Demissionair staatssecretaris Van der Burg van Justitie heeft dringend opvangplekken voor asielzoekers nodig. In een brief aan de gemeenten dringt hij erop aan om snel plekken beschikbaar te stellen.

Vanaf morgen heeft Van der Burg behoefte aan 450 opvangplekken, waarvan 250 voor alleenstaande minderjarige vreemdelingen (amv's). Vanaf maandag wil hij nog eens 750 plekken, waarvan 300 voor amv's.

Hij benadrukt dat zich dagelijks veel asielzoekers melden bij het centrum in Ter Apel. In september is het aantal altijd het hoogst, maar dit jaar zijn het er volgens Van der Burg bovengemiddeld veel: geregeld meer dan 250 per dag. In de nacht van woensdag op donderdag verbleven 351 alleenstaande minderjarigen in Ter Apel, veel meer dan de bedoeling is.

In het uiterste geval moeten asielzoekers worden ondergebracht in bijvoorbeeld hotels, maar Van der Burg wil dat voorkomen. Daarom heeft hij nu acuut extra opvangplekken nodig van de gemeenten.

De staatssecretaris wil uiterlijk morgen horen wat de gemeenten met zijn oproep doen. Hij voegt eraan toe dat ook na volgende week de nood hoog blijft.

Van der Burg doet al tijden pogingen asielzoekers eerlijker over de gemeenten te verdelen. Het is onzeker of zijn 'spreidingswet' het zal halen. De Tweede Kamer behandelt die wet volgende week.

Voor D66 zijn klimaat, onderwijs en "een eerlijke economie" de speerpunten in de verkiezingen. Demissionair staatssecretaris Vijlbrief, voorzitter van de commissie die het verkiezingsprogramma heeft voorbereid, presenteerde vanochtend het programma. Lijsttrekker Jetten zei dat dit het moment is om keuzes te maken die te lang zijn uitgesteld.

Nederland moet wat D66 betreft klimaatneutraal zijn in 2040 - het huidige, demissionaire kabinet gaat uit van 2050. Alle fossiele subsidies moeten worden afgeschaft en de grootste vervuilers worden hoger belast. Ook moet er van D66 één kaart komen waarmee je voor 49 euro buiten de spits kan reizen in het openbaar vervoer.

Verder krijgt iedereen een vast bedrag van 250 euro per jaar, om de hogere lasten op vervuiling te compenseren (een "klimaatbonus"). D66 wil verder rekening rijden invoeren. Vliegen op korte afstand wordt duurder en vliegveld Lelystad gaat definitief niet open.

In het programma staat ook dat op het gebied van voedsel en landbouw radicale keuzes nodig zijn. De partij houdt vast aan halvering van de uitstoot van stikstof in 2030. De positie van boeren ten opzichte van de voedings- en levensmiddelenindustrie moet worden versterkt.

D66, dat zich al jaren profileert als de onderwijspartij bij uitstek, wil ook nu blijven investeren in onderwijs. De partij vindt dat de studiebeurs voor mbo'ers net zo hoog moet worden als die voor studenten in het hoger onderwijs.

Verder moet er een vaste som geld beschikbaar zijn voor iedereen boven de 25 jaar om zich na zijn studie te blijven ontwikkelen. De partij spreekt van "een loopbaanboost" die voor mbo'ers kan oplopen tot 50.000 euro.

In het verkiezingsprogramma staat verder dat mensen met een middeninkomen minder belasting moeten betalen. Net als veel andere partijen wil D66 het minimumloon verhogen. De lasten moeten worden verschoven van werk naar vervuiling en vermogen.

De partij pleit verder voor de mogelijkheid dat werkende ouders samen in totaal een jaar betaald verlof kunnen opnemen. Kinderopvang moet gratis worden. D66 hamert, naar eigen zeggen "anders dan de linkse partijen", ook op minder regeldruk voor kleine ondernemers en meer investeringen in schone bedrijven.

Over migratie staat in het programma onder meer dat "voor alle vluchtelingen hetzelfde recht op gezinshereniging geldt" (onenigheid in de coalitie daarover leidde in juli tot de val van het kabinet). Volgens D66 ligt de kern van het migratiebeleid in Europa, maar zijn de huidige plannen te vrijblijvend. De partij pleit voor een "eerlijke verdeling" voor de opvang van vluchtelingen over alle EU-lidstaten.

D66 pleit ook weer voor de gekozen premier. Verder moet er een bindend correctief referendum komen. Het aantal Tweede Kamerleden wordt uitgebreid naar minimaal 260 en de Eerste Kamer wordt afgeschaft.

Het programma is nu nog een concept. De leden stellen het volgende maand definitief vast op het congres van de partij.

De Tweede Kamer wil de begroting van volgend jaar voor ongeveer vier miljard euro veranderen om zo de koopkracht van burgers te ondersteunen. Moties over het verhogen van het minimumloon, het verlagen van de benzineaccijns en het niet duurder worden van treinkaartjes zijn aangenomen.

Er waren ook moties die het niet haalden. Zo sneuvelde het voorstel van PVV-leider Wilders om koning Willem-Alexander te vragen af te zien van zijn loonsverhoging van 55.000 euro voor volgend jaar.

Wilders hoopte dat regeringspartij D66 zijn voorstel zou steunen. En dat deed D66, net als oppositiepartijen SP, Volt, DENK, Partij voor de Dieren, FVD, Groep Van Haga, JA21, BIJ1 en de zelfstandige Kamerleden Pieter Omtzigt en Nilufer Gündoğan. Dat zijn samen 71 van de 150 zetels; geen meerderheid dus.

Voorstel over kabinetsformatie

Een opvallende motie die het wel haalde kwam van de SGP. De Kamer steunt een voorstel om de Raad van State snel advies te vragen of het niet beter is om een "externe" partij in te zetten bij de kabinetsformatie. Er is haast bij, want de dag na de Tweede Kamerverkiezingen op 22 november, begint de formatie al.

De vorige kabinetsformatie duurde lang, in totaal 299 dagen (bijna tien maanden) en het proces verliep rommelig met de benoeming van verkenners en allerlei informateurs. De Tweede Kamer is daar ontevreden over en vraagt zich af of het in de toekomst niet anders aangepakt moet worden.

De SGP stelde gisteren in het Kamerdebat de vraag of koning Willem-Alexander niet toch een leidende rol moet spelen. De koning komt vandaag in de motie niet voor, maar dus wel een "externe" partij. Sinds 2012 wijst de Tweede Kamer zelf de informateurs en formateurs aan en niet meer het staatshoofd, zoals voorheen.

De stemmingen waren halverwege de avond al afgerond, waarmee de Algemene Beschouwingen uren eerder klaar waren dan gebruikelijk.

Koopkrachtmaatregelen

Een van de gevolgen van de stemmingen is dat het wettelijk minimumloon per 1 januari met 1,7 procent extra omhoog gaat. Nu ligt het minimum op 12,79 euro per uur. Met de verhoging gaat dat in de richting van 13,50 euro. Omdat uitkeringen en de AOW daaraan gekoppeld zijn, gaan ook die omhoog.

Daarnaast moet er meer geld naar het kindgebonden budget en de kinderopvang, zodat ouders minder hoeven bij te betalen. "Vandaag laat de Tweede Kamer zien dat we in staat zijn om ondanks alle verschillen de handen op elkaar kunnen krijgen en iets kunnen regelen voor alle mensen die al tijden moeite hebben om rond te komen", zegt fractievoorzitter Jesse Klaver van GroenLinks-PvdA.

Met de plannen is twee miljard euro gemoeid, dat betaald wordt door bedrijven die voor de winst hun eigen aandelen kopen en door banken zwaarder te belasten. Ook moet het toptarief in box 2 en 3 in de belasting omhoog.

Dit pakket, op initiatief van GroenLinks/PvdA, ChristenUnie en D66, wordt in ieder geval ondersteund door een groot deel van de oppositie. Dat zijn bij elkaar 76 zetels.

Ook was er een meerderheid voor het schrappen van de aanstaande verhoging van de brandstofaccijnzen. Dat voorkomt dat de prijzen aan de pomp met zo'n 20 cent per liter stijgen. Ook de energiebelasting, die mensen betalen over de rekening voor gas en elektriciteit, moet van de Kamer met 200 miljoen euro omlaag. De motie hierover van de VVD was mede ondertekend door de PVV, SP, ChristenUnie, BBB, SGP, JA21, Denk, Groep Van Haga, Den Haan en Omtzigt, bij elkaar 79 zetels.

Fractievoorzitter Sophie Hermans van de VVD noemt het "een aanvullende stap" op het pakket dat het demissionaire kabinet op Prinsjesdag presenteerde. Dat levert voor bepaalde groepen onvoldoende op. Hermans: "Mensen met een heel normaal salaris, politieagenten, verplegers, leraren of mkb'ers die hun vaste lasten zien stijgen."

Om dat pakket van 1,4 miljard euro te betalen, moeten de meeste ministers met de stofkam door hun begroting om geld te vinden. Volksgezondheid en Sociale Zaken zijn daarbij uitgezonderd. Ook eventuele meeropbrengsten uit de verkoop van aardgas moeten ervoor aangewend worden. En als het nodig is, mag er ook geld gebruikt worden uit het Nationaal Groeifonds, dat eigenlijk bedoeld is voor innovatieprojecten van bedrijven.

De Kamer wil verder dat het kabinet meer geld uittrekt voor het openbaar vervoer. Een zeer ruime Kamermeerderheid vraagt het kabinet 300 miljoen euro beschikbaar te stellen om een stijging van de kosten van kaartjes en "verdere verschraling van het regionale openbaar vervoer door het wegvallen van haltes en buslijnen" te voorkomen. Dat moet worden betaald met geld dat nog op de plank lag bij het ministerie van Financiën.

Ook moet de voorziene prijsstijging bij de NS niet doorgaan, wat de Kamer betreft. Daarvoor moet 120 miljoen euro beschikbaar komen uit de begroting van het ministerie van Infrastructuur en het 'Mobiliteitsfonds'. De motie over het openbaar vervoer, een initiatief van ChristenUnie en GroenLinks/PvdA, is ook ondertekend door VVD, D66, CDA, PVV, SP, Volt, SGP en BBB.

De Tweede Kamer wil dat het kabinet meer geld uittrekt voor het openbaar vervoer. Een Kamermeerderheid vraagt het kabinet 300 miljoen euro beschikbaar te stellen om een stijging van de kosten van kaartjes en "verdere verschraling van het regionale openbaar vervoer door het wegvallen van haltes en buslijnen" te voorkomen. Dat moet worden betaald met geld dat nog op de plank lag bij het ministerie van Financiën.

Verder moet ook de voorziene prijsstijging bij de NS niet doorgaan. Daarvoor moet 120 miljoen euro beschikbaar komen uit de begroting van het ministerie van Infrastructuur en het 'Mobiliteitsfonds'.

Voor beide wensen wordt een motie ingediend bij de Algemene Beschouwingen in de Kamer. De motie komt van ChristenUnie en GroenLinks/PvdA, maar ook de namen van veel andere fractievoorzitters staan eronder.

Er zijn en waren allerlei overleggen tussen fracties die iets willen veranderen aan de begroting voor volgend jaar. Gisteren deden fractievoorzitters al diverse voorstellen voor aanpassingen. Het gaat dan onder meer ook om het schrappen van de verhoging van de benzine- en dieselaccijns en om iets extra's te doen voor de laagste inkomens.

Demissionair premier Rutte zei in het debat vandaag alleen dat hij "hier staat om mijn eigen begroting te verdedigen". Volgens hem is dat een evenwichtig pakket. Hij wees er daarbij onder meer op dat het kabinet 2 miljard euro uittrekt om te voorkomen dat de armoede verder toeneemt.

Volgens Rutte hebben de voorstellen om dingen anders te doen allemaal hun voor- en nadelen. Maar ze moeten in elk geval goed worden "gedekt", benadrukte hij. De premier wacht af waar de Kamer nu mee komt: "Ik zie dat veel politieke kopstukken aanschuiven in de bankjes van politieke tegenstanders. Daar worden de compromissen gesloten."

Sinds de val van het kabinet zijn er geen 'vanzelfsprekende meerderheden' meer. Fracties proberen daarom diverse 'bondjes' te sluiten.

In het debat zei Rutte niet te verwachten dat de energieprijzen snel weer oplopen. Sommige fracties vinden dat het kabinet een plan klaar moet hebben voor als dat toch gebeurt. De premier benadrukte dat het Tijdelijk Noodfonds voor "kwetsbare huishoudens" wordt verlengd.

Volgens hem zijn er nu geen verdere maatregelen nodig. "Maar als het toch allemaal fout zou gaan, kun je altijd snel een regeling als we vorig jaar november en december hadden met die 190 euro in het leven roepen." Consumenten en andere kleinverbruikers kregen toen een energiecompensatie van 190 euro per maand.

In het debat wees Rutte het plan van PVV-voorman Wilders van de hand om de koning te vragen af te zien van de begrote salarisverhoging van 55.000 euro. Wilders wees erop dat er mensen in Nederland zijn die erop achteruitgaan en volgens de PVV-voorman is het verschil met het staatshoofd te groot.

Rutte antwoordde dat in de wet staat hoe het salaris van de koning wordt vastgesteld: het groeit mee met het salaris van de vicepresident van de Raad van State, nu Thom de Graaf. Volgens Rutte is het voorstel van Wilders ongepast. "Als we dit iedere keer weer ter discussie stellen, wordt het een zootje."

Hogere minimumlonen? Een stop op nog hogere prijzen aan de pomp? Het is nog onduidelijk of politieke partijen het in de Algemene Politieke Beschouwingen eens worden over plannen om meer te doen voor de koopkracht dan het demissionaire kabinet.

Dat kabinet kondigde op Prinsjesdag aan met onder meer 2 miljard voor armoedebestrijding te komen. Vrijwel alle partijen zeggen meer te willen doen dan dat, maar meerderheden voor plannen zijn nog niet in zicht.

Zo vinden VVD, PVV, Forum voor Democratie, BBB, SP, Denk, JA21, Groep Van Haga en het Kamerlid Den Haan dat de accijnsverhoging van benzine en diesel van 1 januari aanstaande van tafel moet. Maar onduidelijk is nog waar het van betaald moet worden. Door het ontbreken van die dekking twijfelt het CDA. Bovendien vindt die partij dat er ook meer geld moet komen voor het openbaar vervoer, iets wat ChristenUnie, PVV en GroenLinks-PvdA ook bepleitten.

Veel partijen komen in hun verkiezingsprogramma met voorstellen voor een hoger minimumloon, maar in het debat plaatsen VVD en CDA ook kanttekeningen bij het verhogen ervan. VVD-fractievoorzitter Hermans noemt het niet "de eerste keus die ze maakt". Ze wil ook iets doen voor mensen met een middeninkomen.

CDA-lijsttrekker Bontenbal vindt een verhoging van het minimumloon sympathiek, maar ook risicovol. Hij wijst op economen die al langer waarschuwen voor de effecten ervan op de prijzen. "Hebben we dat wel genoeg voor de bril?", vraagt hij zich af. Het lijkt er niet op dat een meerderheid voor komend jaar al iets aan het minimumloon zal wijzigen.

Het debat ging veelal over de koopkracht, maar er ontspon zich ook een opmerkelijke discussie tussen PVV-leider Wilders en Forum-voorman Baudet.

Waren de afgelopen jaren de pijlen bij de Beschouwingen vaak op Rutte als premier gericht, nu was dat nauwelijks het geval. Partijen stelden Rutte maar weinig vragen, hij zou in zijn beantwoordingstermijn donderdag dan ook wel eens snel klaar kunnen zijn.

De verwachting is dat er lange pauzes - schorsingen - zullen zijn zodat partijen nog de tijd hebben om te kijken of er meerderheden gevonden kunnen worden voor hun op donderdag voorgestelde plannen. Bij de stemmingen, aan het eind van de Beschouwingen, zal pas duidelijk worden of dit echt is gelukt.

Wilt u het hele debat nakijken? Lees dan nog hier het liveblog van de eerste dag.

Tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen ging het vandaag veel over vervoer. Sommige politici willen niet dat benzine en diesel duurder worden door hogere accijns, anderen mikken erop de prijzen voor het openbaar vervoer niet verder te laten oplopen. Wie is gebaat bij welke verandering? En welke gevolgen hebben aanpassingen in de benzine- en ov-prijzen voor het klimaat?

Het lijkt erop dat een meerderheid van de Tweede Kamer de accijnsverhoging voor benzine en diesel wil terugdraaien. Eerder werden die accijnzen verlaagd in verband met de hoge brandstofprijzen, maar vanaf 1 januari gaan ze weer omhoog.

Dat stuit op weerstand in de Tweede Kamer. Volgens SP-leider Lilian Marijnissen is een accijnsverhoging onverstandig, want 2,50 euro per liter benzine is volgens haar niet te doen voor Nederlanders die al krap bij kas zitten.

Maar bij die redenering plaatsen deskundigen kanttekeningen: als politici iets willen doen voor mensen die krap bij kas zitten, kunnen ze beter aan andere knoppen draaien dan aan de brandstofaccijns. Want, zegt ING-econoom Marten van Garderen, inkomenspolitiek bedrijf je niet via de auto. "Het is zonde van het geld."

Het niet verhogen van de brandstofaccijns kost naar schatting namelijk 1,2 miljard euro. Maar dat geld komt volgens Van Garderen juist terecht bij de mensen met hogere inkomens. Hij heeft uitgerekend dat rijke Nederlanders drie keer meer voordeel hebben van een lagere accijns dan lage inkomens. Zij rijden en tanken meer.

VVD-fractievoorzitter Sophie Hermans sprak vandaag tijdens het debat over een "ongelofelijk forse" prijsstijging, "terwijl een heel grote groep mensen in Nederland elke dag afhankelijk is van de auto." BBB-leider Caroline van der Plas vreest dat hogere brandstofprijzen andere nadelige effecten hebben. "Ondernemers die nu met hun mkb-busje op de weg rijden en straks nog hogere lasten hebben, zullen die moeten doorrekenen in de prijzen van hun producten, waardoor de burger per saldo weer het haasje is."

Maar als het doel is om mensen die krap bij kas zitten meer financiële ruimte te geven, dan is het volgens Van Garderen nuttiger om bijvoorbeeld naar de inkomstenbelasting te kijken. Daarmee kan gericht worden gezorgd dat wie minder verdient wat meer overhoudt, in plaats van dat een groot bedrag uit de staatskas bij automobilisten met een hoger inkomen terechtkomt.

Een ander argument om te sleutelen aan de brandstofaccijnzen is duurzaamheid. Volgens Erik Verhoef, hoogleraar ruimtelijke economie aan de VU, is het aannemelijk dat meer mensen de trein pakken als benzine duurder wordt. "Of automobilisten zouden een lagere snelheid kunnen kiezen, of ze nemen sneller een zuinigere auto."

CDA-leider Henri Bontenbal heeft "sympathie" voor het plan om de accijnzen laag te houden. Toch verwees hij tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen ook naar de hierboven geciteerde onderzoeker van ING, die zegt dat vooral hoge inkomens profiteren. "Daarnaast zit er in het voorstel weinig voor het regionale ov", zegt Bontenbal.

Dat brengt ons bij het treinkaartje. De NS mag de tarieven komend jaar 3,5 procent verhogen bovenop de naar schatting 5 procent inflatiecorrectie. Dat is tegen het zere been van GroenLinks en ChristenUnie, die een voorstel indienden om de extra tariefverhoging van 3,5 procent te schrappen.

Volgens ING-econoom Marten van Garderen is het profijt van lagere ov-prijzen gelijker verdeeld tussen hoge en lage inkomens. "Want zowel mensen met lage als hoge inkomens gebruiken het ov." Maar nog steeds is het beter om inkomensbeleid via de belastingen te regelen als het doel is om de groep met lagere inkomens te helpen, stelt hij.

Daar sluit hoogleraar Verhoef zich bij aan. "Want als je treinen voor iedereen subsidieert, kan ook een rijke hoogleraar vervoerseconomie goedkoper reizen", verwijst hij naar zichzelf. "En dat is helemaal niet nodig."

Daarbij gaat het nu steeds over gemiddelden. Wie niet in de buurt van een goede ov-verbinding woont, heeft weinig aan lagere tarieven. Wie geen auto heeft, profiteert niet van een lagere accijns.

Of lagere ov-tarieven ook voor het klimaat gunstig uitpakken, is de vraag. Het Kennisinstituut voor Mobiliteitsbeleid berekende dat een prijsverlaging van 40% van de ov-tarieven weliswaar tot meer gebruikers van het openbaar vervoer leidt, maar niet tot veel minder automobilisten. De afname van CO2-uitstoot blijft daarom beperkt.

Terug naar de brandstofaccijnzen: door de aanstaande verhoging lijken benzine en diesel tot 21 cent per liter duurder te worden. VVD, PVV, Forum voor Democratie, BBB, SP, Denk, JA21, Groep Van Haga en het Kamerlid Den Haan willen die prijsverhoging schrappen. Of dat ook daadwerkelijk gebeurt, zal pas later duidelijk zijn. Op dit moment is het Tweede Kamerdebat over de begroting voor 2024 nog bezig.

Het kabinet zet 100 miljoen euro apart om te voorkomen dat bedrijven van "strategisch belang" via investeringen of overnames in handen komen van ongewenste eigenaren. Het plan is gisteren, op Prinsjesdag, gepubliceerd door het ministerie van Economische Zaken.

Bij 'ongewenste eigenaren' wordt er vrij snel gekeken naar China en ook Rusland. Met name China is druk bezig een technologische grootmacht te worden, iets wat met argusogen wordt gevolgd door het Westen. In een Kamerbrief van minister Adriaansens wordt het geld omschreven als "laatste redmiddel" bij risico's voor de nationale veiligheid als wetgeving of een investering van andere partijen geen soelaas bieden.

Het is een aanvulling op een nieuwe wet, waarmee kan worden ingegrepen als overnames de nationale veiligheid raken. "Maar als de wet niet toereikend genoeg is, kun je ook tijdelijk een bedrijfsbelang nemen", legt een woordvoerder uit.

Economische Zaken heeft afgelopen jaren al een paar keer ingegrepen. Bijvoorbeeld in 2020, toen het een lening van 20 miljoen euro gaf aan Smart Photonics. Dat is een bedrijf dat chips maakt die werken op basis van licht in aanvulling op elektriciteit, waardoor de chips sneller en zuiniger wordem. Er stond toen een Chinees bedrijf klaar om te investeren, maar dat zag het ministerie niet zitten.

Het Twentse Lionix is een ander voorbeeld. De meerderheidsaandeelhouder, die Zuid-Koreaans is, wilde aandelen verkopen. Een Chinese klant van Lionix had interesse, maar Economische Zaken greep in en kocht de aandelen.

In die twee gevallen moest het ministerie "heel veel schakelen" met het ministerie van Financiën om op korte termijn geld te krijgen voor een investering. "Nu hebben we het zo geregeld dat we voor de komende twee jaar wel middelen hebben om in te grijpen." Volgens de woordvoerder zijn er nu niet meer zorgen over potentiële overnames, maar is het bewustzijn van de risico's toegenomen. "We willen binnen Europa onze afhankelijkheid van landen buiten de EU verminderen."

Het fonds is, net als de nieuwe wet, 'landenneutraal'. Maar de voorbeelden van Smart Photonics en Lionix illustreren dat er een behoorlijke kans is dat via dit fonds overnames of investeringen door Chinese bedrijven tegengehouden zullen worden.

Het geld is niet alleen bedoeld voor techbedrijven, maar ook voor andere bedrijven die van strategische belang zijn. Naast technologie gaat het bijvoorbeeld om "essentiële leveranciers" van Defensie en van de inlichtingendiensten. De praktijk zal moeten uitwijzen waar het geld daadwerkelijk naartoe gaat.

Economische Zaken zal van investeringen het parlement op de hoogte stellen. Het geld - 50 miljoen euro dit jaar en 50 miljoen volgend jaar - wordt niet direct via het ministerie verstrekt. Het wordt gestald bij Invest-NL, een investeringsvehikel van de Nederlandse overheid.

Vanuit de industrie wordt wisselend gereageerd. Belangenorganisatie van de technologische industrie FME benadrukt dat "terughoudendheid en precisie" van groot belang zijn. "Dit moet geen vorm van verkapt protectionisme worden."

Werkgeversorganisatie VNO-NCW noemt het fonds een goede zaak. "Stel dat er in Nederland een bedrijf is met bepaalde technologieën die niet zo wenselijk zijn om naar het buitenland te gaan vanwege economische veiligheid, dan moet Nederland er wel voor kunnen zorgen dat een onderneming kan doorgroeien."

Photon Delta, brancheorganisatie van de fotonica-industrie, noemt het een "belangrijke eerste stap", maar benadrukt ook dat het geld niet voldoende zal zijn. "De waarde van de bedrijven die interesse trekken van ongewenste partijen ligt zeer waarschijnlijk een stuk hoger."

De woordvoerder van Economische Zaken spreekt van een "reëel" budget. "Je doet dit vaak samen, met bijvoorbeeld Invest-NL en institutionele beleggers. We zullen niet snel de enige financier zijn."

In de Algemene Politieke Beschouwingen in de Tweede Kamer gaat het veel over de vraag of er nog wat extra's moet worden gedaan voor bepaalde groepen. Mede daardoor heeft het debat over de begroting voor volgend jaar vaak het karakter van een verkiezingsdebat.

Fractievoorzitter Hermans van de grootste partij, de VVD, staat achter de plannen van het kabinet om maatregelen te nemen om de armoede te bestrijden. Maar volgens haar wordt vaak vergeten dat een grote groep van "de gewone werkende Nederlanders met middeninkomens" het ook moeilijk heeft. Daarom zou volgend jaar die groep eenmalig tegemoet moeten worden gekomen.

Ze denkt daarbij aan het niet laten doorgaan van de accijnsverhoging op benzine en diesel (daar is waarschijnlijk een meerderheid voor in de Kamer) en aan het verlagen van de energiebelasting. Ook zou er nog iets moeten gebeuren aan de kinderbijslag "om gezinnen die het zwaar hebben te kunnen helpen". Ze wil dat betalen met "geld dat er nog ligt en dat nu nog niet is besteed", bijvoorbeeld uit het Groeifonds voor economische groei op langere termijn. Hermans beloofde dat ze later in het debat preciezer zal terugkomen op de dekking.

De VVD vindt dat er later nog meer kan gebeuren, maar dat dat meer iets is voor de lange termijn, na de verkiezingen als er een nieuw kabinet is.

Hermans kreeg op dat laatste kritiek. GroenLinks-leider Klaver (die ook sprak namens de PvdA) verweet de VVD "pleisters te plakken". Hij vindt dat er nu al meer moet worden gedaan voor de lagere inkomens. Hij wil dat volgend jaar het minimumloon wordt verhoogd. Onder meer SP en ChristenUnie zijn daar ook voor.

Veel partijen hebben in hun verkiezingsprogramma voorstellen gedaan voor een hoger minimumloon, maar Hermans zei dat dat voor de begroting van volgend jaar niet "de eerste keus is die ze maakt". CDA-lijsttrekker Bontenbal noemde verhoging van het minimumloon sympathiek, maar hij vindt het risicovol om dat te snel te doen: "Economen waarschuwen voor allerlei effecten, waarvan ik me afvraag of we ze genoeg voor de bril hebben. Sommigen zeggen dat je moet uitkijken voor een loon-prijsspiraal."

Voor D66 is verhogen van het minimumloon volgend jaar bespreekbaar. Fractievoorzitter Paternotte zei wel dat hij nog eens wil kijken naar de manier waarop dat dan moet worden betaald.

In het debat waren er ook verschillende pleidooien om het regionaal openbaar vervoer te verbeteren, onder anderen van Bontenbal.

In het debat deed PVV-voorman Wilders een felle aanval op het nu demissionaire kabinet. Volgens hem is met de val van het kabinet "een eind gekomen aan de jarenlange afbraak van Nederland". Hij voegde eraan toe dat de verkiezingen gaan over de vraag "of we ons belastinggeld gaan besteden aan onze eigen mensen of niet". Hij wil een asielstop. Volgens hem wordt nu "iedereen en zijn moeder hier binnengelaten."

Wilders kreeg van verschillende kanten kritiek op zijn verkiezingsprogramma, waarvan hij zelf eerder zei dat hij de toon wat anders heeft gemaakt omdat hij graag wil meeregeren. Volgens D66-fractievoorzitter Paternotte is het programma van Wilders niet milder, maar juist extremer geworden. Hij en Denk-leider Van Baarle vroegen Hermans of de VVD met dit programma samenwerking in een coalitie met de PVV nog steeds mogelijk acht. VVD-lijsttrekker Yesilgöz sloot samenwerking met Wilders eerder niet uit.

Hermans zei daarover dat ze de komende weken wil bekijken wat de breekpunten en discussiepunten van Wilders zijn. Ze wil eerst afwachten of tijdens de campagne van de PVV "de scherpe kantjes" eraf gaan.

Het demissionair kabinet wil nieuwe regels invoeren om dividendstrippen, een vorm van belastingontwijking, tegen te gaan. Beleggers moeten voortaan zelf aantonen dat zij recht hebben op teruggave van dividendbelasting. Experts verwachten dat de nieuwe regels geen einde zullen maken aan de fraude.

De fraude heeft de Belastingdienst in de loop der jaren naar schatting 26 miljard euro gekost. Onlangs werd in Nederland een eerste verdachte opgepakt. Het OM doet ook onderzoek naar de betrokkenheid van ABN Amro.

Voor het dividendstrippen worden ingewikkelde constructies gebruikt. Zo gaat dat in zijn werk:

Met de huidige regels kan dividendstrippen niet goed worden aangepakt. De Belastingdienst moet bewijzen dat iemand die dividenden ontvangt eigenlijk geen recht heeft op vermindering of teruggaaf van dividendbelasting. Omdat er vaak buitenlandse partijen betrokken zijn en transacties op de beurs plaatsvinden, is dat in de praktijk lastig.

In het nieuwe voorstel wordt de bewijslast dus omgedraaid: als je aanspraak wilt maken op een belastingvermindering moet je zelf aantonen dat je daadwerkelijk gerechtigd bent tot de opbrengst van die aandelen. Dit wordt de "uiteindelijk gerechtigde" genoemd.

Hoe vaak dividendstrippen in Nederland voorkomt is moeilijk te zeggen. In een brief aan de Tweede Kamer schreef staatssecretaris Van Rij van Financiën vorig jaar dat het kabinet signalen heeft ontvangen dat pensioenfondsen nog steeds betrokken zijn bij deze vorm van belastingontduiking.

Een belangrijk signaal daarvoor is dat de handel in aandelen rond de dividenddatum, waarop bedrijven dividend uitkeren aan hun aandeelhouders, in Nederland nog altijd hoog is. Terwijl die pieken duidelijk zijn afgenomen in landen die de wet al eerder hebben aangescherpt, zoals Duitsland.

Hieronder zie je het verschil tussen de totale waarde van uitgeleende aandelen in Nederland en Duitsland. In Duitsland werden eerder maatregelen ingevoerd en namen de pieken af, terwijl die pieken in Nederland bleven bestaan:

Jan van de Streek, hoogleraar belastingrecht aan de Universiteit Leiden, uit zijn twijfels over de effectiviteit van de voorgestelde maatregelen. Hoewel hij de omkering van de bewijslast als een stap vooruit ziet, vreest hij dat het slechts "dweilen met de kraan open" zal zijn.

Van de Streek wijst erop dat de term "uiteindelijk gerechtigde" vaag is en ruimte biedt voor ontwijkende constructies. Bovendien twijfelt hij of de Belastingdienst voldoende capaciteit heeft om de door bedrijven ingenomen bewijsposities te onderzoeken, aangezien er niet wordt voorzien in extra capaciteit voor de vele boekenonderzoeken die het voorstel met zich meebrengt.

Van de Streek vraagt zich af waarom Nederland niet het voorbeeld Duitsland volgt. Daar heb je alleen recht op teruggave van de dividendbelasting als je de aandelen ten minste 45 dagen in bezit hebt.

Ook Judith de Boer, strafrechtadvocaat met kennis van dividendstrippen, is kritisch. Zij zegt dat de regels het iets makkelijker maken om gevallen van dividendstrippen op te sporen en achteraf te bewijzen, maar dat de kern van het probleem hier niet mee wordt aangepakt.

De Boer zegt dat de maatregelen niet leiden tot een wijziging van de heffingsgrondslag voor de dividendbelasting. "In plaats van dat de kern van het probleem wordt aangepakt, wordt vooral gekeken naar de bestrijding achteraf en worden de administratieve lasten opgevoerd. Een doekje voor het bloeden, in mijn optiek."

Vorige week zijn er ook Europese regels om misbruik en fraude rondom dividendbelasting tegen te gaan aangekondigd. Die hebben ook als doel om de procedures voor het verminderen van onterecht betaalde dividendbelasting te stroomlijnen.

De dag na Prinsjesdag staan in Den Haag de Algemene Politieke Beschouwingen op het programma: het jaarlijkse debat over de Miljoenennota en de plannen voor komend jaar. Vandaag gaan de Kamerleden met elkaar in debat, morgen komt demissionair premier Rutte aan het woord.

De afgelopen twaalf jaar was Rutte als premier het mikpunt van de oppositie bij de Algemene Beschouwingen. Nu hij zijn vertrek heeft aangekondigd, heeft het niet zo veel zin meer om de pijlen op hem te richten.

Bovendien liggen er verkiezingen in het verschiet. Alom wordt verwacht dat het debat van vandaag het karakter zal hebben van een verkiezingsdebat. Nieuwe lijsttrekkers als Henri Bontenbal (CDA), Mirjam Bikker (ChristenUnie) en Chris Stoffer (SGP) zullen zich willen profileren om bekender te worden bij de kiezer.

De pijlen zullen nu vooral worden gericht op de partijen die het goed doen in de peilingen, zoals de BBB van Caroline van der Plas en Pieter Omtzigt met zijn NSC. Inhoudelijk zal het debat vooral over de koopkracht en het bestrijden van armoede gaan. Het kabinet stelde gisteren twee miljard euro ter beschikking om burgers met een minimuminkomen te ondersteunen. De huurtoeslag gaat omhoog, net als het kindgebonden budget.

Volgens het kabinet wordt daarmee voorkomen dat het aantal mensen dat in armoede leeft volgend jaar verder toeneemt. De maatregelen kunnen op steun rekenen in de Tweede Kamer, maar veel partijen willen meer.

Zij springen op de bres voor de middeninkomens. Ook politieagenten, onderwijzers en zorgmedewerkers kunnen maar met moeite de eindjes aan elkaar knopen. Ze vallen vaak net buiten de boot voor toeslagen, terwijl ook zij met stijgende kosten worden geconfronteerd.

Maandag werd al duidelijk dat een Kamermeerderheid de aanstaande verhoging van de accijnzen op benzine en diesel wil schrappen. Veel mensen zouden een forse rekening gepresenteerd krijgen als de prijzen aan de pomp met zo'n twintig cent per liter zouden stijgen.

Om die verhoging terug te draaien moet 1,2 miljard euro gevonden worden. Waar, daar is niet iedereen het over eens. Als het aan de VVD ligt, komt het geld uit het Nationaal Groeifonds. Dat is bedoeld voor innovatieve projecten die voor economische groei moeten zorgen, maar een deel van het geld ligt nog op de plank.

Niet iedereen vindt het sleutelen aan de benzineprijzen een goed idee, zeker nu veel mensen zich juist boos maken over de miljarden aan fossiele subsidies. Partijen als D66 en de combinatie GroenLinks-PvdA zien liever dat mensen meer overhouden van hun salaris en zo hun koopkracht zien stijgen.

Grote vraag blijft hoe alle plannen betaald moeten worden. De afgelopen jaren kon het kabinet veel problemen aanpakken door er meer geld voor vrij te maken. Maar door de stijgende rente is geld lenen niet meer gratis.

Het was hét thema van Prinsjesdag 2023: bestaanszekerheid. Het kabinet trekt 2 miljard euro uit om te voorkomen dat de armoede toeneemt. Een stap in de goede richting, zegt het Centraal Planbureau, maar het is wel fors minder dan wat deskundigen adviseren.

Demissionair minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid Karien van Gennip (CDA) licht in Nieuwsuur toe waarom er niet meer in zit. "Dat is aan een volgend kabinet".

"Voor lang niet iedereen zijn een fatsoenlijk huis, een goede gezondheid en een veilige thuissituatie vanzelfsprekend", sprak de koning in de troonrede. Eind vorige maand werd al bekend dat het kabinet met een investering van 2 miljard euro wil voorkomen dat het aantal mensen in armoede toeneemt. Met dit geld gaat het kindgebonden budget omhoog, stijgt de huurtoeslag en komt er een verhoging op de arbeidskorting.

Het Centraal Planbureau (CPB) becijferde vorige maand dat het aantal Nederlanders in armoede zou stijgen naar één miljoen als er geen maatregelen zouden komen. Met het bedrag van 2 miljard blijft het aantal mensen in armoede stabiel, reageert het CPB vandaag en gaat de laagste inkomensgroep er in koopkracht op vooruit.

Minister Van Gennip zegt dat ze met een dubbel gevoel naar de maatregel kijkt. Ze had gehoopt dat er meer mogelijk was. "Aan de ene kant hebben we hiermee een groot pakket neergelegd. Maar we hebben er anderhalf jaar gezeten als kabinet en er staan hele grote vraagstukken op de agenda die je graag wil aanpakken."

Veel van die grote vraagstukken worden doorgeschoven naar een volgend kabinet, maar alle regeringspartijen bestempelden het bestrijden van armoede als essentieel. Met deze miljardeninvestering als resultaat.

Toch is die 2 miljard veel minder dan wat experts eerder adviseerden. De Commissie Sociaal Minimum, bestaande uit elf deskundigen op het gebied van sociaaleconomische, juridische en fiscale vraagstukken, becijferde in juni dat er zes tot zeven miljard euro extra per jaar nodig is om mensen die op het sociaal minimum leven bestaanszekerheid te geven.

Minister van Gennip ziet het desondanks niet als een gemiste kans dat er "slechts" 2 miljard is vrijgemaakt: "Ik vind 2 miljard een heel groot pakket. Als we niks hadden gedaan, was het aantal mensen in armoede met bijna 200.000 mensen gestegen. Dat wil je niet in een fatsoenlijk land als Nederland."

De Commissie Social Minimum adviseerde in het rapport onder andere een verhoging van het minimumloon en de bijstand. Van Gennip, die deze commissie zelf aanstelde, zegt dat het aan een volgend kabinet is om te reageren op dit advies. "Ik zou willen dat het aan ons was. Dit gaat om een stelselherziening waar je een aantal jaar voor nodig hebt."

Vorig jaar kwam het kabinet met een historisch steunpakket van ruim 17 miljard euro ter reparatie van de koopkracht. In dit pakket zat ook een minimumloonstijging van 10 procent. "Dat was nooit eerder gebeurd", zegt Van Gennip. "Op die manier hebben we al structurele maatregelen genomen, maar als je echt iets structureels wilt doen, moet je de discussie aangaan over de complexe toeslagen en last op arbeid. Dat is aan een missionair kabinet."

Koning Willem-Alexander, koningin Máxima en prinses Beatrix gaan er volgend jaar in salaris weer fors op vooruit. Uit de Prinsjesdagstukken blijkt dat ze er in totaal ongeveer 600.000 euro bij krijgen, aan salaris en onkostenvergoeding.

Volgens de Rijksvoorlichtingsdienst volgen ze daarmee de loonontwikkeling in de cao voor de Rijksoverheid. De lonen stijgen omdat die gecompenseerd worden voor de inflatie.

Het jaarinkomen van de koning stijgt daardoor met zo'n 55.000 euro naar bijna 1,1 miljoen euro. Zijn vrouw Máxima gaat er 20.000 euro op vooruit en verdient volgend jaar 431.000 euro. Ook prinses Amalia heeft recht op een loonsverhoging, maar zij stort haar toelage vrijwillig terug in de schatkist totdat ze afgestudeerd is.

In de Grondwet staat dat de koning, zijn opvolger, de afgetreden vorst en hun echtgenoten geen loon- of inkomstenbelasting betalen. Ze mogen dus hun hele toelage houden.

De totale kosten voor het Koninklijk Huis komen volgend jaar uit op ruim 55 miljoen euro, een stijging van 11 procent. Nog nooit stegen de kosten zo hard sinds Willem-Alexander in 2013 op de troon kwam. Ook de afgelopen jaren gingen de kosten steeds omhoog, maar met een lager percentage.

De stijging van nu zit vooral in de zogeheten functionele kosten van de koning, die komend jaar met 4,5 miljoen euro stijgen. Het budget van de dienst van het koninklijk huis wordt "in verband met de sterk gestegen kosten van ICT en informatiebeveiliging" structureel met 2,5 miljoen euro verhoogd.

Onder de zogenoemde begroting van de Koning vallen behalve de salarissen en vergoedingen voor de Oranjes ook zaken als het onderhoud van paleizen en de Koninklijke Stallen. Daaraan zijn ongeveer 245 voltijdsbanen verbonden, vijftien minder dan in voorgaande jaren.

Van het debuut van prinses Alexia tot waaiende hoedjes, gejuich én boegeroep. Bekijk hier hoe Prinsjesdag verliep:

Bij het demissionaire kabinet ontbreekt een structurele visie over hoe er begroot moet worden om in de toekomst uitdagingen aan te kunnen. Dat zegt de Raad van State in het advies Miljoenennota 2024.

Die uitdagingen voor de komende jaren zijn volgens de Raad groot; het demissionaire kabinet zou het "komende jaar al moeten benutten" om in kaart te brengen welke lastige keuzes op het gebied van inkomenspolitiek en klimaat gemaakt moeten worden.

Zo komt het kabinet nu met een aanpak om de armoede te bestrijden, maar mist er volgens staatsraad Richard van Zwol een analyse voor de lange termijn: "Gaan we nu 25 jaar lang armoedestijging bestrijden met korte koopkrachtmaatregelen?"

Het kabinet moet zich volgens hem gaan verdiepen in de vraag hoe het kan dat gewone mensen geen gewone boterham kunnen verdienen.

En zijn collega-staatsraad Frank de Grave: "Als je met een koopkrachtpakket voor de armsten moet komen en er zijn zorgen over de middeninkomens dan mag je meer samenhang verwachten tussen belastingplan en begrotingsregels". Hij vindt het nu te "hap-snapperig" overkomen en hij mist vooral een "samenhangend verhaal".

Op het gebied van klimaat ontbreekt het volgens de Raad van State aan inzicht in "klimaatgerelateerde lastenmaatregelen". Niet duidelijk is hoeveel de klimaatproblemen de komende jaren gaan kosten, maar te onduidelijk is in elk geval waar het geld vandaan komt om problemen aan te pakken.

Klimaatverandering is volgens de Raad voor de komende jaren één van de grootste maatschappelijke opgaven. De overheidsfinanciën zullen er structureel door veranderen.

Daarom moeten de kosten ook een meer structurele plek in de analyses voor de houdbaarheid van de begrotingen krijgen, aldus de Raad.

Het kabinet heeft fondsen voor klimaatmaatregelen aangekondigd, terwijl de wetten hiervoor nog niet door beide Kamers zijn aangenomen. Daarmee blijft te onduidelijk wat de invloed is op de houdbaarheid van de overheidsfinanciën.

Voor 2023 en 2024 komt Nederland met het begrotingstekort niet in de gevarenzone, maar vanaf 2025 voldoet het niet meer aan de Europese regels. Ook het economisch groeipercentage kan zomaar tegenvallen.

Mocht dat zo zijn, dan moet een nieuw kabinet alsnog met hervormingen komen. Die hervormingen leveren nooit van de ene op de andere dag wat op. De Raad van State denkt dat het daarom verstandiger is nu alvast in te zetten op structurelere keuzes.

Het kabinet is demissionair, dus qua beleid was het een lichte Prinsjesdag. Maar dat betekent natuurlijk niet dat er geen plannen zijn gemaakt. We zetten de belangrijkste op een rij.

Het was al een tijdje bekend, maar nu staat het zwart op wit: het kabinet trekt 2 miljard euro uit om te voorkomen dat de armoede toeneemt. 1,1 miljard euro is bestemd voor de verhoging van het kindgebonden budget, een bijdrage in de kosten voor kinderen die mensen met lagere inkomens boven op de kinderbijslag krijgen. Het bedrag wordt 750 euro voor het eerste kind en 883 euro voor het tweede kind.

700 miljoen euro is voor de verhoging van de huurtoeslag met maximaal 416 euro per jaar. 200 miljoen euro gaat naar de verhoging van de arbeidskorting. Die korting op de inkomstenbelasting voor werkenden gaat met 115 euro omhoog.

Voor asiel en migratie, het onderwerp waarover het kabinet-Rutte IV is gevallen, trekt het kabinet 4 miljard euro uit. Met dat geld wil het ministerie van Veiligheid en Justitie meer grip krijgen op de instroom van asielzoekers, de uitstroom versnellen en de doorstroom verbeteren.

Het kabinet werkt toe naar een vast aantal opvangplekken voor asielzoekers. De vaste capaciteit wordt geleidelijk uitgebreid naar 41.000 plekken. Het sluiten en afschalen van azc's in de afgelopen jaren is een van de oorzaken van de opvangcrisis. Met meer vaste plekken hoopt het kabinet schommelingen beter te kunnen opvangen.

Verder maakt het ministerie 3,2 miljard euro vrij voor de opvang van vluchtelingen uit Oekraïne. Het kabinet verwacht dat voor Oekraïense vluchtelingen nog een tijd soepele opvangregels zullen gelden in de Europese Unie. Om daarop voorbereid te zijn wordt dit bedrag gereserveerd.

Minister Kaag over de koopkrachtmaatregelen voor de lagere inkomens:

De maatregelen worden voor een deel betaald met financiële meevallers, maar ook door de hoogste inkomens eerder in het hoogste tarief voor de inkomensbelasting te laten vallen (49,5 procent). Dat levert 1,5 miljard euro op.

De eigenaren van campers gaan meer motorrijtuigenbelasting betalen. Nu betalen zij nog een kwart van het normale tarief, dat wordt straks de helft. Voor kampeerwagens geldt dat lagere tarief, omdat ze doorgaans alleen voor vakanties en weekendjes weg worden gebruikt.

Verder gaan de verkeersboetes met 10 procent omhoog. Een kleine 6 procent daarvan is indexatie, ruim 4 procent is extra.

Rokers en drinkers gaan ook meer betalen. Tabak zou al meer worden belast, maar wordt nu nog duurder. In 2024 gaat een pakje sigaretten (20 stuks) naar verwachting 10,70 euro kosten. Voor een pakje shag van 50 gram moet ruim 24 euro worden betaald.

De accijns op alcohol gaat met zo'n 16 procent omhoog, wat de bier- of wijndrinker 1 of 2 cent extra per glas kost.

Wat betreft de zorg stijgen de premies voor de zorgverzekering volgend jaar met zo'n 12 euro per maand, voorziet het kabinet. Dat is de richtlijn, maar uiteindelijk gaan verzekeraars zelf over hun prijzen.

Het kabinet gaat ervan uit dat de gemiddelde jaarpremie voor de basisverzekering in 2024 uitkomt op 150 euro per maand. Op jaarbasis is dat bijna 1800 euro, tegenover ongeveer 1650 euro nu.

Verder schrapt het kabinet een bezuiniging van 225 miljoen euro op de ouderenzorg. Het gaat om twee maatregelen. Ten eerste een plan om zorgaanbieders en zorgkantoren meerjarige afspraken te laten maken. Ook wordt de verplichte norm van twee verzorgenden op acht bewoners in verpleeghuizen toch niet losgelaten.

In totaal reserveert het kabinet ruim 103 miljard euro voor de zorg, de grootste uitgavenpost op de begroting.

Leerlingen met problemen thuis worden volgend jaar extra ondersteund. Het ministerie van Onderwijs geeft een kleine 52 miljoen euro uit, zodat scholen 'brugfunctionarissen' aan kunnen nemen die de kinderen en hun gezinnen kunnen helpen.

Het kabinet gaat nog een jaar door met gratis schoolmaaltijden voor kwetsbare kinderen. Dat kost 166 miljoen euro. De maaltijden zijn bedoeld voor scholen waar zeker 30 procent van de leerlingen uit een gezin komt met een laag inkomen.

Het kabinet geeft komend jaar 50 miljoen euro extra uit om woningbouwprojecten die niet van de grond komen, vlot te trekken. In deze geldpot voor de bouw van betaalbare nieuwbouwwoningen zat al 250 miljoen euro, maar dat is verhoogd naar 300 miljoen. Het gaat om projecten die bijvoorbeeld door stijgende bouwkosten en stijgende rente dreigen vast te lopen.

Verder is geld dat was gereserveerd voor het programma om de woningbouw aan te jagen, een jaar naar voren gehaald. Het gaat om 300 miljoen euro die al in 2024 kan worden besteed.

Jonge boeren die willen investeren in een duurzame toekomst moeten daarvoor de ruimte krijgen, vindt het kabinet. Voor jonge boeren die een bedrijf willen overnemen komt 100 miljoen euro beschikbaar. Het kabinet wil dat in 2030 15 procent van de totale landbouwgrond in Nederland biologisch is.

Een andere impuls aan "verduurzamingsdoelen" is een bedrag van 50 miljoen euro "voor het vergroten van de afzetmarkt voor biologische producten". Dat geld is er wel pas voor de jaren 2025-2029. Komend jaar is er al 15 miljoen euro beschikbaar voor agrarisch ondernemers om hen te helpen bij het vergroten van de biodiversiteit, bijvoorbeeld door het plaatsen van bomen, heggen en plassen.

Defensie haalt volgend jaar de NAVO-norm niet. Uit de begroting blijkt dat Nederland blijft steken op 1,95 procent van het bruto binnenlands product, terwijl de norm van het bondgenootschap is dat een lidstaat daarvan 2 procent aan defensie uitgeeft.

Defensie haalt de norm wel als de militaire steun aan Oekraïne erbij wordt geteld: dan komt het cijfer uit op 2,06 procent. Maar volgens de NAVO-methodiek mag alleen steun aan NAVO-bondgenoten worden meegerekend. Oekraïne is geen lid van de alliantie. Het land krijgt dit jaar van Defensie voor 1,2 miljard euro aan militaire steun.

Defensie heeft volgend jaar 21,4 miljard euro uit te geven. Er komt onder meer een nieuw bevoorradingsschip en nieuwe munitie. Ook wordt het contract getekend voor een extra transportvliegtuig.

Er gaat volgend jaar bijna 55,9 miljoen euro naar het koningshuis, ruim 11 procent meer dan dit jaar. De functionele kosten van de koning stijgen komend jaar met 4,5 miljoen euro. Het bedrag van in totaal 36,7 miljoen euro kan de koning gebruiken voor kosten die "te relateren zijn aan de uitoefening van het koningschap".

Koning Willem-Alexander, koningin Máxima, prinses Amalia en prinses Beatrix hebben volgend jaar in totaal ongeveer 600.000 euro meer te besteden dan dit jaar. De koning krijgt er ongeveer 400.000 euro bij.

De uitkering voor prinses Amalia gaat met een ton omhoog: dit jaar recht zou ze recht hebben op 1,73 miljoen euro, volgend jaar is dat 1,83 miljoen euro. Maar rond haar achttiende verjaardag heeft de kroonprinses aangegeven haar inkomen terug te storten tot het einde van haar studie. Ook van haar onkostenvergoeding ziet ze af, zolang zij geen hoge kosten maakt in haar functie.

Van het debuut van prinses Alexia tot waaiende hoedjes, gejuich én boegeroep. Bekijk hier hoe Prinsjesdag verliep:

De Tweede Kamer wil de komende twee dagen, in het debat over de Prinsjesdagplannen, proberen om meer voor elkaar te krijgen voor mensen met een laag of middeninkomen die hun rekeningen nauwelijks kunnen betalen. Zowel coalitiepartijen als de oppositie vinden dat het demissionaire kabinet te weinig daadkracht toont om de koopkracht te verbeteren.

PVV-leider Wilders zegt dat er wel iets over bestaanszekerheid wordt gezegd. "Maar het gevoel van urgentie wat veel mensen thuis hebben, namelijk we trekken het al jarenlang niet meer, vond ik wel een beetje mager." Volgens hem wordt er vele malen meer uitgegeven aan stikstof en aan asiel en migratie dan aan de "koopkracht van de eigen mensen".

Ook zijn collega Klaver, die in de Kamer de komende dagen spreekt namens GroenLinks en PvdA, vindt dat het kabinet niet voldoende doet. "Ze zijn demissionair en ze doen echt het hoognodige, maar de armoede stijgt gewoon het komend jaar." Volgens Klaver moet het minimumloon omhoog en moeten de prijsstijgingen in het openbaar vervoer stoppen. Hij is er niet voor om de verhoging van de benzineaccijns te schrappen, zoals een Kamermeerderheid wil.

BBB-leider Van der Plas vindt de 2 miljard euro die het kabinet uittrekt om te voorkomen dat de armoede toeneemt "een mooi begin", maar ook zij zegt dat er nog veel meer nodig is: "We moeten ervoor zorgen dat mensen met middeninkomens gewoon genoeg geld overhouden in hun portemonnee aan het einde van de maand."

Andere Kamerleden van de oppositie laten zich in soortgelijke bewoordingen uit. Ouwehand van de Partij voor de Dieren vindt dat het kabinet "lapmiddelen" gebruikt om "de ergste randjes" er vanaf te vijlen, maar geen "fundamentele keuzes" maakt voor mensen die "nauwelijks rond kunnen komen" van een normaal inkomen. Volgens haar is ook een demissionair kabinet in een rechtsstaat verplicht om te zorgen voor zijn burgers.

Kamerlid Omtzigt vindt het maar vreemd dat het kabinet een begroting heeft ingediend, maar dat de coalitiepartijen inmiddels al met allerlei tegenvoorstellen komen. Hij vraagt zich af: "Met welke begroting hebben wij hier te maken? Dus het wordt interessant de komende dagen."

Volt-leider Dassen beschouwt het als positief dat "de armoede deels wordt aangepakt", maar dat gebeurt volgens hem "niet grondig genoeg". Hij wil de komende twee dagen, tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen, onder meer bereiken dat 600.000 mensen met problematische schulden een 'pardon' krijgen, zodat zij "hun leven weer op de rit kunnen krijgen".

Ook de nieuwe Denk-lijsttrekker Van Baarle constateert dat 2 miljard voor armoedebestrijding "veel te weinig" is. "Ik zie dat de armoede volgend jaar gewoon in stand blijft. Er leven meer dan 800.000 mensen in armoede en dat blijft gewoon zo. Het kabinet bestrijdt dat niet, maar houdt dat gewoon in stand. Dat is een schande voor een rijk land als Nederland."

Marijnissen van de SP vindt dat "de armoede niet wezenlijk wordt aangepakt", terwijl "er zoveel geld wordt verdiend in Nederland". Ook zij vindt het "een grof schandaal" dat het demissionaire kabinet er niet in slaagt om de armoede te verminderen. Zij wil de komende dagen concrete voorstellen doen als een verhoging van het minimumloon, het schrappen van de btw op levensmiddelen en het openbaar vervoer en de afschaffing van het eigen risico in de zorg.

Partijleider Eerdmans van JA21 vindt het goed dat het kabinet 2 miljard uittrekt voor "de onderkant", maar hij wil dat er ook iets wordt gedaan voor mensen die 1 of 2 keer modaal verdienen: "Wij zijn niet zozeer bezig met bestaanszekerheid, maar vinden welvaartszekerheid een belangrijk begrip."

Wat Stoffer van de SGP betreft gaat het morgen en donderdag in de Kamer vooral over de mensen met middeninkomens "tussen de 40.000 en 70.000 euro". "Die hebben het moeilijk en gaan het nog moeilijker krijgen."

Ook de coalitiepartijen maken zich zorgen over de mensen die een baan hebben. Volgens VVD-fractievoorzitter Hermans hebben veel mensen "het beklemmende gevoel" dat ze hun rekeningen en dagelijkse boodschappen niet meer kunnen betalen. Zij wil daarom onder meer inzetten op het tegenhouden van accijnsverhoging op benzine en diesel op 1 januari. Dat helpt volgens haar een "ongelooflijke grote groep mensen" die afhankelijk is van de auto.

Volgens D66-fractieleider Paternotte zijn de kabinetsplannen van vandaag "te bescheiden". Hij vindt dat "een beetje balen", want wat hem betreft zijn nu "actie en daadkracht" nodig, bijvoorbeeld om ervoor te zorgen dat de koopkracht van middeninkomens wordt verbeterd. "We weten dat die onder druk staat." Hij wil onder meer dat de fossiele subsidies worden aangepakt, "waardoor de grootverbruikers iets meer energiebelasting gaan betalen en gewone huishoudens wat minder."

CDA-leider Bontenbal wil zich in eerste instantie vooral richten op "het steunen van gezinnen, want daar is de pijn het grootste". Hij wil onder meer de energierekening verlagen en constructief kijken naar de plannen van andere partijen. "Het spannende is vooral: lukt het om al die plannen bij elkaar in een totaalpakket te krijgen? Maar goed, dat gaan we de komende dagen zien. "

Ook Bikker van de ChristenUnie ziet dat mensen zich zorgen maken. "Als je volle bak werkt en je kunt de rekeningen niet betalen, dan doen we iets niet goed." Zij wil naast een verhoging van het minimumloon ook betaalbaar en bereikbaar openbaar vervoer.

Forum voor Democratie-voorman Baudet typeert de plannen van het kabinet vooral als cadeautjes voor iedereen. "En wie moeten dat gaan betalen? Uiteindelijk wij met zijn allen, de belastingbetaler is de dupe."

Zijn collega Van Haga vindt de voorstellen van het kabinet "diep socialistisch". Volgens hem komt de begroting vooral neer op "herverdelen en geld afpakken van mensen die hard werken". En Bij1-leider Simons benadrukt dat ze vooral blij is met de woorden van de koning "vrij vroeg in de Troonrede" dat verwerking van het slavernijverleden ook na dit herdenkingsjaar hoog op de agenda blijft staan.

Dankzij de kabinetsmaatregelen tegen armoede gaat de laagste inkomensgroep er volgend jaar toch nog in koopkracht op vooruit. Dat verwacht het Centraal Planbureau in de macro-economische verkenning voor Prinsjesdag. In augustus verwachtte het CPB nog dat de koopkracht van de laagste inkomens zonder nieuw beleid zou dalen en de armoede zou toenemen.

Om die lagere inkomensgroepen te steunen, verhoogt het kabinet onder meer de huurtoeslag en het kindgebonden budget. De koopkracht van de hogere inkomens gaat er vergeleken met de raming in augustus juist wat minder op vooruit, want de steun voor lagere inkomens wordt deels betaald door hogere inkomens wat meer belasting te laten betalen.

Door de maatregelen verwacht het CPB dat de koopkrachtstijging voor het gemiddelde huishouden net ietsje lager uitkomt dan in augustus geraamd: een plus van 1,8 procent in plaats van 1,9 procent.

Bekijk hier de koopkrachtverwachting voor verschillende inkomensgroepen. En swipe om die van nog meer soorten huishoudens te zien.

De energietoeslag van 1300 euro voor mensen met een lager inkomen verdwijnt volgend jaar. En daardoor dreigde de koopkracht van deze groep achteruit te gaan.

Maar het kabinet repareert dat nu dus met andere inkomensmaatregelen. Een van de belangrijkste daarvan is de huurtoeslag die omhoog gaat. De maximale huurtoeslag is volgend jaar 416 euro hoger dan dit jaar. En het kindgebonden budget wordt verhoogd: voor het eerste kind stijgt het maximale bedrag met 750 euro per jaar en voor het tweede kind met 883 euro.

Daardoor wordt een dreigende stijging van de armoede onder kinderen voorkomen. Het CPB verwacht nu een daling van het percentage kinderen in armoede van 6,2 procent dit jaar naar 5,1 procent volgend jaar. Zonder maatregelen zou dat 7 procent zijn.

De maatregelen worden deels betaald doordat het kabinet de tweede belastingschijf eerder laat ingaan. Vanaf een bruto inkomen van 75.625 euro ga je 49,5% belasting betalen. Dat zou oorspronkelijk pas bij 80.263 euro zijn.

Al met al gaan de meeste groepen er in koopkracht op vooruit. Toch zijn er volgens berekeningen van het ministerie van Sociale Zaken ook mensen van wie de koopkracht juist licht daalt volgend jaar. De koopkracht van alleenstaanden met alleen AOW daalt bijvoorbeeld met 0,3 procent.

En die van een alleenstaande op het sociaal minimum zonder kinderen daalt met 0,4 procent. Want zonder kinderen profiteer je natuurlijk niet van het hogere kindgebonden budget.

Budgetinstituut Nibud is bezorgd over het verdwijnen van de energietoeslag en noemt dat een aderlating voor de laagste inkomens. Volgens eigen berekeningen van het Nibud gaat een alleenstaande in de bijstand er 4,3 procent op achteruit, wat neerkomt op 72 euro per maand.

"Een alleenstaande in de bijstand kon dit jaar met alle tijdelijke maatregelen en zonder tegenslagen rondkomen", zegt directeur Arjan Vliegenthart. "Maar als je volgend jaar 72 euro minder kunt besteden, kom je elke maand tekort."

Het Nibud heeft voor ruim 100 voorbeeldgezinnen berekend hoeveel euro zij erbij of juist minder krijgen. Ook in deze verwachting gaan de meeste groepen erop vooruit.

Het CPB heeft ook geraamd hoe het verder met de economie gaat. De eerste helft van dit jaar kromp de economie, maar het CPB verwacht dat er over 2023 als geheel toch groei is en volgend jaar ook.

Door de koopkrachtmaatregelen blijft de armoede stabiel, eerder dreigde die nog toe te nemen in 2024. De werkloosheid stijgt volgend jaar wel licht, maar is in historisch perspectief nog altijd erg laag.

Het demissionaire kabinet trekt twee miljard euro uit om de koopkracht van "kwetsbare huishoudens" te verbeteren. Dat blijkt uit de Miljoenennota, de financiële plannen voor volgend jaar, die minister Kaag van Financiën heeft aangeboden aan de Tweede Kamer.

Het kabinet vindt dat het ondanks de demissionaire status een verantwoordelijkheid heeft om te streven naar een goed bestaan voor iedereen. "Voor veel mensen in Nederland was de afgelopen periode niet eenvoudig. De hoge inflatie en energieprijzen maakten dat ze maar moeilijk rond konden komen", zei Kaag in de Tweede Kamer.

Zoals de afgelopen tijd al was uitgelekt, gaat het grootste deel van het geld voor armoedebestrijding naar een verhoging van het kindgebonden budget (voor het eerste kind met maximaal 750 euro per jaar en voor de volgende kinderen met andere bedragen). Verder stijgt de huurtoeslag met maximaal 416 euro per jaar en gaat de arbeidskorting in de inkomstenbelasting met 115 euro omhoog.

Het Tijdelijk Noodfonds Energie wordt deze winter weer opengesteld. Tot en met maart kunnen mensen die hun energierekening niet kunnen betalen er een beroep op doen.

Door alle maatregelen moet het percentage Nederlanders dat in armoede leeft ongeveer gelijk blijven (4,8 procent) en niet stijgen naar 5,7 procent (bijna 1 miljoen), zoals het Centraal Planbureau vorige maand nog verwachtte. In de Kamer noemde Kaag een stijging onaanvaardbaar. Het aantal kinderen dat in armoede opgroeit, daalt.

De koopkracht stijgt volgend jaar met gemiddeld 1,8 procent; het begrotingstekort loopt op tot 2,9 procent (net onder de Europese norm) en de staatsschuld daalt naar 47,3 procent.

De maatregelen worden voor een deel betaald door financiële meevallers, maar ook onder meer door het verhogen van de belastingen op alcohol en tabak en door de hoogste inkomens eerder in het hoogste tarief voor de inkomensbelasting te laten vallen (49,5 procent).

Twee bezuinigingen in de ouderenzorg (van totaal 225 miljoen euro) gaan niet door: een plan om te besparen door zorgaanbieders en zorgkantoren meerjarige afspraken te laten maken wordt geschrapt en de verplichte norm van twee verzorgenden op acht bewoners in verpleeghuizen blijft in stand, versoepeling van die norm gaat niet door.

Het kabinet verwacht dat de premie voor de basisverzekering tegen zorgkosten volgend jaar ongeveer 12 euro per maand omhoog gaat. De zorgpremie wordt daarmee gemiddeld 149 euro. De verzekeraars stellen de uiteindelijke premies later dit jaar vast.

Kaag benadrukte in de Kamer dat de economie dit jaar en volgend jaar waarschijnlijk nog steeds groeit en dat het kabinet de rekeningen niet wil doorschuiven naar volgende generaties.

Maar ze waarschuwde dat er grote opgaven zijn: "Het gaat niet alleen over een schatkist die op orde moet blijven; het gaat om onderwijs en gezondheidszorg, die in toenemende mate onder druk staan door de krappe arbeidsmarkt en de aanhoudende vergrijzing; het gaat om de energietransitie die niet kan wachten nu klimaatverandering op de deur bonkt." Kaag voegde eraan toe dat de fossiele subsidies moeten worden afgebouwd: "Niets doen kost uiteindelijk veel meer dan een ambitieus klimaatbeleid."

Het kabinet verwacht dat de premie voor de basisverzekering tegen zorgkosten volgend jaar ongeveer 12 euro per maand omhoog gaat. De zorgpremie wordt daarmee gemiddeld 149 euro. De verzekeraars stellen de uiteindelijke premies later dit jaar vast.

De Tweede Kamer debatteert morgen en overmorgen over de begroting. Er zijn al diverse plannen om de begroting aan te passen. Er komt onder meer een voorstel om de verhoging van de accijns op benzine te schrappen.

Wie van buiten naar Nederland kijkt, ziet een aantrekkelijk land, maar er zijn wel degelijk grote uitdagingen. Dat zei koning Willem-Alexander in de Troonrede die hij voorlas in de Koninklijke Schouwburg in Den Haag.

Willem-Alexander sprak over "een permante opdracht" om te blijven werken aan kansengelijkheid, bestaanszekerheid en perspectief. "Voor lang niet iedereen zijn een fatsoenlijk huis, een goede gezondheid en een veilige thuissituatie vanzelfsprekend." Vorig jaar waren bestaanszekerheid en armoede ook belangrijke thema's in de Troonrede.

De koning zei dat niet iedereen zich gehoord en gezien voelt. "Er is nog altijd discriminatie en racistische uitsluiting in de samenleving." En daarom is het belangrijk dat de herdenking van het slavernijverleden "hoog op de agenda" blijft staan.

Het "maatschappelijk weefsel dat de samenleving bij elkaar houdt" verdient bescherming, zei koning Willem-Alexander ook aan het begin van zijn rede. "Verbinding ontstaat waar mensen bij elkaar komen. Dat is niet vanzelfsprekend, maar vraagt blijvende aandacht en inzet van ons allemaal."

Het onderhoud van de democratie is volgens de koning niet alleen een taak van de overheid, maar een opdracht voor iedereen. "Democratie is veel meer dan je stem uitbrengen. Het is een houding. Het is de bereidheid te luisteren, begrip op te brengen voor andere standpunten en een zorgvuldige afweging van belangen te maken."

In de Troonrede benoemde de koning meermaals het belang van gelijke kansen en bestaanszekerheid:

Armoedebeleid, MH17, steun aan Oekraïne en de Groningse hersteloperatie zijn de grootste prioriteiten van het huidige demissionaire kabinet. "Het zijn vraagstukken die om daadkracht vragen."

In zijn inleiding ging de koning in op tien jaar koningschap. "Tien jaar waarop ik dankbaar terugkijk." Als belangrijke gebeurtenissen en momenten noemde de koning vlucht MH17, de slavernijexcuses, de coronaperiode en de oorlog in Oekraïne. "Ze staan in uw en mijn geheugen gegrift."

"Daarnaast waren er honderden hartverwarmende bezoeken en duizenden inspirerende ontmoetingen", zei de koning. "Die hebben een onvergetelijke indruk op mij gemaakt."

Over de oorlog in Oekraïne was de koning, namens de regering, uitgesproken. Willem-Alexander sprak over "het brute geweld van Rusland tegen het Oekraïense volk" en een "illegale aanvalsoorlog tegen een soeverein buurland".

Volgens de koning is er een strijd gaande om "fundamentele democratische en rechtsstatelijke waarden" die ook raakt aan de veiligheid en toekomst van Nederland.

De olieprijs loopt snel op en dat heeft voor veel mensen en economieën wereldwijd gevolgen. Vanochtend kostte een vat ruwe olie voor het eerst in bijna een jaar tijd meer dan 95 dollar. Ook bij de tankstations stijgen de prijzen.

Vrijwel het hele jaar schommelde de olieprijs tussen de 75 en 85 dollar, maar de laatste weken loopt de prijs op. Er is veel vraag naar olie. Volgens het Internationale Energieagentschap was er nog nooit zoveel olie nodig als in 2023.

Het gaat om bijna 102 miljoen vaten per dag. Die hogere vraag komt onder meer doordat de Chinese economie aan het herstellen is van de coronacrisis. Die groei is weliswaar minder dan verwacht, maar leidt al met al wel tot meer vraag naar olie. Ook wordt er meer gevlogen. Daardoor hebben luchtvaartmaatschappijen meer brandstof nodig.

Aan de andere kant hebben grote olieproducerende landen juist gezegd voorlopig op de rem te trappen. Zeker tot het eind van het jaar willen Saoedi-Arabië en Rusland hun productiebeperkingen in stand houden.

Volgens Saoedi-Arabië is die beperking nodig omdat er veel onzekerheid is over de wereldeconomie en daarmee over de vraag naar olie de komende maanden. Daarbij wijst het land op de kwakkelende Europese economie en het risico dat de stijgende rentes in de VS en de EU leiden tot neergang van de economie.

De hogere olieprijs leidt tot nieuwe zorgen over de inflatie. Als olie duurder wordt, leidt dat tot hogere prijzen van allerlei spullen. Bijvoorbeeld omdat transport duurder wordt.

Dat is al terug te zien bij de benzinestations. De adviesprijs voor een liter benzine is volgens United Consumers 2,30 euro. Eind juli was benzine nog 10 cent goedkoper. De adviesprijs wordt lang niet overal gehanteerd. Bij tankstations die niet langs de snelweg liggen, is tanken doorgaans goedkoper.

De accijnzen bepalen voor het grootste deel de prijs van brandstoffen. Een meerderheid van de Tweede Kamer wil een geplande verhoging van de accijnzen per 1 januari met 21 cent tegenhouden, zo bleek gisteren.

Tenzij er na de verkiezingen weer een nieuw formatierecord wordt neergezet, is het vandaag de laatste Prinsjesdag met Mark Rutte als minister-president. Vanwege de demissionaire status van zijn vierde kabinet ontbreken dit jaar echter de echt grote plannen.

Een afgetreden kabinet neemt geen ingrijpende besluiten meer, is namelijk het gebruik. Dus geldt: geen nieuw beleid maken en alleen lopende zaken afhandelen. Dat is niet helemaal gelukt, want er wordt wel 2 miljard euro uitgetrokken voor koopkrachtmaatregelen voor mensen met een laag of middeninkomen.

"Een demissionair kabinet past terughoudendheid, maar tegelijkertijd wacht de toekomst niet", verantwoordt minister Sigrid Kaag van Financiën de nieuwe maatregelen in het gelekte voorwoord van de Miljoenennota.

Deze zomer waarschuwde het Centraal Planbureau dat het aantal Nederlanders in armoede oploopt naar 1 miljoen, als er niets gedaan zou worden aan de koopkracht. Dat scenario is het overgrote deel van de Tweede Kamer een gruwel en dus voelt het kabinet, ook al is het in demissionaire staat, de ruimte om in te grijpen.

Kaag sprak eerder over een begroting "met oog voor de mensen die het moeilijk hebben". Concreet betekent dat 1,1 miljard euro voor de verhoging van het kindgebonden budget, een bijdrage in de kosten voor kinderen die mensen met lagere inkomens boven op de kinderbijslag krijgen.

700 miljoen euro trekt het kabinet uit voor de verhoging van de huurtoeslag en 200 miljoen gaat naar de verhoging van de arbeidskorting met 115 euro.

Overigens neemt het aantal mensen in armoede volgend jaar niet af met de maatregelen. Met 4,8 procent van de Nederlanders (825.000 mensen) blijft het percentage gelijk aan dit jaar.

Waar het kabinet in aanloop naar de vorige Prinsjesdag met grote haast het energieplafond in elkaar timmerde, ontbreken in de begroting voor 2024 algemene maatregelen voor de gas- en elektrarekening.

Na 31 december is het gedaan met het energieplafond en ook de energietoeslag voor mensen met een inkomen rond het sociaal minimum komt zeer waarschijnlijk niet terug. Een noodfonds voor mensen die moeite hebben met de energiekosten blijft wel.

Een verwante koopkrachtkwestie is de aankomende stijging van de brandstofprijzen. Door de inflatie en het aflopen van de accijnskorting dreigt een liter benzine aan de pomp per 1 januari in een klap 21 cent duurder te worden.

Het kabinet doet daar in de begroting niets aan, maar duidelijk is al wel dat de Tweede Kamer een forse prijsstijging wil voorkomen. Morgen komt het onderwerp, op initiatief van de VVD, aan bod in het debat over de Miljoenennota.

En hoe de kabinetsplannen ter waarde van 2 miljard euro betaald worden? Dat is wel bekend (en natuurlijk ook uitgelekt). Zo komen hoge inkomens sneller dan voorzien in het hoogste inkomstenbelastingstarief. En dus gaan ze meer belasting betalen. Verder gaan de accijnzen op alcohol en tabak omhoog.

Met de maatregelen (maar vooral vanwege de ontwikkeling van de cao-lonen) stijgt de koopkracht van een doorsnee huishouden volgens het kabinet volgend jaar met 1,8 procent. Al moet daar altijd een disclaimer bij: er zijn ook groepen die erop achteruitgaan.

Zaken die niet met koopkracht voor lagere en middeninkomens te maken hebben, komen naar verwachting deze Prinsjesdag niet uitgebreid aan bod. Stikstof, klimaat, immigratie en andere grote thema's worden aan een nieuw kabinet gelaten, en dus aan een andere premier.