66, CDA en ChristenUnie hadden in het regeerakkoord afgesproken om de kerncentrale in Borssele langer open te houden en "de benodigde stappen" te zetten voor de bouw van twee nieuwe kerncentrales. Die moeten ook in Borssele komen, is inmiddels besloten. Er worden verschillende onderzoeken gedaan om te kijken of dat mogelijk is.

Hoe het verder gaat is aan het volgende kabinet, zei Jetten. Maar wat hem betreft is het belangrijk dat er niet alleen wordt gekeken naar zonne- en windenergie om van olie en gas af te komen, maar zeker ook naar kernenergie. Dat vindt hij niet alleen als bewindspersoon. Op een partijbijeenkomst in Zwolle, liet hij onlangs als lijsttrekker van D66 weten dat ook zijn partij als geheel van standpunt veranderd is.

In het verkiezingsprogramma van 2017 wees D66 kernenergie nog af. In dat van 2021 ook nog, maar toen was er een zinnetje aan toegevoegd dat er met "open vizier op de ontwikkelingen in deze technologie" werd gelet.

De partij van Jetten is niet de enige die op dit punt een ontwikkeling heeft doorgemaakt. In de verkiezingsprogramma's van 2017 pleitte alleen de SGP voor kernenergie. In de conceptverkiezingsprogramma's die inmiddels klaar zijn, hebben bijna alle partijen een paragraaf aan het onderwerp gewijd. En veel partijen zijn dus voor uitbreiding.

Het "overgrote deel" van de mensen met een laag inkomen krijgt voor het einde van het jaar een toeslag van maximaal 1300 euro voor de hoge energiekosten. Dat heeft demissionair minister Carola Schouten (Armoedebeleid) beloofd in de Tweede Kamer. Die steunt, zoals verwacht, dat minima net als vorig jaar een tegemoetkoming krijgen.

De Kamer wil wel dat er haast gemaakt wordt, zodat de gemeenten snel kunnen beginnen met uitkeren. Omdat er nog geen definitief groen licht is gegeven, kunnen mensen rond het sociaal minimum de toeslag nog niet aanvragen en dat leidt tot onrust.

De energietoeslag werd in 2022 ingevoerd, omdat door de oorlog in Oekraïne de energieprijzen de pan uit rezen. Daardoor dreigden mensen in armoede te vervallen. Nu zijn de prijzen wat lager, maar nog steeds hoog. Gemeenten zien dat veel mensen het geld hard nodig hebben.

Ook Schouten erkent dat er "grote urgentie" is. Ze kon de wet die de toeslag regelt pas begin juli indienen, onder meer omdat die na gerechtelijke uitspraken nog moest worden uitgebreid tot studenten. Omdat de Kamer daarna met reces ging, kon er pas vandaag over gedebatteerd worden. Binnenkort zal ook de Eerste Kamer zich erover buigen, en dan kan de regeling in werking treden.

De gemeenten weten over het algemeen wel wie ervoor in aanmerking komen. Die mensen krijgen het extraatje automatisch overgemaakt, zei Schouten. "De gemeenten staan klaar." Een behoorlijk deel van de gemeenten heeft al een voorschot van 500 euro uitgekeerd als overbrugging. Mensen die dat gekregen hebben, krijgen nu nog maximaal 800 euro.

De energietoeslag is bedoeld voor mensen met een inkomen tot 120 procent van het sociaal minimum, maar de precieze voorwaarden mogen gemeenten zelf invullen. Sommige gemeenten hanteren een ruimere doelgroep, omdat ze merken dat ook mensen net boven de grens in de problemen komen door de hoge energierekening. Maar niet alle gemeenten kunnen dat doen, want van het kabinet krijgen ze budget voor 120 procent.

Verschillende Kamerleden wezen erop dat er daardoor rechtsongelijkheid ontstaat. "De hoogte van de energierekening wordt niet bepaald door je postcode", zei SP-Kamerlid Sandra Beckerman. Dat erkent Schouten, maar ze wil zich niet mengen in het lokale armoedebeleid van gemeenten.

Partijen als de SP, de BBB en de PVV pleitten ervoor om het budget te verhogen, zodat de grens kan worden opgehoogd tot bijvoorbeeld 140 of 150 procent van het sociaal minimum. Wie net boven de grens zit heeft vaak dezelfde problemen maar valt buiten de boot, redeneren ze. Maar volgens de minister heeft het kabinet ook voor die groep "een heel pakket" aan koopkrachtmaatregelen genomen. Voor de energietoeslag is ongeveer 900 miljoen euro beschikbaar.

Ook uitwonende studenten met recht op een aanvullende beurs kunnen een toeslag aanvragen, van 400 euro. Die wordt vanaf volgend jaar pas uitgekeerd, omdat het de Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO) niet lukt om dat eerder te doen.

Alle partijen vinden dat een energietoeslag voor minima en studenten eigenlijk helemaal niet nodig zou moeten zijn. "Het maakt me kwaad dat dit nodig is in een rijk land als Nederland", zei Beckerman van de SP. "Het is een pleister plakken, maar dat stopt alleen het bloeden. Het heelt niet de wond", zei Sjoerd Warmerdam van D66.

In de verkiezingscampagne wordt 'bestaanszekerheid' een belangrijk thema. Mensen moeten van hun salaris kunnen leven, zonder dat ze allerlei toeslagen nodig hebben om het hoofd boven water te houden, vinden de meeste partijen.

Het bestuur van de Partij voor de Dieren treedt af en zet partijleider Esther Ouwehand toch op de kandidatenlijst voor de Tweede Kamerverkiezingen als lijsttrekker.

Dat heeft het bestuur in een verklaring bekendgemaakt. Het bestuur besloot zaterdag om Ouwehand niet als lijsttrekker voor te dragen. Als motivering werd gegeven dat er "recente meldingen omtrent integriteitsschending" waren. Dit besluit leidde tot enorme commotie in de achterban van de partij.

In de verklaring van vandaag schrijft het bestuur: "Uitsluitend vanwege de ophef heeft het partijbestuur vanochtend besloten om Esther weer tot de kandidaatstellingsprocedure toe te laten en haar alsnog voor te dragen als kandidaat-lijsttrekker."

Het bestuur geeft aan inhoudelijk niet van mening te zijn veranderd en Ouwehand, ook los van de integriteitsmeldingen, niet geschikt te vinden "om het lijsttrekkerschap de komende vier jaar te vervullen, met de verantwoordelijkheden die daarbij komen".

Verder benadrukt het bestuur dat dit niet voortkomt "uit een interne richtingenstrijd binnen de partij". Het bestuur kondigt aan dat al zijn leden donderdag om 17.00 uur hun ontslag indienen. Zij zullen een interim-bestuur zoeken en hun taken overdragen.

In een eerste reactie zegt Ouwehand: "Het heeft me echt geraakt, maar ik ben ook opgelucht en dankbaar voor alle actieve leden die zijn opgekomen voor onze democratische partij. Ik ben blij dat we door kunnen, er is een wereld te herwinnen."

Ouwehand reageerde voor de camera's op weg naar de opnamen voor het programma College Tour (dat morgen online komt):

Na de aankondiging van afgelopen zaterdag dat zij aan de kant werd geschoven maakte Ouwehand bekend al langer met het bestuur overhoop te liggen over de toekomst van de partij.

Zij vindt dat het bestuur "onvoldoende besef heeft van de meest basale democratische verhoudingen". Het bestuur zou zelfstandig gekozen volksvertegenwoordigers van de partij tegenhouden en na haar kritiek hierover "een ongekend hard (en vals) gevecht" zijn begonnen.

De berichten riepen een golf aan steunbetuigingen voor Ouwehand op. Een grote groep fractievoorzitters uit gemeenteraden, provincies en waterschappen zegde het vertrouwen op in het partijbestuur.

De Tweede Kamerleden Teunissen, Van Esch en Wassenberg lieten weten dat ze niet op de lijst wilden bij de komende verkiezingen als Ouwehand geen lijsttrekker zou worden. Het Kamerlid Vestering, dat geen partij had gekozen, vertrok gistermiddag plotseling uit de Kamer.

Het ministerie van Algemene Zaken (AZ) is tekortgeschoten bij de behandeling van een WOO-verzoek (Wet Open Overheid) van Nieuwsuur en had daarbij "een meer oplossingsgerichte en actieve houding moeten aannemen".

Dat schrijft het Adviescollege Openbaarheid en Informatiehuishouding (ACOI) in een advies aan de demissionaire minister-president. Het ACOI, dat kabinet en parlement adviseert over openbaarheid van overheidsinformatie, noemt het "een ernstige conclusie".

Het college bemiddelde de afgelopen maanden vergeefs tussen het ministerie van AZ en Nieuwsuur in een lang slepend WOO-verzoek. Het ACOI vindt dat het departement daarbij "onvoldoende behulpzaam is geweest en uiteindelijk ook niet aan de bemiddeling heeft meegewerkt zoals op basis van de WOO verwacht mag worden".

Nieuwsuur diende in 2021 een WOO-verzoek in om documenten te verkrijgen over de beginstrategie van het kabinet tijdens de uitbraak van de coronapandemie. Het ministerie schond de wettelijke termijnen waarbinnen moest worden besloten over het verzoek om openbaarmaking van informatie en weigerde vervolgens de documenten te verstrekken.

Het ministerie oordeelde op eigen gezag dat de documenten "niet relevant" zouden zijn. Daarop vroeg Nieuwsuur in juli 2022 bemiddeling aan bij het ACOI. Deze bemiddelingspoging is nu dus mislukt.

Voorzitter Ineke van Gent van het ACOI: "Publieke informatie is niet van de overheid, maar van ons allemaal. De afhandeling van een WOO-verzoek is geen gunst waarvoor de verzoeker eerst een hindernisbaan dient af te leggen om vervolgens op een gesloten vesting te stuiten. Elk bestuursorgaan moet behulpzaam en open zijn wanneer burgers om openbaarmaking van overheidsinformatie verzoeken."

In het advies refereert het ACOI rechtstreeks aan de positie van het ministerie van Algemene Zaken en de uitspraken van (inmiddels demissionair) premier Mark Rutte over de nieuwe bestuurscultuur: "Het Adviescollege heeft in termen van een voorbeeldfunctie immer hoge verwachtingen van AZ als het ministerie van de minister-president, maar te meer nu tijdens de bemiddeling ook is aangegeven dat er wordt gewerkt aan verbetering van de organisatie van de afhandeling van WOO-verzoeken en de minister-president zich de afgelopen twee jaar zo heeft uitgesproken voor de totstandkoming van een nieuwe, open bestuurscultuur."

Het is de tweede keer dit jaar dat het ACOI een departement op de vingers tikt vanwege de omgang met de WOO. In april concludeerde het College dat de manier waarop het ministerie van Volksgezondheid (VWS) openbaarheidsverzoeken over corona afhandelt, de controlerende functie van de journalistiek belemmert en de toegang tot overheidsinformatie in het gedrang brengt.

Het ACOI deed aanbevelingen voor verbetering, maar die werden door verantwoordelijk minister Ernst Kuipers (D66) voor een belangrijk deel niet overgenomen.

Partij voor de Dieren-Kamerlid Leonie Vestering verlaat met onmiddellijke ingang de Tweede Kamer. Aan het eind van haar bijdrage aan een debat over dierziekten zei ze dat ze erg geraakt is door de gebeurtenissen van de afgelopen dagen.

"Ik ken de Partij voor de Dieren als een geweldige groep mensen die samen onbevreesd strijdt voor hen die niet voor zichzelf kunnen opkomen: voor de dieren, voor de natuur en voor de meest kwetsbare mensen en kinderen hier en elders." Ze voegde eraan toe dat de stem van de Partij voor de Dieren hiervoor meer dan ooit nodig is, maar dat die stem steeds meer verloren gaat aan een interne strijd.

Vestering zei dat ze onder de huidige werkomstandigheden niet als Kamerlid haar strijd kan voortzetten en dat ze daarom stopt. Op vragen van journalisten over haar kijk op de gebeurtenissen van de afgelopen dagen zei ze weinig. "Er ging de afgelopen tijd verschrikkelijk veel aandacht naar de interne conflicten. Ik wil mijn aandacht richten op de strijd voor de dieren."

Haar opstappen heeft ook haar fractiegenoten verrast. Ze waren van tevoren niet op de hoogte, zegt een woordvoerder. "We respecteren haar keuze en we wensen haar alle goeds toe."

De afgelopen dagen kwam de partij in het nieuws vanwege de ernstig verziekte relatie tussen het bestuur en partijleider Esther Ouwehand. Afgelopen zaterdag schoof het bestuur haar opzij als beoogd lijsttrekker.

Vandaag lieten de Kamerleden Teunissen, Van Esch en Wassenberg aan het AD weten dat ze niet op de lijst willen bij de komende verkiezingen als Ouwehand geen lijsttrekker wordt.

Vestering koos de afgelopen dagen geen partij, maar liet gisteren via X (voorheen Twitter) weten dat de situatie in de partij haar veel pijn en verdriet deed. "Tegelijkertijd was het dit weekend opnieuw 30+ graden en zaten dieren opgesloten in verstikkende, bloedhete transportwagens en stallen. Dat breekt mijn hart."

Volgens verschillende bronnen was de verhouding tussen Ouwehand en Vestering niet goed. Eerder dit jaar legde Vestering haar werk een tijdje neer vanwege "werkomstandigheden". Of dat te maken had met de onderlinge verhoudingen in de fractie, is niet duidelijk.

De Partij voor de Dieren heeft zes zetels in de Kamer. Het is nog niet bekend wie het vertrekkende Kamerlid tot aan de verkiezingen van november vervangt.

Vestering zat sinds maart 2021 in de Kamer. Onlangs werd ze drie maanden vervangen wegens ziekte. Ze was ook fractievoorzitter van de partij in Provinciale Staten van Flevoland en de gemeenteraad van Almere.

De omstreden 'spreidingswet', die volgens het kabinet tot een eerlijkere verdeling van asielzoekers over gemeenten moet leiden, wordt nog voor de verkiezingen behandeld door de Tweede Kamer. Een meerderheid steunt een verzoek daartoe van Volt.

De wet, geschreven door demissionair staatssecretaris Eric van der Burg, werd eerder vandaag definitief niet-controversieel verklaard. Dat betekent dat er niet gewacht hoeft te worden totdat een nieuwe Tweede Kamer is geïnstalleerd.

Omdat de agenda van de Kamer vol is en de tijd tot 22 november kort, kan echter niet ieder onderwerp dat niet-controversieel is verklaard ook nog voor die tijd behandeld worden. Maar een meerderheid vindt dit wetsvoorstel zo belangrijk, dat het zo snel mogelijk na Prinsjesdag besproken zal worden.

Het kabinet wil met de wet ook herhaling voorkomen van de schrijnende situatie die zich vorig jaar voordeed bij het aanmeldcentrum in Ter Apel, toen daar mensen noodgedwongen buiten moesten slapen.

De spreidingswet is omstreden, omdat gemeenten ermee gedwongen kunnen worden een asielzoekerscentrum te accepteren, ook als er geen draagvlak is onder de bevolking. Partijen als de PVV, JA21 en BBB zijn faliekant tegen en willen de wetsbehandeling het liefst uitstellen tot na de verkiezingen, in de hoop dat er dan een meerderheid tegen is.

Zij wezen er vandaag opnieuw op dat het kabinet is gevallen op het onderwerp asiel, en dat juist daarom deze wet controversieel had moeten worden verklaard.

Ook de partij van Van der Burg, de VVD, is inmiddels tegen en heeft zich hard gemaakt voor het uitstellen van de behandeling. Maar na een hoofdelijke stemming bleek een meerderheid van de Kamer daar niet voor. De behandeling zal nu waarschijnlijk plaatsvinden in de week na Prinsjesdag en de Algemene Politieke Beschouwingen, vanaf 26 september.

Een lek in de stemmentelsoftware die is gebruikt voor verkiezingen in Nederland heeft in potentie het manipuleren van verkiezingsuitslagen mogelijk gemaakt. Er zijn geen aanwijzingen dat dat is gebeurd; een hacker die het lek ontdekte, heeft het gemeld bij de Kiesraad. Inmiddels is het opgelost, meldt die instantie.

Gemeenten gebruiken de software om de totalen van stembureaus bij elkaar op te tellen. De versie met het lek werd voor het eerst gebruikt in het najaar van 2021, bij de gemeentelijke herindelingsverkiezingen. Dat gebeurde ook bij de gemeenteraadsverkiezingen een jaar later en bij de Provinciale Statenverkiezingen van afgelopen maart.

In juni werd het lek ontdekt. Bij de komende Tweede Kamerverkiezingen van 22 november is het lek niet meer aanwezig.

Door het lek konden kwaadwillenden toegang krijgen tot de infrastructuur van de softwareleverancier die de stemmentelsoftware maakt. Daarmee zou een aangepaste, gemanipuleerde versie van de software kunnen worden verspreid, waarmee uiteindelijk bijvoorbeeld de uitslag van verkiezingen zou kunnen worden aangepast.

De leverancier van de software heeft "een aantal inlogpogingen geregistreerd", meldt de Kiesraad in antwoord op vragen van de NOS. Er is echter geen aanleiding om te denken dat dat leidde tot misbruik van de software, benadrukt de instantie.

Bovendien worden na het tellen van de stemmen steekproeven genomen om te controleren of de tellingen kloppen, waardoor fraude zou moeten worden opgemerkt.

De hacker die het probleem vond en meldde, ontdekte dat inloggegevens van de leverancier aanwezig waren in de installatiesoftware. Daarmee kon hij inloggen op de infrastructuur van de leverancier, waaronder het deel van de infrastructuur waar de stemmentelsoftware was ondergebracht.

Hij had daar een eigen, aangepaste versie van de software kunnen plaatsen. Of dat op zichzelf genoeg was geweest om de verkiezingen te manipuleren, is niet zeker: in theorie moeten gemeenten controleren of de digitale handtekening van de software klopt, voordat ze hem gebruiken.

Met een vervalste handtekening kon de software als legitiem worden aangemerkt; daarvoor had de hacker verder in de interne infrastructuur van de software moeten doordringen. Er zijn geen concrete aanwijzingen dat dat mogelijk was.

Hacker Maarten Boone, die het lek vond, schrijft minder dan een uur nodig te hebben gehad om het lek uit te pluizen. Tegelijkertijd roemt hij de reactie van het hoofd ict-beveiliging van de Kiesraad. "Ze hebben het heel snel opgepakt en het oplossen ging soepel en supersnel", aldus Boone.

Ook schrijft hij blij te zijn met de praktijk in Nederland dat hackers met goede bedoelingen op een veilige manier kwetsbaarheden in computerprogramma's kunnen melden, zonder bang te hoeven zijn voor vervolging.

Het beveiligingsprobleem is waarschijnlijk nooit opgemerkt omdat bij eerdere beveiligingstests de installatiesoftware nooit is onderzocht. Dat is te lezen in een beslisnota die demissionair minister De Jonge van Binnenlandse Zaken heeft gepubliceerd. Vanaf nu wordt die installatiesoftware ook meegenomen.

Uit een aanvullende beveiligingstest, die werd uitgevoerd na melding van het lek, kwamen nog twee kleinere beveiligingsproblemen naar boven. Die zijn inmiddels opgelost.

Nieuw Sociaal Contract, de partij van Kamerlid Pieter Omtzigt, heeft de woordvoerder van de partij aan de kant gezet, een paar uur na diens benoeming.

Het gaat om Onno Aerden, die het persbeleid en de contacten met journalisten zou overnemen van oud-CDA-Kamerlid Nicolien van Vroonhoven. "Op naar Den Haag!", schreef Aerden vanmorgen enthousiast.

Maar in de uren die volgden kwam een oude tweet van de communicatieadviseur boven water over de BBB van Caroline van der Plas. In die tweet noemt hij BBB "een gezwel dat de kwetsbare democratie van binnenuit kapotmaakt".

Van der Plas wilde daar met de nieuwe woordvoerder van haar politieke collega wel even over praten, zei ze. Maar dat was wat Omtzigt betreft niet nodig: hij maakte meteen een einde aan de samenwerking met Aerden.

Op de vraag of hij dat een moeilijk besluit vond, zegt Omtzigt: "Nee. Je kunt prima zeggen dat iemand een verkeerde mening heeft of dat je het met iemand niet eens bent. Maar daar hoor je geen woorden als 'gezwel' bij te gebruiken."

Omtzigt zegt dat zijn partij voor de kandidaten voor de Tweede Kamer een uitgebreide screening heeft doorgevoerd, anders dan bij Aerden. "Dat ging om een tijdelijk contract voor een aantal weken tijdens de campagne."

Aerden zegt op X, het voormalige Twitter: "Kortste Haagse carrière ooit, helaas. Hier had ik me zeer op verheugd."

Het Openbaar Ministerie vervolgt Tweede Kamerlid Gideon van Meijeren van Forum voor Democratie voor twee gevallen van opruiing. Volgens het OM heeft Van Meijeren gesuggereerd dat geweld tegen de overheid geoorloofd en misschien zelfs noodzakelijk is. Daarmee maakt de FvD'er zich schuldig aan opruiing tot geweld tegen de overheid, stelt justitie.

Het OM refereert aan een speech die Van Meijeren gaf bij een boerenmanifestatie op 2 juli 2022 in Tuil. Hij zei "dat het niet altijd gezond is, als er een taboe rust op het gebruik van geweld". Van Meijeren zei verder dat de staat wel geweld gebruikt, "fors geweld".

"En als u onteigend dreigt te worden en u weigert, reken er maar op dat er busjes aankomen met mannen met knuppels en helmen, en ze slaan u wel van het terrein af", zei Van Meijeren toen. Kamerlid Gündogan (toen lid van de Volt-fractie) deed aangifte bij het OM.

De tweede zaak waarvoor Van Meijeren wordt vervolgd, betreft uitspraken in een interview op 13 november 2022, waarin hij aangaf "te hopen op een revolutionaire beweging die zich heel duidelijk onderscheidt van een protestbeweging en die bij wijze van spreken zou optrekken naar het parlement", aldus het OM.

In een reactie op het besluit van het OM noemt het FvD-Kamerlid de timing typisch. "Het OM heeft een jaar de tijd genomen om deze uitspraken te bestuderen en komt dan twee maanden voor de verkiezingen met een sensationeel persbericht. Dit is een heksenjacht."

Van Meijeren vindt dat een paar zinnetjes van hem uit hun context zijn gehaald en dat hem woorden in de mond worden gelegd. "Het gaat er niet om wat ik bedoel maar wat ik echt heb gezegd. Het woord bezetten heb ik nooit uitgesproken. De NOS zei destijds dat ik een oproep deed om het parlement te bezetten. Dat is feitelijk onjuist en is gelukkig gerectificeerd. Maar het kwaad was toen al geschied."

Partijleider Baudet laat kort weten dat hij "vanzelfsprekend achter Gideon van Meijeren staat".

Het gebeurt niet vaak dat het OM een Kamerlid vervolgt; volgens justitie moet een politicus namelijk "zaken van algemeen belang aan de orde kunnen stellen, ook als hij daarmee anderen kan kwetsen, choqueren of verontrusten." Maar justitie voegt eraan toe dat een politicus in het publieke debat "de verantwoordelijkheid draagt om te voorkomen dat hij uitlatingen verspreidt die strijdig zijn met de wet en met de grondbeginselen van de rechtstaat".

Een bekend voorbeeld van vervolging is die van PVV-leider Wilders in de 'minder Marokkanen'-zaak. Wilders werd veroordeeld voor groepsbelediging, maar kreeg geen straf opgelegd. In 2021 oordeelde de Hoge Raad dat de veroordeling definitief was. Wilders noemde de uitspraak een schandvlek voor de Nederlandse rechtstaat.

Gevraagd naar een reactie op de vervolging van Van Meijeren zegt Wilders dat voor het vervolgen van politici een heel hoge drempel zou moeten gelden. "Ik vind dat je dit niet zou moeten vervolgen. Straks gaan politici aan zelfcensuur doen omdat ze denken niet meer vrij te kunnen spreken. De samenleving schiet hier niets mee op."

De onrust in de Partij voor de Dieren houdt aan. Een grote groep fractievoorzitters uit gemeenteraden, provincies en waterschappen heeft het vertrouwen opgezegd in het partijbestuur. De briefschrijvers scharen zich achter fractievoorzitter Esther Ouwehand en willen dat het bestuur opstapt. Zij eisten voor 12.00 uur een reactie, maar het bestuur is daar niet op ingegaan.

Zaterdag trok het bestuur de kandidatuur van Ouwehand als lijsttrekker in. Volgens het bestuur waren er signalen binnengekomen "die wijzen op schendingen van integriteit". Daarna kwam een brief van Ouwehand naar buiten waarin ze het bestuur verwijt dat het "onvoldoende besef heeft van de meest basale democratische verhoudingen".

Ouwehand wil lijsttrekker blijven en ze krijgt van veel kanten steun. Inmiddels hebben ook dertien medewerkers van de Kamerfractie (dat is een meerderheid) een brief aan het bestuur gestuurd waarin ze het "volste vertrouwen" in Ouwehand als lijsttrekker en partijleider uitspreken. Ook zij spreken hun afkeuring uit over de handelwijze van het bestuur en vinden dat dat moet plaatsmaken.

Ook de Tweede Kamerfractie is vandaag bijeengeweest en volgens Kamerlid Teunissen is alleen kort over de kwestie gepraat. Zij herhaalde dat zij pal achter Ouwehand staat en verwees verder naar wat Kamerleden van de Partij voor de Dieren eerder vandaag zeiden. Ze erkende wel dat de fractie verdeeld is. Volgens Teunissen pleit Ouwehand al jaren voor democratisering en professionalisering van de partij en is daaraan tot nu toe onvoldoende gehoor gegeven. De manier waarop het bestuur "Ouwehand afschuift" noemt ze "onbestaanbaar".

Voor het begin van de fractievergadering in de Tweede Kamer zei Kamerlid Van Raan op X dat de verklaringen van vier Kamerleden "overeenkomsten vertonen omdat we de hele zondag geprobeerd hebben één gezamenlijke te maken." Dat is volgens hem niet gelukt. "Wel heeft iedereen voor zich zaken overgenomen uit de pogingen daartoe", voegde hij eraan toe.

Verder zei hij dat het hem niet duidelijk is hoe het kan dat het bestuur de voordracht heeft ingetrokken 24 uur nadat Ouwehand haar brief aan het bestuur had gestuurd.

Van Raans collega Wassenberg benadrukte vanochtend dat hij achter Ouwehand stond en staat. "Iemand is echt onschuldig zolang het tegendeel niet bewezen is. Dat geldt uiteraard ook voor Esther." Hij voegde eraan toe dat de gebeurtenissen elkaar snel opvolgen en dat hij nog geen compleet beeld heeft.

Kamerlid Van Esch zei nog niet te willen beantwoorden of ze de kant van het bestuur of van Ouwehand kiest. Ze vindt de situatie "vreselijk" en ze heeft nog veel vragen. Volgens haar is het heel ingewikkeld om nog deze week een nieuwe lijsttrekker voor te dragen, zoals het partijbestuur wil.

Eerste Kamer-fractievoorzitter Koffeman, die ook bij de vergadering was, zei dat hij helemaal overvallen is door de "treurige" situatie. Hij vulde aan dat veel mensen nu stelling nemen. "Maar je moet eerst meer kennis hebben om een positie te kunnen innemen."

Ouwehand zelf was niet bij de fractievergadering.

D66 heeft zijn concept-kandidatenlijst voor de verkiezingen op 22 november bekendgemaakt. In de top-10 staan vijf huidige Kamerleden, staatssecretaris Hans Vijlbrief, en een aantal opvallende nieuwkomers onder wie burgerrechtenactivist Mpanzu Bamenga.

Duidelijk was al dat Rob Jetten lijsttrekker wordt. Op nummer 2 staat de D66-fractievoorzitter in de Tweede Kamer, Jan Paternotte. Andere Kamerleden die hoog op de kandidatenlijst staan, zijn Anne-Marijke Podt (4), Hanneke van der Werf (7), Joost Sneller (9) en Salima Belhaj (10).

Belhaj, die op dit moment de parlementaire enquête Fraudebeleid en Dienstverlening leidt, is ook kandidaat-lijsttrekker voor de Europese verkiezingen in mei. Ze kan niet tegelijkertijd Kamerlid zijn en lid van het Europees Parlement. Met andere woorden: ze zal een van de functies moeten laten vallen als ze in beide verkiezingen gekozen wordt.

De hoogste nieuwkomer op de D66-lijst is Ilana Rooderkerk, voormalig vakleerkracht en nu fractievoorzitter in Amsterdam (3). Zij speelde tussen 2005 en 2020 de rol van Esmee Klein in de tv-serie Onderweg naar Morgen.

Op nummer 5 staat de huidige staatssecretaris voor Mijnbouw, Hans Vijlbrief, die over de nasleep van de gaswinning in Groningen gaat. Hij stond bij de vorige Tweede Kamerverkiezingen niet op de kandidatenlijst.

Hij wordt gevolgd door de Eindhovense jurist en burgeractivist Mpanzu Bamenga (6), die eerder voor D66 in de gemeenteraad stond. De achtste plaats is voor het Nijmeegse raadslid Marijke Synhaeve.

Kamerlid Tjeerd de Groot, die een grote rol speelt in het stikstofdebat, staat niet in de top-10. Hij komt op plek 12, na onderzoeker en columniste Yesim Candan. De jongste kandidaat is de 22-jarige Spencer Alberg op plek 13. Hij is nu gemeenteraadslid in Almere.

Een andere opvallende kandidaat is sportschoolhouder Paul van Dorst op nummer 29. Hij is oprichter en aanvoerder van de Roze Kameraden, de lhbti+-supportersvereniging van Feyenoord.

Lijsttrekker Jetten stelt dat D66 met deze lijst klaar is voor de verkiezingen. "Deze nieuwe generatie D66'ers kan voortbouwen op resultaten en verandering brengen. Voor klimaatactie, zodat we eraan gaan verdienen. Voor het beste onderwijs voor ieder kind. Voor alle mensen die hard werken maar te weinig overhouden aan het einde van de maand."

In de laatste Peilingwijzer moet D66 flink inleveren. De partij maakte in 2021, met lijsttrekker Sigrid Kaag, een sprong naar 24 zetels. Daar zouden er nu - met nog tien weken te gaan tot 22 november - nog 6 tot 10 van overblijven.

De kandidatenlijst met 47 namen is nog een concept. De leden van D66 kunnen er vanaf morgen tot 20 september digitaal over stemmen.

Het huidige Kamerlid Hind Dekker-Abdulaziz is het er niet mee eens dat zij niet geselecteerd is. Op X roept ze leden op om haar alsnog een plek op de lijst te bezorgen.

Online gokbedrijven doen te weinig om spelers te beschermen die in korte tijd extreem veel geld verliezen of tekenen vertonen van gokverslaving. Daarom moet de nauwelijks twee jaar oude wet- en regelgeving zo spoedig mogelijk worden aangescherpt. Dat is de harde conclusie die toezichthouder de Kansspelautoriteit (Ksa) trekt uit eigen onderzoek naar de manier waarop de bedrijven de 'zorgplicht' voor hun klanten in de praktijk invullen.

Dat onderzoek was eigenlijk bedoeld voor intern gebruik, maar de Ksa is zo geschrokken van de uitkomsten, dat het vandaag toch wordt gepubliceerd. Omdat de onderzochte bedrijven - de eerste tien die in 2021 een vergunning kregen op de gelegaliseerde markt - allerlei bedrijfsgevoelige informatie hebben gedeeld, worden de aanbieders die de grootste steken laten vallen niet bij naam genoemd.

Het onderzoek laat zien dat de tien bedrijven op dit gebied niet alleen allemaal een ander beleid hebben, maar dat dat beleid ook nog eens niet effectief is. Zo heeft niet iedereen een systeem waarmee het spelgedrag van klanten van minuut tot minuut kan worden bijgehouden. Daardoor komt vaak pas naar boven dat er zaken ernstig zijn misgegaan als het te laat is.

Dat risico speelt met name in het weekend en 's nachts. Bedrijven hebben op die tijdstippen onder meer uit kostenoverwegingen vaak geen mensen in dienst die in kunnen grijpen bij excessief spelgedrag. En omdat de computer niet zelf accounts mag blokkeren, kan een probleemspeler in al die gevallen zonder enige interventie geld blijven verliezen.

Andere aanbieders doen er nog veel langer over om problemen te ontdekken, omdat zij uitsluitend 'veranderingen in het spelgedrag' monitoren. Als iemand dan vanaf de eerste dag forse bedragen heeft ingezet, komt hij in het systeem niet naar boven als een risico. Ook omdat er nooit aan de hand van salarisgegevens is gecontroleerd of de persoon zich dergelijke inzetten financieel überhaupt kan veroorloven.

Concreet gevolg van die nalatigheid is dat gokkers vele duizenden euro's op een avond kunnen verliezen zonder dat hen een strobreed in de weg wordt gelegd. De NOS had de afgelopen weken contact met verschillende mensen die dit sinds de legalisatie van twee jaar geleden is overkomen. Een van hen verloor vorig jaar 60 à 70.000 euro in zo'n drie maanden, waarvan ruim 20.000 online.

De gevolgen waren groot. Om zijn verslaving te kunnen financieren, bestal hij zijn werkgever voor bijna 55.000 euro. De strafzaak tegen deze voormalige probleemspeler dient eind dit jaar. Van de meeste aanbieders waarbij hij een online account had afgesloten, hoorde hij in die periode niets.

De conclusies van het Ksa-onderzoek zijn vooral opvallend omdat verslavingspreventie destijds juist hét argument was van met name VVD-staatssecretaris Teeven om werk te maken van legalisering van het online gokken. De stelling was dat spelers uitsluitend in zo'n 'wit' systeem effectief konden worden beschermd, omdat de overheid dan strenge eisen kan stellen aan de bedrijven die mee zouden dingen naar een vergunning.

In werkelijkheid zijn die wettelijke eisen helemaal niet zo hard en eenduidig opgeschreven. De Kansspelautoriteit wil graag dat dit alsnog gebeurt. Onder meer door de invoering van een verplichte blokkade van accounts van probleemspelers tot het moment dat goed met de personen in kwestie is gesproken en is gecheckt of de situatie nog verantwoord is.

De Ksa doet inmiddels extra onderzoek naar de ernstigste gevallen, kondigt bestuursvoorzitter René Jansen aan. Daar kunnen sancties uit voortkomen. Hij spreekt van "zorgwekkende signalen over aanbieders die de grenzen van de zorgplicht mogelijk ver overschrijden". Volgens Jansen gaat het in het algemeen "niet goed" en "moet het beleid worden aangescherpt".

Volgt demissionair minister Weerwind die aanbeveling, dan is het de tweede keer dat ernstige weeffouten in het systeem moeten worden gecorrigeerd. Eerder gebeurde dat met het reclamebombardement dat na de invoering op 1 oktober 2021 over de tv-kijker heen kwam.

Mede daardoor was van de 365.000 mensen die vorig jaar maandelijks minstens één keer online speelden, zo'n 60 procent een nieuwe gokker. Gemiddeld verliezen spelers maandelijks 310 euro, schat de Ksa. In het eerste jaar na de legalisering verdienden de gokbedrijven daar gezamenlijk 1,1 miljard euro bruto aan.

Verslavingsdeskundigen gaan ervan uit dat een dergelijke stijging van het aantal spelers onvermijdelijk leidt tot een toename van het aantal probleemspelers en gokverslaafden. Maar ook van het aantal mensen dat weliswaar niet verslaafd is, maar wel meer inzet dan zij zich kunnen veroorloven.

De kwestie kwam vandaag ook aan de orde in de Tweede Kamer. De Kamerleden Bikker (ChristenUnie), Kuik (CDA) en Temmink (SP) zijn zeer kritisch over de gang van zaken. Weerwind zei dat hij het onderzoek van de Ksa wil aangrijpen om meer te doen aan verslavingspreventie.

Hij wees er verder op dat de Ksa de vergunning kan intrekken van bedrijven die zich niet aan de regels houden en dat ook boetes kunnen worden opgelegd. Hij vindt het nog te vroeg om te zeggen of de legalisering van de online gokmarkt is gelukt of mislukt.

Een grote groep fractievoorzitters uit gemeenteraden, provincies en waterschappen zegt het vertrouwen op in het partijbestuur van de Partij voor de Dieren. In een brandbrief aan het landelijk bestuur schrijven ze dat de partij alleen bij elkaar gehouden kan worden als het bestuur ervoor kiest om terug te treden en er een interim-bestuur wordt aangesteld.

De briefschrijvers eisen voor 12.00 uur vandaag een reactie op hun oproep.

Ze scharen zich vierkant achter Esther Ouwehand, de partijleider die geen lijsttrekker mag worden als het aan het bestuur ligt. "Het bestuur heeft gekozen voor escalatie en daarmee onnodig de partij geschaad. Hierdoor hebben wij geen vertrouwen meer in dit bestuur. Wij hebben vertrouwen in Esther Ouwehand als lijsttrekker en partijleider", staat in de brief.

Volgens de initiatiefnemers staan er 185 namen onder de brief die het bestuur krijgt. Maar de versie in handen van de NOS is geanonimiseerd. Niet iedereen wil dat zijn naam bij de pers terechtkomt, zeggen de opstellers.

Volgens Melchior Mattens, raadslid in Zaanstad en één van de initiatiefnemers van de brandbrief, zijn nog meer leden het met de boodschap eens, maar durft niet iedereen zijn handtekening te zetten. "Dat zegt iets over de angstcultuur", zegt hij.

Mattens is duidelijk over het bestuur: "Het is gewoon klaar. Zolang zij hun positie vasthouden gaat het helemaal mis met de verkiezingen." De brief moet duidelijk maken hoe groot de steun in de partij is voor Ouwehand.

Robert Barker, fractievoorzitter in de Haagse gemeenteraad, zegt dat een ruime meerderheid van de fractievoorzitters in het land de oproep steunt. "We zijn allemaal geschrokken, mensen die ik spreek zijn boos en gefrustreerd. Ik hoop dat het bestuur de eer aan zichzelf houdt nu zoveel mensen dit tekenen."

De briefschrijvers herkennen zich in de kritiek die Ouwehand heeft op het gebrek aan vernieuwing en het democratische gehalte van de partij. "Een grote groep volksvertegenwoordigers heeft namelijk over precies dezelfde punten voor het zomerreces een brandbrief gestuurd naar het bestuur", staat erin.

De kandidatuur van Ouwehand werd ingetrokken, omdat er volgens het bestuur signalen zijn binnengekomen "die wijzen op schendingen van integriteit". Over de aard van die signalen is tot nu toe niets gezegd.

Nieuwsuur meldde gisteravond dat het conflict tussen Ouwehand en het partijbestuur al voor de zomer volledig escaleerde. Ouwehand liet toen een medewerker een plan opstellen om een lid van het bestuur weg te krijgen. De vrouw had volgens Ouwehand "leugens" over haar verteld en het partijbestuur weigerde in te grijpen.

Uit de stukken blijkt dat het de "strategie" was om "conflict in het bestuur te blijven brengen". Ouwehand spreekt van een "brainstormsessie" waarvan uiteindelijk alleen de optie is gekozen om het bestuurslid uit te nodigen voor een gesprek. Volgens de fractievoorzitter is de vrouw in kwestie daar niet op ingegaan.

Ook zou Ouwehand een conflict hebben gehad met een fractiegenoot in de Tweede Kamer. Het bestuur zou daarin partij hebben gekozen voor het Kamerlid en niet voor de partijleider. Met welk Kamerlid ze een conflict zou hebben gehad, wil Ouwehand niet zeggen.

Vanmorgen staat er, zoals elke dinsdagochtend, een fractievergadering gepland van de Partij voor de Dieren in de Tweede Kamer. Ouwehand zal daar naar eigen zeggen niet bij zijn. Van haar vijf fractiegenoten heeft tot nu alleen Christine Teunissen onomwonden steun uitgesproken voor Ouwehand.

Het conflict tussen het bestuur van de Partij voor de Dieren en politiek leider Esther Ouwehand is voor de zomer al volledig geëscaleerd. Dat blijkt uit stukken die Nieuwsuur in handen heeft en gesprekken met betrokkenen.

Afgelopen juni heeft een medewerker van Ouwehand een plan opgesteld met 'vervolgstappen' om een bestuurslid van de partij weg te krijgen. Volgens Ouwehand heeft de vrouw in kwestie 'leugens' over haar verteld en weigert het partijbestuur daarop in te grijpen. In het document worden vergaande acties voorgesteld.

Zo zou de 'strategie' moeten zijn om 'conflict in het bestuur te blijven brengen.' Ouwehand bevestigt aan Nieuwsuur de authenticiteit van het document en spreekt van een "brainstormsessie" waarvan uiteindelijk alleen de optie is gekozen om het bestuurslid uit te nodigen voor een gesprek. Volgens de fractievoorzitter is de vrouw in kwestie daar niet op ingegaan. Ouwehand zegt "verbijsterd" te zijn dat het document op straat ligt.

Het stuk maakt duidelijk dat het conflict dat afgelopen weekeinde naar buiten kwam al maanden in de partij woekerde. Volgens Ouwehand is het partijbestuur de afgelopen jaren "onvoldoende ontwikkeld".

De Partij voor de Dieren is de afgelopen jaren gegroeid, zowel in aantal leden als in aantal gekozen volksvertegenwoordigers. Maar Ouwehand zegt "tegen muren op te lopen" als ze probeerde veranderingen door te voeren. Naar eigen zeggen heeft ze die strijd altijd intern willen houden.

Ook toen een vrouwelijk bestuurslid leugens over haar zou hebben verspreid. Ouwehand wil niet specificeren om wat voor leugens het zou gaan. Maar volgens haar loopt het bestuur "weg voor haar verantwoordelijkheid" door het conflict niet op te willen lossen. "Het gaat niet om een conflict tussen mij en een bestuurslid, het gaat om een conflict binnen het bestuur. Dit kan niet, kwaadsprekerij uit het bestuur over de beoogd lijsttrekker en politiek leider."

Ouwehand zegt dat het conflict rond het partijcongres van afgelopen juni opgelost had moeten zijn. Maar omdat dat niet gebeurde, heeft ze haar medewerker op papier laten zetten wat de opties waren om door te pakken. De fractievoorzitter zegt dat ze het betreffende bestuurslid "rechtstreeks" duidelijk heeft gemaakt dat "het vertrouwen onherstelbaar beschadigd is".

In het gelekte document schrijft de medewerker van Ouwehand ook nog over een ander conflict, dat tot nu toe voor de buitenwacht onbekend was. In het stuk staat: 'Het bestuur heeft in een conflict tussen partijleider en een Kamerlid de kant van het Kamerlid gekozen. Dit is op meerdere niveaus schadelijk geweest voor de partij.' Met welk Kamerlid in haar eigen fractie Ouwehand een conflict heeft (gehad), wil de fractievoorzitter niet zeggen.

Afgelopen zaterdag verraste het partijbestuur vriend en vijand met de mededeling dat Esther Ouwehand niet langer de beoogd lijsttrekker is. Het bestuur wil donderdag of vrijdag met een conceptlijst komen met daarop de naam van een nieuwe beoogde lijsttrekker.

Ouwehand zegt niet te weten of haar nu uitgelekte 'actieplan' om het bestuurslid uit de partij te zetten hieraan ten grondslag ligt. Ze zegt "totaal overvallen" te zijn door de mededeling en wil nog steeds door als lijsttrekker. Of dat kan, hangt nu af van de leden. De Partij voor de Dieren houdt eind deze maand haar verkiezingscongres waarop dat besloten moet worden.

Basisscholen in carnavalsregio's zoals in Noord-Brabant en Limburg moeten een extra week speling krijgen om de doorstroomtoets af te nemen in groep 8. Dat wil een meerderheid van de Tweede Kamer.

Demissionair onderwijsminister Mariëlle Paul wil net als haar voorganger Dennis Wiersma de planning vooralsnog niet aanpassen vanwege carnaval. Als Paul geen gehoor geeft aan dit verzoek, willen de Kamerleden haar ter verantwoording roepen in een debat.

Over de geplande datum van de nieuwe doorstroomstoets is in Brabant en Limburg al maanden discussie. De toets, die vanaf volgend jaar in plaats van de eindtoets basisonderwijs (voorheen Citotoets) wordt afgenomen, staat gepland in de eerste weken van februari. De toetsweek valt samen met de carnavalsperiode, die begint op 11 februari en op scholen meestal op 9 februari.

Gemeenten, scholen en carnavalsverenigingen vragen al langer om de doorstroomtoets te verplaatsen. De week voor carnaval is doorgaans gevuld met activiteiten binnen en buiten de school. Dit verzoek werd eerst afgewezen door voormalig onderwijsminister Wiersma, die stelde dat scholen de ruimte hebben om de toets voor de begindatum af te nemen.

De toetsen moeten worden afgenomen tussen 5 en 16 februari en volgens de minister kan de toets dus ook voor carnaval worden gemaakt. Ook huidig minister Paul blijft erbij dat de doorstroomtoets niet verplaatst hoeft te worden.

Een Kamermeerderheid van D66, CDA, SP, PVV, GroenLinks en BBB wil nu dat Paul scholen in de carnavalsregio's niet twee, maar drie weken de tijd geeft voor de droomstroomtoets.

Mocht Paul weer niet op het verzoek van de Tweede Kamer ingaan, dan overwegen de Kamerleden een zogeheten interpellatiedebat aan te vragen. Dat is een debat waarin Kamerleden een bewindspersoon ter verantwoording roepen over een besluit of uitspraak. Tijdens het debat kunnen de Kamerleden in een motie de minister alsnog dringend verzoeken om de toetsperiode aan te passen.

Ad Koopman, voorzitter van de Brabantse Carnavalsfederatie, zegt tegen Omroep Brabant blij te zijn met het verzoek van de Kamerleden. "Heel fijn dat de Kamer opkomt voor ons cultuurhistorisch erfgoed op basisscholen."

Volgens Koopman wordt er in de week voor carnaval doorgaans een hoop georganiseerd. "Dorpen en gemeenten met een jeugdraad hebben dan veel activiteiten, vaak op scholen. En er zijn ook veel scholen die dan zelf van alles organiseren", legt hij uit.

De vieringen verschillen ook van dorp tot dorp en van school tot school. "Sommige scholen hebben aangegeven het wel op te lossen met de toets, maar andere zeggen het heel moeilijk te vinden", vertelt de voorzitter. "We vieren allemaal hetzelfde in Brabant, maar doen dat ook allemaal net even anders."

Dat Paul zo aan de planning vasthoudt, verbaast Koopman niet. "Het is een gebrek aan kennis boven de rivieren. Ze kennen daar de datum van het carnaval, maar realiseren zich niet wat daar allemaal nog meer bij komt kijken."

Maarten van Ooijen, demissionair staatssecretaris van VWS, komt niet op de kandidatenlijst voor de ChristenUnie voor de Tweede Kamerverkiezingen in november. Hij had zich naar eigen zeggen met volle overtuiging als kandidaat gemeld, maar kreeg twijfels of zijn "mooie plek wel het beste voor de partij was", schrijft hij in een verklaring.

Van Ooijen heeft zich teruggetrokken omdat hij tot het besef kwam dat met andere kandidaten als Bikker, Ceder en Grinwis al "prachtige mensen" in de top staan die zich inzetten voor de armoedebestrijding en problemen in de volkswijken.

Van Ooijen (33) zit pas sinds vorig jaar januari in het kabinet. Daarvoor was hij wethouder in Utrecht.

De ChristenUnie maakte de kandidatenlijst voor de verkiezingen zojuist bekend. Zoals al duidelijk was voert Mirjam Bikker de lijst aan, gevolgd door de huidige Kamerleden Pieter Grinwis (op nummer 2) en Don Ceder (op nummer 3).

Daarmee kiest de partij voor ervaring in de top van de lijst, aangevuld met nieuwkomers Alwin te Rietstap en Joëlle Gooijer, nu beiden wethouder in respectievelijk Hardenberg en Delft. Ook het huidige Kamerlid Nico Drost staat op de lijst op nummer 6.

Van Ooijen blijft wel "met volle energie" campagneleider voor de partij, laat hij weten.

De relatie tussen het bestuur van de Partij voor de Dieren en partijleider Esther Ouwehand is ernstig verziekt. Dat blijkt uit een brief die Ouwehand gisteren aan het bestuur heeft gestuurd en die in handen is van de NOS en Nieuwsuur.

In de brief, die Ouwehand ook heeft gedeeld met onder meer de fractievoorzitters en afdelingsvoorzitters, zet ze uiteen dat het bestuur wat haar betreft "onvoldoende besef heeft van de meest basale democratische verhoudingen".

De volledige brief kun je lezen als pdf-bestand

Vanmiddag werd bekend dat het bestuur Ouwehands voordracht als lijsttrekker wil intrekken. Het partijbestuur zei dat er "signalen en informatie" zijn binnengekomen "die wijzen op schendingen van integriteit" door de huidige fractievoorzitter. De schendingen werden niet gespecificeerd. Het bestuur kondigde in juli nog aan dat het Ouwehand zou voordragen als kandidaat-lijsttrekker.

In haar brief stelt ze dat het bestuur de ontwikkeling van de partij tegenhoudt. Zo wil het bestuur volgens Ouwehand dat de Partij voor de Dieren steevast voor de oppositie kiest, ook in de gemeenteraden.

Toen Ouwehand daar als partijleider tegenin ging, kreeg ze de wind van voren, schrijft ze. "Er werd in mijn richting een ongekend hard (en vals) gevecht gestart, simpelweg omdat het bestuur zelf niet inziet dat je als democratische partij onmogelijk top-down in de autonomie kunt treden van zelfstandig gekozen volksvertegenwoordigers."

Het conflict was volgens Ouwehand een belangrijke oorzaak voor de burn-out die ze vorig jaar kreeg. In oktober legde ze voor een paar maanden haar taken neer. Na haar terugkeer is het niet beter geworden, schrijft Ouwehand. "Kort na mijn terugkeer ben ik zeer geschrokken van de lasterlijke ondermijning richting mijn persoon en misschien nog wel meer van de onwil of het onvermogen van het bestuur om dit daadkrachtig aan te pakken."

"Niet alleen zijn er door een bestuurslid flagrante leugens over mij verspreid; er is helemaal niets gedaan met mijn melding daarover", aldus Ouwehand. Het betreffende bestuurslid, dat niet bij naam wordt genoemd, zit er nog steeds. "Het bestuur gaat dus verder met een lid dat zich aantoonbaar schuldig heeft gemaakt aan onder meer het verspreiden van kwaadaardige leugens over mij."

Ouwehand eindigt haar brief met een oproep om snel "concrete verandering" te bewerkstelligen. Ze wil onder meer een "een kandidatenlijst met mensen die te vertrouwen zijn met de zware verantwoordelijkheid voor het Kamerlidmaatschap".

Verder wil Ouwehand dat er iets wordt gedaan met haar klacht over het bestuurslid en vraagt ze om een bestuur "dat een onafhankelijke positie weet in te nemen ten opzichte van de oprichters". "Zonder deze cruciale stappen kan ik niet door als lijsttrekker en fractievoorzitter."

Ouwehand krijgt veel steun van partijleden. Tweede Kamerlid Christine Teunissen noemt het "een gotspe" dat het bestuur Ouwehand "via een bizarre verklaring aan de kant wil schuiven". Teunissen was de vervanger van Ouwehand toen die overbelast was. Tegenover de NOS zegt ze niet beschikbaar te zijn om Ouwehand op te volgen als lijsttrekker. "Ik wil dat Esther fractievoorzitter en lijsttrekker blijft."

De jongerenorganisatie van de Partij voor de Dieren, Pink!, laat weten zich niet te herkennen in de beschuldiging aan het adres van Ouwehand. "Dit gaat ten kost van onze partijleider en partij", schrijft Pink! op X (voorheen Twitter). "Wij willen dat het bestuur zo snel mogelijk opstapt."

De Groningse fractievoorzitter Wesley Pechler laat op X weten vierkant achter Ouwehand te staan. "Het bestuur verdraait de feiten, betrekt de leden niet, en graaft zijn eigen graf."

Het is onduidelijk hoe het nu verdergaat met het lijsttrekkerschap. Dat Ouwehand niet meer wordt voorgedragen door het bestuur betekent niet dat ze geen kandidaat kan zijn.

Het partijcongres, waarop onder meer de kandidatenlijst wordt voorgelegd aan de leden, staat vooralsnog gepland voor 24 september. Verschillende partijleden hebben aangekondigd dat ze op dat congres het bestuur willen wegsturen.

Esther Ouwehand wordt toch niet opnieuw voorgedragen als lijsttrekker van de Partij voor de Dieren. Het partijbestuur zegt dat er "signalen en informatie" zijn binnengekomen "die wijzen op schendingen van integriteit" door de huidige fractievoorzitter.

De partij laat extern een onafhankelijk onderzoek doen naar de meldingen "met heel duidelijke informatie" die vorige maand zijn binnengekomen. Over de aard van de mogelijke schendingen zegt het bestuur niets. Het bestuur kondigde in juli nog aan dat het Ouwehand zou voordragen als kandidaat-lijsttrekker.

In een toelichting spreekt partijvoorzitter Ruud van der Velden van "een hele bittere pil". Hij noemt het besluit om Ouwehand toch niet voor te dragen "weloverwogen" en zegt dat het niet integer zou zijn geweest als het bestuur haar had voorgedragen met de kennis die het nu heeft.

Of Ouwehand wel doorgaat als Tweede Kamerlid en fractievoorzitter, is onbekend.

Op het besluit van het partijbestuur komt stevige kritiek. De jongerenorganisatie van de Partij voor de Dieren, Pink!, laat weten zich niet te herkennen in de beschuldiging aan het adres van Ouwehand. "Dit gaat ten kost van onze partijleider en partij", schrijft Pink! op X (voorheen Twitter). "Wij willen dat het bestuur zo snel mogelijk opstapt."

De Groningse fractievoorzitter Wesley Pechler laat op X weten vierkant achter Ouwehand te staan. "Het bestuur verdraait de feiten, betrekt de leden niet, en graaft zijn eigen graf."

Ouwehand zelf heeft nog niet gereageerd.

Esther Ouwehand (47) zit sinds 2006 in de Tweede Kamer. In 2019 volgde ze Marianne Thieme op als partijleider. In oktober vorig jaar legde Ouwehand haar taken tijdelijk neer omdat ze overbelast was. In februari keerde ze weer terug in de Kamer.

Tijdens de afwezigheid van Ouwehand was Christine Teunissen tijdelijk fractievoorzitter. Teunissen was bij de vorige verkiezingen in 2021 de nummer 2 op de lijst.

De kandidatencommissie van de Partij voor de Dieren selecteert volgende week een nieuwe kandidaat-lijsttrekker, laat het bestuur weten. Het partijcongres, waarop onder meer de kandidatenlijst wordt voorgelegd aan de leden, is op 24 september.

Bij de A12-blokkade in Den Haag zijn ruim 2400 demonstranten aangehouden. Dat heeft de politie bekendgemaakt, enkele uren nadat de activisten van de snelweg waren weggehaald. Onder de arrestanten zijn tientallen minderjarigen.

In een verklaring meldt de politie dat de demonstranten met bussen naar het ADO-stadion zijn gebracht.

De politie was vanmiddag enkele uren bezig met het aanhouden van klimaatactivisten die de A12 in Den Haag blokkeerden. Omstreeks 14.30 uur hield de politie de eerste demonstranten aan, rond 18.30 uur waren zij allemaal van de snelweg weggehaald. Voorafgaand aan de politieactie werden ook waterkanonnen ingezet.

De activisten blokkeerden de tunnelbak van de A12 uit protest tegen de subsidies op fossiele energie. Volgens de politie is er bij de aanhoudingen "enig geweld" gebruikt door agenten.

Even verderop, op de Laan van Reagan en Gorbatsjov, vond een zogenoemde steundemonstratie plaats. Die demonstratie was wel toegestaan door de gemeente. Tientallen andere organisaties, waaronder Greenpeace en Milieudefensie, waren erbij aanwezig.

Extinction Rebellion zegt dat bij beide protesten zo'n 25.000 mensen aanwezig waren, maar ook hierover heeft de politie niets naar buiten gebracht.

De actie op de A12, de zoveelste door Extinction Rebellion (XR), was vooraf verboden door de gemeente. Bij eerdere acties werden honderden activisten weggehaald uit de tunnelbak van de Utrechtsebaan, een onderdeel van de A12.

De politie zette ook bij vorige klimaatblokkades op de snelweg in Den Haag waterkanonnen in, maar ditmaal stonden de zogeheten waterwerpers "een standje hoger" afgesteld. "De vorige keer was het meer sproeien", zegt een woordvoerder. De gebruikte waterkracht is overigens nog altijd maar een fractie van de hardste stand.

Uit voorzorg waren boven de Utrechtsebaan zwarte hekken geplaatst. Hiermee proberen de autoriteiten te voorkomen dat mensen van bovenaf contact kunnen maken met klimaatactivisten in de tunnelbak. Met ingang van vandaag gaat XR elke dag de A12 in Den Haag blokkeren, zo heeft de actiegroep aangekondigd.

Minister Jetten voor Klimaat en Energie was aanwezig bij de demonstratie op de Laan van Reagan en Gorbatsjov. Hij ging er in gesprek met actievoerders. "Ik werk elke dag aan wat XR zich terecht afvraagt: het afbouwen van alle fossiele subsidies", zei hij vooraf op X. Over het blokkeren van snelwegen schreef hij "dat moet anders kunnen."

Wat mag er wel en niet bij een demonstratie? Eerder maakten we deze video over de dilemma's van demonstreren:

Volgens een maandag gepubliceerd rapport is de overheidssteun aan bedrijven die fossiele energie gebruiken nog groter dan voorheen gedacht. Het gaat volgens milieuorganisaties jaarlijks om 37,5 miljard subsidie.

Eerder kondigde het kabinet aan alle fossiele subsidies te willen afbouwen, maar een plan om dat te doen is er nog niet.

NOS op 3 legt uit hoe fossiele energie indirect wordt gesubsidieerd door allerlei belastingmaatregelen:

Premier Rutte heeft vanmorgen vroeg zijn medeleven betuigd over de aardbeving in Marokko. Hij spreekt van vreselijke berichten op X, voorheen Twitter. Rutte is momenteel in India, bij de top van de G20.

"Mijn gedachten zijn bij de vele slachtoffers van dit natuurgeweld en bij de hulpdiensten ter plaatse. Ik heb mijn medeleven overgebracht aan minister-president Aziz Akhannouch."

Koning Willem-Alexander en koningin Máxima schrijven op X dat ze "in gedachten bij de families van de slachtoffers" zijn:

Ook de Duitse bondskanselier Scholz biedt condoleances aan. "In deze moeilijke uren zijn onze gedachten bij de slachtoffers van deze verwoestende aardbeving. Ons medeleven gaat uit naar alle betrokkenen."

Voorzitter Charles Michel van de Europese Raad zegt hulp toe aan het land. "De EU staat klaar om Marokko te steunen in deze moeilijke tijd." Details over hulpverlening biedt hij nog niet.

Michel zegt verder te denken aan de slachtoffers en de reddingswerkers.

Voorzitter Ursula von der Leyen van de Europese Commissie sluit zich aan bij die woorden. "Mijn gedachten gaan uit naar de families van de slachtoffers, de gewonden aan wie ik een spoedig herstel toewens, en de eerstehulpverleners die bewonderenswaardig werk verrichten."

Ook de Indiase premier Modi stond bij de start van de G20-top in India stil bij de ramp: "Mijn gedachten zijn bij de mensen in Marokko. Moge de gewonden zo snel mogelijk herstellen. India staat klaar om alle mogelijk hulp te verlenen."