De integriteitssecretaris van de Partij voor de Dieren heeft een kort geding aangespannen tegen de partij. Dat dient volgende week. Aanleiding zou de recente verklaring van het bestuur zijn waarin alle integriteitsmeldingen tegen partijleider Ouwehand ongegrond worden verklaard.

In die verklaring wordt onder meer ingegaan op het verwijt dat Ouwehand in een e-mail druk zou hebben gezet op de integriteitsmedewerker. Het bestuur wijst dat van de hand en zegt dat Ouwehand ook op dit punt correct heeft gehandeld.

De integriteitssecretaris, die in dienst is bij de partij, neemt nu dus gerechtelijke stappen. Zij en haar advocaat willen niet op de zaak ingaan. Het bestuur van de Partij laat weten alle vertrouwen te hebben in de uitkomst.

Naar aanleiding van de verklaring waarin stond dat zij geen integriteitsschendingen had begaan, liet Ouwehand twee weken geleden weten dat zij doorgaat als lijsttrekker. Ze had zich even daarvoor tijdelijk teruggetrokken omdat er negen klachten tegen haar lagen.

Het nieuwe bestuur stelt dat die allemaal afkomstig waren van het oude bestuur, waarmee Ouwehand een conflict had over de koers van de partij. Dat bestuur is opgestapt.

PVV-leider Wilders hoopt dat Pieter Omtzigt (NSC) terugkomt van zijn voornemen om niet met de PVV te regeren. "Ik hoop dat zijn standpunt zal veranderen", zei Wilders bij een aftrap van zijn verkiezingscampagne in een interview met de NOS. "Misschien gebeurt het niet nu, maar na de verkiezingen."

Omzigt heeft gezegd dat hij alleen met partijen wil regeren die "de rechtsstaat heel laten". En daar hoort in zijn ogen de PVV niet bij, zo maakte hij midden september duidelijk in het tv-programma Buitenhof.

Een dag daarvoor had Wilders aangekondigd dat de PVV graag wil meeregeren in een nieuw kabinet en dat "wat scherpe kantjes" van de asielplannen waren afgehaald. De PVV hoopt niet alleen met de VVD te kunnen regeren, maar ook met NSC van Omtzigt, die nu hoog in de peilingen staat.

Wilders gelooft niet dat Omtzigt principiële problemen met de PVV heeft. Omtzigt zit in de Raad van Europa op een PVV-zetel, benadrukt Wilders. Omtzigt heeft hem dit in 2021 gevraagd nadat hij uit het CDA was gestapt. "Ik zei: natuurlijk, beste Pieter, mag je op die zetel zitten. Hij zit er nog op de dag van vandaag en had er geen principiële bezwaren tegen."

De PVV-leider vreest dat als de NSC veel zetels haalt bij de Tweede Kamerverkiezingen op 22 november, er een kabinet komt met GroenLinks/PvdA. "Als Pieter Omtzigt diegene is die regeren met links mogelijk maakt, zal hij aan zijn kiezers wat uit te leggen hebben."

Overigens wilde Omtzigt in Buitenhof niet met zoveel woorden zeggen of hij de PVV echt uitsluit. Hij maakte vooral duidelijk dat hij er weinig zin in had om met Wilders in zee te gaan. Wilders heeft zijn woorden toch opgevat als een uitsluiting.

Een groep rijksambtenaren wil dat het Nederlandse kabinet Israël zo snel mogelijk "een halt toeroept en onschuldige burgers beschermt". "Laten we niet toekijken hoe zich een humanitaire catastrofe ontvouwt", schrijven ze.

In een oproep, die inmiddels 267 keer is ondertekend door ambtenaren van alle ministeries, veroordelen ze de "gruwelijke" aanvallen van Hamas op onschuldige Israëlische burgers. Maar ze noemen de reactie van Israël in Gaza "disproportioneel" en "buitensporig".

Nederland telt ruim 138.000 rijksambtenaren. De groep die de oproep heeft ondertekend vindt dat de ambtenaren door de houding van Nederlandse kabinet medeplichtig worden gemaakt. "Dit kunnen en willen wij niet op ons geweten hebben."

De oproep is in handen van de NOS, na berichtgeving in de De Telegraaf. De ambtenaren schrijven dat ze zich zorgen maken over de onvoorwaardelijke steun van de internationale gemeenschap, inclusief het Nederlandse kabinet, aan Israël.

Ze stellen dat Israël in het verleden vaker internationale regels heeft overtreden en VN-resoluties naast zich neer heeft gelegd en vinden dat het "excessieve geweld" onmiddellijk moet stoppen. "We hebben geen seconde te verliezen."

De ambtenaren roepen het kabinet verder op tot een "uiterste inspanning" om invloed uit te oefenen op Israël zelf, de Europese Unie, de VS en de VN Veiligheidsraad en daarvoor alle diplomatieke kanalen aan te boren. "Roep op tot de-escalatie, zorg voor dialoog, zet alles op alles om blijvende vrede te bewerkstelligen."

Naast de brief van de rijksambtenaren heeft NRC een brief in handen van ambtenaren op het ministerie van Buitenlandse Zaken. Die groep stelt onder andere dat Palestijnse burgerdoden minder scherp worden veroordeeld dan Israëlische.

Volgens de groep komt dat omdat "institutioneel racisme ons buitenlandbeleid vormgeeft". Ze willen dat Nederland inzet op de-escalatie. De brief zou door ruim 350 ambtenaren zijn ondertekend.

Ook onder ambtenaren van de Europese Unie is een brief opgesteld. Hierin bekritiseren ze onder meer de "onvoorwaardelijke steun" die Commissie-voorzitter Von der Leyen uitsprak aan Israël.

De brieven van ambtenaren zijn opvallend. "Ambtenaren zijn meestal loyaal aan hun minister", zegt hoogleraar staatsrecht Wim Voermans in Nieuws & Co op NPO Radio 1. "Dit is redelijk uniek."

Volgens Voermans is de vrijheid van meningsuiting van ambtenaren beperkt. "Ambtenaren hebben in Nederland grondrechten, maar daar is een grens getrokken in de Ambtenarenwet. Het moet zich wel goed verhouden tot je eigen functioneren en de openbare dienst mag niet gecompromitteerd worden door jouw meningsuiting."

Toch mag er veel, stelt Voermans. Hij verwijst naar de antikernwapendemonstraties in de jaren 80, waar ook medewerkers van Defensie bij aanwezig waren. "Daarvan zeggen we eigenlijk: dat moet kunnen. Het zorgt er niet voor dat defensiepersoneel niet functioneert."

Dat ligt anders voor ambtenaren van Buitenlandse Zaken die zich uitspreken tegen de houding van het kabinet in het conflict in Israël. "Als je bij Buitenlandse Zaken werkt en je zit heel dicht op de relaties tussen Nederland en Israël, dan wordt dat wel wat lastiger."

Het ministerie van Buitenlandse Zaken erkent in een schriftelijke reactie dat de discussie op de werkvloer speelt, "net als in andere organisaties". Inmiddels zijn er gesprekken geweest tussen de dagelijkse leiding van het ministerie en ambtenaren. Volgens het ministerie ging het om een open gesprek "waarin er ruimte was voor ieder om zorgen te delen". De komende tijd verwacht het ministerie vaker dit soort gesprekken te voeren.

Toch benadrukt het ministerie dat persoonlijke meningen van ambtenaren het werk niet in de weg mogen zitten. "Ambtenaren hebben natuurlijk, zoals elke burger, privé-opvattingen", schrijft het ministerie. "Hun advisering moet onafhankelijk en onpartijdig zijn in dienst van het algemeen belang."

Demissionair staatssecretaris Van der Burg heeft de veiligheidsregio's dringend gevraagd binnen een paar dagen extra opvang voor Oekraïners te regelen. Bij voorkeur moet elke regio opvang organiseren voor 200 mensen, in elk geval tot 1 januari.

Door het tekort sluit het centrale aanmeldpunt voor Oekraïense vluchtelingen bij Amsterdam Centraal tijdelijk de deuren. Vanuit daar werden vluchtelingen verdeeld over de beschikbare opvangplekken in het land. "Maar dat is nu opgedroogd. Er zijn geen opvangplekken meer", vertelt de Amsterdamse wethouder Groot Wassink. "De sluiting zou niet nodig zijn als iedere regio zijn deel van de opvangplekken zou realiseren."

Dagelijks melden zich zo'n dertig Oekraïners in Amsterdam. Die worden nu doorverwezen naar Utrecht, het enige aanmeldcentrum dat over is. Daar zijn ook slaapplekken maar die zijn inmiddels bijna allemaal bezet.

Van der Burg zei al eerder dat het aantal opvangplekken op 1 januari moet zijn opgelopen tot 97.000. De veiligheidsregio's hebben de staatssecretaris geantwoord dat ze zich ervoor willen inzetten om aan zijn verzoek van vandaag tegemoet te komen.

"Alle regio's zullen, ondanks alle ingewikkeldheden en al gepleegde inzet de komende weken nog extra aan de bak moeten", zei voorzitter Kolff van het Veiligheidsberaad. Volgens hem moeten mensen die de oorlog in Oekraïne ontvluchten op zijn minst tijdelijk opvang kunnen krijgen.

Voor Oekraïners geldt een apart opvangregime. Ze hoeven geen asiel aan te vragen en worden niet in asielzoekerscentra geplaatst.

Het bedrijf Relief Goods Alliance (RGA) van Sywert van Lienden wordt voor de rechter gedaagd door de Nederlandse Staat. De civiele procedure richt zich op de omstreden mondkapjesdeal die het bedrijf heeft gesloten met het ministerie voor Volksgezondheid tijdens de coronapandemie.

Het besluit is genomen op advies van de landsadvocaat, schrijft demissionair minister Helder voor Langdurige Zorg in een Kamerbrief. "In verband met het procesbelang van de Staat kan ik niet ingaan op de inhoud van deze dagvaarding."

Vorig jaar december werd duidelijk dat het kabinet de schade van de mondkapjesdeal zou gaan proberen terug te vorderen. Het Openbaar Ministerie is eerder een strafrechtelijk onderzoek gestart naar de mondkapjesdeal. De procedure die door de Staat wordt aangespannen staat daar los van.

Van Lienden sloot aan het begin van de coronacrisis een deal van 100 miljoen euro met de overheid voor het leveren van mondkapjes. Hij beloofde dat kosteloos te doen, maar hij en twee zakenpartners richtten kort na het sluiten van de deal een bedrijf op waarmee ze wel degelijk winst maakten. Volgens het OM gaat het om zo'n 30 miljoen euro.

In een reactie roept Van Lienden het ministerie van Volksgezondheid op om de dagvaarding openbaar te maken. Volgens hem komt de informatie daarin niet overeen met eerdere onderzoeken naar de mondkapjesdeal. "Maak het stuk openbaar en dan kan iedereen het zelf naast alle onderzoeken leggen die er zijn", zegt hij in een reactie aan de NOS.

Ook zegt hij het opmerkelijk te vinden dat het een politiek gemotiveerde dagvaarding is. "Het ministerie heeft op allerlei manieren geprobeerd om hierover iets te zeggen, dit is het zoveelste hoofdstuk."

In de Tweede Kamer worstelen sommige partijen met de oorlog tussen Israël en Hamas. Eensgezind heeft de Tweede Kamer de aanvallen van Hamas op Israël veroordeeld, maar er klinken bij veel partijen inmiddels ook groeiende zorgen over de burgerslachtoffers in Gaza en de groeiende polarisatie in Nederland.

Vandaag bleek bijvoorbeeld GroenLinks/PvdA spijt te hebben van de steun aan een SGP-motie waarin het recht op zelfverdediging van Israël tegen het geweld van Hamas wordt benadrukt. De twee samenwerkende partijen hebben een verklaring naar buiten gebracht waarin staat dat er een andere keuze had moeten worden gemaakt.

De steun kwam GroenLinks/PvdA de laatste dagen op veel kritiek te staan, met name op sociale media. "Het was nooit onze bedoeling om schendingen van het internationaal humanitair recht te bagatelliseren of er uitzonderingen op te formuleren", staat nu in de verklaring.

"Het was beter geweest als we zelf een motie hadden ingediend met onze eigen bewoordingen, en deze motie niet hadden gesteund", zegt de partijencombinatie achteraf.

Ook andere partijen worstelen met het onderwerp, dat veel emoties oproept in de samenleving en ook in de achterbannen. "Ik ben woordvoerder stikstof geweest", zegt CDA-Kamerlid Derk Boswijk. "Ik dacht dat dat een complex onderwerp was, maar dit is nog veel complexer en gevoeliger."

Wat het CDA-Kamerlid vooral stoort, is dat als hij zegt dat hij voor het recht van Israël op zelfverdediging is, hij meteen in het "hokje" gestopt wordt dat hij niet geeft om de Palestijnen. En als hij pleit voor het rekening houden met de Palestijnse bevolking, dat dat meteen wordt gezien als tegen Israël zijn. "Met dat hele hokjesdenken en polariseren moeten we stoppen. Het leidt tot niets."

Boswijk koppelt het recht op zelfverdediging aan de oproep aan Israël om proportioneel te reageren en binnen de regels van het internationaal recht. "Het is schrijnend dat het aantal burgerslachtoffers zo oploopt. Of het nou om het leven van een onschuldige Israëliër gaat of om dat van een onschuldige Palestijn, beide is even erg."

Sommige Kamerleden vrezen dat een al te duidelijke stellingname voor één van de strijdende partijen kan leiden tot grotere spanningen tussen bevolkingsgroepen in Nederland. "Het is denk ik van het grootste belang dat we opkomen voor het internationaal recht en de waardigheid van mensenlevens en dat betekent dat we luidkeels de terreur van Hamas moeten veroordelen", benadrukt D66-Kamerlid Sjoerd Sjoerdsma. "Maar we kunnen niet fluisteren of zwijgen wanneer Israël internationale schendingen begaat, en dat doen we nu wel."

Hij wil dat demissionair premier Rutte zich evenwichtiger uitlaat over het conflict. Rutte legt tot nu toe de nadruk op het recht van Israël om zich te verdedigen tegen het geweld van Hamas. "Hij moet ook zeer kritisch zijn over het feit dat Israël de Gazanen collectief straft door water, voedsel en elektriciteit te onthouden aan Gaza", zegt Sjoerdsma.

Net als GroenLinks/PvdA roept D66 op tot een staakt-het-vuren; een oproep waar CDA en BBB niets voor voelen. "Een staakt-het-vuren betekent dat je zegt: we moeten gaan onderhandelen", zegt Caroline van der Plas. "Maar Hamas is een terroristische organisatie. En je onderhandelt niet met terroristen."

Van der Plas maakt zich "heel erg veel zorgen" over de gevolgen van het conflict in Nederland. "Onder het mom van pro-Palestina demonstraties hebben we te maken met regelrechte Jodenhaat." Ze erkent het recht om te demonstreren, maar leuzen als 'From the river to the sea, Palestine wil be free' zijn volgens haar antisemitisch en strafbaar.

Stephan van Baarle, de lijsttrekker van Denk, vindt juist dat de demonstraties om de Palestijnen te steunen tot dusver waardig zijn verlopen. "Antisemitisme veroordelen wij altijd. Ik zeg ook altijd: protesteer waardig. Probeer zo veel mogelijk mensen te overtuigen dat de 75 jaar durende onderdrukking van de Palestijnen moet stoppen."

Zelf verspreidde Van Baarle een kaart van het Midden-Oosten, waarbij het huidige grondgebied van Israël, inclusief de bezette gebieden, is ingekleurd met de Palestijnse vlag. Hij ziet dat niet als provocatie. "Ons standpunt is duidelijk. Wij zijn voor een één staat-oplossing, en die staat heet wat ons betreft Palestina. Met gelijke rechten voor Joden en Palestijnen."

Komende week debatteert de Tweede Kamer opnieuw met demissionair minister-president Rutte over de situatie in het Midden-Oosten, in voorbereiding op Europees overleg over het conflict.

Bij de komende kabinetsformatie moet een verkenner worden aangesteld "met afstand tot de politiek". Die persoon, die de eerste fase van de formatie begeleidt, wordt voorgedragen door de grootste partij en moet brede steun hebben onder de fractievoorzitters in de nieuwe Kamer.

Een meerderheid van de Kamer steunt waarschijnlijk een voorstel daartoe van GroenLinks/PvdA en D66. Een voorstel van het CDA om de koning weer een rol te geven in de de kabinetsformatie kan waarschijnlijk niet op voldoende steun rekenen.

Sinds de koning niet meer bij de formatie betrokken is (sinds 2012), stelt de Kamer kort na de verkiezingen een of meer verkenners aan, die in kaart moeten brengen hoe de fractievoorzitters de uitslag interpreteren.

In 2021 was er brede kritiek op de manier waarop de verkenners Jorritsma en Ollongren hun taak uitvoerden. Zo werd Ollongren gefotografeerd met een dossier waarop te zien was "positie Omtzigt, functie elders". Een commissie die de formatie van 2021 heeft geëvalueerd, concludeerde dat de verkenners soms al bezig leken met onderhandelen, terwijl dat de taak is van de informateur. De commissie vindt dat de rol van de verkenners kleiner moet worden.

Vandaag debatteerde de Kamer uitgebreid over de vraag hoe de verkenningsfase verbeterd kan worden. Tijdens het debat kwam er geen duidelijkheid, maar achter de schermen zijn de partijen toch op een voorstel uitgekomen dat waarschijnlijk op brede steun kan rekenen,

Bijna iedereen is het erover eens dat in de vorige formaties de verschillende fases, van verkennen en onderhandelen, te veel door elkaar liepen. Daar moet een duidelijke scheiding tussen komen. Ook vindt het overgrote deel van de Kamer dat er voortaan één verkenner moet komen en niet twee.

De Raad van State adviseerde vorige week om de verkennersrol neer te leggen bij een vaste functionaris, bijvoorbeeld de vicepresident van de Raad van State. Maar de Kamer wil toch liever per formatie besluiten wie het meest geschikt is als verkenner.

In het voorstel van GroenLinks/PvdA en D66 staat ook dat er duidelijke termijnen moeten worden afgesproken waarbinnen een informateur zijn opdracht moet afronden en de Kamer moet informeren over de voortgang. Dat moet ertoe leiden dat de kabinetsformatie niet meer zo lang duurt als in 2021. Dat was met 299 dagen de langste kabinetsformatie uit de Nederlandse geschiedenis.

Tot nu toe kwamen de fractievoorzitters de dag na de verkiezingen meteen bij elkaar om een begin te maken met de formatie. Maar dat vindt een meerderheid niet verstandig.

Na de hectiek van de verkiezingscampagne is het beter om minstens één dag op adem te komen, voordat er aan een nieuw kabinet wordt gewerkt, is de redenering.

Het kabinet en de gemeenten zijn het eens geworden over één landelijk tarief voor de jeugdbescherming en de jeugdreclassering. In totaal wordt er 60 miljoen euro voor uitgetrokken. Het kabinet en de gemeenten dragen ieder de helft van dat bedrag bij, schrijft demissionair minister Weerwind voor Rechtsbescherming aan de Tweede Kamer.

Dit jaar werd al afgesproken om in de jeugdbescherming te komen tot eenduidige landelijke tarieven. Nu zijn er verschillen tussen gemeenten in de tarieven die zij betalen voor jeugdbeschermers. Daardoor zijn er per gemeente ook verschillen in de geleverde zorg aan kwetsbare kinderen en gezinnen.

Sinds 2015 zijn gemeenten verantwoordelijk voor de jeugdzorg. Zij zeggen al jaren te weinig geld te krijgen van het Rijk. Daardoor krijgen de instellingen die de jeugdbescherming uitvoeren ook te weinig geld om hun taken goed uit te voeren. Als oplossing had de Tweede Kamer al bij Weerwind aangedrongen op een landelijk tarief.

Door de problemen zijn in de jeugdzorg lange wachtlijsten ontstaan. Daardoor werken jeugdbeschermers onder grote druk en vallen velen van hen uit. In de brief schrijft Weerwind dat het landelijke tarief er onder meer voor moet zorgen dat die werkdruk omlaag gaat. Ook een project om zij-instromers aan te trekken voor de jeugdbescherming wordt verlengd.

Hoewel er overeenstemming is over één landelijk tarief, is er nog geen akkoord over stijging van de lonen van jeugdbeschermers. Gisteren stelden de vakbonden FNV, CNV en FBZ de instellingen een ultimatum, omdat de onderhandelingen voor een nieuwe cao zijn vastgelopen.

De bonden willen een loonsverhoging van 10 procent in 2024, maar de werkgevers willen niet verder gaan dan 6,7 procent. Zij vrezen dat als de tarieven die zij ontvangen ook niet meestijgen, ze de gestegen lonen niet kunnen betalen en ze uiteindelijk failliet gaan.

De bonden vinden dat de werkgevers dit ten onrechte op de schouders van de medewerkers leggen. Ze dreigen met acties als de instellingen niet voor het eind van deze maand ingaan op hun eisen.

Het demissionaire kabinet wil de overbelasting van het stroomnet aanpakken. Op veel plekken in Nederland is er geen ruimte meer voor nieuwe aansluitingen voor bedrijven en zijn er wachtlijsten ontstaan. Minister Jetten zegt dat hij vanwege de ernst van de situatie nadenkt over onorthodoxe maatregelen, zoals een verplichting voor bedrijven om in de piekuren minder stroom af te nemen.

De minister voor Klimaat en Energie noemt het goed nieuws dat bedrijven en huishoudens "in recordtempo" overstappen van gas naar meer duurzame vormen van energie. "Maar dat legt ook een enorme druk op ons stroomnet", zegt hij. "Ondanks de forse investeringen van de netbeheerders en eerdere maatregelen loopt het stroomnet op steeds meer plekken tegen de grenzen aan." Daar is het volgens hem "grotendeels vol, waarschijnlijk vol of bijna vol".

De vraag naar ruimte op het stroomnet groeit sneller dan er nieuwe verbindingen kunnen worden gemaakt, constateert Jetten. Daardoor staan er bijvoorbeeld in Gelderland inmiddels 1500 bedrijven op een wachtlijst. Zij kunnen pas een aansluiting krijgen als het netwerk is uitgebreid, wat tussen 2027 en 2029 zal gebeuren. In heel Nederland staan nu 6600 bedrijven op een wachtlijst.

Om iets aan het volle netwerk te doen, heeft de minister verschillende plannen. Zo wil hij dat er veel sneller een vergunning kan worden verleend aan een project om het stroomnet uit te breiden. Dat kan door er het label "zwaarwegend maatschappelijk belang" aan te hangen. Een wetsvoorstel daarvoor ligt nu voor advies bij de Raad van State en gaat daarna naar de Tweede Kamer.

Verder werkt hij dus aan een plan om zogeheten midden- en grootverbruikers te verplichten om op piekmomenten, bijvoorbeeld tussen 16.00 en 20.00 uur minder stroom te verbruiken, om te voorkomen dat er problemen ontstaan in de elektriciteitsvoorziening. Dat wordt nu al wel gestimuleerd, maar het werkt nog onvoldoende.

Voor huishoudens is er nog voldoende ruimte om de groeiende vraag aan te kunnen, schrijft Jetten in een brief aan de Tweede Kamer, al vreest hij wel dat in Gelderland, Utrecht en een groot deel van Flevoland over een paar jaar problemen kunnen ontstaan. Om te voorkomen dat netbeheerders daar ook vanaf 2026 geen nieuwe woningen en laadpalen meer kunnen aansluiten op het stroomnet "zet het kabinet alles op alles".

Hoe het komt dat het elektriciteitsnetwerk vol raakt, wordt uitgelegd in deze video:

Een formatie zoals na de Tweede Kamerverkiezingen van 2021, dat wil iedereen in de politiek deze keer voorkomen. Een diepe vertrouwenscrisis leidde toen tot een formatierecord van 299 dagen. De verkiezingen zijn pas over een maand, toch zijn veel politici al bezig met de periode daarna.

Sommigen pleiten zelfs voor een terugkeer van de koning in het formatieproces. Vanmiddag debatteert de Tweede Kamer om tot nieuwe spelregels en afspraken te komen.

Maar het waren in die formatie van toen natuurlijk niet de spelregels waardoor de vlam in de pan sloeg. Dat was het gevolg van politieke ontwikkelingen, verkeerde inschattingen en fouten.

Zo woedde in het CDA maandenlang een discussie over het partijleiderschap. En werd via een foto van aantekeningen van verkenner Ollongren duidelijk dat in een vroeg stadium over de positie van toenmalige CDA-Kamerlid Omtzigt was gesproken.

Over die kwestie sprak premier en VVD'er Rutte niet de waarheid. D66-partijleider Kaag sprak in het 1-aprildebat de woorden "hier scheiden onze wegen" en Segers van de ChristenUnie zei enkele dagen na het debat niet meer in een nieuw kabinet te willen met Rutte. Later gingen de partijen toch samen in een kabinet zitten onder leiding van premier Rutte.

Dat was allemaal niet gebeurd als niet zo snel na de verkiezingen al zo politiek inhoudelijk was gesproken door de verkenners, denken politici nu. Dat de spelregels duidelijker moeten, vindt ook een commissie op verzoek van de Tweede Kamer.

Ook de Raad van State wil dat en pleit voor een vaste functionaris als verkenner na Tweede Kamerverkiezingen. De eigen vicepresident wordt daarvoor gezien als een geschikte kandidaat.

CDA-Kamerlid Bart van den Brink wil juist een terugkeer van de koning in het formatieproces zoals voor 2012 gebruikelijk was. "Hij is de persoon die boven de partijen staat." Dat leidt tot een betere start van de formatie, vindt hij. "Iedereen kan dan zijn verhaal doen en vertellen hoe hij of zij de verkiezingsuitslag ziet en wat de voorkeur is voor een informateur, zonder dat dat gelijk heel partijpolitiek wordt gemaakt."

De BBB, SGP en de ChristenUnie willen dat ook, maar een meerderheid hangt af van de VVD en de PVV. De VVD neemt het voorstel serieus en geeft een oordeel na het debat. Wat de PVV wil is nog onbekend.

D66-Kamerlid Joost Sneller is tegen. Neutraliteit is met de koning volgens hem ook niet gegarandeerd. "Uit het verleden blijkt ook wel dat er af en toe wat politieke inkleuring was door het staatshoofd." En gemeenteraden tonen volgens hem dat verkenners met wat afstand tot de politiek prima werken.

Of de spelregels echt veranderen, zien we vanmiddag. De Kamer heeft in ieder geval ideeën genoeg: bijvoorbeeld jongeren meer stem geven in het formatieproces (CU), hoorzittingen met bewindspersonen (D66 en Volt), Kamerambtenaren als ondersteuning (D66) en een maximale termijn aan verschillende fases in de formatie (Omtzigt, Ja21 en Volt).

En anders blijft het bij het oude, ietwat rommelig proces. Uiteindelijk heeft dat toch nog altijd een nieuw kabinet opgeleverd.

De toeslag op plastic wegwerpbakjes en andere regels om het weggooien van plastic terug te dringen, zijn niet te handhaven, fraudegevoelig en niet goed uitvoerbaar. Dat zegt de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) tegen de NOS.

De inspectie kwam al tot deze conclusie nog voor de toeslag vorig jaar juni werd ingevoerd, blijkt uit de zogeheten HUF-toets. Tot voor kort was die toets niet openbaar. Ondanks het negatieve oordeel van de inspectie ging het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat toch over tot invoering. Sindsdien zijn de zorgen van de ILT niet verminderd. "Als we de regelgeving vandaag opnieuw zouden toetsen, dan zouden we een vergelijkbare conclusie trekken."

"Ondernemertje pesten"

De Tweede Kamer wil af van de toeslag. Een Kamermeerderheid steunt het voorstel van de SP om de 'plastictaks' zo snel mogelijk weer af te schaffen. Consumenten gooien de verpakkingen, ondanks de toeslag die ze moeten betalen, nog altijd weg.

De taks leidt niet tot verduurzaming bij producenten, stelt de SP. Ook de VVD, die in het kabinet akkoord ging met de maatregel, wil er nu van af. VVD-Kamerlid Erkens spreekt van "consumentje en ondernemertje pesten".

Het gaat onder meer om de plastictoeslag die per 1 juli betaald moet worden voor bijvoorbeeld koffie-to-go in een wegwerpbeker en het plastic frietbakje bij de snackbar. Doel is om de enorme hoeveelheid plastic in het zwerfafval te verminderen. Elke dag gooien we in Nederland 19 miljoen plastic bekers en voedselverpakkingen weg. Per 2026 moet dat bijna de helft minder zijn.

De inspectie toetste de regels nog voordat ze vorig jaar van kracht werden op handhaafbaarheid, uitvoerbaarheid en fraudebestendigheid. De conclusie was dat de regels zo onduidelijk en ingewikkeld zijn dat ze moeilijk of zelfs onmogelijk zijn om na te leven.

Volgens de ILT neigen de regels naar symboolwetgeving met veel negatieve gevolgen en is het beter om het gebruik van wegwerpplastic simpelweg te verbieden dan met ingewikkelde regels te ontmoedigen. De horeca en milieuorganisaties hadden eerder ook al forse kritiek.

Zo geldt er bijvoorbeeld wel een toeslag op plastic bij afhalen van eten en drinken in wegwerpverpakkingen. Maar die geldt niet als de klant ter plekke eet en drinkt.

De inspectie heeft ook kritiek dat er geen minimumbedrag is vastgesteld. Zo zijn er horecabedrijven die de toeslag in feite ontwijken door maar één cent in rekening te brengen voor een wegwerpbakje of -beker. De klant wordt daardoor niet geprikkeld een herbruikbare beker mee te nemen.

Bij supermarkten gebeurt hetzelfde. De meeste supers hanteerden aanvankelijk een toeslag van 5 cent die ten koste ging van de eigen winstmarge, en hebben die inmiddels verlaagd naar het symbolische bedrag van 1 cent.

Daarbij leidt de taks tot "een enorme last" voor alle bedrijven die de regels moeten naleven en is er kritiek op het gebrek aan voorlichting door de overheid. Zo wisten maar weinig snackbars en andere afhaalzaken vlak voor de invoering van de taks wat ze te wachten stond.

De inspectie spreekt, alles bij elkaar, van een onmogelijke taak, ook omdat op bijna een half miljoen bedrijven en instellingen toezicht moet worden gehouden. "Te groot en divers", concludeert de Inspectie.

In een reactie zegt het ministerie zich te beraden op de motie die door de Tweede Kamer is aangenomen.

Het kabinet wil vasthouden aan de toeslag op plastic. Volgens demissionair minister Jetten van Klimaat hebben ondernemers de extra inkomsten nodig om er alternatieven voor de plastic bakjes en wegwerpbekers van te betalen.

Er komt waarschijnlijk toch een nationale verbruikersbelasting op e-sigaretten. Demissionair staatssecretaris Van Ooijen van Volksgezondheid zei tot nu toe dat het kabinet wil wachten op een Europese regeling voor accijns op de bij jongeren populaire 'vapes', maar in de Tweede Kamer zei hij dat dat proces "te traag verloopt". "Ik ben het punt genaderd dat ik denk dat een nationale heffing beter is."

Omdat het kabinet demissionair is vindt hij het lastig om zelf het initiatief te nemen voor zo'n nieuwe belasting. Maar als de Tweede Kamer de opdracht geeft, zal het kabinet daar niet voor gaan liggen, zei hij op vragen van CDA-Kamerlid Anne Kuik. "Dan kan je je demissionaire bescheidenheid en terughoudendheid laten varen", aldus Van Ooien.

Kuik denkt dat er wel een meerderheid voor is. Naast het CDA willen in ieder geval ook GroenLinks/PvdA, D66, ChristenUnie en Partij voor de Dieren het gebruik van de e-sigaret duurder maken. Kuik wil zo snel mogelijk met een wijzigingsvoorstel komen om het te regelen.

Een heffing moet jongeren ontmoedigen om te beginnen met het roken van e-sigaretten met allerlei smaakjes. Uit onderzoek blijkt dat een op de vijf jongeren afgelopen jaar een elektronische sigaret heeft gebruikt. De 'vapes' zijn niet onschuldig, want er zit ook nicotine in. Het gevaar bestaat dan ook dat gebruikers makkelijker beginnen met het roken van gewone sigaretten.

Nu is vapen nog goedkoper dan het roken van sigaretten, rekende Kuik voor. Ze toonde zich ingenomen met de toezegging van Van Ooijen. Die waarschuwde wel dat het "best nog even" zal duren voordat de accijns zal zijn ingevoerd, ook als de Kamer zelf het initiatief neemt. Een zorgvuldige invoering kost enige tijd, maar het gaat waarschijnlijk wel sneller dan de Europese route. Een besluit van de Europese Commissie wordt niet eerder dan in 2025 verwacht.

Ondertussen gaat vanaf 1 januari aanstaande wel een verbod gelden op e-sigaret-smaakjes als passievrucht en stroopwafel. Alleen e-sigaretten met tabakssmaak mogen dan nog worden verkocht in tabakszaken. Door verkoop via internet gaat ook een streep. Van Ooijen erkende dat het online verkoopverbod wel moeilijk te handhaven is.

Demissionair minister Yesilgöz van Justitie vindt het onbegrijpelijk dat iemand die is veroordeeld voor het lidmaatschap van een terroristische organisatie een verklaring omtrent het gedrag (vog) heeft gekregen, waardoor ze bij Vluchtelingenwerk Nederland in dossiers van vluchtelingen kon kijken.

In de Tweede Kamer zei Yesilgöz dat ze veel vragen heeft over heeft hoe dat is gegaan. Ze voegde eraan toe dat dit eigenlijk het terrein is van haar collega Weerwind voor Rechtsbescherming. Maar als het aan haar ligt, wordt het "beleidskader" voor mensen die voor dit soort misdrijven zijn veroordeeld heroverwogen.

Yesilgöz deed haar uitspraken in het vragenuur in de Tweede Kamer. Veel Kamerleden spraken hun grote verbazing uit over de gang van zaken.

De NOS berichtte vanochtend dat Vluchtelingenwerk een jaar lang een medewerker heeft gehad die in 2019 tot 30 maanden cel was veroordeeld (waarvan tien voorwaardelijk) voor lidmaatschap van de terroristische organisatie Islamitische Staat (IS). Ondanks haar veroordeling kreeg ze een vog. Die verklaringen worden afgegeven door screeningsautoriteit Justis, die valt onder het ministerie van Justitie.

Vluchtelingenwerk zegt onlangs op de hoogte te zijn gesteld van het verleden van de vrijwilliger en dat de organisatie daarna de samenwerking met de vrouw heeft stopgezet.

Yesilgöz wil Vluchtelingenwerk helpen om te kijken of door het inschakelen van de veroordeelde vrouw gevaren zijn ontstaan. Ze biedt daarvoor hulp aan van experts van het Landelijk Steunpunt Extremisme. Weerwind komt binnenkort met een brief met meer details.

Het vragenuur kreeg een beetje het karakter van een verkiezingsdebat. Yesilgöz, niet alleen minister, maar ook lijsttrekker van de VVD, was naar de Kamer geroepen door het Kamerlid Omtzigt. Die is nu lid van een eenmansfractie, maar hij is ook lijsttrekker van NSC, een partij die het goed doet in de peilingen.

Omtzigt wilde weten of er nog meer veroordeelde terroristen een vog hebben gekregen. "Hoe ga je dit aan jongeren uitleggen, aan wie stages worden geweigerd als ze één keer een winkeldiefstal hebben gepleegd?"

Omtzigt had het ook over een kandidaat op de NSC-lijst, die jezidi-vluchteling is. Volgens Omtzigt wordt die kandidaat bedreigd, maar stuurt de politie hem weg als hij aangifte wil doen. Yesilgöz zei dat zij niet moet worden "weggezet" alsof dat haar niet raakt en alsof ze zich hier niet voor wil inspannen. "Mijn nummer is ook bekend en dit hoeft niet te wachten tot de mondelinge vragen."

PVV-lijsttrekker Wilders vindt de gang van zaken rond de ex-medewerker van Vluchtelingenwerk een "ongekende schande". Hij verwees ook opnieuw naar Soumaya Sahla, die in het verleden is veroordeeld voor lidmaatschap van een terroristische organisatie en verboden wapenbezit.

Volgens Wilders heeft de VVD haar aangesteld als adviseur. Yesilgöz zei daarover dat de vrouw zich wel kon inschrijven bij een netwerk van de partij, maar dat zij geen officieel adviseur van de VVD is of van haar. De minister voegde er wel aan toe dat ze de ongerustheid van Wilders snapt.

Een meerderheid in de Tweede Kamer pleit voor een "recht op begrijpelijke taal". D66, VVD, GroenLinks-PvdA, CDA en ChristenUnie willen dat in de wet komt dat de overheid zich begrijpelijk moet uitdrukken. Dat plan wordt door meer partijen gesteund.

D66-Kamerlid Teunissen wijst erop dat veel Nederlanders het vertrouwen in de overheid verliezen. "Het is aan de politiek om het vertrouwen te herstellen en dat begint met elkaar kennen en begrijpen. De communicatie van de overheid moet voor iedereen toegankelijk zijn."

Binnen de overheid wordt al jaren aandacht besteed aan het gebruiken van begrijpelijke taal. Er zijn richtlijnen, waarin staat dat de overheid herkenbaar en transparant moet zijn voor de burgers. En er worden op allerlei niveaus cursussen over gegeven aan ambtenaren.

Maar nog steeds hebben veel mensen moeite om te snappen wat overheidsinstanties met een bepaalde uiting bedoelen. Vorige week was er een actie bij een vergadering van Provinciale Staten in Overijssel. Daar lieten mensen op de publieke tribune een belletje rinkelen als ze een moeilijk woord hoorden.

De Kamerleden willen dat door het recht op begrijpelijke taal in de wet te zetten voor gemeenten, provincies, ministeries en uitvoeringsinstanties de vrijblijvendheid verdwijnt. Het kabinet zou daarvoor met een wetsvoorstel moeten komen.

Het Rijk moet op zoek naar grote locaties waar na 2030 minstens 3000 woningen kunnen worden gebouwd. In totaal moeten er nog eens zo'n miljoen woningen bij komen, zegt demissionair minister De Jonge in De Telegraaf. Er wordt onder meer gekeken naar het gebied tussen Groningen en Assen, de regio Eindhoven, Zuid-Limburg en de Stedendriehoek Apeldoorn, Deventer, Zutphen.

De Jonge zegt dat er voor 2030 waarschijnlijk nog eens 300.000 woningen kunnen worden gebouwd op de zeventien grote locaties in de meest verstedelijkte gebieden in Nederland, die het kabinet al voor ogen had. Maar hij waarschuwt dat dit niet genoeg is.

Hij wijst erop dat de totale 'woningopgave' in de periode voor 2030 is om 981.000 woningen te bouwen en voegt daar in de krant aan toe dat er in de tien jaar daarna waarschijnlijk ongeveer evenveel bij moeten komen.

Hij vindt het noodzakelijk om nu al op zoek te gaan naar goede locaties en zal daar in zijn Nota Ruimte, die volgend jaar zal verschijnen, nader op ingaan.

De minister schrijft in een brief aan de Tweede Kamer dat er nu een tekort is van 400.000 woningen. Volgens het CBS groeit het aantal inwoners van Nederland mogelijk van 17,8 miljoen nu tot 19,6 of zelfs 20,6 miljoen in 2050. Als er geen grip komt op migratie, aldus De Jonge, zou het zelfs 22 miljoen kunnen worden.

Tweede Kamerlid Kauthar Bouchallikht heeft zich teruggetrokken van de kandidatenlijst van GroenLinks/PvdA voor de verkiezingen van komende maand. Ze vindt dat haar partij GroenLinks de afgelopen week te weinig aandacht heeft geschonken aan de context van het Palestijns-Israëlische conflict, schrijft ze in een bericht op Instagram. "Dit is niet meer de partij waar ik Kamerlid voor wil zijn."

"Deze 'oorlog' is niet plots begonnen, hij is al 75 jaar bezig", schrijft ze. "Juist nu is het moment voor context. Context is namelijk geen ontkenning van de afschuwelijke daden door Hamas afgelopen weekend. Context is het erkennen waar die vandaan komen, namelijk het handelen van de Israëlische regering, ook tegen de zin van vele Israëliërs en joodse mensen in."

Bouchallikht schrijft dat ze afgelopen week verschillende gesprekken heeft gevoerd binnen de fractie en partij over onderwerpen die ze miste, zoals de Nakba, maar vond die "niet constructief". "Partijdemocratie was op sommige momenten ver te zoeken. En dat terwijl onze leden juist op dit punt altijd vocaal zijn geweest en er ruimte voor was."

Bouchallikht kwam in 2021 met voorkeursstemmen in de Tweede Kamer en stond op plek 17 op de lijst van GroenLinks/PvdA voor de verkiezingen van komende maand. Aangezien de Kiesraad de partijlijsten al heeft vastgesteld, kan ze daar niet vanaf worden gehaald. Als Bouchallikht wordt verkozen, zal ze naar eigen zeggen haar plaats afstaan aan de volgende op de lijst.

De opstelling van GroenLinks/PvdA in het Palestijns-Israëlische conflict kwam gisteren ook aan de orde in het gezamenlijke partijcongres. Voorafgaand daaraan uitten zo'n honderd leden van GroenLinks hun ongenoegen. Ze vonden dat lijsttrekker Timmermans en fractievoorzitter Klaver te eenzijdig het geweld van Hamas veroordeelden en hun steun voor Israël uitspraken. Dat wilden ze in een motie veroordelen maar in overleg met het bestuur trokken ze hun motie in en kwamen ze gezamenlijk tot een nieuwe genuanceerde motie. Die voorziet nog altijd in een scherpe veroordeling van de bloedige aanval van Hamas, maar vraagt tegelijkertijd aandacht voor de situatie van de Palestijnse bevolking.

In het programma Buitenhof wees lijsttrekker Timmermans vanmiddag nog eens op die motie. "96 procent van het congres heeft die gesteund." Timmermans zei verder het besluit van Bouchallikht te respecteren. Op de vraag wat hij tegen de kiezers van de partij zegt, zei Timmermans dat "bij ons openlijk alle aspecten van de gruwelijke situatie besproken kunnen worden" en dat de partij daar mee doorgaat.

GroenLinks-fractievoorzitter Klaver schrijft in een reactie dat het besluit van Bouchallikht hem verrast en verdrietig stemt. "Ik heb het een voorrecht gevonden om met je samen te werken de afgelopen jaren. Dit is jouw besluit en dat respecteer ik. Je bent een voorbeeld voor velen en dat blijf je", aldus Klaver.

Bouchallikht reageerde daarop met een geel hartje. Op sociale media meldde ze dat ze nog wel op GroenLinks/PvdA zal stemmen, "omdat ik nog altijd geloof dat dat beter voor Nederland is".

Ze zijn klaar om te gaan regeren en "grote veranderingen" door te voeren, de samenwerkende partijen GroenLinks en PvdA. Vooral de aanpak van de klimaatcrisis en het eerlijker verdelen van de lasten daarvan. Iedereen die niet wil meedoen aan het eerlijker delen krijgt volgens partijleider Timmermans "met ons te maken".

Als het aan Timmermans ligt komt een nieuw kabinet straks binnen honderd dagen met een nieuwe nationale "green deal" om dorpen en steden te vergroenen en de industrie duurzamer te maken. "Het KNMI drukte ons afgelopen week weer met de neus op de feiten, de gevolgen voor ons land zullen enorm zijn. We kunnen de aanpak van de klimaatcrisis niet langer laten haperen."

Uit alles blijkt dat de samenwerkende partijen het groots willen aanpakken en een nieuwe factor van betekenis willen zijn. In het afgehuurde Rotterdamse Ahoy zijn bijna vijfduizend leden bijeengekomen om het verkiezingsprogramma vast te stellen. Sinds het historische CDA-congres in 2010 in de Rijnhal in Arnhem werd een partijcongres niet meer zo druk bezocht.

In zijn speech spreekt Timmermans van een historisch moment. "Zo veel mensen schouder aan schouder, Zoveel energie. Vandaag laten we de kracht van samenwerking zien." Dat de samenwerking kiezers aanspreekt is in peilingen ook terug te zien: daarin lijkt GroenLinks/PvdA verwikkeld in een nek-aan-nekrace om de koppositie met de VVD en NSC, de partij van Pieter Omtzigt.

In de aanloop naar het congres werd die eensgezindheid binnen de partij nog wel op de proef gesteld. De aanval op Israël van Hamas en de reactie daarop van Israël leverden de afgelopen dagen spanningen op in de achterban. Leden van GroenLinks vonden dat partijleider Timmermans en fractievoorzitter Klaver te eenzijdig het geweld van Hamas veroordeelden en hun steun voor Israël uitspraken.

Een motie waarin door 102 kritische leden werd opgeroepen afstand te nemen van de scherpe veroordelingen van Hamas en een meer kritische houding naar Israël in te nemen was in de maak. Het bestuur ging met de leden om tafel en gezamenlijk werd een nieuwe motie opgesteld.

De verklaring voorziet nog altijd in een scherpe veroordeling van de bloedige aanval van Hamas, maar vraagt tegelijkertijd aandacht voor de situatie van de Palestijnse bevolking. Ook in zijn speech ging Timmermans daarop in.

De leden stemden vandaag in met het verkiezingsprogramma. Zo moet er een minimumloon van 16 euro per uur komen en eind worden gemaakt aan nul-uren- en oproepcontracten. De leden bedongen het minimumloon bovendien in één keer moeten worden verhoogd en niet stapsgewijs zoals aanvankelijk in het programma stond. Verder moet de belasting voor werkenden met een laag en middeninkomen omlaag en wil de partij een miljonairsbelasting.

De leden wijzigden het programma ook nog op enkele andere punten: zo wil een meerderheid op termijn de monarchie afschaffen. Indieners van het voorstel noemen die verouderd. Ze spraken van een "symbool van ongelijkheid" en wijzen op de miljoenen die elk jaar naar het koningshuis gaan. Dat geld zou beter kunnen naar mensen die het harder nodig hebben, aldus de indieners van het plan.

Timmermans zegt in een reactie de congresuitspraak te respecteren, "maar ik moet u eerlijk bekennen, dat komt niet bovenaan mijn prioriteitenlijstje".

Verder wil de partij de fossiele subsidies afschaffen en pleit voor een "isolatieoffensief" voor alle huizen waarbij mensen met lage en middeninkomens voorrang krijgen, zodat hun lagere energierekening een positief effect heeft op hun besteedbaar inkomen. Een ov-kaart voor de daluren moet iedereen uit de spits en de auto krijgen. Ook wil de partij af van het woord woningmarkt. "Wonen is een recht."

De Europese Green Deal is volgens Timmermans een raamwerk dat verder "nationaal moet worden ingevuld door vergroening van steden en dorpen, herstel van de natuur, en verduurzaming van de industrie".

Timmermans zei het bij zijn eerste speech als nieuwe leider in augustus ook al: om alle veranderingen mogelijk te maken is aan te macht komen onvermijdelijk. Volgens Timmermans is het daarbij van groot belang dat de nu samenwerkende partijen zich "bij het bouwen aan alle plannen niet tegen elkaar laten uitspelen".

"Want vergis je niet: er zijn krachten die dat zullen blijven proberen. Die zullen blijven zeggen dat het de 'groenen versus de rooien' is. En jullie weten het: het is lariekoek. De sociale strijd en de strijd voor het klimaat gaan hand in hand."

De leden van GroenLinks en PvdA willen de afschaffing van de monarchie in het verkiezingsprogramma opnemen. Op een congres in Rotterdam stemde een meerderheid van ruim 52 procent voor aanvulling van het programma met die strekking.

Indieners van het voorstel noemen de monarchie en bijbehorende erfopvolging verouderd. Ze spreken van een "symbool van ongelijkheid" en wijzen op de miljoenen die elk jaar naar het koningshuis gaan. Dat geld zou beter kunnen naar mensen die het harder nodig hebben, aldus de indieners van het plan.

"Het koningshuis kost een hoop maar je hebt er niets aan", zei een spreker op het congres. "Talenten zouden de juiste papieren moeten zijn, niet je afkomst", zei een andere spreker.

Ook het NSDAP-verleden van prins Bernhard en het koloniale verleden - waaraan het koningshuis volgens een recent onderzoek een groot deel van het vermogen te danken heeft -kwamen aan de orde.

Niet iedereen van de achterban van de partijen vindt het afschaffen van de monarchie een goed plan. Zo haalden sommigen de symbolische functie van het koningshuis aan. En ook een republiek is "niet altijd zaligmakend", aldus een spreker.

Het afschaffen van de monarchie stond niet in het verkiezingsprogramma van de samenwerkende partijen GroenLinks en PvdA. Er stonden wel voorstellen in waarin koning Willem-Alexander alleen een ceremoniële functie krijgt en daarnaast belasting moet gaan betalen.

De schrijvers van het programma vonden die voorstellen ver genoeg gaan, maar de leden van de partijen stemden dus voor een 'parlementaire republiek' in het verkiezingsprogramma.

Partijleider Timmermans zegt in een reactie de congresuitspraak te respecteren, "maar ik moet u eerlijk bekennen, dat komt niet bovenaan mijn prioriteitenlijstje".

Er doen uiteindelijk 26 partijen mee aan de verkiezingen op 22 november. Afgelopen maandag hebben 29 partijen hun kandidatenlijsten ingeleverd, maar er zijn er drie afgevallen omdat de Kiesraad fouten heeft geconstateerd.

De Kiesraad heeft de kandidatenlijsten vandaag vastgesteld en de volgorde van de partijen op het stembiljet bepaald. Dat gebeurde in een openbare zitting.

Nieuw Sociaal Contract, de partij van Pieter Omtzigt, die het goed doet in de peilingen, komt op plaats 19 op het stembiljet. Dat komt doordat de partij nu nog geen zetel in de Tweede Kamer heeft. De volgorde van de nieuwkomers is bij loting bepaald.

De Kiesraad constateerde begin deze week dat er vijftien fouten waren gemaakt bij het inleveren van de kandidatenlijsten. De meeste waren voor de definitieve vaststelling vandaag hersteld.

De Kieskring bepaalde echter dat Jezus Leeft, de Partij voor Ontwikkeling en een blanco lijst onder aanvoering van G. Sterenborg afvallen omdat zij onvoldoende ondersteuningsverklaringen hebben verzameld. Op deze partijen kan dus niet gestemd worden.

Ook is besloten dat niet alle partijen in alle kieskringen in Nederland meedoen. Die partijen staan achteraan op het stembiljet.

GroenLinks en PvdA hebben voor het eerst een gezamenlijke lijst ingeleverd. Zij komen op het stembiljet te staan als GroenLinks / Partij van de Arbeid (PvdA).

Bij de vorige Tweede Kamerverkiezingen deden er 37 partijen mee. Dat waren er dus elf meer dan nu.

Het demissionaire kabinet wil voorkomen dat de situatie in Israël en Gaza "regionaal escaleert" en bepleit humanitaire toegang tot Gaza. Demissionair premier Rutte, die niet bij de ministerraad was vanwege een bezoek aan Oekraïne, sprak vandaag onder anderen met koning Abdullah van Jordanië. Rutte noemde het "van groot belang dat onschuldige inwoners van Gaza toegang kunnen krijgen tot voedsel, water en medische zorg".

Hij benadrukte dat Israël het volste recht heeft zich te verdedigen en op te treden tegen "de verschrikkelijke terreur van Hamas, waarbij zelfverdediging samengaat met proportionaliteit en humanitair oorlogsrecht".

Vicepremier Van Gennip, die vandaag de vergadering van het kabinet voorzat, noemde de situatie in Israël en Gaza zorgwekkend. Op haar persconferentie gebruikte zij soortgelijke woorden als Rutte over zelfverdediging en proportionaliteit en voegde eraan toe: "Wat je te allen tijde wilt voortkomen, zijn burgerslachtoffers. Elk burgerslachtoffer is er een te veel."

Of Israël zich houdt aan de regels van het oorlogsrecht, kun je volgens het kabinet "nu niet vanuit een stoel hier beoordelen". Van Gennip: "Of dat uiteindelijk het geval is, is aan een onafhankelijk onderzoek."

Demissionair minister Bruins Slot van Buitenlandse Zaken had het na de vergadering van het kabinet over het belang van een "humanitaire corridor" naar Gaza. Ze heeft daar Israël op aangesproken en ze heeft ook Egypte gevraagd ruimte te maken om goederen naar Gaza te brengen.

Ook zij benadrukte dat Israël na de terroristische aanslagen van Hamas het recht op zelfverdediging heeft, en dat dat recht staat of valt met "internationaalrechtelijk goed optreden".

Ook demissionair minister en VVD-lijsttrekker Yesilgöz zei niet te kunnen beoordelen of de oproep van Israël om mensen in Gaza aan te sporen van het noorden naar het zuiden te gaan proportioneel is, "zeker niet vanuit hier en in mijn rol." "Hoe dat precies moet en hoe zij dat inrichten, is uiteindelijk aan hen."

Demissionair minister en D66-lijsttrekker Jetten vindt dat onvoorwaardelijke steun voor Israël er goed mee kan samengaan dat "2 miljoen mensen die geen kant op kunnen de komende tijd kunnen rekenen op humanitaire hulp vanuit de internationale gemeenschap".

Hij reageerde ook op de oproep van Israël aan inwoners in Gaza om binnen 24 uur van het noorden naar het zuiden te reizen. Het lijkt hem "eigenlijk onmogelijk" dat 1 miljoen mensen zich in zo'n korte tijd binnen Gaza moeten verplaatsen. De D66-lijsttrekker vindt dat je ook moet luisteren naar de waarschuwingen van de Verenigde Naties.

Buitenlandwoordvoerder Piri van GroenLinks-PvdA maakt zich grote zorgen over de "catastrofale situatie in Gaza". Zij gaat verder in haar reactie dan leden van regeringspartijen. Volgens haar moeten de EU en Nederland Israël oproepen "te stoppen met collectief straffen van inwoners van Gaza, omdat dit indruist tegen het humanitair oorlogsrecht". Volgens GroenLinks-PvdA moet het kabinet aandringen op spoedoverleg binnen de EU.

SP-leider Marijnissen vindt dat Hamas keihard moet worden aangepakt voor diens "afschuwelijke terreur". Maar ze zei ook dat "het bombarderen van een weerloze bevolking niet de oplossing is". Volgens haar moet de geweldsspiraal worden doorbroken en moet "het vermoorden van onschuldige burgers, Israëlisch en Palestijns, stoppen".

NSC-lijsttrekker Omtzigt zegt dat Israël het recht heeft om zich te verdedigen na de terroristische aanvallen van Hamas. "Het moet zich daarbij aan het internationaal humanitair recht houden. Het is goed dat bondgenoten van Israël het land op dit moment daar op wijzen."