Tweede Kamervoorzitter Vera Bergkamp keert na november niet terug als Kamerlid. Op X (voorheen Twitter) zegt ze dat ze zich niet opnieuw verkiesbaar stelt. Bergkamp zit elf jaar in de Tweede Kamer voor D66. Sinds maart 2021 is ze Kamervoorzitter. Ook aan haar voorzitterschap komt na de verkiezingen dus een eind.

In een toelichting schrijft ze dat een nieuwe politieke fase aanbreekt. "Daarom vind ik dat het voor mij nu tijd is voor iets nieuws." Bergkamp voegt eraan toe dat ze haar partij al op 26 juli heeft laten weten dat ze niet wil terugkeren. Ze benadrukt dat ze voorzitter werd in een turbulente tijd en dat onder haar leiding meer is geïnvesteerd in de ondersteuning van Kamerleden. Ook zijn de stemmingen nu op meer voorspelbare tijden, schrijft ze.

Bergkamp vult aan dat het werken aan de sociale veiligheid nu hoog op de agenda staat en dat het belangrijk is dat klachten van ambtenaren over een onveilige werksfeer serieus worden genomen. "Bij ernstige signalen moet dit, zoals in elke organisatie, ook kunnen leiden tot een onafhankelijk onderzoek."

Dat laatste lijkt een verwijzing naar het onderzoek dat het dagelijks bestuur van de Tweede Kamer heeft ingesteld naar mogelijk grensoverschrijdend gedrag door oud-Kamervoorzitter Arib. Op de manier waarop het dagelijks bestuur, en met name Bergkamp, dat onderzoek aanpakt kwam van veel kanten kritiek.

In haar toelichting wijst Bergkamp er ook op dat het vertrouwen in de politiek laag is en dat haar dat pijn doet, omdat ze ziet hoe hard Kamerleden werken. "Met liefde voor de inhoud en vakmanschap."

Ze voegt toe dat de kritiek niet kan worden genegeerd. "Nadat de grens qua omgangsvormen in het debat jarenlang was opgeschoven, hebben we gelukkig gezamenlijk een streep in het zand getrokken." Ze vraagt om "een diepgaande reflectie en wellicht verdere aanpassing van onze cultuur en werkwijze. Ik hoop dat de volgende Tweede Kamer zich die ruimte gunt."

Voordat Bergkamp voorzitter werd, voerde ze als Kamerlid onder meer het woord over langdurige zorg en familierecht. Daarvoor was ze voorzitter van lhbti-belangenorganisatie COC en directeur bij de Sociale Verzekeringsbank.

Lucille Werner komt na de verkiezingen niet terug in de Tweede Kamer. Het CDA-Kamerlid zegt op X dat ze haar missie om de positie van mensen met een handicap te verbeteren na november zal voorzetten, maar dan vanuit een andere rol.

Werner kwam in maart 2021 als een van de weinige CDA-nieuwelingen in de Kamer. Ze stond op de tiende plaats op de kandidatenlijst. Daarvóór was zij al bekend als tv-presentatrice. Zo was ze van 2005 tot 2014 het gezicht van het tv-programma Lingo.

Werner is verder de bedenker van de 'Mis(s)-verkiezingen', waarbij een miss met een handicap wordt gekozen. Zij had ook naam gemaakt als ambassadeur van organisaties van mensen met een functiebeperking. Door zuurstofgebrek bij haar geboorte is Werner zelf slecht ter been.

Op X zegt ze dat ze aanvankelijk vier jaar in de Kamer wilde blijven. Maar nu er vervroegde verkiezingen komen, stopt ze eerder. Als Kamerlid voerde Werner behalve over het gehandicaptenbeleid onder meer het woord over media en cultuur.

Tweede Kamerlid Nilüfer Gündogan komt na november niet terug in de Tweede Kamer. Op X (het vroegere Twitter) zegt ze dat ze na de val van het kabinet wist dat de verkiezingen het eind van haar Kamerlidmaatschap zouden betekenen: "In een paar maanden uit het niets een vitale en kansrijke eigen beweging uit de grond stampen, is simpelweg onmogelijk. Hierdoor werd de keuze voor mij gemaakt."

Ze voegt eraan toe dat ze op zoek gaat naar andere manieren om zich in in te zetten in het maatschappelijke en publieke debat.

Gündogan kwam bij de verkiezingen van 2021 in de Kamer voor Volt, maar sinds maart vorig jaar vormde ze een eigen fractie. Volt zette haar uit de fractie na meldingen van grensoverschrijdend gedrag. De rechtbank bepaalde dat die maatregel onrechtmatig was, maar in hoger beroep oordeelde het hof later dat Volt het recht had haar niet langer deel te laten uitmaken van de fractie.

Ook het partijlidmaatschap van Volt werd haar ontnomen. In haar verklaring op X herhaalt Gündogan dat haar ongefundeerde beschuldigingen ten deel zijn gevallen: "Het staatsrechtelijke oordeel van het hof dit jaar doet niets af aan de 'smaad en laster' die zijn geuit om mij te doen bewegen mijn Kamerzetel op te geven. Ik zal het juridisch bewijs hiervoor leveren en daarmee doorgaan tot mijn naam is gezuiverd."

De politiek moet bij de grote klimaatverandering die gaande is de regie nemen en met een langetermijnvisie doorpakken, vindt Frans Timmermans, de nieuwe leider van de samenwerking van PvdA en GroenLinks. Maar mensen moeten zich ook geen apocalyptische verhalen laten aanpraten, aldus Timmermans op een bijeenkomst met leden in Den Haag.

Volgens hem zijn we "in een tijd geraakt waarin we door ons eigen handelen de overleving van onze eigen soort in gevaar brengen". Dat is vermijdbaar, maar alleen "als de politiek nu gaat bijsturen", stelde Timmermans. Dat bijsturen is vooral nodig om de ongelijkheid tussen mensen niet nog groter te maken. Timmermans benadrukte de noodzaak van grote veranderingen, maar waarschuwde ook voor pessimisme. "Laat je niet wijsmaken dat je allemaal het perfecte klimaatleven moet leiden. Stap voor stap kunnen we het aan."

In zijn eerste speech als leider van de samenwerking combineerde hij de klassieke thema's klimaat (GroenLinks) en sociale ongelijkheid (PvdA) veelvuldig, en hamerde op een regierol van de overheid. Om ongelijkheid tegen te gaan moet die gaan aansturen op "herverdelingen op basis van solidariteit". Ook "het kapitaal [moet] nu gaan horen dat ze verantwoordelijkheid moeten nemen".

Volgens Timmermans zijn beide partijen heel goed in 'gelijk hebben', maar op 22 november moeten zij maar eens gelijk krijgen van de kiezer:

Het is de eerste keer dat PvdA en GroenLinks met één lijst meedoen aan landelijke verkiezingen. In de Eerste Kamer vormen de partijen al wel een fractie, maar bij de verkiezingen trokken ze nog apart op. Hoewel de samenwerking van beide partijen officieel nog geen naam heeft, hoorden de leden van PvdA en GroenLinks Timmermans bij herhaling over "Verenigd Links" spreken, een term die hij naar eigen zeggen heeft "gejat van Jesse Klaver".

Niet alleen PvdA en GroenLinks moeten volgens Timmermans nu gaan samenwerken. Dat is volgens hem ook hard nodig voor en met meer partijen. Om iets te bereiken zullen PvdA en GroenLinks als progressieve beweging het vertrouwen in het midden van de samenleving moeten zien te winnen, denkt hij.

"Waar we heel goed in zijn met beide partijen is ontzettend gelijk hebben. Waar we historisch gezien wat minder goed in zijn is gelijk krijgen." En daarvoor is het in zijn ogen de hoogste tijd. "Als je gelijk wil krijgen moet je aan de macht." Hij noemt macht "geen vies woord", maar een "instrument om datgene te doen voor de mensen die jou nodig hebben." "Voor 22 november moeten we voor elkaar krijgen dat we niet alleen gelijk hebben, maar ook krijgen."

Eurocommissaris Maros Sefcovic neemt de komende tijd de verantwoordelijkheid voor de Green Deal over van Frans Timmermans. Dat heeft commissievoorzitter Von der Leyen bekendgemaakt. De klimaatportefeuille komt tijdelijk in Sefcovic' handen, nu Timmermans zijn ontslag heeft ingediend als Europees Commissaris. Hij is vandaag door de leden van de PvdA en GroenLinks officieel gekozen tot lijsttrekker.

Von der Leyen prees Timmermans voor zijn "uitstekende bijdrage en sterke persoonlijke betrokkenheid". Door zijn optreden zijn er flinke vorderingen gemaakt in de richting van het doel om van de EU het eerste klimaatneutrale continent te maken, zegt Von der Leyen. "Hij heeft bijgedragen aan het vormgeven van veel van de initiatieven van de Commissie, in een echte collegiale stijl."

De opvolger van Timmermans in Brussel zal uit Nederland komen, want de Europese Commissie bestaat uit 27 leden: uit elke lidstaat één. Het demissionaire kabinet heeft nog geen besluit genomen over de vraag wie dat wordt, melden Haagse bronnen.

Demissionair premier Rutte zei vandaag op de jaarlijkse heidag bij het Catshuis dat hij "echt even de tijd neemt" voor een keuze. Hij sluit zichzelf uit als kandidaat. Rutte: "En als we weten wie het is, zal waarschijnlijk ook snel bekend worden welke portefeuille dat is. We hebben daar goed contact over met Ursula von der Leyen."

Er zingen al een tijdje verschillende namen rond, zoals de D66'ers Kaag, Ollongren en Vijlbrief. Ook Wopke Hoekstra en Esther de Lange (allebei CDA) worden genoemd, en met enige regelmaat valt ook de naam van PvdA'er Samsom, nu kabinetschef van Frans Timmermans.

Kaag wilde op de heidag "niet via de media" duidelijk maken of ze interesse heeft in een functie als Eurocommissaris. Ze benadrukte wel dat het voor Nederland goed is "dat we weten dat het een krachtige portefeuille blijft na het vertrek van Timmermans".

Na bijna tien jaar Europese politiek komt er een (voorlopig) einde aan de Brusselse carrière van Frans Timmermans. Nu hij gekozen is als lijsttrekker van de combinatie PvdA/GroenLinks stopt hij als Eurocommissaris. Hij heeft zijn ontslag ingediend bij voorzitter Ursula von der Leyen van de Europese Commissie.

De afgelopen vier jaar stond Timmermans' werkzame leven helemaal in het teken van natuur en klimaat. Hij was verantwoordelijk voor de Green Deal, het ambitieuze plan van de Europese Unie om in 2050 klimaatneutraal te zijn. Vele duizenden pagina's wetgeving loodste hij door de Brusselse instituties.

Website Politico omschrijft Timmermans als 'de piloot' van de EU op weg naar klimaatneutraliteit en schrijft dat de Europese Commissie door zijn vertrek "de luidste stem in de kamer die aanzet tot ambitieuze actie" verliest.

Vriend en vijand roemen die ambitie en zijn voortgang op de dossiers. "Frans houdt echt van de klimaatdiplomatie", zegt Esther de Lange, fractievoorzitter van de Nederlandse christendemocraten in Brussel. Als klimaatonderhandelaar botste ze namens de grootste partij in het Europees Parlement regelmatig met Timmermans, maar ook zij prijst zijn inzet.

Volgens De Lange heeft de vertrekkend Eurocommissaris ook veel te danken aan voorzitter Von der Leyen, die net als zijzelf christendemocraat is. "Zij stelde de kaders van de Green Deal al vast voordat hij Eurocommissaris werd. Ik wil zijn werk absoluut niet relativeren, want dat heeft hij gewoon heel goed uitgevoerd, maar dit moest ook echt gebeuren." Het is een publiek geheim dat de verhoudingen tussen Timmermans en Von der Leyen op zijn best koeltjes zijn.

Veel van de natuur-en klimaatwetgeving is af, maar er speelt in het Europees Parlement nog een aantal gevoelige punten, waaronder de omstreden natuurherstelwet. Dat wetsvoorstel over herstel van de slechte staat van de natuur redde het op het nippertje, maar er moet nog onderhandeld worden tussen de Europese Commissie, de 27 EU-landen en het Europees Parlement. Voor Nederland staat veel op het spel, zegt De Lange. "Het is dus belangrijk dat de klimaatportefeuille van Frans Timmermans in Nederlandse handen blijft."

Maar het is niet zeker dat de nieuwe Nederlandse Eurocommissaris die portefeuille van Timmermans overneemt. Von der Leyen kan ervoor kiezen om de functies en de inhoud van de portefeuilles anders in te delen of tijdelijk helemaal niet in te vullen.

Von der Leyen zegt in een reactie op het vertrek van Timmermans dat Eurocommisaris Maros Sefcovic in ieder geval de verantwoordelijkheid voor de Green Deal overneemt. De klimaatportefeuille van Timmermans komt tijdelijk in zijn handen.

Verder onderstreept Von der Leyen dat Europa dankzij Timmermans' "uitstekende bijdrage en sterke persoonlijke betrokkenheid" flink is gevorderd in de richting van het doel om van de EU het eerste klimaatneutrale continent te maken. Von der Leyen: "Hij heeft bijgedragen aan het vormgeven van veel van de initiatieven van de Commissie, in een echte collegiale stijl."

Met het vertrek van Timmermans valt een gat in de Europese Commissie. Die telt 27 leden, namens ieder EU-land één. Timmermans' opvolger komt dus uit Nederland en het is aan het demissionaire kabinet om iemand voor te dragen bij Von der Leyen. Daarover is nog geen besluit genomen, zei premier Rutte op de jaarlijkse heidag van het kabinet.

Wie het ook wordt, het is maar voor ongeveer een jaar. Volgend jaar juni zijn er Europese verkiezingen, eind 2024 treedt een nieuwe Europese Commissie aan.

De demissionaire regering kan zich niet permitteren al te lang te wachten. In december is de volgende klimaatconferentie in Dubai. De afgelopen jaren onderhandelde Timmermans namens de Europese Unie op die toppen. Jaime de Bourbon de Parme, klimaatgezant van Nederland, zag hem daar opereren. "Timmermans' opvolger heeft een invloedrijke positie om over te nemen", zegt hij.

De Bourbon de Parme noemt de klimaattoppen "de Olympische Spelen voor klimaatdiplomatie", waarbij kennis van zaken op klimaat, geloofwaardigheid en een goed netwerk belangrijk zijn. Timmermans vervulde een actieve politieke rol in de onderhandelingen en zette de toon naast de Amerikaanse klimaatgezant John Kerry en zijn Chinese evenknie Xie Zhenhua. Timmermans was ook een drijvende kracht voor ambitieuze ontwikkelingslanden, zoals betere samenwerking met Afrikaanse landen."

In Dubai zal Timmermans dus gemist worden, maar als hij slaagt in zijn opzet om premier van Nederland te worden, hoeft hij Brussel niet al lang te missen en kan hij als regeringsleider aanschuiven bij de toppen om over de grote Europese vraagstukken te praten.

Frans Timmermans wordt bij de Tweede Kamerverkiezingen definitief lijsttrekker van de combinatie PvdA/GroenLinks. In een ledenreferendum kreeg hij 91,8 procent van de stemmen. Aan de raadpleging deden een kleine 38.000 mensen mee. Dat is 51,5 procent van de stemgerechtigde leden van de twee partijen.

De verkiezing van de lijsttrekker was een formaliteit, want Timmermans was de enige kandidaat. Mensen die niet voor Timmermans waren, konden voor 'geen van de kandidaten' stemmen.

Timmermans (62) is vicevoorzitter van de Europese Commissie, maar die functie legt hij neer. Eerder was hij onder meer minister en staatssecretaris van Buitenlandse Zaken en Tweede Kamerlid voor de PvdA.

Vanavond is er een eerste bijeenkomst van Timmermans met de leden van beide partijen.

Het is de eerste keer dat PvdA en GroenLinks samen meedoen aan landelijke verkiezingen. In de Eerste Kamer vormen de partijen al wel één fractie, maar bij de verkiezingen trokken ze nog apart op.

Met zijn partij Nieuw Sociaal Contract zou Pieter Omtzigt bij de komende verkiezingen wel eens hoge ogen kunnen gooien. Toch heeft hij niet de ambitie de grootste partij te worden, uit vrees dat zijn nieuwe partij daarop niet voorbereid is. "Je wil eerlijk zijn naar kiezers: dit is wat ik op korte termijn kan doen", zegt Omtzigt in Nieuwsuur.

Nog voor zijn deelname aan de verkiezingen bekend werd, kwamen peilingen op tientallen Kamerzetels uit voor Omtzigt. Een rooskleurig vooruitzicht, maar Omtzigt wil liever inzetten op "verantwoorde groei".

Wat hij verantwoord vindt, laat hij afhangen van de mensen in zijn team. "Dat gaan we bepalen op het moment dat we de kandidaten hebben. We hebben gesprekken gevoerd met potentiële kandidaten en mensen kunnen zich aanmelden. Een aantal mensen heeft dat vandaag ook gedaan."

Bij de aankondiging van zijn nieuwe partij gaf Omtzigt aan te hebben geleerd van wat er met LPF en Forum voor Democratie gebeurde. Beide partijen wonnen uit het niets veel zetels zonder daar goed op voorbereid te zijn, waarna ze in chaos hun winst verspeelden. "Goede mensen kunnen we wel vinden, maar kunnen we daar ook een team van maken? Dat is de uitdaging waar we de komende weken mee verder gaan."

De politicus noemt geen namen en geen aantallen. "We hebben een lijst, maar die is nog niet zo lang als hij volgens bepaalde peilingen zou moeten zijn."

Vorige maand peilde I&O Research dat Omtzigt zou uitkomen op 46 zetels met een eigen partij. Een recente peiling van Maurice de Hond kwam uit op 27 zetels. "Tot nu toe zijn het fictieve peilingen geweest", zegt Omtzigt hierover. "Ik doe niet alsof ze niet bestaan, maar nu wil ik mijn plannen presenteren, kijken hoe dat valt."

Hoe Omtzigt ervoor wil zorgen dat hij niet groter wordt dan hij aankan, beslist hij op een later moment. "We moeten eerst kijken hoe groot die groep is, dan gaan we kijken hoe je de kieslijst inlevert en hoe lang die is."

Een manier waarop Omtzigt ervoor kan zorgen niet te veel stemmen te krijgen, is door niet in alle kieskringen mee te doen. "Dat is een mogelijkheid, maar niet de voorkeursoptie. Op het moment dat je denkt 'dit kan niet', is alles een optie omdat je eerlijk naar je kiezers wilt zijn."

Een van de speerpunten van zijn nieuwe partij is het realiseren van een nieuwe bestuurscultuur. "Dat betekent ook dat je naar jezelf kijkt wat goed bestuur is; weten wat je wel en niet kunt."

Omzigt zegt geen premier te willen worden. Een premierskandidaat heeft hij nog niet. Hij benadrukt dat zijn partij pas twee dagen bestaat en dat de verkiezingscampagne nog alle kanten op kan. "Tegen de tijd dat vragen relevant worden, ga ik ze beantwoorden."

Bekijk hier het hele gesprek met Pieter Omtzigt terug:

Het Turkse ministerie van Buitenlandse Zaken heeft de Nederlandse plaatsvervangende ambassadeur op het matje geroepen, omdat Pegida-voorman Edwin Wagensveld afgelopen vrijdag een koran heeft verscheurd bij de Turkse ambassade in Den Haag. Ook een Deense diplomaat wordt ontboden na enkele incidenten met korans, meldt de Turkse staatstelevisie TRT.

Het gesprek heeft vanmiddag plaatsgevonden, zegt het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken. De plaatsvervangend ambassadeur heeft toegelicht dat Nederland het verscheuren van de koran een "volstrekt smakeloze" en "bewust provocerende en aanstootgevende actie" vindt. Maar de diplomaat heeft ook benadrukt dat vrijheid van meningsuiting een grondrecht is in Nederland. "Uiteindelijk is het in Nederland aan de rechter om te bepalen of de wet is overtreden, en niet aan de regering."

De weg waaraan de ambassade staat, de Prinsessegracht, was vrijdag enige tijd afgesloten vanwege de actie van Wagensveld. Er waren ook tegendemonstranten.

Demissionair minister Yesilgöz van Justitie noemde vrijdag vóór de actie van Wagensveld het vernietigen van een boek "nogal primitief en sneu". Maar ze voegde eraan toe dat het mag in Nederland. Eerder verhoogde Zweden het dreigingsniveau voor terreur vanwege de koranverbrandingen in dat land. Op de vraag of dat in Nederland ook zou kunnen gebeuren, antwoordde Yesilgöz vrijdag dat dat kan.

Turkije heeft zich vaker uitgesproken tegen het verbranden of verscheuren van de koran. Ook Pakistan veroordeelde de actie van Wagensveld; het ministerie van Buitenlandse Zaken noemde het bewust beschadigen van de koran kwetsend voor alle moslims in de wereld.

Kamerlid Pieter Omtzigt denkt dat het herstellen van goed bestuur in Nederland misschien wel een periode van tien jaar zal vergen. "Dat is niet iets wat je van de ene op de andere dag klaar krijgt. Ik kan geen ijzer met handen breken. Maar dat belet me niet om ermee te beginnen", zegt Omtzigt tegen de NOS in een toelichting op zijn aankondiging van gisteren om met zijn partij Nieuw Sociaal Contract mee te doen aan de Kamerverkiezingen van november.

Zijn speerpunten zijn een beter bestuur en bestaanszekerheid. Voor dat eerste punt wil hij onder meer een grondwettelijk hof, een nieuw kiesstelsel met regionaal gekozen kandidaten en betere toezichthouders. Hij vindt bijvoorbeeld dat er te veel akkoorden buiten het parlement om worden gesloten en dat te vaak documenten worden zwart gelakt.

Omtzigt vindt de problemen in Nederland zo groot dat hij een nieuwe partij noodzakelijk acht:

Wat de bestaanszekerheid betreft wil hij de 'voedselarmoede' en het grote tekort aan huizen aanpakken. Volgens Omtzigt zijn die onderwerpen zo belangrijk dat daar een nieuwe partij voor nodig is. Hij wil graag met andere partijen samenwerken op deze thema's. En hij wil daar nog voor de verkiezingen een inhoudelijk debat met hen over.

Omtzigt zegt verder dat hij geen algemene verlaging van de belastingen zal voorstellen. "Op dit moment zijn de staatsfinanciën niet op orde. Waar ik wel in zal snijden zijn de speciale belastinguitzonderingen die sommige mensen of groepen hebben."

Hij zou met zijn partij het liefst "verantwoord groeien". Dat betekent dat het niet zijn doel is om de grootste te worden. "Een verantwoorde groei is al lastig zat in zo'n korte tijd tot 22 november. Een partij die goed bestuur als hoofdthema kiest, doet er verstandig aan dat zelf ook in de praktijk te brengen." Omtzigt wijst daarbij op wat er gebeurd is met partijen als LPF en Forum voor Democratie, die uit het niets een grote Kamerfractie kregen en waar vervolgens veel intern gedoe was.

Nieuw Sociaal Contract zal eind volgende maand, na gesprekken met kandidaten, beslissen met wat voor lijst de partij meedoet. Omtzigt wil nog niet vooruitlopen op de vraag of de partij in alle kieskringen deelneemt. "We kijken de komende weken wat er gebeurt. We hoeven pas op 9 oktober de kandidatenlijsten in te leveren."

Zelf wil hij fractievoorzitter in de Tweede Kamer worden van de nieuwe partij, hij is niet van plan naar het kabinet over te stappen. Hij bestrijdt dat hij daarmee verantwoordelijkheid uit de weg gaat, zoals sommige critici zeggen: "Dat zou betekenen dat Kamerleden geen verantwoordelijkheid hebben. Ik ga echt niet mee in het idee dat Kamerleden onverantwoordelijk zijn." Hij wil niet in een coalitie samenwerken met PVV of FvD.

In Oldenzaal, waar de achterban van Pieter Omtzigt groot is, reageren inwoners enthousiast op het nieuws:

Pieter Omtzigt heeft bekendgemaakt dat hij een eigen partij begint: Nieuw Sociaal Contract. Het nu nog onafhankelijke Kamerlid doet het goed bij de kiezers. Nog voor zijn deelname aan de komende Kamerverkiezingen bekend werd, kwam hij in een aantal peilingen al op tientallen Kamerzetels uit. Tot gisteren was dat een fictieve situatie, en hij staat naar eigen zeggen ook niet te springen om zo veel zetels, maar het geeft aan dat de 49-jarige Omtzigt iets losmaakt bij mensen.

Toch is hij niet altijd zo populair geweest. De econometrist uit Twente komt in 2003 op plaats 51 op de CDA-lijst en krijgt nipt een plekje in de Tweede Kamer, omdat een aantal CDA'ers doorschuift naar het kabinet.

Omtzigt ontwikkelt zich als pensioenexpert, niet bepaald een onderwerp waarmee een nieuw Kamerlid een flitsend profiel opbouwt. Het geldt als taai en saai en met dit onderwerp komt een politicus niet snel op de voorpagina's terecht.

Binnen de partij is Omtzigt zeker geen allemansvriend. Sommigen vinden hem lastig en geen teamspeler. Bij de samenstelling van de kandidatenlijst voor de Tweede Kamer in 2006 komt hij op plek 37; het CDA haalt 41 zetels. Vier jaar later staat hij op 29, terwijl zijn partij 21 zetels haalt. Omtzigt valt in eerste instantie buiten de boot. Maar hij keert al snel terug in de Tweede Kamer, wederom doordat CDA'ers doorschuiven naar het kabinet.

Dit zijn plannen van Omzigt voor zijn nieuwe partij:

Dat kabinet is Rutte I. Omtzigt durft binnen de partij kritiek te hebben op de gedoogsteun met de PVV en bijt ook met enige regelmaat in de kuiten van ministers van de coalitie. Zijn populariteit stijgt, eerst bij zijn trouwe achterban uit Twente en daarna ook daarbuiten, zoals bij de pensioensector. Die zet zich in om Omtzigt in 2012 met voorkeursstemmen de Kamer in te helpen. En dat lukt.

Het CDA komt vanwege de vorming van het tweede kabinet-Rutte van VVD en PvdA in de oppositie terecht. Dat geeft de inmiddels als 'beroepsdwarsligger' en 'terriër' bekende Omtzigt ruimte om kritische vragen te stellen aan iedereen waarvan hij het vermoeden heeft dat die jokt of informatie bewust achterhoudt.

Omtzigt stort zich op dossiers als de Bulgarenfraude, de toedracht van de ramp met de MH17 (waarbij hij in opspraak raakt vanwege een omstreden getuige) en vanaf 2019 met SP-Kamerlid Renske Leijten op de toeslagenaffaire, waarbij zo'n 25.000 ouders onterecht door de Belastingdienst werden beschuldigd van fraude.

'Pitbull' Omtzigt zet zich dag en nacht in om het onrecht boven water te krijgen. Bij het ministerie van Financiën, waar de Belastingdienst onder valt, hebben ambtenaren en verantwoordelijke politici een kluif aan de duizenden schriftelijke en mondelinge vragen van Omtzigt en Leijten.

Het geeft Omtzigt vleugels; inmiddels is hij wel een veelgevraagde gast in praatprogramma's. Ook schrijft hij de bestseller Een nieuw sociaal contract met ideeën om het wantrouwen tussen burgers en de overheid te slechten. Nu blijkt die titel ook de naam van zijn eigen partij te zijn geworden.

In 2020 doet hij een gooi naar het partijleiderschap van het CDA. Nipt verliest Omtzigt de lijsttrekkersverkiezing (met 49,3 procent tegenover 50,7 procent) van minister en vicepremier Hugo de Jonge, een politicus die gemakkelijker ligt binnen de partijtop. Er volgen nog een paar turbulente maanden als De Jonge zijn ambitie om partijleider te worden laat varen en Omtzigt op de functie rekent, maar Wopke Hoekstra uiteindelijk door de partij naar voren wordt geschoven.

Omtzigt neemt in februari 2021 gas terug vanwege zijn gezondheid en komt thuis te zitten. Wel haalt hij bij de Tweede Kamerverkiezingen in maart ruim 342.000 voorkeursstemmen, goed voor zo'n vijf zetels.

De naam Omtzigt krijgt nog meer landelijke publiciteit als hij met de tekst 'positie Omtzigt; functie elders' in een formatiestuk opduikt. In het befaamde 1-april-debat over de kwestie hangt het politieke lot van premier Rutte aan een zijden draadje, omdat hij zegt zich van het bespreken van het Kamerlid niets te herinneren.

Omtzigt slaat de turbulentie rondom zijn persoon vanuit huis gade. Hij is dan nog overspannen. In juni 2021 besluit hij het CDA de rug toe te keren. Uit geheime documenten blijkt dat hij door de partij is tegengewerkt. Er was een fluistercampagne opgezet met roddels over zijn labiele toestand en in appgroepen werd hij 'psychopaat' en 'teringhond' genoemd.

Hij besluit als onafhankelijk Kamerlid in de Tweede Kamer te blijven; dat is nu meer dan twee jaar geleden. Sinds die tijd wordt hem met grote regelmaat gevraagd wat zijn toekomstplannen zijn. Zijn schare aanhangers blijft groot en zij hoopten al op een nieuwe politieke partij met Omtzigt aan het roer. Die partij is er nu dus gekomen.

Pieter Omtzigt doet op 22 november met een eigen partij mee aan de Tweede Kamerverkiezingen. Dat heeft hij bekendgemaakt in dagblad Tubantia. Zijn partij heet Nieuw Sociaal Contract.

Omtzigt heeft al wel een inhoudelijk programma, maar nog geen kandidatenlijst. "We zijn met mensen in gesprek, maar kunnen nog geen namen delen", zegt hij in de krant. "Komende week komt er een oproep op onze website voor mensen die mee willen doen om zich te melden. We hebben nog tot 9 oktober om met een kieslijst te komen."

Omtzigt scheidde zich in juni 2021 af van het CDA en zit sindsdien als eenmansfractie in de Kamer. Hij heeft een grote achterban en kan in peilingen rekenen op een groot aantal zetels.

Omtzigt zegt dat het "verwachtingspatroon" van mogelijk tientallen zetels het er niet makkelijker op heeft gemaakt om de knoop door te hakken. Hij noemt het "niet verantwoord" om als nieuwe partij te beginnen met zo veel zetels.

"Dit land heeft geleerd van wat er met LPF en Forum voor Democratie is gebeurd", zegt hij. "Dus nee, we willen niet in een keer naar 46 zetels, maar een partij beginnen met verantwoorde groei."

De partij Nieuw Sociaal Contract, ook de titel van een boek dat Omtzigt in 2021 publiceerde, werd dit weekend officieel opgericht. Omtzigt heeft op zijn sociale media een video geplaatst waarin hij zijn besluit toelicht.

Volgens Omtzigt heeft Nederland "een nieuwe bestuurscultuur" nodig. Als speerpunten noemt hij onder meer het realiseren van een ander kiesstelsel en het installeren van een grondwettelijk hof. Ook wil hij iets doen aan het huizentekort en de "voedselnood" onder Nederlanders.

Omtzigt zegt niet als doel te hebben om de grootste partij te worden. Maar mocht dat toch gebeuren, dan wil hij geen premier worden. "Mijn plek is in de Kamer, om daar als fractievoorzitter van een nieuwe partij leiding te geven aan een nieuw team."

Jaarlijks belandt een berg schoolboeken in de prullenbak, tot ergernis van veel ouders en docenten. Demissionair minister Dijkgraaf van Onderwijs wil daarom laten onderzoeken of het systeem van schoolboeken in Nederland duurzamer en goedkoper kan. Dat schrijft hij aan de Tweede Kamer, meldt Trouw.

De drie belangrijkste uitgevers van schoolboeken stapten de afgelopen jaren over op een model waarbij scholen elk jaar voor iedere leerling nieuwe boeken moeten aanschaffen. De gedachte daarachter is dat scholen zo geen boeken meer hoeven in te nemen aan het einde van het schooljaar en direct met uitgevers kunnen onderhandelen zonder tussenkomst van een distributeur. Scholen met een licentie krijgen toegang tot online lesmateriaal en ontvangen elk jaar een nieuw leerwerkboek.

Maar het systeem heeft volgens belangenverenigingen van ouders en docenten ook een groot nadeel: het leidt tot papierverspilling. "Het gaat om publiek geld en deze papierverspilling is niet goed", zegt een woordvoerder van onderwijsbond AOb tegen Trouw.

Volgens Dijkgraaf is het nieuwe systeem bovendien duurder voor scholen. Dat zou ertoe leiden dat docenten minder vaak de leermiddelen kunnen kiezen die ze willen, omdat het geld op is. De 300 euro die schoolbesturen jaarlijks per leerling ontvangen van de overheid is vaak niet toereikend omdat een licentie voor één vak soms al tientallen euro's kost.

De uitgeverijen Noordhoff, ThiemeMeulenhoff en Malmberg werpen tegen dat de nieuwe boeken milieuvriendelijker zijn om te produceren dan de oude. Ook het afstappen van de werkboeken die maar één keer kunnen worden gebruikt heeft volgens hen een besparing opgeleverd.

Het demissionaire kabinet wil voorkomen dat de armoede in Nederland toeneemt. Dat verzekerde premier Rutte op zijn eerste persconferentie na de zomerstop. De vier partijen van zijn onlangs gevallen kabinet moeten het voor Prinsjesdag eens zien te worden over de begroting voor volgend jaar en Rutte is ervan overtuigd dat ze daarin zullen slagen.

Het Centraal Planbureau kwam gisteren met de boodschap dat het aantal Nederlanders in armoede volgend jaar met bijna een procentpunt dreigt toe te nemen, tot zo'n één miljoen mensen. Maar Rutte verzekerde: "Het kabinet is demissionair, maar wij zijn eraan gehouden om het land verstandig te besturen en dat zullen we blijven doen. Ik denk dat niemand wil dat mensen met zo'n kwetsbare financiële positie er zo slecht uit zouden komen."

Volgens Rutte liggen er verschillende opties op tafel om iets aan het armoedeprobleem te doen, die allemaal hun nadelen hebben, maar zal er uiteindelijk een verstandige keuze worden gemaakt. Een van de speerpunten is wat hem betreft "dat de inkomensverhoudingen een beetje in balans moeten blijven. Nu zie je het wel heel erg uiteenlopen tussen de hogere inkomens en de mensen met een kleine beurs".

Dat er nog veel discussie zal worden gevoerd de komende weken, staat volgens Rutte buiten kijf. Maar dat ligt dan niet zozeer aan de aankomende verkiezingen, zegt hij. "Ik heb nog nooit in die dertien jaar van mijn premierschap meegemaakt dat het opstellen van de begroting niet tot zeer ingewikkelde discussies leidde, omdat partijen natuurlijk heel verschillende opvattingen hebben over inkomensverhoudingen en waar je het geld moet zoeken. En wat je dan moet doen als coalitie, is daar een goede middenweg in vinden."

Eerder deze week leek het even of de campagne al was begonnen. VVD-minister Adriaansens van Economische Zaken zei dat ze liever geen lastenverzwaringen voor het bedrijfsleven wilde, waar ministers van andere partijen meteen afstand van namen.

Vandaag verklaarde Adriaansens dat ze alleen maar had herhaald wat ze ook al zei toen het kabinet nog missionair was en dat dit vooral met haar portefeuille te maken heeft. "Ik heb gezegd dat we niet iedere keer automatisch naar lastenverzwaring moeten kijken. Dat hebben we de afgelopen periode best vaak gedaan en dat is uiteindelijk voor de economie en de bestrijding van armoede niet de beste oplossing."

Volgens Adriaansens liggen er verschillende opties op tafel. "En daar gaan we nu naar kijken. Ik heb niks uitgesloten. Ik heb gezegd: we gaan naar een gebalanceerd systeem kijken."

Minister Kaag van Financiën zei vanmorgen dat het niet zo kan zijn "dat in een rijk land als Nederland de meest kwetsbaren niet geholpen zullen worden". Maar ze voegde daar nogmaals aan toe de staatsschuld niet verder mag oplopen. Ze zei dat deze coalitie van het begin af aan "alle randen van de begroting heeft opgezocht" en dat "we het nu echt moeten doen met de middelen die we hebben."

VVD-lijsttrekker Dilan Yesilgöz sluit samenwerking met de PVV niet op voorhand uit. Ze wil "eerst zien waar de heer Wilders mee komt" en verwijst naar een recente uitspraak van de PVV-leider dat het tijd is om over de eigen ego's heen te stappen.

Sinds de mislukte samenwerking met Wilders als gedoogpartner in het kabinet-Rutte I (2010 - 2012) wilde Rutte niet meer met de PVV in zee. Voor de verkiezingen in 2017 zei hij dat Wilders eerst zijn 'minder Marokkanen'-uitspraak moest terugnemen.

Ruttes opvolger, de huidige minister van Justitie en Veiligheid, wil de deur naar samenwerking niet bij voorbaat dichthouden. Zij noemt het op voorhand uitsluiten van partijen "Haags gedoe". "Ik ben vooral bezig met: wie zit er aan tafel met welke bedoelingen?"

Yesilgöz noemt de 'minder Marokkanen'-uitspraak van Wilders uit 2014 verwerpelijk. "Maar ik wil nu vooruit kijken." Zij wijst erop dat Wilders zich na de val van het kabinet meteen constructief opstelde.

Wilders zei diezelfde avond dat hij, ondanks de slechte samenwerking in het gedoogkabinet, bereid was om na de verkiezingen met de VVD samen te werken. "Je moet over ego's heen stappen."

Demissionair premier Rutte zei in zijn wekelijkse persconferentie dat hij de nieuwe lijn van Yesilgöz volledig steunt. "De tijd schrijdt voort", zei hij.

De aankomende lijsttrekker van het CDA, Henri Bontenbal, zei maandag in Nieuwsuur: "Ik sluit ze uit. Wij zullen niet in een coalitie met PVV en Forum voor Democratie gaan, ook niet in een gedoogconstructie."

Het CDA maakte ook deel uit van het kabinet-Rutte I en het CDA-congres dat aan de samenwerking met de PVV vooraf ging veroorzaakt nog altijd "heel veel pijn", zei Bontenbal.

PvdA-leider Attje Kuiken komt na de verkiezingen niet terug in de Tweede Kamer. Kuiken zit bijna zeventien jaar in de Kamer en is sinds april vorig jaar fractievoorzitter van de PvdA. Ze werd voor het eerst gekozen als Kamerlid op 22 november 2006 en op Facebook noemt ze het een mooi symbolisch moment om precies zeventien jaar later een stap terug te doen. Ze voegt er aan toe dat het werk niet klaar is, maar dat ze ruimte wil maken voor anderen.

Bij de verkiezingen in november doen PvdA en GroenLinks voor het eerst mee met een gezamenlijke lijst. Kuiken heeft zich verschillende keren positief uitgesproken over die samenwerking. In haar verklaring van vandaag zegt ze dat ze positief naar de toekomst kijkt. "Omdat het meer dan ooit de tijd is om de koers naar links te verleggen. Om te zorgen voor een socialer, rechtvaardiger en groener beleid."

De fracties van PvdA en GroenLinks zullen ook tot de verkiezingen als eenheid opereren, voegt Kuiken toe in het AD. Daarom zal bij de Algemene Politieke Beschouwingen na Prinsjesdag GroenLinks-voorman Klaver namens beide partijen het woord voeren.

Kuiken benadrukt dat ze onvoorwaardelijk gelooft in een verenigd links. "Er staat een krachtige lijsttrekker klaar die verantwoordelijkheid durft te nemen en die de juiste man is om het vertrouwen te herstellen en de versnippering tegen te gaan."

Eurocommissaris Timmermans is de enige kandidaat voor het lijsttrekkerschap van PvdA/GroenLinks. De leden van de twee partijen moeten zich daar formeel nog over uitspreken. De uitslag van die ledenraadpleging is dinsdag.

Tegen het AD zegt Kuiken ook dat ze een ministerspost zal overwegen als de PvdA in het kabinet komt en de partij haar geschikt vindt voor een plaats daarin. "Maar ik kan me heel goed voorstellen dat er een plek voor mij elders is. Ik vind de politie of de jeugdzorg ook fantastisch."

Kuiken, die nu 45 jaar is, heeft zich in de Kamer met veel verschillende onderwerpen beziggehouden. Ze was voor de PvdA onder meer woordvoerder voor asielbeleid en verkeer. Na het vertrek van Diederik Samsom als partijleider, eind 2016, nam ze het fractievoorzitterschap drie maanden waar tot de Kamerverkiezingen van maart 2017.

Aankomend lijsttrekker Timmermans zegt dat Kuiken de geschiedenis zal ingaan "als een van de architecten van verenigd links". Hij voegt eraan toe dat zij "stap voor stap is gaan geloven in het belang van de samenwerking met GroenLinks".

Verhoging van de bijstand en stijging van het minimumloon zijn voorbeelden van effectieve maatregelen om te voorkomen dat er tienduizenden mensen in armoede bij komen. Dat zegt directeur van het Centraal Planbureau (CPB) Pieter Hasekamp in gesprek met Nieuwsuur. Gisteren waarschuwde het CPB dat, zonder extra maatregelen van het kabinet, het aantal Nederlanders dat in armoede leeft op kan lopen tot 1 miljoen.

Als het kabinet niet ingrijpt dreigen naar schatting 990.000 mensen, onder wie 230.000 kinderen, volgend jaar onder de armoedegrens te leven, voorspelt het CPB. Een forse toename, zegt Hasekamp. "Dit jaar gaat het om 825.000 mensen."

De overheid probeerde het afgelopen jaar met een scala aan maatregelen de hoge energiekosten en inflatie te compenseren voor mensen met een laag inkomen. Zo kwam er een energietoeslag van twee keer 190 euro, een noodfonds energie, een tijdelijke verhoging van de zorgtoeslag en van het kindgebonden budget, een verhoging van het minimumloon en daarnaast kwamen gemeenten zelf ook nog met verschillende regelingen.

Maar veel regelingen lopen aan het eind van dit jaar af. "Dat betekent dat met name de laagste inkomens meer moeite zullen hebben om rond te komen en dus onder die armoedegrens kunnen vallen.", aldus Hasekamp.

Hoogleraar sociologie Godfried Engbersen, voorzitter van de Commissie Sociaal Minimum, onderzocht in opdracht van het kabinet wat huishoudens nodig hebben om rond te kunnen komen en om mee te kunnen doen aan de maatschappij. Hij pleit onder andere voor het verhogen van de bijstand en het minimumloon.

"Dan praat je over een structureel bedrag van ongeveer 7 miljard euro. Dat is natuurlijk een omvangrijk bedrag. Maar door mensen een zekerder bestaan te geven, is ook veel aanvullend beleid - dat we nu steeds hebben - niet meer nodig."

De stichting Warm Rotterdam, een netwerk van ervaringsdeskundigen die weten wat armoede is, probeert iets te doen voor de naar schatting 80.000 armen in de stad.

Engbersen en zijn commissie benadrukken dat het bieden van bestaanszekerheid een grondwettelijke taak is van de overheid. De bestaanszekerheid van een omvangrijke groep is nu in het geding. "Wat we zien is dat mensen geld tekortkomen, vaak in de schulden raken en verzeilen in de schuldsanering."

Hasekamp noemt de maatregelen die Engbersen voorstelt - het verhogen van de bijstand en het minimumloon - serieuze opties. "Wij hebben als CPB deze varianten ook doorgerekend. Dan zie je dat dat inderdaad een van de effectievere maatregelen zijn om armoede te reduceren. En als je specifiek naar kinderarmoede kijkt, dan zou je het kindgebonden budget verder kunnen verhogen."

"7 miljard is natuurlijk erg veel geld", vervolgt Hasekamp. "Dus ik snap ook wel dat een demissionair kabinet wat terughoudender zal zijn. En niet alles hoeft ook in een keer. Ik denk dat je op dit moment moet kijken wat het beste werkt en waar je dan het geld vandaan haalt."

Voor het zomerreces eiste een meerderheid in de Tweede Kamer dat het demissionaire kabinet met nieuwe maatregelen komt die de verwachte stijging van armoede in 2024 tegengaat. Politiek duider Nynke de Zoeten: "Veel ministers weten na de val van het kabinet niet waar ze precies aan toe zijn. Vrijdag is er weer een ministerraad, daar zal moeten blijken of ze er samen de schouders onder gaan zetten en wat ze als demissionair kabinet nog met de begroting kunnen."

Het gehele demissionaire kabinet vindt wel dat er wat moet gebeuren aan de stijgende armoede, zegt De Zoeten. "En dat gaat dus inderdaad om miljarden." Waarschijnlijk zal de verhoogde zorgtoeslag, een maatregel die er specifiek is voor mensen met de laagste inkomens, wel blijven, verwacht ze. "Al zullen er ook impopulaire maatregelen nodig zijn om de begroting sluitend te krijgen. Dat is ook de inzet van demissionair minister Sigrid Kaag (Financiën). We zullen de komende weken zien of de verkiezingscampagnes niet al beginnen in de vergaderzaal van de ministerraad."

Het demissionaire kabinet komt vandaag voor het eerst na de zomervakantie weer bijeen. De komende weken zullen de vier coalitiepartijen, die begin juli besloten dat ze niet met elkaar verder willen regeren, onderhandelen over de begroting die op Prinsjesdag wordt gepresenteerd. En ondertussen zijn de voorbereidingen voor de verkiezingen volop aan de gang. Wat staat ons allemaal te wachten aan het begin van dit nieuwe politieke seizoen?

In Nieuwsuur zei politiek verslaggever Nynke de Zoeten dat de bewindspersonen elkaar "toch even in de ogen moeten kijken". Vertrouwen ze elkaar na de vakantie weer een beetje? En gunnen ze elkaar nog wat? Of staan ze al in de campagnestand?

Nadat er bij de voedselbank in Utrecht Overvecht in 2022 steeds meer mensen kwamen, daalt het aantal klanten dit jaar met tien procent. "En dat is in heel Utrecht het beeld", zegt Nico Jongerius van de Voedselbank Overvecht. De steunmaatregelen van het kabinet, zoals de energietoeslag en de extra zorgtoeslag, zijn voor sommige huishoudens de reden dat ze dit jaar nét wel kunnen rondkomen.

Maar eind dit jaar lopen de steunmaatregelen die de stijgende energieprijzen en andere kosten moesten dekken af. Hoe belangrijk die voor een grote groep zijn laten de CPB-ramingen van vanochtend zien: bijna een miljoen mensen zit volgend jaar onder de armoedegrens als er geen nieuw beleid komt. Een toename van ongeveer 165.000 mensen ten opzichte van dit jaar.

De onderste 20 procent van de inkomens gaat er in koopkracht niet op vooruit, blijkt ook uit de ramingen. Met name de uitkeringsgerechtigden zullen in dit scenario koopkracht verliezen. Terwijl de koopkracht over de hele linie zich naar verwachting juist herstelt in 2024, met een stijging van 1,9 procent.

Bij de Voedselbank Overvecht vertellen mensen over hoe hard de hulp van het kabinet nodig is:

Een zorgwekkende ontwikkeling, vindt het Nibud. "Vooral voor mensen die al rond het minimuminkomen leven, terwijl ze dit jaar nog de steunmaatregelen hebben," zegt woordvoerder Max Pijnenburg. "Als de steunmaatregelen verdwijnen, gaat deze groep echt in de problemen komen. Dan komen mensen in het rood te staan of zakken verder in het rood."

"Mensen gaan keuzes maken waar ze op besparen. Dit kan verschillen van minder boodschappen doen tot het mijden van zorg omdat ze het niet kunnen betalen."

Het demissionaire kabinet wil voorkomen dat de armoede weer oploopt, maar er is nog discussie over de vraag hoe extra maatregelen betaald gaan worden. Het CPB waarschuwt ook voor een oplopend begrotingstekort de komende jaren, wat betekent dat er keuzes gemaakt moeten worden.

Alexandra Bartelds, directeur van de vereniging van leidinggevenden in het sociaal domein Divosa, vindt tijdelijke maatregelen überhaupt niet volstaan. "Er moet structureel iets gebeuren, zoals het ophogen van het minimuminkomen en bijstandsuitkeringen. Stop met pleisters plakken."

Ze benadrukt hoe belangrijk bestaanszekerheid is, waarvan een inkomen dat voldoende en voorspelbaar is een essentieel onderdeel is. "Je weet nu nooit waar je aan toe bent. Deze groep is steeds afhankelijk van de politiek of ze geholpen worden met al die maatregelen. Ze zitten in de schulden en leven van dag tot dag."

"Eigenlijk zijn die maatregelen ook achterstallig onderhoud," zegt Auke Schouwstra, woordvoerder van de NVVK, de branchevereniging voor schuldhulpverlening. "De situatie is voor die 20 procent nog niet heel veel verbeterd, ook voor de coronacrisis en de energiecrisis verdienden ze al te weinig ten opzichte van de vaste lasten." Hij betwijfelt of het demissionaire kabinet nog grote stappen kan zetten.

Gevolgen van deze onzekerheid kunnen ook verder gaan dan financiële problemen, vertelt Bartelds. Zo kunnen geldzorgen en stress ook gevolgen hebben voor de leerprestaties van kinderen en komen er ook veel psychische klachten bij kijken. "Mensen weten ook nu al dat ze er volgend jaar misschien op achteruit gaan, wat nu al veel zorgen oplevert."

Over een paar weken, op Prinsjesdag, publiceert het Centraal Planbureau een update van de verwachtingen. Daarin nemen de onderzoekers mee wat de impact is van extra kabinetsbeleid om huishoudens eventueel te compenseren.

De ministers Van Gennip van Sociale Zaken en Schouten voor Armoedebeleid vinden dat het demissionaire kabinet aan de slag moet om te voorkomen dat de armoede in Nederland volgend jaar toeneemt. Het Centraal Planbureau zei vanochtend dat zonder nieuw beleid het aantal mensen in armoede met bijna een procentpunt stijgt, richting de 1 miljoen.

Van Gennip noemt die constatering pijnlijk: "Dat is niet iets wat je in een fatsoenlijk land als Nederland wilt. Daar moeten we goed naar kijken en daar moeten we wat aan doen. We moeten er echt voor zorgen dat mensen kunnen rondkomen."

Haar collega Schouten valt Van Gennip bij. "Achter cijfers zitten altijd mensen. Ik zie het als een opdracht om ervoor te zorgen dat we die armoede niet zo laten toenemen en dat we als kabinet echt maatregelen moeten gaan nemen."

Het demissionaire kabinet heeft morgen zijn eerste vergadering na de vakantie en de komende weken buigt het zich over de begroting die op Prinsjesdag bij de Tweede Kamer wordt ingediend. Van Gennip en Schouten willen nog niet te veel vooruitlopen op hoe de plannen er volgens hen uit moeten zien. Ze reageren beiden wel kritisch op uitlatingen van hun collega-minister Adriaansens van Economische Zaken.

De VVD-minister zei gisteren in een reactie op cijfers van het CBS over een recessie dat "we moeten oppassen met lastenverzwaringen". Van Gennip (CDA) vindt die uitspraak te vroeg. "We moeten goed kijken hoe we de mensen die door het ijs dreigen te zakken perspectief geven. Daar gaan we met elkaar voor en dat moet op een of andere manier betaald worden. Alle opties liggen op tafel." Van Gennip erkent dat de demissionaire status van het kabinet de discussie niet makkelijker maakt: "Maar we hebben wel een verantwoordelijkheid voor Nederland."

Ook Schouten (ChristenUnie) wil nu niet uitsluiten dat er een lastenverzwaring komt: "Het is duidelijk dat we de mensen moeten ondersteunen die echt in de problemen zitten of erin dreigen te komen. Hoe we dat gaan betalen, bespreken we de komende dagen in het kabinet. Want als je iets gaat uitgeven, moet je het ook ergens van betalen."

Adriaansens benadrukt vandaag op het sociale medium X nog eens dat "we moeten zorgen dat ondernemers kunnen ondernemen en blijven investeren." Ze voegt eraan toe dat stabiliteit nu van groot belang is. "Ook richting Prinsjesdag."