Demissionair minister Kaag van Financiën waarschuwt de Tweede Kamer dat Nederland veel Europees steungeld kan mislopen als bepaalde plannen worden stilgelegd totdat er een nieuw kabinet is. In een brief aan de Kamer schrijft ze dat het in het uiterste geval om meer dan 5 miljard euro kan gaan.

Het gaat om geld uit het Herstel- en Veerkrachtplan van de EU. Met gezamenlijke leningen willen de lidstaten investeren in de economie en verduurzaming om zo sterker uit de coronacrisis te komen.

Landen kunnen verzoeken indienen, maar moeten wel aantonen dat er iets gebeurt voordat ze het geld daadwerkelijk krijgen. Nederland zet in op verduurzaming en digitalisering,

Over twee weken bepaalt de Tweede Kamer welke onderwerpen 'controversieel' worden verklaard totdat er een nieuw kabinet zit. Kaag roept de Kamerleden op om bij hun keuze ook rekening te houden met de regels uit Brussel.

Korting

Als de afgesproken mijlpalen niet worden gehaald, kan Nederland worden gekort, schrijft ze. Dat kan al gauw 500 miljoen euro schelen. Het kan zelfs zo zijn dat het hele Nederlandse pakket niet meer aan de Europese eisen voldoet en dan staat het totale bedrag van 5,4 miljard euro op losse schroeven.

De Europese Commissie kan zo'n korting eventueel verzachten. Maar Kaag verwacht dat in dat geval niet, juist omdat Nederland er bij de totstandkoming van het Herstel- en Veerkrachtplan op heeft gehamerd dat lidstaten zich aan de voorwaarden moeten houden.

Omdat de steungelden al zijn verwerkt in de begroting, zou een korting onmiddellijk een gat in de begroting slaan. Welke onderwerpen controversieel worden verklaard is volgens Kaag "vanzelfsprekend te allen tijde aan uw Kamer", maar ze vindt het wel "noodzakelijk om de mogelijke consequenties uit te leggen".

Het kabinet is van plan om 2 miljard euro uit te trekken voor het verbeteren van de koopkracht van mensen met een laag of middeninkomen. Ingewijden bevestigen een bericht daarover van RTL Nieuws. Het geld wordt vooral ingezet om voor die inkomensgroepen de huur- en zorgtoeslag en het kindgebonden budget te verhogen.

De Miljoenennota, die op Prinsjesdag wordt aangeboden, laat voor de meeste mensen een verbetering van hun koopkracht zien, denkt het kabinet. Veel nieuw beleid zal er niet in staan, omdat het kabinet demissionair is.

Eerder deze maand becijferde het Centraal Planbureau (CPB) dat het aantal Nederlanders onder de armoedegrens zou stijgen naar één miljoen, als er niets gedaan zou worden aan de koopkracht. Demissionair premier Rutte zei toen meteen al dat het kabinet dat scenario wil voorkomen.

De begroting is nog niet sluitend. Voor het grootste deel van de maatregelen is dekking gevonden, maar volgens bronnen is er nog een gat van ongeveer 300 miljoen euro. Vanavond wil het kabinet een knoop doorhakken over de vraag hoe dat gat gedicht gaat worden. Het kan zijn dat alle ministeries iets moeten inleveren of dat de lasten voor bedrijven of mensen met een hoger inkomen omhoog gaan.

Benzine en sigaretten

Een van de dingen die op tafel ligt, is een extra verhoging van de accijns op sigaretten. Afhankelijk van de variant waarvoor wordt gekozen, kan dat zo'n 90 miljoen euro opleveren. Met de verhogingen waartoe het kabinet eerder al heeft besloten, zou een pakje van 20 sigaretten dan ruim tien euro gaan kosten.

Verder ligt er nog het probleem van de brandstofprijzen. Door de inflatie en het aflopen van de accijnskorting dreigt benzine volgend jaar 21 cent duurder te worden. Volgens ingewijden wil het kabinet daar wel iets aan doen, maar is het bedrag zo groot dat de ministers vinden dat ze daar door hun demissionaire status geen beslissing over kunnen nemen. Het zou gaan om vele honderden miljoenen.

Ze laten het besluit over aan de Tweede Kamer. Als een meerderheid de hoge prijzen aan de pomp wil compenseren, moet daar wel een degelijke dekking voor worden gevonden.

Het boek Een nieuw sociaal contract van politicus Pieter Omtzigt uit 2021 was de afgelopen week het bestverkochte boek van Nederland.

Het manifest, waarin Omtzigt uitlegt hoe hij vindt dat Nederland eruit moet gaan zien, is opnieuw binnengekomen en staat nu op nummer 1 in de Bestseller 60, de lijst die CPNB, de belangenclub voor de boekenbranche, wekelijks publiceert.

"Dat is best uniek te noemen voor een boek dat bijna 2,5 jaar oud is", zegt CPNB-woordvoerder Job Jan Altena. "Vorige keer werd het ook goed verkocht, maar toen bleef het steken op plek nummer twee in de lijst."

Hoe vaak het boek de afgelopen week is verkocht, wordt niet bekend gemaakt, zegt Altena. Wel duidelijk is dat het nieuwe succes een direct gevolg is van Omtzigts aankondiging dat hij met een eigen partij - ook met de naam Nieuw Sociaal Contract - meedoet aan de Tweede Kamerverkiezingen op 22 november.

Voedsel- en kledingbank

Eerder werd duidelijk dat Omtzigt bijna 150.000 euro heeft verdiend met de verkoop van het boek. Hij heeft dat bedrag opgegeven als neveninkomsten bij de Tweede Kamer, waarop hij maximaal werd gekort op de vergoeding die hij krijgt als Kamerlid. Wat hij netto overhield aan de verkoop heeft Omtzigt geschonken aan de Enschedese voedsel- en kledingbank, meldt RTV Oost.

Voorzitter van de Europese Commissie Von der Leyen steunt de kandidatuur van demissionair minister Hoekstra voor de functie van Eurocommissaris van Klimaat. Hoekstra had dinsdag in Brussel een gesprek met de voorzitter.

"Hoekstra toonde enorme motivatie voor de post en grote toewijding aan de Europese Unie", stelt Von der Leyen in een reactie. "Hij heeft ook relevante professionele ervaring voor deze positie."

Na afloop van het gesprek zei Hoekstra al tegen de NOS dat hij "een goed gesprek" met Von der Leyen had, zonder details te geven.

Twijfel

Vooral bij linkse Europese partijen en bij milieuorganisaties leeft twijfel over de voordracht. Zij stellen onder meer dat Hoekstra te weinig weet van het onderwerp klimaat, terwijl er in het jaar dat hij commissaris zou moeten worden veel werk moet worden verzet.

Hoekstra zal - als het Europees Parlement instemt met zijn aanstelling - Europa eind dit jaar vertegenwoordigen op de belangrijke klimaatconferentie COP28 in Dubai. "Zijn bestuurlijke ervaring is vooral van grote waarde bij de diplomatieke gesprekken in de aanloop naar COP28", stelt Von der Leyen. Ook denkt zij dat zijn ervaring van pas komt bij gesprekken over financieringen voor klimaatinitiatieven.

Hoekstra zegt vandaag dat hij "zich heel goed gaat voorbereiden" op de hoorzitting. Hij erkende na het gesprek met Von der Leyen nogmaals het belang van de functie en herhaalde dat hij onder de indruk was van wat Timmermans op deze positie heeft gedaan. "Ik ga mijn stinkende best doen om op dit ongelofelijk belangrijke onderwerp het verschil te maken voor Nederland en Europa, als mij dit gegund wordt."

Als Hoekstra Eurocommissaris van Klimaat wordt, neemt hij slechts een deel van de portefeuille van Timmermans over. Het dossier over de zogenoemde Green Deal wordt overgenomen door de Slowaakse Eurocommissaris Maros Sefcovic. Deze 'deal', die Timmermans hielp ontwerpen, is een soort spoorboekje waarin staat welke maatregelen wanneer worden genomen om in 2050 als eerste continent in de wereld helemaal klimaatneutraal te zijn.

Ook neemt Hoekstra niet de positie van eerste vicevoorzitter van de Europese Commissie over van Timmermans. De christendemocraten, sociaaldemocraten en de liberalen leveren alle drie een vicevoorzitter. Omdat de christendemocraten al een vicevoorzitter hadden in de commissie, mag Hoekstra dat niet worden.

In principe is de aanstelling van Hoekstra tijdelijk. Volgend jaar juni zijn er nieuwe Europese verkiezingen en dan komt er ook weer een nieuwe Europese Commissie.

Het Openbaar Ministerie eist 12 jaar gevangenisstraf tegen de Pakistaan Khalid L wegens een oproep tot moord op PVV-leider Wilders. De Pakistaanse oud-cricketspeler deed in augustus 2018 in een video een oproep om Geert Wilders te doden omdat hij een cartoonwedstrijd wilde organiseren over de profeet Mohammed.

Het OM rekent het L. zwaar aan dat hij niet alleen Wilders wilde laten ombrengen, maar ook de Nederlandse rechtsstaat schade wilde berokkenen. "Met een aanslag op een politicus als Wilders was ook de Nederlandse democratie ondermijnd en was de wereld geschokt", zei de officier van justitie. "L. heeft geprobeerd om anderen ertoe aan te zetten Wilders te vermoorden, een Nederlands volksvertegenwoordiger het zwijgen op te leggen."

Het OM eist 12 jaar gevangenisstraf wegens een oproep tot moord op PVV-leider Wilders:

Khalid L. loofde in 2018 een beloning van 3 miljoen roepi uit (ruim 20.000 euro) voor degene die Wilders zou doden. L. was zelf niet bij de zitting. Vermoedelijk zit hij in Pakistan. Ondanks meerdere pogingen van het OM heeft Pakistan niet gereageerd op een verzoek om rechtshulp. Daardoor is er van de verdachte ook geen adres of verblijfsplaats bekend.

Het is de eerste keer dat het OM iemand in het buitenland vervolgt voor het bedreigen van een Nederlands politicus.

Cartoonwedstrijd

De cartoonwedstrijd die Wilders in 2018 wilde houden leidde tot grote onrust en protesten in islamitische landen, met name in Pakistan. Nederlandse vlaggen en foto's van Wilders werden daarbij verbrand.

Omdat Khalid L. een oud-cricketprofessional is, heeft hij volgens het OM veel invloed in Pakistan en kon hij veel landgenoten bereiken met zijn oproep om Wilders om te brengen. De drie miljoen roepi was volgens L. alles wat hij had. "Had ik nog meer geld, dan had ik dit er ook voor over gehad", zei hij in de video.

De Pakistaan Junaid I. was na de oproep van L. in augustus 2018 vanuit Frankrijk naar Den Haag gereisd om Wilders te vermoorden, maar werd op Den Haag Centraal opgepakt. Hij werd veroordeeld tot 10 jaar cel voor het voorbereiden van een moord met terroristisch oogmerk.

'U krijgt mij niet stil'

Wilders zei vandaag in de rechtbank dat hij zich ondanks doodsbedreigingen blijft inzetten voor het vrije woord. "U krijgt mij niet stil, ik zal doorgaan", zei Wilders, waarmee hij zich richtte op de afwezige verdachte. Wilders hoopt dat de rechtbank met een veroordeling duidelijk zal maken dat hij niet vogelvrij is en dat mensen die dit soort dreigementen uiten daar niet mee weg komen.

In de top van de SP-kandidatenlijst voor de Tweede Kamerverkiezingen staan vooral ervaren politici. Het was al bekend dat Lilian Marijnissen weer lijsttrekker wordt. Na haar komen op de plaatsen 2 tot en met 5 de zittende Kamerleden Sandra Beckerman, Bart van Kent, Jimmy Dijk en Michiel van Nispen. Hoogste nieuwkomer is Sarah Dobbe, nu voorlichter van de Kamerfractie en gemeenteraadslid in Arnhem. Zij staat op de 6de plaats.

7 is Kamerlid Nicole Temmink, 8 Mathijs ten Broeke, medewerker van de Woonbond en voormalig fractievoorzitter in Zutphen, 9 Kamerlid Jasper van Dijk en 10 Bastiaan Meijer, voorzitter van de SP-jongeren en medewerker van de Kamerfractie.

Leijten lijstduwer

Op de lijst staan verder onder meer de namen van Kristie Rongen (plek 29) en Janet Ramesar (40). Zij zijn beiden slachtoffer van de toeslagenenaffaire en voeren actie voor een oplossing. Renske Leijten, die een grote rol heeft gespeeld in het blootleggen van deze affaire en die vorige maand na 17 jaar afscheid nam van de Kamer, staat als lijstduwer op de 50e plaats van de lijst.

Het was al langer bekend dat de zittende SP-Kamerleden Mahir Alkaya en Peter Kwint niet terugkeren. De SP heeft nu 9 zetels in de Tweede Kamer.

De namen worden nu voorgelegd aan de leden van het SP. Op 23 september stelt het congres de lijst definitief vast.

Oud-Tweede Kamervoorzitter Arib probeert via een civiele procedure het onderzoek dat naar haar wordt gedaan te stoppen. Ook wil ze niet dat de uitkomsten van dat onderzoek openbaar worden gemaakt. Dat schrijft de huidige Kamervoorzitter Bergkamp in een brief van het presidium (het bestuur van de Tweede Kamer) als antwoord op vragen van Kamerleden.

Volgens Bergkamp eist Arib dat alle gegevens in het feitenonderzoek over mogelijk grensoverschrijdend gedrag van haar gedurende haar voorzitterschap worden gewist en vernietigd en dat de Tweede Kamer alle schade die ze daardoor heeft geleden vergoedt.

Bergkamp zegt dat het presidium het betreurt dat Arib deze stappen neemt "in plaats van medewerking te verlenen aan het onderzoek". Daarbij zegt Bergkamp wel dat het Arib vrij staat om deze weg te volgen.

Vertraging

Wanneer het onderzoek naar Arib is afgerond, is niet duidelijk. In de brief zegt Bergkamp te begrijpen dat er zorgen zijn over de duur van het onderzoek. Ze erkent dat een "tijdige afronding voor alle betrokkenen wenselijk zou zijn geweest". Volgens haar is het onderzoek wel in de afrondende fase, maar loopt het nu vertraging op door de juridische procedures van Arib.

Arib zat 24 jaar in de Tweede Kamer. Tussen 2016 en 2021 was ze voorzitter. Eind september vorig jaar lekte uit dat het dagelijks bestuur van de Kamer haar onderzocht vanwege klachten over grensoverschrijdend gedrag tijdens haar voorzitterschap.

Het presidium had twee anonieme brieven ontvangen. Daaruit kwam het beeld naar voren dat er onder Arib mogelijk sprake was van "een zeer onveilige werkomgeving" voor ambtenaren. Ze zou misbruik hebben gemaakt van haar positie en mensen hebben gekleineerd.

Procedure in juni gestart

Aribs advocaten, Geert-Jan en Carry Knoops, willen alleen zeggen dat ze het betreuren dat het nieuws naar buiten is gekomen. "We wilden liever dat een rechter zich erover had gebogen." Tegen de Volkskrant zeggen ze dat het klopt dat Arib juridische stappen heeft genomen "om bepaalde personen aansprakelijk te stellen voor het onrechtmatige onderzoek dat tegen haar is gestart". De procedure is half juni al opgestart, zeggen ze.

Volgens de twee gaat het niet alleen om de vraag of de Staat der Nederlanden aansprakelijk is, maar ook of het presidium aansprakelijk gesteld kan worden voor het geven van de opdracht om onderzoek te doen. De advocaten zeggen tegen de krant dat "de feiten rondom deze zaak verdraaid worden in de brief".

Ze zeggen bijvoorbeeld dat Arib de gespreksverslagen van de geïnterviewden niet mag inzien. En ze willen dat alle informatie aan hen wordt verstrekt.

"Je kunt niet even naar een kantoor gaan en daar honderden pagina's inzien en uit je hoofd leren. Je mag geen kopieën maken en je moet je telefoon inleveren. Wij vinden: je moet die documenten kunnen meenemen om zelf wederonderzoek te kunnen laten uitvoeren", zegt het advocatenechtpaar tegen de krant.

Het demissionaire kabinet wil het nog deze week eens worden over een miljardenpakket om de koopkracht van burgers te ondersteunen. In Den Haag wordt volop gepuzzeld hoe dat betaald moet worden, want de tijd van bijna gratis geld lenen is voorbij. En omdat het kabinet demissionair is, is de speelruimte beperkt.

Vanmiddag kwam een aantal betrokken bewindspersonen van de vier coalitiepartijen bijeen, onder leiding van staatssecretaris Marnix van Rij (Financiën). Hij noemt het samenstellen van een evenwichtig pakket "een uitdaging, maar niet uitzonderlijk". Hij heeft er alle vertrouwen in dat het kabinet eruit komt.

Ongeveer een miljoen mensen dreigen in de armoede terecht te komen als het beleid ongewijzigd blijft, becijferde het Centraal Planbureau (CPB) eerder deze maand. Het kabinet wil dat voorkomen.

Toeslagen omhoog?

Er liggen verschillende opties op tafel om burgers meer financiële lucht te geven. Zo melden bronnen dat er wordt gekeken naar het verhogen van het kindgebonden budget, een regeling voor ouders met een krappe beurs. Om ook mensen zonder kinderen te ondersteunen zouden ook de zorg- en huurtoeslag omhoog kunnen.

Daarnaast is er de energietoeslag van 1300 euro die mensen met een laag inkomen hebben gekregen. Het kabinet wil die regeling wel verlengen, al waarschuwen gemeenten dat ze eigenlijk te weinig personeel hebben om dat in goede banen te leiden. Afhankelijk van de keuzes die gemaakt worden, kost het hele pakket ergens tussen de 1,5 en 3 miljard euro.

Door allerlei omstandigheden dreigt benzine volgend jaar ook nog eens 21 eurocent per liter duurder te worden. De accijnsverlaging stopt per 1 januari en de inflatie doet de prijzen stijgen. Als het kabinet die pijn wil verzachten, moeten er enkele miljarden extra gevonden worden. De inflatie compenseren kost zo'n 600 miljoen euro, het verlengen van de accijnsverlaging zo'n 1,2 miljard euro.

Tegenvallers

Daarnaast zal het kabinet ook geld moeten vrijmaken om tegenvallers op te vangen, bij elkaar enkele miljarden euro's. Door de stijgende rente is de overheid veel meer geld kwijt aan leningen. Ook de inkomsten van de energiebelasting vallen tegen en er is ook nog steeds geen oplossing voor de veel te hoog geschatte opbrengst van de spaartaks.

Er zijn ook wel wat kleine meevallers, maar de grote vraag blijft hoe het kabinet alles wil betalen.

Dinsdag praten kabinetsleden verder over de koopkrachtsteun. Het kabinet wil de begroting voor volgend jaar donderdag klaar hebben en naar de drukker sturen. De stukken worden dan over iets meer dan drie weken, op Prinsjesdag, gepresenteerd.

De Tweede Kamerverkiezingen op 22 november zijn voor de meeste mensen nog ver weg. Maar lobbybedrijven, die de politiek proberen te beïnvloeden, hebben het al erg druk. Meteen toen het kabinet viel begonnen de telefoons te rinkelen. Organisaties en bedrijven willen allemaal dat hun speerpunten worden opgenomen in de verschillende verkiezingsprogramma's en uiteindelijk terechtkomen in een coalitieakkoord.

Hoe gaat dat lobbyen in z'n werk?

"Normaal gesproken wordt er veel langer aan een verkiezingsprogramma geschreven", zegt Bert Bakker. Hij zat jarenlang in de Tweede Kamer voor D66 en runt nu een lobbykantoor in Den Haag. "Dit keer heb je nauwelijks tijd om langs te gaan bij de partijen, als je de mensen überhaupt al kent. Want er is nog veel onzeker over wie de kandidaten worden en welke standpunten partijen als de BBB en Nieuw Sociaal Contract gaan innemen."

Die onzekerheid maakt het moeilijk voor organisaties om wensen en ideeën 'op maat' aan te leveren. "Met het standpunt van Natuur en Milieu over stikstof hoef je misschien niet naar de BBB, maar met een andere pragmatische aanpak misschien juist wel. Om effectief te lobbyen moet je echt zoeken naar een formulering die bij een partij past. Niet met hagel schieten en een algemeen stuk naar alle partijen sturen."

Honderden suggesties

Bakker kent uit zijn tijd bij D66 ook de andere kant. "Bij het schrijven van het verkiezingsprogramma word je bestookt door honderden organisaties die brieven schrijven en mailtjes sturen. Het meeste leg je aan de kant, je hebt helemaal geen tijd om dat allemaal te bestuderen."

Toch is het de moeite waard, zegt ook Jeroen Postma. Hij schreef twee jaar geleden mee aan het programma van GroenLinks. "Het kan blinde vlekken bij de programmacommissie wegnemen. Zo hebben wij in ons verkiezingsprogramma van 2021 geschreven over de rol van vrijwilligers in de samenleving. Dat was niet gebeurd zonder het gesprek met iemand van de koepel van vrijwilligerscentrales."

Hoe uitgebreid het verkiezingsprogramma uiteindelijk wordt, verschilt per partij, maar het is zeker een belangrijk startpunt voor de campagne, zegt Postma. "Ons programma is enkele tienduizenden keren gedownload. En het is ook een belangrijk kennisdocument voor de partij, waar je alle standpunten kunt vinden. Ook als input voor teksten op de website, sociale media en het voorbereiden van debatten."

De gevestigde partijen kunnen natuurlijk hun vorige programma's erbij pakken en actualiseren. Volgens Bakker is het daarom kansrijker om in te zetten op nieuwe thema's. "Je hebt eerder succes als je nu iets aanlevert over het omgaan met Artificial Intelligence dan een uitgekauwd onderwerp als de hypotheekrenteaftrek."

Burgerlobby

De lobbybedrijven zijn ook druk omdat steeds meer organisaties om advies vragen. "Je ziet dat bijvoorbeeld bij de boeren", zegt Arco Timmermans, bijzonder hoogleraar Public Affairs. "Waar het eerst vooral LTO was die invloed zocht in Den Haag, zie je nu ook Farmers Defence Force en het Nederlands Agrarisch Jongeren Kontakt. En dat zie je ook in het onderwijs, de medische wereld."

Volgens Timmermans zetten maatschappelijke organisaties sinds de coronatijd meer in op een goede lobby. "Je zag dat de medisch specialisten in die tijd alles redelijk snel geregeld kregen, maar de verpleegkundigen bijvoorbeeld niet. Dus naast de commerciële inzet van bedrijven wordt investeren in het maatschappelijk belang steeds prominenter."

Ook de burgerlobby groeit, zoals via campagnebureau DeGoedeZaak. "Wij laten ons leiden door burgerinitiatieven", zegt eigenaar Jurjen van den Bergh. "Om een voorbeeld te geven: we waren bezig met een oproep om het openbaar vervoer toegankelijker te maken voor mensen met een beperking. Dat hebben we verbreed door ook naar de betaalbaarheid te kijken. Nu zijn we een campagne gestart voor gratis ov. Daar zoeken we dan partijen als Rover en FNV bij."

Nederland lobbyland

Of het nu via burgers, bedrijven of maatschappelijke organisaties komt: lobby wordt vaak met argusogen bekeken. "In Nederland is de politieke cultuur zo informeel dat onzuiverheid op de loer ligt", zegt Van den Bergh. "De gokwet heeft laten zien dat netwerkcorruptie op de loer ligt. Daarom denk ik dat het goed is om open te zijn over het lobbywerk. Eerlijk lobbyen is niet vies, het is een manier om belangrijke thema's op de agenda te krijgen."

Toch moeten al die organisaties niet te veel waarde hechten aan de verkiezingsprogramma's, waarschuwt bijzonder hoogleraar Timmermans. "Een zinnetje in zo'n programma is mooi, maar het is maar de vraag wat daar van overblijft bij de formatie. Je moet dus echt investeren in blijvende en langlopende contacten. Het is een spel van de lange adem."

Demissionair minister Van der Wal waarschuwt de provincies nog eens dat ze veel te veel geld hebben gevraagd voor het natuurvriendelijker maken van de landbouw. Het kabinet heeft eerder (eenmalig) zo'n 24 miljard euro uitgetrokken voor een 'stikstoffonds'. Daarmee wil het onder meer het uitkopen en verduurzamen van boerenbedrijven regelen.

De Tweede Kamer heeft al ingestemd met het fonds, maar het ziet er niet naar uit dat ook de Eerste Kamer dat zal doen. Of het fonds er echt komt, is zeer onzeker, ook doordat het kabinet sinds begin vorige maand demissionair is.

'Je zult eerder terug moeten met het bedrag'

In juni werd al duidelijk dat de provincies ongeveer het dubbele bedrag hadden gevraagd van wat het kabinet gereserveerd had en inmiddels zijn de wensen van de provincies opgelopen tot 58,5 miljard. Volgens het ministerie van Landbouw heeft Gelderland het hoogste bedrag gevraagd, namelijk 10 miljard euro. Daarna volgen Zuid-Holland met 9 en Noord-Brabant met 8 miljard. De laagste claim komt van Flevoland: 1 miljard euro.

Van der Wal noemt het in De Telegraaf verstandig om met een fondsstructuur te werken. "Als het bedrag van 24,3 miljard gaat veranderen, zal het niet naar boven worden bijgesteld gezien onze financiële positie. Je zult eerder terug moeten."

De demissionaire minister benadrukt ook dat de transitie van de agrarische sector en de stikstofproblemen niet in één kabinetsperiode kunnen worden opgelost. "Maar het bedrag staat daar los van. Dat is arbitrair."

'Dat Brussel het overneemt, is een reëel risico'

Van der Wal wil een deel van haar stikstofplannen doorzetten, ook al is ze demissionair. Ze is bang dat anders "Brussel het overneemt". Volgens haar is dat een reëel risico: "Wij zetten nu in op een warme transitie, maar als Brussel het overneemt, zal het er wel anders aan toegaan." Volgens haar woordvoerder kan de EU op enig moment dwangsommen gaan opleggen als de provincies niet voldoen aan de natuurdoelstellingen.

De minister wijst in De Telegraaf verder op de economische schade voor Nederland: "Wij kunnen nu al geen uitbreidingen voor het stroomnet vergunnen, simpelweg omdat er geen stikstofruimte is. Dat geldt ook voor het uitbreiden van infrastructuur en diverse woningbouwprojecten."

Zes prominente JA21-leden stappen uit de partij vanwege onvrede over medeoprichter Annabel Nanninga. Zij maakte onlangs bekend dat zij toch Tweede Kamerlid wil worden. Dat is tegen het zere been van de zes, onder wie Europarlementariërs Rob Roos en Rob Rooken.

In een brief schrijven zij dat ze "met grote teleurstelling" kennis hebben genomen van een radio-interview waarin Nanninga haar nieuwe ambitie kenbaar maakte. Zij liet zich in dat interview volgens hen ook denigrerend uit over kritische partijleden.

Nanninga is fractievoorzitter van JA21 in de Eerste Kamer en in de gemeenteraad van Amsterdam. De vertrekkers wijzen erop dat de Algemene Ledenvergadering zich onlangs heeft uitgesproken tegen "het verzamelen van politieke baantjes via dubbelfuncties" en dat zij zich voor een voldongen feit geplaatst voelen.

Roos voegt daar op X - het voormalige Twitter - aan toe "dat je niet de Haagse bestuurscultuur kan bekritiseren, als je eigen partij dezelfde gebreken vertoont".

Behalve de twee Europarlementariërs staan de namen van vier oud-Statenleden onder de brief. De zes concluderen dat de interne democratisering en professionalisering van de partij is mislukt.

Al langer onrustig

Het bestuur zegt in een verklaring dat al eens aan de partijprominenten is gevraagd of zij de partij willen verlaten en het "helaas onmogelijk bleek" om gezamenlijk de centrumrechtse koers uit te dragen. "Deze politici hebben hier nu zelf gehoor aan gegeven."

Eerder kondigden de Tweede Kamerleden Nicki Pouw-Verweij en Derk Jan Eppink aan na de verkiezingen niet door te willen als Kamerlid voor JA21. Zij vormden samen met lijsttrekker Joost Eerdmans een driemansfractie.

Het is al langer onrustig binnen JA21. In maart schreven leden van de partij in een brief aan het bestuur dat zij zich zorgen maakten over het democratische gehalte binnen de partij. Die brief was ook ondertekend door de twee vertrekkende Tweede Kamerleden.

Met nog ruim twaalf weken tot de Tweede Kamerverkiezingen te gaan, wijst een peiling van I&O Research op een politieke aardverschuiving. Als mensen nu gevraagd wordt op wie ze zouden stemmen, zou Pieter Omtzigt volgens het onderzoeksbureau met zijn nieuwe partij Nieuw Sociaal Contract op 31 zetels kunnen uitkomen en daarmee in één klap de grootste worden.

De huidige (demissionaire) regeringspartijen leveren in de peiling allemaal in, waarbij het CDA op een historisch laag zetelaantal van 3 wordt gepeild - de partij heeft nu 15 Kamerzetels. D66 zou van de 24 zetels in de Tweede Kamer nu naar 7 zakken. De VVD, al jaren de grootste in de Kamer, wordt op 22 zetels gepeild, tegenover de huidige 34 zetels. Bij de ChristenUnie is het verlies het kleinst: van 5 naar 4.

De BBB, bij de afgelopen Statenverkiezingen nog de grote winnaar, zou volgens het onderzoek van I&O research op 13 zetels komen, flink minder dan de 21 zetels bij de vorige peiling op 17 juli. De nieuwe samenwerking GroenLinks-PvdA, onder leiding van Frans Timmermans, zou uitkomen op 28 zetels. Dat zijn er 11 meer dan de partijen nu samen in de Kamer hebben.

Als je het de mensen vandaag vraagt, zou de nieuwe partij van Omtzigt dus in één klap de grootste kunnen worden. Maar de verkiezingen zijn pas over drie maanden.

Partijen komen de periode met hun verkiezingsprogramma's en debatten waarin de lijsttrekkers de degens kruisen zijn er nog niet geweest. Kortom: kiezers kunnen nog van mening veranderen.

Begin september komt er naast de peiling van I&O Research ook een peiling van Ipsos/EenVandaag. Daarna is ook het gewogen gemiddelde in De Peilingwijzer beschikbaar.

Bestuurscultuur

Duidelijk is wel dat het pleidooi van Omtzigt voor een nieuwe bestuurscultuur en een betrouwbare overheid op dit moment veel kiezers aanspreekt. Volgens I&O Research gaat het om "een bonte verzameling" kiezers die Omtzigt ziet als "de belichaming van een politieke cultuur waarbij naar de bevolking wordt geluisterd".

Relatief het grootste deel van die bonte verzameling komt van Omtzigts oude partij, het CDA. 35 procent van de mensen die bij de vorige verkiezingen op het CDA stemden, kiest nu voor Omtzigt. Maar ook onder de JA21-stemmers (28 procent) en de PVV-stemmers (24 procent) zijn volgens de peiling veel overstappers.

Programma

Het verkiezingsprogramma van de partij van Omtzigt kan nog van invloed zijn op het stemgedrag. Het onderzoeksbureau benadrukt dat Nieuw Sociaal Contract nog meer, of juist minder kiezers kan gaan trekken zodra het partijstandpunt duidelijk wordt over een aantal gepolariseerde onderwerpen als klimaat, migratie en landbouw.

Bij een vorige peiling van I&O in juli, toen Omtzigt nog niet bekendgemaakt had dat hij een eigen partij begint, kreeg Omtzigt overigens 46 virtuele zetels.

GroenLinks-PvdA verliest in de peiling ook stemmers aan Omtzigt. Maar de nieuwe linkse combinatie van Timmermans trekt zelf kiezers van D66, Volt en SP en komt daardoor uit op 28 zetels in de I&O-peiling, oftewel 3 minder dan Omtzigt. Timmermans heeft duidelijk uitgesproken dat hij voor de macht gaat en dus voor het Torentje.

Ook VVD-lijsttrekker Dilan Yesilgöz lonkt naar het Torentje, maar de VVD lijkt nu dus ook een groot aantal kiezers in te leveren. Wellicht speelt mee dat Yesilgöz, die Nederland "nog sterker en weerbaarder wil maken" en "de grootste wil worden" bij sommige mensen nog niet bekend is.

Flinke druk

Dat Omtzigt geen premier wil worden, lijkt kiezers voorlopig niet te deren, concludeert I&O Research. Hij wil naar eigen zeggen niet te groot worden met Nieuw Sociaal Contract, maar onduidelijk is hoe hij die groei wil beperken. Mocht hij niet in alle kieskringen meedoen, of met een beperkt aantal kandidaten komen, dan zou dat kiezers kunnen teleurstellen.

In juli, toen het kabinet net over migratie was gevallen, zeiden veel kiezers tegen I&O research dat ze migratie en asiel belangrijk vonden. In de nieuwe peiling scoort het thema aanzienlijk lager, en scoort het thema betrouwbare overheid hoog. Dat toont aan dat er een flinke schommeling kan zijn in wat kiezers belangrijk vinden.

En dat peilingen zo ver voor de verkiezingen niet alles kunnen voorspellen, bleek wel in 2012, toen SP-leider Emile Roemer lange tijd hoog scoorde in de peilingen. Het Torentje leek al bijna in zicht, maar zo ver kwam het nooit. In beslissende debatten ging Roemer onderuit en stoomde Diederik Samsom van de PvdA op. Samsom en VVD-leider Rutte belandden na een RTL-premiersdebat in een tweestrijd.

Eén ding is zeker: het politieke landschap in Nederland wordt flink wordt opgeschud met de komst van Pieter Omtzigt. En dat legt een flinke druk op een partij die zelf eigenlijk niet de grootste wil worden.

De voordracht van Wopke Hoekstra als opvolger van Frans Timmermans als Eurocommissaris doet bij milieuorganisaties de wenkbrauwen fronsen.

Omdat Timmermans de portefeuille klimaat had, is het vrijwel zeker dat dat ook Hoekstra's portefeuille wordt als zijn voordracht wordt goedgekeurd in Europa. Milieuorganisaties vrezen vooral dat hij te weinig kennis heeft over deze portefeuille.

Directeur van Greenpeace Nederland Andy Palmen zegt "witheet" te zijn over de voordracht. "Hoekstra is een oud-Shell-medewerker en heeft als minister miljarden euro's steun gegeven aan KLM in de coronacrisis", zegt hij. "En hij heeft als CDA-leider de stikstofcrisis doen ontploffen."

Met dat laatste verwijt doelt Palmen op de draai die het CDA vorige zomer maakte. Hoewel het kabinetsdoel was om in 2030 de stikstofuitstoot met 50 procent te hebben verminderd, verraste Hoekstra met name coalitiepartij D66 toen hij vorig jaar augustus zei dat dat doel niet heilig is.

Twijfel over kennis

Andere klimaatorganisaties twijfelen vooral aan de kennis die Hoekstra heeft op milieugebied. Voorzitter Dion Huidekooper van De Jonge Klimaatbeweging wil Hoekstra een kans geven, maar zegt ook dat er logischere kandidaten zijn "die aantoonbaar meer ervaring hebben". Urgenda-directeur Marjan Minnesma zegt "de hart en ziel voor het klimaat" bij Hoekstra te missen.

Hoekstra zelf zei vandaag in een korte reactie dat hij zich als minister van zowel Financiën als Buitenlandse Zaken met klimaat heeft beziggehouden. "Het is een van de grote thema's van deze tijd."

Hoekstra wordt - als zijn voordracht wordt geaccepteerd - een jaar Eurocommissaris, de resterende tijd die zijn voorganger Timmermans nog had. Milieuclubs vrezen dat dat te weinig tijd voor hem is om zich in te lezen. Greenpeace-directeur Palmen: "Elk jaar dat we langer wachten met de bestrijding van de klimaatcrisis heeft grote gevolgen."

Ook Urgenda-directeur Minnesma denkt dat Hoekstra veel meer tijd nodig heeft om zich in te lezen. "Je hebt iemand nodig die goed in het onderwerp zit. Hieraan zie je dat we het als Nederland niet echt belangrijk vinden."

Timmermans werd ook wel "klimaatpaus" genoemd in de Europese wandelgangen. Hij was medeverantwoordelijk voor de Green Deal, het ambitieuze plan van de Europese Unie om in 2050 klimaatneutraal te zijn. Ook zou hij in Dubai eind dit jaar Europa vertegenwoordigen op de belangrijke klimaatconferentie COP28. Die rol wordt nu dus mogelijk ingevuld door Hoekstra.

De directeur van Natuur & Milieu, Marjolein Demmers, vreest dat Hoekstra's kennis niet toereikend is voor zo'n top. Er zal onder meer worden gesproken over het zogenoemde loss and damage ,waarbij armere landen vaak de gevolgen van klimaatverandering op hun bordje krijgen, terwijl de rijke landen hiervoor voor een groot deel verantwoordelijk zijn.

Timmermans zei dat dit een belangrijk onderwerp is en dat het belangrijk is "dat kwetsbare landen worden geholpen om te reageren op de schade die de klimaatcrisis al heeft veroorzaakt". Demmers: "Dat onderwerp ligt heel gevoelig. Timmermans heeft daar goed voorwerk voor gedaan, maar dat moet nog worden afgerond."

Tweede Kamer-nestor Kees van der Staaij (54) maakte vandaag bekend dat hij de politiek verlaat. Hij kwam 25 jaar geleden namens de SGP als volksvertegenwoordiger naar Den Haag. Dat was vijf maanden eerder dan Geert Wilders, die in augustus 1998 voor de VVD in de Tweede Kamer kwam. Van der Staaij lichtte zijn vertrek toe:

Van der Staaij was destijds "een groentje" van 29 jaar, dat het belangrijk vond om het vooroordeel van de SGP als oudemannenpartij te doorbreken. Hij stelde zich open en sociaal handig op en werd al snel populair bij collega-Kamerleden van andere partijen.

In 2010 volgde hij Bas van der Vlies op als partijleider. Hij zei daarbij dat hij de inhoudelijke koers niet zou wijzigen en dezelfde streng-christelijke principes zou blijven aanhangen. Maar de mediastrategie van de SGP veranderde meteen bij zijn aantreden.

Tv-optredens

Waar zijn voorganger aanvankelijk nog wat huiverig was om op te treden voor televisie - volgens een deel van de orthodoxe achterban een duivels apparaat - begon Van der Staaij meteen videoblogs te maken en te twitteren.

Hij ontpopte zich ook tot regelmatige gast in talkshows, waar veel interesse bestond voor zijn grote staatsrechtelijke kennis. En dit jaar verscheen hij zelfs in het eerste spotje van de SGP ooit in de Zendtijd voor Politieke Partijen.

Van der Staaij wordt vaak aangeduid als het "staatsrechtelijk geweten" van de Tweede Kamer. Hij is wars van politieke spelletjes en probeert elk onderwerp 'zuiver' te benaderen, op basis van de wetten en regels van de rechtsstaat.

Mede daarom werd hij ook gevraagd als voorzitter van twee werkgroepen: een over de herziening van het Reglement van Orde van de Tweede Kamer en een over de versterking van de positie van de Tweede Kamer.

Abortus en lhbti

Tegenover alle lof voor zijn kennis en kunde staat ook kritiek. Van der Staaij, die lid is van de Oud-Gereformeerde Gemeenten, verdedigt vanuit zijn religieuze overtuigingen standpunten die veel mensen als kwetsend en discriminerend ervaren.

Zo zei hij ooit op een vraag over abortus dat de kans dat vrouwen zwanger raken na een verkrachting heel klein is en stuurde hij een ingezonden brief naar The Wall Street Journal waarin hij uithaalde naar het Nederlandse euthanasiebeleid.

Hij noemde de islam een bedreiging en was een van de prominente ondertekenaars van de Nederlandse versie van een Amerikaans anti-lhbti-pamflet, dat stelde dat homoseksuelen en transgenders van hun geaardheid kunnen genezen. Dat sloot volgens hem aan bij "de bijbelse noties over huwelijk, gezin en seksualiteit".

'Constructief bijdragen'

Op de SGP-site zegt Van der Staaij dat zijn drijfveer is om "vanuit bijbelse waarden en normen herkenbaar en constructief een steentje bij te dragen aan goede besluitvorming"

En het is die constructieve houding van Van der Staaij die vooral lijkt te beklijven. Ondanks zijn soms zeer conservatieve standpunten, bleef hij voor velen het aimabele, betrouwbare gezicht van de SGP.

Zijn onderkoelde humor werd ook zeer gewaardeerd in de Tweede Kamer:

Hij kon het op persoonlijk vlak ook goed vinden met veel politici, onder wie Mark Rutte. In 2012 hadden de twee een gesprek op de achterbank van de dienstauto van de premier, waarna de SGP uitgroeide tot een soort informele gedoogpartner van het kabinet-Rutte I en II.

'Vind hem geweldig'

Rutte roemde Van der Staaij vanmiddag op zijn wekelijkse persconferentie. Hij noemde hem "een man voor wie je de pen even neerlegt als hij het woord voert", iemand die niet met de meute meegaat, maar in staat is zijn eigen keuzes te maken. "Het is een man met enorm veel humor, en je kunt heerlijk met hem roddelen. Ik vind hem echt geweldig."

D66-fractievoorzitter Paternotte zegt op X dat Van der Staaij vaak zijn tegenpool was "en toch wist hij bruggen te slaan waar weinigen die kans zagen".

Volt-leider Dassen vindt het vertrek van Van der Staaij een aderlating. "De Kamer verliest haar staatkundig geheugen (en grappigste Kamerlid)."

Van der Staaij zelf vindt het na 25 "tropenjaren" genoeg geweest. Hij is tot de conclusie gekomen dat "de tijd van gaan voor mij nu is gekomen. " Hij heeft het ambt van volksvertegenwoordiger altijd als een roeping ervaren "maar niet als een roeping voor het leven".

Ook SGP-leider Kees van der Staaij vertrekt uit politiek Den Haag. Hij is het langstzittende Kamerlid. Van der Staaij wordt als lijsttrekker opgevolgd door Chris Stoffer.

25 jaar geleden begon Van der Staaij op 29-jarige leeftijd als volksvertegenwoordiger. In 2010 volgde hij Bas van der Vlies op als partijleider. Onder zijn leiding groeide de fractie weer van twee naar drie zetels.

"Het waren tropenjaren", zegt hij in een verklaring. "Al met al ben ik sterker gaan verlangen naar iets meer luwte, iets meer focus, iets meer leven buiten de opslokkende wereld van de politiek."

Van der Staaij blijft Kamerlid tot na de verkiezingen. Wat hij daarna gaat doen, weet hij nog niet. "Daar wil ik de komende tijd rustig over nadenken. Ik zie ernaar uit om op welke manier dan ook bij te kunnen dragen aan onze samenleving vanuit de waarden waarin ik nog even vurig geloof als toen ik 25 jaar geleden de Kamer mocht binnenkomen."

De nestor van de Tweede Kamer geldt door zijn grote kennis van het staatsbestel als het "staatsrechtelijk geweten". In die rol werd hij ook geregeld gevraagd in talkshows.

Hij is wars van politieke spelletjes en stelt zich graag constructief op. Dat leidde ertoe dat de SGP tijdens de kabinetten-Rutte I en II als informele gedoogpartner werd gezien.

'Stoffer is terriër'

Van der Staaijs opvolger, Chris Stoffer, zal na het reces van de Tweede Kamer meteen de fractievoorzittershamer overnemen. Hij is vijf jaar Kamerlid voor de SGP. Eerder was hij directeur netwerkmanagement bij Rijkswaterstaat. In de driemans-Kamerfractie houdt hij zich bezig met financiën, economische zaken, klimaat, milieu, infrastructuur, sociale zaken en defensie.

Fungerend Kamervoorzitter Dion Graus zei onlangs in een debat dat Stoffer misschien een labradoedel lijkt, maar dat hij in werkelijkheid "een echte terriër" is, die zich ergens in vastbijt en nooit meer loslaat.

Als beginnend Kamerlid noemde hij als zijn speerpunten de achtergestelde positie van eenverdieners (kostwinners) en de zondagsrust. In 2019 sprak hij op een jongerendag van Forum voor Democratie. Hij kreeg toen applaus voor zijn oproep: "Laten we Nederland terugbrengen naar een christelijke natie."

Van een radicale verjonging is met de komst van Stoffer als het nieuwe gezicht van de SGP geen sprake. Van der Staaij wordt in september 55 en Stoffer precies een week later 49 jaar.

De aankondiging van Van der Staaij betekent dat Geert Wilders na de verkiezingen het langstzittende Tweede Kamerlid zal zijn, mits de PVV-lijsttrekker wordt verkozen. Wilders kwam in de Kamer in augustus 1998, vijf maanden na Van der Staaij.

In Noord-Brabant hebben VVD, GroenLinks, PvdA, SP, D66 en Lokaal Brabant een coalitieakkoord bereikt. De provincie is de laatste die een akkoord bereikt na de Provinciale Statenverkiezingen van maart. De grootste partij, de BBB, zit niet in de coalitie.

Eerdere onderhandelingen over een akkoord waren op het laatste moment geklapt, omdat de BBB zich terugtrok. De partij wilde de zogenoemde 'stallendeadline' op een later moment vastleggen dan de andere partijen.

Brabantse melkveehouders moeten voor 1 juli 2024 een emissiearme stalvloer hebben, voor boeren in de rest van het land staat die datum op 1 januari 2028. BBB wil die Brabantse deadline gelijktrekken met het landelijke beleid.

De BBB werd in maart met 11 zetels de grootste partij in de provincie, gevolgd door de VVD (9 zetels) en GroenLinks (4 zetels).

1 september

Verschillende partijen willen het akkoord eerst nog voorleggen aan hun leden, voordat de afspraken definitief zijn. Naar verwachting wordt het coalitieprogramma volgende week vrijdag gepresenteerd, op 1 september.

Limburg was op 9 juni de eerste provincie die een coalitieakkoord bereikte. BBB zit in alle provincies behalve Utrecht en Noord-Brabant in het bestuur.

Meerdere partijen in de Tweede Kamer willen uitleg van minister Yesilgöz van Justitie en Veiligheid over de opsporing van klimaatactivisten die in november vorig jaar meededen aan een protestactie op Schiphol. D66, SP, GroenLinks en PvdA hebben Kamervragen gesteld.

175 mensen kregen een schriftelijke waarschuwing van het Openbaar Ministerie waarin stond dat ze een misdrijf hadden begaan. Ze kwamen er dit keer mee weg, maar dat ging bij een eventuele volgende demonstratie op het terrein van de luchthaven niet meer op, aldus het OM.

Zeker zeven mensen houden bij hoog en bij laag vol dat ze op de dag van die klimaatactie helemaal niet op Schiphol zijn geweest, onder wie oud-Greenpeace-directeur Anne Schoenmakers en bestuurskundige en campagnestrateeg Kirsten Verdel. Een achtste persoon zegt dat niet, maar wil bewijs voor de aanname dat hij er was.

Likes

Verdel zegt dat ze van het OM en de Koninklijke Marechaussee hoorde dat marechaussees met foto's van deelnemers in de hand op sociale media naar likes zijn gaan zoeken bij berichten over de demonstratie. "De profielfoto's van deze mensen zijn met die van demonstranten vergeleken", vermoedt Verdel. Verdel en Schoenmakers kregen bij een bezoek aan de marechaussee een foto van een demonstrant te zien die niet op hen leek.

De demonstranten reden bij de actie met fietsen het Schipholterrein op:

Voor Schoenmakers geldt dat ze expres was weggebleven bij de actie, omdat ze twee maanden eerder was vertrokken bij Greenpeace. "Ik koos er daarom bewust voor om niet bij de actie aanwezig te zijn. Ik bracht die dag door met mijn gezin en een vriendin."

Ook Verdel was er naar eigen zeggen niet. De vrouw op de foto die de marechaussee deze week aan haar toonde, was naar schatting tien jaar ouder dan zijzelf en had blond haar in plaats van bruin. "Ik schoot keihard in de lach: ik zag een mevrouw die in de verste verte niet op mij leek."

Belangrijker nog is volgens haar dat zij kan bewijzen dat ze op de bewuste dag met haar kinderen naar een speeltuin en een bruiloft was. Ze kan dat met getuigen en betaalbewijzen aantonen.

Excuses

Het OM gaf de marechaussee vorige maand opdracht om uitgebreid onderzoek te doen naar wat er misging bij mensen die ten onrechte een waarschuwingsbrief kregen. "Als mensen inderdaad niet aanwezig waren, dan is dat betreurenswaardig en zullen er excuses volgen."

Verdel werd afgelopen maandag door de marechaussee gebeld of ze de volgende ochtend op gesprek kon komen met bewijs dat ze niet op Schiphol was geweest. In dat gesprek kreeg ze te horen dat ze geen verdachte was. Desondanks blijft haar naam als "betrokkene" in bestanden van opsporingsdiensten staan.

Verdel is bang dat ze daar vroeg of laat last van kan krijgen. Bijvoorbeeld als ze naar het buitenland gaat of als instanties in Nederland gegevens over haar opvragen.

Betrouwbaar?

Kamerleden willen nu opheldering van de minister over de opsporingsmethode die de marechaussee heeft gebruikt en de betrouwbaarheid daarvan. Ook willen ze weten of er gezichtsherkenningssoftware is gebruikt.

De Kamerleden Ellemeet (GroenLinks) en Mutluer (PvdA) willen verder weten waarom "onverdachte burgers zonder enige vorm van proces als daders van een strafbaar feit worden aangemerkt". Hun collega's Sneller (D66) en Temmink (SP) zijn benieuwd of de opsporingsdiensten de gehanteerde methode vaker inzetten.

Minister Yesilgöz zei na afloop van de ministerraad dat ze niets over de zaak kan zeggen, omdat die wordt onderzocht.

Demissionair minister Hoekstra van Buitenlandse Zaken vindt het "een enorme eer" dat hij de Nederlandse kandidaat is om Eurocommissaris in Brussel te worden. Hij benadrukt dat hij de functie nog niet in de zak heeft. Dinsdag heeft hij een gesprek met voorzitter Von der Leyen van de Europese Commissie.

Behalve de Europese Commissie moet het Europese Parlement zich nog over zijn benoeming uitspreken. Daarbij wordt nog bekeken of Hoekstra dezelfde portefeuille krijgt als Frans Timmermans, die lijsttrekker van de combinatie GroenLinks/PvdA is geworden en daarvoor zijn functie in Europa opgaf.

Timmermans hield zich vooral bezig met klimaat en binnenkort is de grote, jaarlijkse internationale klimaattop, dit keer in Dubai. Hoekstra zou het een voorrecht vinden om daar een bijdrage aan te leveren.

Hij noemt klimaat een van de grote thema's van deze tijd. "We hebben het er allemaal thuis en op het werk over. Ik heb me ermee beziggehouden in mijn eerdere functie als minister van Financiën en zeker ook in mijn huidige functie als minister van Buitenlandse Zaken."

Hij vindt het lastig om als minister van Buitenlandse Zaken te vertrekken, terwijl de oorlog in Oekraïne voortduurt. "Maar niemand is onmisbaar, zeker ik niet", zegt hij. Hij wijst erop dat premier Rutte en minister Ollongren van Defensie er nog zijn en dat het kabinet "vol zal doorgaan met dit thema".

Felicitaties van Kaag

Demissionair minister Kaag feliciteerde Hoekstra vanmorgen. Zij steunt zijn kandidatuur, maar zegt ook dat het geen geheim is dat haar partij D66 als pro-Europese partij ook interesse had in de post.

"Wij hebben een aantal krachtige bewindspersonen. Kijk naar het profiel van onze lijsttrekker Rob Jetten, wat hij doet op klimaat, naar Kajsa Ollongren, Hans Vijlbrief, ikzelf ook", aldus de minister van Financiën.

Door zijn brede ervaring is demissionair minister Hoekstra van Buitenlandse Zaken de juiste persoon om Frans Timmermans op te volgen als Eurocommissaris in Brussel. Dat zei premier Rutte voor de camera van de NOS.

"Ik denk dat hij een goede kandidaat is. Ik heb daar de afgelopen dagen intensief over geconsulteerd binnen het kabinet en in Brussel en dit was mijn conclusie." Hij noemt Hoekstra "zeer breed en vaardig met financiën en Buitenlandse Zaken".

Er was een Nederlandse vacature ontstaan in Brussel nadat Timmermans zijn ontslag had ingediend om als lijsttrekker van PvdA/GroenLinks mee te kunnen doen aan de komende Tweede Kamerverkiezingen. Timmermans was vicevoorzitter van de Europese Commissie en belast met de Europese Green Deal. Het is nog niet bekend welke portefeuille Hoekstra krijgt.

Is het vertrek van een vicepremier om dat gat op te vullen niet een te grote opoffering? "Je hebt het liefst geen verandering in je team", stelt Rutte. "Maar we hebben te maken met een belangrijke vacature en met Frans Timmermans die naar Den Haag komt."

Kritiek

Op de vraag of het verantwoord is om nu, ten tijde van de oorlog in Oekraïne, de minister van Buitenlandse Zaken te laten vertrekken, antwoordt Rutte dat het gaat om een cruciale post in Brussel. "Er zijn belangrijke onderwerpen waarover internationaal vergaderingen gepland staan. Er zijn nadelen, maar het voordeel is dat hij ze snel kan oppakken."

Het is de vraag hoe Hoekstra nu ligt in Brussel. In 2020, midden in de coronacrisis, botsten Rutte en hij met Zuid-Europese landen over de coronasteun vanuit Brussel. Later kwam Hoekstra daarvan terug en zei hij dat Rutte en hij niet empathisch genoeg waren geweest. Volgens de demissionair premier ligt de kwestie inmiddels ver in het verleden. "Volgens mij is dat al gladgestreken en wordt hij als minister van Buitenlandse Zaken zeer gerespecteerd."

Opvolging Hoekstra

Rutte kon niet zeggen of Hoekstra een jaar aanblijft, tot de vorming van een nieuwe Europese Commissie na de verkiezingen van juni 2024, of misschien langer in Brussel blijft. "Dan regeer ik over mijn graf heen. Ik kan niet meer overzien dan dit kabinet."

Over de opvolging van Hoekstra zei hij: "Het ligt voor de hand dat Hoekstra's positie snel wordt vervuld en dat iemand van het CDA vicepremier wordt." Of er al iemand klaarstaat in de coulissen wilde Rutte niet zeggen. "Het gaat even tijd kosten."

De afgelopen dagen gingen veel namen rond voor de opvolging van Timmermans in Brussel. Zo werden D66-ministers Kaag (Financiën) en Ollongren (Defensie) genoemd. "Ik heb veel namen in de krant gelezen, daar ga ik allemaal niet op in."

Het demissionaire kabinet gaat minister Wopke Hoekstra van Buitenlandse Zaken voordragen als nieuwe Eurocommissaris. Morgen na de vergadering van het kabinet wordt de voordracht bekendgemaakt. De Britse krant Financial Times maakte als eerste melding van het nieuws.

Er is een vacature voor een Nederlandse Eurocommissaris na het vertrek van Frans Timmermans. Die diende deze week zijn ontslag in, omdat hij bij de Tweede Kamerverkiezingen lijsttrekker wordt van de combinatie PvdA/GroenLinks. Timmermans was vicevoorzitter van de Europese Commissie en belast met de Europese Green Deal. Het is nog niet bekend welke portefeuille Hoekstra krijgt.

Al langer speculaties

De naam van CDA'er Hoekstra ging al enige tijd rond, net als die van D66-kopstukken Kaag en Ollongren. Premier Rutte zei dinsdag dat het kabinet "echt even de tijd neemt" voor de keuze.

Hoekstra is in het sinds vorige maand demissionaire kabinet minister van Buitenlandse Zaken en vicepremier namens het CDA. Bij de Kamerverkiezingen van 2021 was hij ook lijsttrekker van het CDA, maar in die rol keert hij niet terug.

Eerder was hij onder meer minister van Financiën, Eerste Kamerlid en consultant bij adviesbureau McKinsey.