De 600 miljoen euro die het kabinet uittrekt om de aanschaf van een tweedehands elektrische auto voor meer mensen mogelijk te maken, betekent niet dat mensen ook meer subsidie krijgen. Het subsidiebedrag daalt zelfs: van 2000 euro naar 1000 euro per auto.

De subsidiepot is uitgebreid om subsidie voor meer mensen mogelijk te maken. Dat levert per saldo wel minder op, erkent Klimaatminister Rob Jetten in Nieuwsuur. "Elektrische auto's worden ook steeds goedkoper en we houden goed de vinger aan de pols. Er komen ook meer modellen op de markt. We vragen mensen die het kunnen betalen iets meer te betalen en met die opbrengst betalen we de subsidie."

Die 1000 euro zal niet iedereen over de streep trekken. Maar Jetten zegt dat er de komende jaren ook nog Europees beleid aankomt. In Duitsland is de subsidie op een elektrische auto bijna 7000 euro.

Elektrische auto's gaan vaak naar het buitenland als ze van eigenaar wisselen, omdat ze ook tweedehands te duur zijn voor veel Nederlanders. In Nederland zijn nu 370.000 auto's volledig elektrisch.

Het kabinet heeft vandaag ingestemd met het klimaatpakket van minister Jetten, dat als "ambitieus en rechtvaardig", wordt omschreven. Politici van de regeringspartijen onderschrijven dat, blijkt uit eerste reacties, maar buiten de coalitie is niet iedereen erover te spreken.

Voor het plan van Jetten is ruim 28 miljard uitgetrokken. Hiermee moet een extra reductie van 22 megaton aan CO2-uitstoot in 2030 gehaald worden, dat wil zeggen dat er dan minstens 55 procent minder broeikasgassen uitgestoten kunnen worden dan in 1990. De coalitiepartijen hopen zelfs dat 60 procent gehaald wordt.

Kamerlid Raoul Boucke van D66, partijgenoot van Jetten, klinkt uiterst tevreden: "Met dit pakket komen we onze belofte na om Nederland klimaatkoploper te maken. Vandaag vieren we dat succes, morgen bouwen we verder aan onze duurzame toekomst", sluit hij een reeks berichten op Twitter af.

Ook Silvio Erkens van de VVD klinkt overwegend positief, maar noemt de uitvoerbaarheid en betaalbaarheid "cruciaal": "In de uitwerking en uitvoering van deze klimaatmaatregelen zal ik als Kamerlid blijven waken op de kosten voor huishoudens en ondernemers", zegt Erkens.

Henri Bontenbal (CDA) noemt het "mooi" dat er "weer een aantal goede stappen" gezet kunnen worden "in het verduurzamen van ons mooie land". Ook laat hij niet na om erop te wijzen dat hijzelf ideeën leverde voor de plannen: "Daarvoor ben ik de politiek ingegaan."

Ook bij de ChristenUnie heerst tevredenheid over het eigen werk: "Sinds de ChristenUnie in het kabinet zit is het roer omgegaan: als land nemen we zorg voor de schepping eindelijk écht serieus", zegt ChristenUnie-leider Mirjam Bikker.

Maar vanuit de oppositie klinkt dus wel kritiek: "Dit pakket overtuigt niet", zegt GroenLinks Kamerlid Suzanne Kröger op Twitter. "Het mist de bezieling die het klimaatbeleid zo keihard nodig heeft. De grote stappen richting een schone en gezonde samenleving. Schone lucht, een oplossing voor de stikstofcrisis én de klimaataanpak gaan hand in hand, als je durft te kiezen."

PVV-leider Wilders heeft het op Twitter over "excessieve en onbetaalbare stikstof- en klimaatmaatregelen".

Milieuorganisatie Greenpeace is gematigd enthousiast over de plannen. "Iedere stap die gezet wordt om onze uitstoot omlaag te brengen is meegenomen. Daarom zijn we blij dat de regering deze maatregelen neemt", zegt Faiza Oulahsen, hoofd klimaat en energie bij Greenpeace.

"Toch willen we er wel op wijzen dat er nog een forse versnelling nodig is. Nederland zal nog meer moeten doen om haar steentje bij te dragen aan het begrenzen van de opwarming tot 1,5 graad", zegt Oulahsen.

Uit de autobranche klinkt kritiek over het plan om de aanschafbelasting (bpm) op nieuwe auto's duurder te maken. Dat staat een subsidie op de aanschaf van tweedehands elektrische auto's tegenover.

"Dit wordt gepresenteerd als een klimaatmaatregel, maar de sector vreest dat het er vooral toe zal leiden dat consumenten minder snel een nieuwe auto kopen. Met juist negatieve consequenties voor de verduurzaming van het wagenpark", zegt brancheorganisatie Bovag.

"Bovendien zorgt het ervoor dat het Rijk in de toekomst extra afhankelijk wordt van een omstreden belasting die we juist nu goed kunnen afschaffen. Immers, de bpm wordt geheven op basis van CO2-uitstoot en die is bij elektrische auto's nul."

Het bedrijfsleven zegt dat plannen "gebalanceerd" overkomen, maar er is wel huiverigheid over de verhoging van de energiebelasting op gas. Dat zeggen ondernemersorganisaties VNO-NCW en MKB-Nederland in een gezamenlijke reactie.

"Het kabinet denkt met de voorgenomen belastingverhoging op gas extra klimaatwinst te behalen. Een prijsprikkel als deze werkt echter uitsluitend als ondernemers een alternatief hebben en dat hebben velen niet. Dan is dit dus niets meer dan een gewone lastenverzwaring", stelt MKB-Nederland-voorzitter Jacco Vonhof.

VNO-NCW-baas Ingrid Thijssen zegt dat er "vele jaren" nodig zijn om een vergunning te krijgen om op het elektriciteitsnet terecht te kunnen.

"Hogere lasten via de energiebelasting op gas terwijl ondernemers nog niet van het gas af kunnen, hebben slechts tot gevolg dat zij die kosten door moeten zetten in de prijzen voor consumenten of hun productie en daarmee de CO2-uitstoot verplaatsen naar het buitenland."

De organisaties zeggen de plannen nog verder te bestuderen en te bespreken met de achterban.

Het kabinet is het eens geworden over een "ambitieus, rechtvaardig en uitvoerbaar" klimaatpakket. De plannen leveren een extra reductie op van 22 megaton aan CO2-uitstoot in 2030. Daarmee zou het doel om in 2030 minstens 55 procent minder koolstofdioxide (broeikasgassen) uit te stoten dan in 1990, ruimschoots gehaald kunnen worden. De coalitiepartijen hopen zelfs dat hiermee 60 procent wordt gehaald.

Klimaatminister Rob Jetten heeft het pakket met in totaal 120 klimaatmaatregelen gepresenteerd. Er is 28 miljard euro mee gemoeid. Daarmee is het grootste deel van het klimaatfonds met 35 miljard euro nu toegekend. Een deel van het geld was al 'uitgegeven'.

Alleen de 4,7 miljard voor de ontwikkeling van kernenergie is nog over. Het kabinet wilde al dat er twee nieuwe kerncentrales bij komen, maar daar is nog geen besluit over genomen. In het klimaatplan is nu opgenomen dat het kabinet zich ook gaat inzetten voor het versnellen van de ontwikkeling van kleinere kernreactoren. Daar is 65 miljoen voor gereserveerd.

Het is de bedoeling om "de lusten en lasten" zoveel mogelijk te verdelen. "Het kabinet vindt het cruciaal dat het klimaatbeleid voor iedereen gaat werken, ongeacht woonplaats, leeftijd of inkomen", stelt Jetten. "In het bijzonder ook voor mensen die vanwege geldzorgen, beperkte tijd of minder digitale vaardigheden nu nog minder goed kunnen meekomen."

De maatregelen zijn vooral gericht op een reductie van de CO2-uitstoot in de industrie, de mobiliteit en bij de elektriciteitsopwekking. De doelstelling voor de elektriciteitssector is verscherpt: die moet in 2035 al CO2-vrij zijn. In de industrie wil het kabinet in 2030 nog eens 5 megaton extra reduceren, waardoor het totaal voor deze sector op 20 procent uitkomt.

In de besprekingen over de klimaatplannen was vooral het thema mobiliteit een heikel punt, omdat de VVD daarover andere opvattingen had dan de coalitiegenoten. Vannacht is er toch een compromis gevonden, waarmee de partij van Rutte akkoord gaat. Afgesproken is dat de mobiliteit verantwoordelijk is voor een totale reductie van 1,8 megaton.

De omstreden bijmengverplichting van benzine met biobrandstof is behoorlijk versoepeld. Ambtenaren adviseerden om 50 petajoules bij te mengen, het kabinet maakt daar nu 20 van. De prijs van benzine zal hierdoor over een jaar een paar cent per liter duurder worden.

Verder wordt er 600 miljoen gereserveerd voor de subsidie voor de aanschaf van tweedehands elektrische auto's. Om dat te betalen gaat de vaste voet in de BPM, de aanschafbelasting voor auto's, met 200 euro omhoog. Daar komt nog eens 90 miljoen bovenop voor een uitbreiding van het laadpalennetwerk.

Een plan om leasebedrijven te verplichten om vanaf 2025 alleen met elektrische auto's te werken, gaat niet door. In plaats daarvan worden werkgevers gedwongen om hun personeel 'groener' te laten rijden. In het zakelijk verkeer moet 0,5 megaton reductie worden bereikt door het stimuleren van elektrisch rijden, het gebruik van openbaar vervoer en thuiswerken.

Jetten legde uit dat de klimaatplannen van het kabinet een combinatie zijn van normeren, beprijzen en stimuleren. De 28 miljard euro wordt vooral gebruikt om iedereen mee te krijgen in de transitie.

Er komen loketten waar burgers en bedrijven "zo laagdrempelig mogelijk" subsidies kunnen aanvragen voor bijvoorbeeld isolatie en verduurzaming.

Hij benadrukte dat het onvermijdelijk is dat landschap in Nederland verandert, omdat er meer windmolens en zonneparken zullen komen. Bij die zonneparken wordt het ook verplicht om grote batterijen te bouwen om de elektriciteit op te slaan voor tijden met bewolkt weer. Die nieuwe bouwwerken zullen zo veel mogelijk ingepast worden in het landschap, beloofde de minister.

Jetten erkende dat het hele proces "spannend" zal zijn en dat het soms weerstand zal oproepen. "Het zal af en toe knellen en het zal mensen soms onzeker maken." Toch is het volgens hem nu het moment om het klimaatbeleid te versnellen. "De tijd van vrijblijvendheid is voorbij."

Het kabinetsplan om de kinderopvang bijna gratis te maken, wordt twee jaar uitgesteld en gaat pas in 2027 in. Het lukt de sector niet om voldoende personeel te vinden als straks de vraag naar kinderopvang nog verder zal stijgen. Dat zal voor het kabinet waarschijnlijk ook leiden tot een veel te hoge prijs voor de opvang, is de vrees.

Een zorgvuldige invoering van het nieuwe stelsel is cruciaal voor zowel de ouders, de sector, als de uitvoerders, zegt minister Karien van Gennip (Sociale Zaken). Dat is volgens haar ook een les uit de toeslagenaffaire.

In het coalitieakkoord was afgesproken dat de wijzigingen in de kinderopvang in 2025 in zouden gaan. Het uitstel is een tegenvaller voor ouders, maar betekent een financiële meevaller voor het kabinet, dat voor het eerst in lange tijd op zoek is naar mogelijkheden om te bezuinigen. Het plan was dat de overheid bijna alle kosten voor de opvang voor zijn rekening zou nemen.

De inkomensafhankelijke toeslag die ouders krijgen voor de opvang gaat in 2025 en 2026 wel omhoog, al moeten de details van die maatregel nog worden uitgewerkt. De bedoeling is dat de vraag naar opvang daardoor zo geleidelijk stijgt dat de sector het kan bijhouden. Vanaf 2027 gaat de toeslag dan niet meer naar de ouders, maar direct naar de opvangorganisatie.

Vrijdag komt het kabinet met de Voorjaarsnota, met daarin de aanpassingen op de lopende begroting. Minister Sigrid Kaag (Financiën) sprak vanmorgen bij het begin van de ministerraad van een "koerswijziging", al nam ze het woord bezuinigingen nog niet in de mond. Verschillende meevallers verzachten de pijn, maar om de begroting sluitend te krijgen zal er toch gesneden moeten worden in de uitgaven.

Ingewijden melden dat het STAP-budget, de regeling waarmee werknemers en werkzoekenden een subsidie van 1000 euro per jaar kunnen krijgen voor scholing en ontwikkeling, alweer verdwijnt. Die regeling werd pas vorig jaar geïntroduceerd. Het schrappen ervan levert zo'n 200 miljoen euro op, maar dat is lang niet genoeg nu het kabinet op zoek is naar vele miljarden.

De stijgende rente leidt ertoe dat de overheid meer geld kwijt is aan leningen. Volgens ingewijden gaat dat om zo'n 9 miljard euro. Bij asiel stijgen de uitgaven waarschijnlijk van 3 naar 5 miljard euro per jaar. De instroom blijft hoog en door het gebrek aan opvangplekken moeten asielzoekers opgevangen worden in duurdere noodopvang.

En gisteren maakte het kabinet bekend dat er voor de komende 30 jaar ongeveer 13,5 miljard euro extra gaat naar Groningen voor schadeafhandeling, versterking van huizen en investeringen in leefbaarheid en economie.

Daarmee wordt er voor het eerst in jaren weer gesproken over bezuinigingen in Den Haag. De afgelopen jaren leken de zakken van de minister van Financiën ongekend diep toen de gevolgen van de coronapandemie en de oorlog in Oekraïne moesten worden opgevangen.

De uitgaven moeten nu omlaag, en om dat te bereiken kiest het kabinet voor de 'kaasschaafmethode', wat wil zeggen dat bijna alle ministeries iets moeten inleveren. Daar is nu een akkoord over, maar de details komen vrijdag pas naar buiten. Volgens Kaag moeten de ambtenaren op haar ministerie nog "de laatste puntjes op de i zetten", voordat de Voorjaarsnota naar de Kamer kan.

Ook de Europese begrotingsregels nopen het kabinet tot besparingen. Het begrotingstekort ligt nu boven de 3 procent van het bruto binnenlands product (bbp), en dat is niet toegestaan. Kaag zei vanmorgen dat er "een goed voorstel" op tafel ligt.

Bij de besprekingen in het kabinet heeft ook het verhogen van het eigen risico in de zorgverzekering op tafel gelegen als mogelijke bezuiniging, maar dat gaat niet door. Het minimale eigen risico blijft op 385 euro.

Het kabinet trekt de komende jaren 600 miljoen euro uit om de aanschaf van een tweedehands elektrische auto voor meer mensen mogelijk te maken. Bronnen bevestigen dat dit bedrag voor de subsidieregeling op tafel ligt.

Momenteel worden elektrische auto's vaak naar het buitenland geëxporteerd als ze van eigenaar wisselen, omdat ze ook tweedehands te duur zijn voor veel Nederlanders.

Het kabinet is het zo goed als eens over de klimaatplannen voor de komende jaren. Er is vandaag nog een ministerraad en daarna worden ze bekend gemaakt.

Premier Rutte en de vicepremiers Kaag (D66), Hoekstra (CDA) en Schouten (ChristenUnie) hebben nog tot na middernacht overlegd over de plannen om de klimaatdoelen voor 2030 te halen. Klimaatminister Jetten en staatssecretaris Van Rij (Fiscaliteit en Belastingdienst) waren ook aanwezig.

In de besprekingen over de klimaatplannen lag vooral de mobiliteit gevoelig, omdat de VVD daar andere opvattingen over heeft dan de andere drie coalitiepartijen. Maar gedurende het overleg is de partij van premier Rutte gaan bewegen en nu ligt er een compromis.

Het klimaatpakket dat nu op tafel ligt bevat naast de subsidieregeling voor de aanschaf van elektrische auto's veel meer plannen. Die tellen samen op tot een extra CO2-reductie van 22 megaton. Het kabinet mikt op 60 procent reductie in 2030, maar denkt 55 procent zeker te halen.

Minister Jetten zei voor aanvang van de ministerraad dat er een "ambitieus, rechtvaardig en uitvoerbaar" pakket ligt. Hij bespreekt dat nu met de andere collega's in de ministerraad. Volgens de minister voor Klimaat en Energie is er goed gekeken of alle huishoudens en ondernemingen "kunnen meekomen".

Er is in totaal vijf weken overlegd over zijn klimaatplannen, zegt Jetten. Dat komt volgens hem omdat klimaat alle portefeuilles raakt. "Het levert ook heel veel dilemma's op en dan heb je ook verschillende politieke keuzes om te maken."

Het kabinet is het zo goed als eens over de klimaatplannen voor de komende jaren, melden bronnen aan de NOS. Dat betekent dat die vandaag kunnen worden gepresenteerd, tegelijk met de Voorjaarsnota. Eerst worden de beleidsvoornemens nog besproken in de ministerraad. Wat de plannen inhouden, wordt later bekendgemaakt.

Premier Rutte en de vicepremiers Kaag (D66), Hoekstra (CDA) en Schouten (ChristenUnie) voerden tot na middernacht overleg, vooral over de plannen om de klimaatdoelen voor 2030 te halen. Daar waren minister Jetten en staatssecretaris Van Rij ook bij aanwezig.

De financiering van de klimaatplannen is deels onderdeel van de Voorjaarsnota, waarover de top van het kabinet de afgelopen weken herhaaldelijk vergaderde. Er moesten knopen worden doorgehakt over aanpassingen op de lopende begroting, om de hogere kosten voor onder meer de opvang van asielzoekers en compensatie voor de gaswinning in Groningen te financieren.

Hoe dat precies zal worden betaald, is nog niet duidelijk, maar de bronnen zeggen wel dat het eigen risico voor de zorgkosten niet zal stijgen. De laatste weken trok minister Kaag van Financiën langs alle ministeries om te vragen op welke punten er bezuinigd kon worden.

In de besprekingen over de klimaatplannen was vooral het thema mobiliteit een heikel punt, omdat de VVD daarover andere opvattingen had dan de coalitiegenoten. Nu is er toch een compromis gevonden, waarmee de partij van Rutte akkoord gaat. Details daarover zijn nog niet bekend.

Bij de andere sectoren die een rol spelen bij de klimaatdoelen waren de partijen er aanmerkelijk sneller uit. Het gaat daarbij om industrie, landbouw en gebouwde omgeving.

De hoofdrolspelers toonden zich afgelopen nacht opgelucht. "We zijn een heel eind", zei Rutte na het overleg. Hoekstra gebruikte soortgelijke woorden. "We zijn er bijna uit, maar we hebben er ook morgen nog voor nodig."

Volgens de begrotingsregels moet het kabinet aan het begin van de regeerperiode voor elk kabinetsjaar een uitgavenplafond vaststellen. Dat mag niet overschreden mag worden en als dat toch gebeurt, moet het kabinet die extra uitgaven compenseren met bezuinigingen of lastenverzwaringen op hetzelfde beleidsterrein. Dat gebeurt in de Voorjaarsnota. Voor 1 juni moet die zijn aangeboden aan het parlement.

Ondanks kritische reacties in Groningen op het miljardenpakket van het kabinet, houdt staatssecretaris Hans Vijlbrief van Mijnbouw vol dat het voldoende is. Dat zegt hij vanavond in Nieuwsuur. Maar, erkent hij wel: de breuk in vertrouwen tussen Den Haag en Groningers is zo groot, dat dit de laatste kans is op herstel.

"De schade aan huizen kunnen en zullen we aanpakken, de schade aan levens is moeilijk herstelbaar. Dat spijt me zeer." Geëmotioneerd sprak Vijlbrief deze woorden bij de presentatie van de kabinetsreactie op het rapport van de parlementaire enquêtecommissie in Groningen.

"Ik keek de zaal in en ik zag mensen die ik ken, die ik vaak spreek. Mensen die ik liefheb. Dat leidde tot die emotie", licht de staatssecretaris toe in Nieuwsuur.

30 miljard vroeg Groningen aan het kabinet voor het inlossen van de ereschuld en een onbeperkt bedrag voor schadeherstel. Het werd 8,4 miljard voor de ereschuld en 12,6 miljard voor schadeherstel.

Of dit pakket gaat zorgen voor hernieuwd vertrouwen, is de vraag. Commissaris van de koning in Groningen, René Paas (CDA), zei hier eerder vandaag over: "Het kabinet heeft de doelen overgenomen, maar er veel minder geld bij geleverd. Wij denken dat het kabinet ergens in de problemen komt met het realiseren van die doelen."

Vijlbrief zegt dat hij niet had gedacht dat het pakket van het kabinet op zoveel kritiek zou stuiten. Hij zal hierover nog in gesprek gaan met de provincie. "Maar ik ben wel overtuigd van dit pakket."

Net als veel andere inwoners van het aardbevingsgebied is Ingrid Verbeek uit Eenum niet onverdeeld enthousiast over de maatregelen. Ze heeft een boodschap voor premier Mark Rutte:

De enquêtecommissie concludeerde eind februari dat de veiligheid van Groningers decennialang ondergeschikt was aan financiële belangen. Daardoor is sprake van een 'ereschuld' aan de provincie, aldus de commissie. Een ruime meerderheid in de Tweede Kamer heeft de conclusies van de enquêtecommissie onderschreven.

Volgens Vijlbrief is het kabinet van plan de fouten te herstellen en het vertrouwen van de Groningers te herstellen. Ook Rutte hoopt "iets van vertrouwen" terug te winnen van de Groningers. "Maar ik realiseer me dat we wat dat betreft van ver moeten komen", zei hij in februari.

De staatssecretaris hoopt het vertrouwen te herstellen door zijn beloftes na te komen. "Wantrouwen creëer je door dingen te beloven die je niet nakomt. Ik probeer dat steeds uit te stralen als ik in Groningen ben: ik beloof geen dingen, ik ga dingen doen."

Concreet wordt er de komende dertig jaar 250 miljoen euro per jaar geïnvesteerd in de verduurzaming, leefbaarheid en het economisch perspectief van het aardbevingsgebied. Het is onder meer de bedoeling dat Groningen zich met behulp van de investeringen gaat ontwikkelen tot de "landbouwregio van de 21ste eeuw", waar het moet gaan draaien om de duurzame productie van gezonde voeding.

Met deze benadering van 'een generatie lang investeren', denkt Vijlbrief als het ware 'Den Haag op de regio te plakken'. "We zorgen ervoor dat er betrokkenheid is."

De zogeheten Nutri-Score wordt vanaf volgend jaar het officiële voedselkeuzelogo van de overheid. Fabrikanten van levensmiddelen en supermarkten kunnen dat gebruiken om aan te geven hoe gezond en voedzaam een bepaald product is ten opzichte van andere producten.

De aanduiding op de verpakking krijgt daarmee een wettelijke status, schrijft staatssecretaris Maarten van Ooijen (VWS) aan de Tweede Kamer. Het moet consumenten helpen bij het maken van keuzes. De Nutri-Score loopt van A tot E, waarbij A staat op artikelen met die hun productgroep gezonder of minder ongezond zijn dan andere producten.

Op steeds meer producten in de supermarkt staat het logo al. Meestal komen die uit Europese landen waar de Nutri-Score al gebruikt wordt, maar ook Nederlandse bedrijven experimenteren er mee.

In Nederland had het keuzelogo eigenlijk al twee jaar geleden officieel ingevoerd moeten worden, maar er ontstond veel discussie over de waarde ervan.

Zo maakte een algoritme dat wordt gebruikt om de voedingsstoffen te bepalen geen onderscheid tussen witbrood en het gezondere bruinbrood en ook sommige diepvriespizza's kregen een A, terwijl ze niet bijzonder gezond zijn.

Omdat er inmiddels verbeteringen zijn aangebracht in het algoritme heeft Van Ooijen de knoop doorgehakt en besloten dat de Nutri-Score mag blijven. Wel zal hij in internationaal verband blijven aandringen op verdere verbeteringen in de rekenmethode, zodat het logo nog beter past bij de Nederlandse situatie.

Het van oorsprong Franse systeem moeten we volgens de staatssecretaris zien als iets extra's om te gebruiken in de supermarkt. Zoveel mogelijk eten binnen de aloude schijf van vijf blijft het belangrijkste, vindt het kabinet.

Vanaf 1 januari aanstaande mogen fabrikanten en supermarkten de Nutri-Score, met de verbeterde rekenmethode, officieel gaan gebruiken. Dat is vrijwillig, maar er zijn wel voorwaarden aan verbonden. Zo moet het gebruikt worden voor het hele assortiment van een fabrikant, niet alleen voor de gezonde varianten.

Het Iraanse regime heeft oud-minister Uri Rosenthal van Buitenlandse Zaken op een zwarte lijst gezet. Hij zou deel uitmaken van een terroristische organisatie. Rosenthal richtte recent het Comité Iran Vrij op, dat wil zorgen dat de ayatollahs voor een internationaal tribunaal worden berecht.

De huidige minister van Buitenlandse Zaken, Wopke Hoekstra, zei vanmiddag dat hij het "onbestaanbaar" vindt dat zijn voorganger is gesanctioneerd vanwege zijn werk voor de mensenrechten in Iran. Hij zal formeel bezwaar aantekenen.

Iran maakte de sanctielijst waarop Rosenthal ook staat, gisteren bekend. Er staan zo'n twintig namen op van mensen uit de Europese Unie en het Verenigd Koninkrijk. Zij zouden zich allemaal schuldig hebben gemaakt aan het "aanzetten tot terroristische daden en geweld tegen het Iraanse volk, inmenging in Iraanse aangelegenheden en het verspreiden van valse informatie". Zij kunnen niet meer naar Iran afreizen, en kunnen ook niet meer bij eventuele rekeningen in het land.

Aan het Comité Iran Vrij doen veel bekende Nederlandse oud-politici mee. Onder hen onder anderen oud-minister Maxime Verhagen (CDA), oud-partijleider Gert-Jan Segers (ChristenUnie), oud-staatssecretaris Barbara Visser (VVD) en voormalig Kamerlid Angelien Eijsink (PvdA).

Het kabinet neemt een uitgebreid pakket aan maatregelen om de 'ereschuld' aan Groningen en Noord-Drenthe in te lossen. Er is in totaal ruim 22 miljard euro gereserveerd voor het oplossen van de problemen als gevolg van de gaswinning. Daarvan is 8,7 miljard voor bestaande plannen en 13,5 miljard 'nieuw geld'. Over de uitgaven wordt jaarlijks verantwoording afgelegd in een 'Staat van Groningen'.

Allereerst wordt er dertig jaar lang 250 miljoen euro per jaar geïnvesteerd in de verduurzaming, leefbaarheid en het economisch perspectief van het aardbevingsgebied. Dat is het deel van het bedrag voor de "ereschuld" waar de parlementaire enquêtecommissie gaswinning Groningen eind februari over sprak. De Kamerleden stelden dat de belangen van de Groningers stelselmatig zijn genegeerd en dat financieel gewin stelselmatig voor de belangen van de Groningers ging.

Staatssecretaris Hans Vijlbrief voor Mijnbouw en premier Mark Rutte presenteerden hun reactie op de parlementaire enquête in het Groningse dorp Garmerwolde. Rutte zei dat het kabinet de conclusies van de enquêtecommissie "zonder reserve" volledig overneemt.

Rutte gaf aan dat de ereschuld aan Groningen moet worden ingelost:

De premier bood namens het kabinet opnieuw excuses aan voor de fouten die zijn gemaakt en het "decennialang in de steek laten" van de mensen in het aardbevingsgebied. Hij stelde dat de schade van zestig jaar gaswinning niet met één pennenstreek ongedaan kan worden gemaakt en dat hij de scepsis en het wantrouwen bij de Groningers goed begrijpt. "We zullen het vooral moeten laten zien."

Een geëmotioneerde Vijlbrief zei dat het kabinet er alles aan wil doen: "De schade aan uw huizen kunnen en zullen we aanpakken. Wat betreft de geestelijke schade is dat moeilijker." Hij erkende nogmaals dat hij zich schaamt voor wat de overheid heeft veroorzaakt. Volgens hem zijn "generaties in het aardbevingsgebied ernstig tekortgedaan". "Wij kunnen ze geen tien jaar van hun leven teruggeven." Een zichtbaar aangedane Vijlbrief zei dat het kabinet "moet doen wat nodig is":

Het is onder meer de bedoeling dat Groningen zich met behulp van de investeringen gaat ontwikkelen tot de "landbouwregio van de 21ste eeuw", waar het moet gaan draaien om de duurzame productie van gezonde voeding. Verder zal bijvoorbeeld geld worden gestoken in het aantrekken van medisch specialistische opleidingen en het opzetten van 'gezondheidshuizen' waarin mensen zowel voor preventie als voor behandelingen terechtkunnen.

In totaal worden er vijftig maatregelen genomen. Het gaat dan onder meer om het vergroten van het gebied waar bewoners niet hoeven aan te tonen dat de schade die ze hebben het gevolg is van de gaswinning. Bij schades onder de 40.000 euro wordt er helemaal geen onderzoek meer gedaan naar de oorzaak; die worden in alle gevallen vergoed.

Straten, buurten en dorpen worden voortaan zoveel mogelijk in één keer aangepakt om te voorkomen dat schade bij het ene huis wel vergoed wordt en bij de buren niet. Dat is nu nog vaak het geval, tot ergernis van veel Groningers.

Ook worden in alle betrokken gemeenten 'aardbevingscoaches' aangesteld, die kunnen helpen bij problemen. Verder zal worden geprobeerd om de werkgelegenheid en de schooluitval binnen dertig jaar terug te brengen tot het landelijk gemiddelde.

Het kabinet belooft dat er "zolang als nodig is voldoende geld is om ervoor te zorgen dat alle schade wordt vergoed en dat iedereen een veilig huis heeft". Het gaat ervan uit dat ruim 22 miljard euro voldoende is om alle plannen te realiseren. Al met al is zo'n 7,5 miljard bedoeld voor de investeringen, het ereschuldgedeelte, de rest van het bedrag is voor schade-afhandeling en versterking van woningen.

Er zal in een wet worden vastgelegd dat het kabinet jaarlijks verantwoording zal afleggen over de besteding van het geld. Dat gebeurt in een 'Staat van Groningen', naar voorbeeld van de State of the Union in de Verenigde Staten. Ook is er elk halfjaar een gesprek in de provincie over de voortgang.

Vorige week lekte uit dat het kabinet ruim 20 miljard zou uittrekken. Bestuurders in de regio zeiden toen dat er 30 miljard nodig was voor de investeringen. Dat was nog los van de kosten voor schade en herstel, naar schatting 5 tot 10 miljard. Commissaris van de koning René Paas sprak over een "groot gat" tussen de wensen en het aanbod.

Staatssecretaris Hans Vijlbrief (Mijnbouw) heeft de bewoners van het aardbevingsgebied in Groningen en Noord-Drenthe in een open brief in Dagblad van het Noorden opnieuw gelijk gegeven met betrekking tot de gaswinning en de aardbevingen die daarop volgden.

Ook belooft Vijlbrief de fouten die gemaakt zijn te herstellen. "Dit is onze laatste kans om het beter te doen. Om recht te doen aan jullie verdriet en pijn. Het beleid moet menselijker, de uitvoering milder." Hij kondigt vijftig maatregelen aan.

Wat die maatregelen zijn, wordt rond 14.00 uur duidelijk, wanneer de staatssecretaris en premier Rutte het Groningse dorp Garmerwolde bezoeken. Op die plek, die jarenlang geteisterd werd door aardbevingen, zullen zij de formele kabinetsreactie geven op het eindrapport van de parlementaire enquête over de gaswinning in Groningen. Ook verschijnen de maatregelen op een speciaal ingerichte website van de overheid.

Twee maanden geleden oordeelde de parlementaire enquêtecommissie dat de jarenlange gaswinning rampzalig was voor de Groningers en dat Nederland een ereschuld aan Groningen heeft. De commissie concludeerde dat de veiligheid van Groningers decennialang ondergeschikt was aan financiële en economische belangen bij de gaswinning, en er te weinig aandacht was voor de schade en angst die de aardbevingen veroorzaakten.

Vorige week zeiden bronnen tegen de NOS dat het kabinet ruim 20 miljard euro over heeft om Groningen te compenseren voor de gaswinning. Die miljarden zijn voor "een generatielange aanpak" en moeten onder meer worden gebruikt voor infrastructuur en het bevorderen van kansengelijkheid. Van het bedrag moet ook schadeherstel en versterking van huizen worden betaald.

Bestuurders uit de regio eisen 30 miljard aan investeringen in leefbaarheid, sociale samenhang en het aardgasvrij maken van woningen. Maar de Groningers vinden dat de kosten voor schadeherstel en versterking hier los van staan. Die kosten worden geschat tussen de 5 en 10 miljard.

Het kabinet is van plan de fouten te herstellen en het vertrouwen van de Groningers terug te winnen, schrijft Vijlbrief. "Dat is niet van de een op de andere dag geregeld. We hebben nog een lange weg te gaan. Of we daarbij op de goede weg zijn, daarover blijf ik graag met u in gesprek. Want daar heb ik jullie voor nodig."

Bekijk hier hoe het Gronings gas de schatkist veel geld opleverde, maar voor inwoners van Groningen een last bleek:

Tweede Kamerleden reageren maandag op het verzoek van de NPO om de vergunning van omroep Ongehoord Nederland (ON!) in te trekken. Dat verzoek werd maandag neergelegd bij staatssecretaris Gunay Uslu, nadat de NPO een derde boete aan ON! had opgelegd, van 131.885 euro. Eerder kreeg de omroep boetes van 84.098 euro en 56.065 euro.

Volgens Kamerlid Lisa Westerveld (GroenLinks) is het hoog tijd dat de staatssecretaris ingrijpt. "Als Kamerleden ga je niet over wat journalisten en omroepen doen, schrijven of zeggen. Maar we gaan wel over de wettelijke kaders. Met het sanctierapport dat er nu is, hoop ik dat Uslu de knoop doorhakt en ON! eruit gooit."

In dat rapport, opgesteld door de Raad van Bestuur van de NPO, wordt de aanleiding van het verzoek beschreven. Hierin schrijft de NPO dat ON! "structureel de Journalistieke code NPO schendt" en, ook na twee eerdere boetes, onvoldoende bereid lijkt tot samenwerking. In een verklaring noemt ON! de nieuwe boete een "hernieuwde aanval op de vrijheid van meningsuiting."

Dat argument noemt Westerveld een "zwaktebod". "Er wordt helemaal niks verboden, het is niet alsof wij omroepen of meningen willen verbieden. Het gaat om de journalistieke kwaliteit. Als je naar het sanctierapport kijkt, zie je dat ON! op verschillende manieren lak heeft aan de journalistieke code en niet van plan lijkt zich er in de toekomst aan te gaan houden. Als je met belastinggeld een omroep overeind houdt, mogen er bepaalde kwaliteitseisen aan ten grondslag liggen. Als politici moet je zorgen dat belastinggeld goed besteed wordt."

"ON! heeft bij herhaling desinformatie verspreid, tot extreemrechtse omvolkingstheorieën aan toe," zegt D66-Kamerlid Sjoerd Sjoerdsma in een schriftelijke reactie. "Er is geen andere mogelijkheid meer dan het besluit om ON! uit het bestel te zetten."

PvdA-Kamerlid Mohammed Mohandis noemt de democratische rechtsstaat "te waardevol en kwetsbaar om niet in te grijpen wanneer nepnieuws en schadelijke theorieën worden verspreid." Hij stelde al eerder Kamervragen naar aanleiding van de derde sanctie die door de NPO werd opgelegd. Mohandis: "Er liggen sancties die zijn opgelegd door de NPO en die sancties zijn gebaseerd op onafhankelijk onderzoek. Het is niet zo ingewikkeld: wie over de schreef gaat, moet eruit. Er is een voordeur maar ook een achterdeur."

Pim van Strien van de VVD vindt het goed dat de NPO het verzoek heeft opgestuurd. "Zolang Ongehoord Nederland het patroon van systematisch delen van onjuiste info niet doorbreekt en de journalistieke code blijft overtreden, lijkt er geen plek in het publieke bestel. Toen ON toetrad, zijn ze immers wél akkoord gegaan met de spelregels verbonden aan de vergunning," zo schrijft Van Strien op Twitter.

Ongehoord Nederland-voorzitter Arnold Karskens spreekt van een "zwarte dag voor de persvrijheid in Nederland". Volgens hem wordt ON! het zwijgen opgelegd. "De handelwijze van het NPO-bestuur zou je kunnen verwachten in een dictatuur, maar zeker niet in ons land".

Ook Forum voor Democratie is kritisch over het besluit van NPO. "Kritische journalisten worden monddood gemaakt", zo schrijft de partij op Twitter. De partij zegt "pal voor de persvrijheid" te staan en gaat Kamervragen stellen. Volgens Wybren van Haga, fractievoorzitter van Belang voor Nederland, ligt onafhankelijke media in Nederland onder vuur. PVV-Kamerlid Martin Bosma noemt het mogelijke intrekken van de vergunning "totale waanzin". "Het tegengeluid wordt weer verder ingeperkt."

Staatssecretaris Uslu gaat om juridisch advies vragen naar aanleiding van het verzoek en stuurt deze week nog een brief naar de Kamer.

Het plan van het kabinet om het stikstofprobleem aan te pakken loopt opnieuw vertraging op. Het lukt niet om de regeling die ertoe moet leiden dat de grootste uitstoters van stikstof worden uitgekocht op tijd rond te krijgen. Dat bevestigen bronnen in Den Haag na een bericht van RTL Nieuws.

Het was de bedoeling dat de zogeheten piekbelastersregeling deze maand al klaar zou zijn, maar het wordt op z'n vroegst eind mei, zeggen ingewijden. Het blijkt lastiger dan gedacht om Brussel te overtuigen van de noodzaak van de regeling.

Ongeveer 3000 bedrijven, agrarisch en industrieel, moeten het aanbod krijgen om te stoppen, te verhuizen of zodanig te vernieuwen dat de uitstoot rigoureus vermindert. Ze krijgen daarvoor tot 120 procent van de marktwaarde van de onderneming, zo is het plan.

Maar daarvoor is wel toestemming van de EU nodig, omdat het plan raakt aan de strenge regels voor staatssteun. De regeling werd in november al aangekondigd, zou eerst in januari al klaar zijn. maar dat werd later eind april. Deze maand zou er een loket opengaan waar de boeren en ondernemers zich konden melden voor wat het kabinet een "woest aantrekkelijk" aanbod noemt.

Minister Van der Wal moet van Brussel eerst nog een aantal technische vragen beantwoorden voordat er een oordeel gegeven kan worden. De kans is volgens bronnen klein dat de regeling alsnog afgekeurd wordt. Bronnen in Brussel zeggen dat het de bedoeling is dat er in de eerste week van mei definitief groen licht komt. In Den Haag streeft men er nu naar de regeling eind mei open te stellen.

De aanpak van de piekbelasters is essentieel voor het oplossen van de stikstofimpasse, waardoor veel bouwplannen in ons land stilliggen. Premier Rutte zei eerder deze maand nog dat hij de stikstofaanpak wil versnellen en dat hij daar de uitkoopregeling voor nodig heeft.

Tegelijkertijd besloot het kabinet het stikstofbeleid verder op een laag pitje te zetten, totdat de nieuwe provinciebesturen zijn gevormd. De kans is groot dat de grote winnaar BBB in veel provincies in het bestuur komt en die partij is zeer kritisch over het beleid. Coalitiepartner CDA heeft aangegeven over enige tijd te willen heronderhandelen over de stikstofaanpak van Rutte IV.

De NS mag met ingang van 2025 gaan variëren met de prijzen van treinkaartjes, bijvoorbeeld voor reizen in de spits of op bepaalde trajecten. Dat staat in een brief van staatssecretaris Heijnen (Infrastructuur) aan de Tweede Kamer. Of er een apart tarief komt voor de spits staat overigens nog niet vast.

Een spitsheffing kan ertoe leiden dat het minder druk wordt in de ochtend- en avondspits en het reizigersverkeer beter over de dag wordt verspreid. De NS krijgt ook de mogelijkheid om op drukke trajecten hogere prijzen te vragen, zodat er geld komt om meer of langere treinen in te zetten. Aan een spitsheffing worden wel voorwaarden verbonden, zegt de staatssecretaris.

Voor reizen buiten de spits kunnen treinreizigers al jaren een kortingsabonnement aanschaffen. Nu krijgt de NS dus de mogelijkheid om reizen in de spits duurder te maken.

Het kabinet bekijkt daarnaast of de NS meer financiële steun nodig heeft om het hoofdrailnet, de belangrijkste spoorverbindingen in Nederland, de komende jaren goed te kunnen uitvoeren.

Tot 2025 lopen er afspraken met de NS, maar voor de periode daarna moeten nieuwe afspraken worden gemaakt voor een nieuwe vergunning. De NS is nog altijd niet hersteld van het verlies dat tijdens de coronaperiode is ontstaan. Om het bedrijf weer financieel gezond te maken, is staatssecretaris Heijnen bereid om in de nieuwe vergunning op bepaalde momenten af te zien van een vergoeding voor het hoofdrailnet. Ook is subsidie een optie.

De staatssecretaris benadrukt wel dat hiervoor eerst nog meer onderzoek nodig is. Na de zomer legt zij de Kamer een definitief plan voor de nieuwe vergunning voor. Nu betaalt de NS voor de vergunning 80 miljoen euro per jaar.

Nog steeds reizen er minder mensen met de trein dan voor de coronapandemie. Ook de gestegen kosten van energie, personeel, materieel en onderhoud spelen de NS parten. "Dit heeft geleid tot een financieel tekort dat vraagt om oplossingen", schrijft Heijnen aan de Kamer. Ze schrijft dat ook bekeken zal worden "hoe de dienstregeling wordt aangepast aan een veranderende vervoersvraag". Dat betekent in de praktijk dat er mogelijk op rustigere momenten minder treinen zullen gaan rijden.

De staatssecretaris benadrukt dat de NS door moet gaan met kostenbesparingen en schrijft ook dat het nog niet duidelijk is welke maatregelen noodzakelijk zijn om het financiële tekort te dekken. Volgens Europese richtlijnen moeten de afspraken over nieuwe concessies voor 25 december van dit jaar worden gemaakt.

Reizigersvereniging Rover noemt de berichten over de spitsheffing zorgelijk. "Een leerkracht kan niet later voor de klas gaan staan omdat de trein onbetaalbaar is geworden", zegt Rover-directeur Freek Bos. "De klimaat- en woningbouwopgave vraagt dat het gebruik van trein en bus juist moet groeien. Reizigers uit de spits jagen zorgt eerder voor het tegenovergestelde."

Bos begrijpt ook niet waarom er gesproken wordt over het verminderen van de dienstregeling. "Meer voor minder betalen, dat is het begin van een neerwaartse spiraal voor de trein", zegt hij. De reizigersvereniging wil dat het kabinet stopt met "de afbraak van het openbaar vervoer" en gaat inzetten op de groei van het aantal treinreizigers.

Minister Dennis Wiersma gaat met voormalige leidinggevenden in gesprek over zijn gedrag. Hij wil weten of hij in eerdere functies ook "te scherp en soms te fel" is geweest. Wiersma was onder meer staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en Kamerlid voor de VVD.

Gisteren kwam naar buiten dat Wiersma op het ministerie van Onderwijs "geregeld door het lint ging en dat hij kon ontsteken in razernij". Een aantal ambtenaren zou om die reden zijn opgestapt.

Wiersma schrijft vandaag op Instagram dat hij hier vorig jaar al mee aan de slag is gegaan en dat het inmiddels een stuk beter gaat. "Althans, dat hoor ik van de mensen om mij heen."

Hij zegt verder dat "de signalen" uit zijn eerste periode als minister hem dus bekend zijn. "Maar misschien zijn er ook wel eerdere signalen, van langer geleden, die mij zijn ontgaan of waar ik mij voor heb afgesloten."

Hij wil nu zijn leidinggevenden in eerdere functies de gelegenheid geven om daar met hem over te spreken. "Want ik wil niets liever dan lessen trekken uit die periode."

Nederland bereidt zich "met man en macht" voor op een evacuatie van Nederlanders uit Sudan. Er zijn inmiddels 134 mensen gebeld met de vraag of zij meewillen met een door de overheid georganiseerd vertrek. Zij hebben het advies gekregen om alvast een tas in te pakken.

Het is nog niet duidelijk wanneer er een kans is om het land te verlaten. "Op dit moment is het niet mogelijk", laat het ministerie van Buitenlandse Zaken weten. "De veiligheidssituatie laat een evacuatie niet toe."

"We kunnen niet voorspellen hoe het gaat lopen. Het kan lang duren, of ineens heel snel gaan. Duidelijk is dat geen enkele optie zonder risico is."

De Nederlandse ambassadeur in Sudan, Irma van Dueren, is met medewerkers van de ministeries van Buitenlandse Zaken en Defensie in Jordanië. "Vanuit daar onderhouden ze contact met Nederlanders in Sudan en bereiden ze zich voor op alle scenario's."

In Jordanië staan ook twee C-130 Hercules-transportvliegtuigen van Defensie klaar. Verder is het Snel Consulair Ondersteuningsteam (SCOT) naar Djibouti afgereisd. Dat is een speciaal team van medewerkers van Buitenlandse Zaken dat kan helpen om Nederlanders in crisisgebieden in veiligheid te brengen.

Voor een mogelijke evacuatie komen mensen in aanmerking met de Nederlandse nationaliteit of een geldige verblijfsvergunning voor Nederland. Hun partner en kinderen tot 18 jaar mogen ook mee. "Huisdieren kunnen helaas niet mee", meldt de ambassade.

Buitenlandse Zaken gaat ervan uit dat er behalve de 134 mensen met wie inmiddels contact is geweest, nog meer Nederlanders in het land zijn. Zij krijgen het dringende verzoek om zich te registreren via de website van het ministerie.

Mensen die wel een telefoontje hebben gehad, is gevraagd alvast een tas klaar te zetten met reisdocumenten, medicatie "en andere strikt noodzakelijke spullen die niet te zwaar zijn". Bij een eventueel vertrek mogen zij alleen een "absoluut minimum aan handbagage" meenemen.

De evacués worden per vliegtuig naar een land in de buurt van Sudan gebracht. Als zij dan verder willen reizen, is dat op eigen kosten.

Ook andere landen maken zich op om ambassadepersoneel en burgers het land uit te krijgen. Onder meer de Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk, Duitsland en Japan zeggen voorbereidingen te treffen. Nederland onderhoudt contact met deze landen over de veiligheidsrisico's.

Het is op dit moment onmogelijk om het land via de luchthaven in de Sudanese hoofdstad Khartoem te verlaten. Na een kort staakt-het-vuren zijn de gevechten vannacht weer hervat.

Premier Rutte is optimistisch over de kans dat het kabinet in staat is een oplossing te vinden voor een aantal complexe problemen, zoals een legere staatskas, extra klimaatplannen, de hulp aan Groningen, de stikstofimpasse en de opvang van een grotere toestroom van asielzoekers.

"We hebben in de ministerraad goed, eerlijk en intensief gesproken", zei de premier na afloop van deze wekelijkse vergadering van de bewindslieden van zijn VVD-D66-CDA-ChristenUnie-kabinet. "Het verliep in goede sfeer. Ik denk dat we eruit komen."

Deze week zijn er al allerlei extra kabinetsbijeenkomsten geweest om een akkoord te bereiken over bijvoorbeeld de begroting van volgend jaar en de klimaatplannen van minister Jetten voor Klimaat en Energie. Hij wil die plannen zo snel mogelijk naar buiten brengen, maar dat is vandaag niet gelukt doordat er onenigheid is over vooral de bijdrage die automobilisten moeten leveren.

De D66-minister denkt aan duurdere brandstof en een hogere aanschafbelasting voor benzineauto's, maar dat wil coalitiepartij VVD niet. Rutte denkt dat er volgende week een voorstel naar buiten kan komen waar alle partijen achter staan. "Ik denk dat we de laatste stappen kunnen zetten."

De gesprekken over een miljardentekort in de lopende begroting onder leiding van minister Kaag van Financiën lopen ook stroef, omdat niemand zin heeft geld te zoeken in de eigen begroting. Deze zogenoemde Voorjaarsnota moet volgende week klaar zijn, maar ondanks de extra bijeenkomsten is er nog geen zicht op een akkoord.

De Tweede Kamer is vanaf vandaag twee weken vrij, maar het kabinet werkt nog drie dagen door. Dinsdag wordt officieel bekend wat de coalitie wil uittrekken voor de compensatie van de Groningse gedupeerden van de aardbevingsschade, naar verwachting wordt dat 20 miljard euro. Rutte en staatssecretaris Vijlbrief van Mijnbouw gaan dinsdag naar Groningen om de plannen daar te presenteren.

Woensdag is de ministerraad en dan zouden de klimaatplannen en de Voorjaarsnota naar buiten kunnen komen, denkt Rutte. Hij erkent dat er politieke meningsverschillen zijn, maar vindt dat normaal. Elke politieke partij wil zijn eigen ideeën zo veel mogelijk doordrukken. "Elke discussie raakt waar je staat als partij."

Over Haagse speculaties of het kabinet kan vallen wil Rutte niets weten. "Ik denk dat het lukt, maar het is pas gelukt als de knopen zijn doorgehakt."

Het kabinet wil de Nederlandse verzetsheld Jan Zwartendijk (1896-1976) postuum eren met de hoogste onderscheiding voor dappere daden verricht buiten een strijd, de gouden Erepenning voor Menslievend Hulpbetoon. Het is in principe niet mogelijk om onderscheidingen toe te kennen aan verzetshelden uit de Tweede Wereldoorlog, omdat de toenmalige regering in 1951 heeft besloten om daarmee te stoppen.

Maar het kabinet wil nu kijken of er een uitzondering gemaakt kan worden. "Zwartendijk heeft duizenden Joden in de Tweede Wereldoorlog gered. Deze onderscheiding is ten volle verdiend", zegt minister Hoekstra van Buitenlandse Zaken, die de uitzondering aan het regelen is. Op initiatief van D66-Kamerlid Sjoerd Sjoerdsma vroegen alle Kamerleden in februari aan het kabinet en de koning om dit bijzondere eerherstel voor de diplomaat Zwartendijk.

Als Nederlandse consul in Litouwen redde hij in de Tweede Wereldoorlog duizenden Joden. Hij verstrekte ruim 2000 Joden een Nederlands reisdocument, waarmee ze via de Sovjet-Unie naar Japan gingen en vandaar naar de Nederlandse Antillen of Suriname konden reizen, toenmalige delen van het Nederlandse koninkrijk die niet bezet waren.

Zwartendijk, die in Litouwen werkte voor Philips, dacht jarenlang dat hij door zijn optreden slechts één persoon in de Tweede Wereldoorlog had gered. Maar het waren duizenden mensen, hoorden zijn nabestaanden op de dag van zijn begrafenis.

Ze kregen toen een brief waaruit bleek dat niet slechts één persoon, maar ruim 95 procent van de duizenden Joden die Zwartendijk had geholpen de oorlog had overleefd. Het was het resultaat van een onderzoek naar mogelijke overlevenden waartoe zijn kinderen in de jaren 60 opdracht hadden gegeven aan het Simon Wiesenthal Center en het Holocaust Research Center.

De diplomaat werd door het ministerie van Buitenlandse Zaken na de oorlog zelfs berispt door het "ten onrechte" verstrekken van reisdocumenten. Vijf jaar geleden is al excuus aangeboden aan de nabestaanden en is er een monument ter ere van hem onthuld in Litouwen.

D66-Kamerlid Sjoerdsma vond dat Zwartendijk meer verdiende dan deze erkenning. "Het was een bescheiden man en hij had zelf niet veel met publieke erkenning en koninklijke onderscheidingen", aldus Sjoerdsma in februari. "Maar het heeft hem altijd zeer gestoken dat hij hiervoor een reprimande heeft gekregen."

Minister Hoekstra staat helemaal achter de actie van het D66-Kamerlid, maar het kabinet kan niet zelf beslissen of de Erepenning wordt uitgereikt. Dat doet het Kapittel voor de Civiele Orden. "Ik heb goede hoop dat ze ons verzoek honoreren", zegt Hoekstra. Het uitreiken aan de nabestaanden zou dan nog dit jaar kunnen gebeuren.

De Erepenning voor Menslievend Hulpbetoon in het goud is voor het laatst in 1964 toegekend. De onderscheiding is in totaal slechts 99 keer uitgereikt.

Minister Robbert Dijkgraaf wil de komst van internationale studenten naar Nederland afremmen. De afgelopen jaren nam hun aantal sterk toe en dat leidt tot allerlei problemen. De minister voor hoger onderwijs komt nu met een reeks aan voorstellen. Zo vindt hij dat er weer meer in het Nederlands les moet worden gegeven.

Er zijn inmiddels 115.000 internationale studenten in Nederland, schrijft Dijkgraaf in een brief aan de Tweede Kamer. Dat zijn er 3,5 keer zoveel als in 2005. Op de universiteiten komt nu 40 procent van de eerstejaars uit het buitenland, in 2015 was dat nog 28 procent.

De minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap vindt het op zich goed dat Nederland veel buitenlandse studenten trekt. Niet alleen voor hen zelf "maar ook voor onze samenleving en kenniseconomie". Maar hij wil de stroom wel kunnen beheersen. "We hebben naast een gaspedaal ook een rem en vooral een stuur nodig", schrijft de minister, die vindt dat er nu te weinig controle is. "We hebben er te weinig vat op."

Dijkgraaf wijst erop dat er onderhand sprake is van overvolle collegezalen, een gebrek aan huisvesting en een hoge werkdruk onder docenten, en dat de toegankelijkheid van het onderwijs voor Nederlandse studenten in het geding kom. Hij vreest dat als er niet wordt ingegrepen, de kwaliteit van de hogescholen en universiteiten zo achteruit gaat "dat dit onze internationale toppositie ondergraaft".

Hij wil ten eerste dat er een centrale regie komt, waarbij breder gekeken wordt dan naar alleen naar wat een hogeschool of universiteit ermee opschiet. "Wat kunnen de maatschappij en het stelsel aan? Hoe zorgen we ervoor dat ongewenste ontwikkelingen tijdig worden gesignaleerd?", zijn vragen die gesteld moeten worden, en de minister van Onderwijs moet hier het laatste woord krijgen.

Daarnaast wil Dijkgraaf dat instellingen gemakkelijker een maximum aantal plaatsen voor buitenlandse studenten kunnen instellen, zodat Nederlandse studenten ook toegang blijven houden. Hij heeft het over een "noodcapaciteitsfixus", die kan worden ingezet bij een onverwachts groot aantal aanmeldingen van studenten van buiten Europa.

Verder wil Dijkgraaf dat het Nederlands weer uitdrukkelijk de hoofdtaal wordt in het onderwijs. Dat is op papier al zo, maar er is geen toezicht op en in de praktijk worden steeds meer lessen in het Engels gegeven. Dijkgraaf wil dat internationale studenten weer Nederlands gaan leren. Daarmee wordt de kans dat zij na hun studie in Nederland blijven ook groter.

De maatregelen die Dijkgraaf voorstelt gaan nog niet meteen in. De minister werkt nog aan nadere plannen en wetgeving, die hij liefst voor de zomer naar de Tweede Kamer wil sturen. Hij wil ook voor de zomer in overleg met hogescholen en universiteiten over zijn eerdere oproep om voorlopig te stoppen met het actief werven van buitenlandse studenten.

Eerder maakte NOS op 3 deze video over de grote hoeveelheid internationale studenten:

Minister Dennis Wiersma is soms te scherp, te fel en te veeleisend geweest tegen zijn ambtenaren. Hij zei dat voor het begin van de vergadering van het kabinet naar aanleiding van een stuk in De Telegraaf.

De Telegraaf heeft met ambtenaren van het ministerie van Onderwijs gesproken. Die zouden tegen de krant hebben gezegd dat de minister "geregeld door het lint ging en dat hij kon ontsteken in razernij". Een aantal ambtenaren zou om die reden zijn opgestapt.

De VVD'er is sinds begin vorig jaar minister voor Primair en Voortgezet Onderwijs. Hij vindt achteraf dat zijn gedrag in de eerste periode van zijn ministerschap niet goed was. "Ik vraag veel van mensen en leg hun soms ook druk op. Ik heb me gerealiseerd wat dat met mensen doet en ik ben ermee aan de slag gegaan."

Wiersma erkent dat hij "per definitie altijd het goede voorbeeld moet geven en dat zijn woorden als minister soms harder aankomen dan als Dennis". Hij vindt het naar eigen zeggen erg als mensen op het ministerie in een overleg soms het gevoel hebben dat ze niet kunnen zeggen wat ze willen. Hij heeft inmiddels met velen op het ministerie over zijn stijl gepraat en doet er "elke dag zijn best voor" om die te veranderen.

Wiersma zei dat hij zich de impact van zijn stijl al in de eerste maanden van zijn ministerschap realiseerde. Maar de berichten over grensoverschrijdend gedrag in De Wereld Draait Door waren voor hem een "extra wake-upcall". De minister rekent het zichzelf aan dat hij soms over grenzen van mensen is gegaan.

Minister Robbert Dijkgraaf van Onderwijs vindt het heel belangrijk dat er in organisaties een veilige omgeving is. Hij betreurt het dat die er op het ministerie niet voor iedereen is geweest. Dijkgraaf zei dat er "intensief met Wiersma over de signalen" is gesproken en dat hij dat zelf ook heeft gedaan. Volgens Dijkgraaf stond Wiersma open voor de signalen en is zijn gedrag inmiddels veranderd. "Daarmee laat hij zien dat je ook als minister kunt leren van je fouten", vulde Dijkgraaf aan.

Een woordvoerder van de VVD in de Tweede Kamer noemt de gedragingen van Wiersma niet fraai. "Maar het is goed dat hij dit zelf erkent en daar met medewerkers gesprekken over voert."

Volgens premier Rutte is Wiersma "zeer geschrokken" en heeft hij zich gerealiseerd dat hij soms "te fel en hard reageert" op zijn ambtenaren en dat dit niet kan. De twee hebben hierover een gesprek gehad. Wat hij daarin als leidinggevende heeft gezegd, wil Rutte niet kwijt. Maar hij vindt dat Wiersma goed heeft gehandeld door met medewerkers in gesprek te gaan.

"Dat hij zichzelf corrigeert, is van groot belang", zei de premier over de "pijnlijke kwestie". Hij voegde daaraan toe dat hij nog volledig achter zijn keuze staat om zijn partijgenoot aan te stellen als minister in zijn vierde kabinet.

Overigens erkende Rutte in zijn wekelijkse persconferentie dat hij zelf ook weleens uit zijn slof schiet. "Wat ik weleens een enkele keer heb, en gelukkig heb ik dat behoorlijk onder controle, is dat ik als de druk oploopt weleens boos kan zijn. En dan zeg ik altijd meteen 'sorry', want ik vind het ongepast dat je dat doet. Maar het komt een enkele keer voor bij mij, dat is bekend. Ook tegen ambtenaren, en dan vind ik het van belang om dat meteen recht te zetten."

Los van Wiersma is een extern onderzoek gedaan na signalen van ongewenste omgangsvormen op het ministerie. Dat is in januari afgerond. Volgens het ministerie zijn daarbij inderdaad ongewenste omgangsvormen aan het licht gekomen, "maar niet zodanig dat er aanleiding was voor arbeidsrechtelijke consequenties". Het ministerie wil niet ingaan op details.