Het kabinet is gevallen. Het is niet gelukt om tot overeenstemming te komen over maatregelen om de asielinstroom te beperken, waarmee er na anderhalf jaar een einde komt aan het vierde kabinet onder leiding van premier Rutte.

Later vanavond zal hij het vertrek van zijn hele kabinet aankondigen, zo is de verwachting. De ministers en staatssecretarissen blijven wel demissionair op hun post.

Verschillende bronnen zeggen dat de ChristenUnie het initiatief nam tot de kabinetsval, maar een woordvoerder van de kleinste regeringspartij noemt het "een gezamenlijk besluit". De VVD wilde per se een beperking van de gezinshereniging, en dat was voor de ChristenUnie niet acceptabel.

Minister Micky Adriaansens (VVD, Economische Zaken) noemt het in een eerste reactie "echt zonde" dat het kabinet is gevallen. Ook haar collega Kajsa Ollongren (D66, Defensie) is teleurgesteld. Ook het moment vindt ze ongemakkelijk, terwijl er een oorlog aan de gang is in Oekraïne.

Vanavond voerden de meeste betrokken ministers een ultiem overleg op het ministerie van Algemene Zaken. Op tafel lag een laatste compromisvoorstel van staatssecretaris Eric van der Burg (Asiel) voor een zogeheten stopknop.

Op het moment dat het te druk is in de asielketen, zoals vorig jaar toen er mensen buiten sliepen in Ter Apel, zou het recht op gezinshereniging voor oorlogsvluchtelingen tijdelijk moeten worden beperkt. Maar dat voorstel vond onvoldoende steun bij de andere partijen.

De afgelopen week was er verschillende keren crisisoverleg over de mogelijkheden om de asielinstroom te beperken. Vooral de VVD hecht daar veel waarde aan. Premier Rutte beloofde zijn partij dat hij met voorstellen zou komen om de instroom te verminderen.

Regelmatig werden er speciale kabinetsvergaderingen gehouden over het brede onderwerp migratie. Over arbeidsmigratie en kennismigratie konden de regeringspartijen het wel eens worden, maar het asielbeleid bleef een splijtzwam.

D66 en vooral de ChristenUnie zien de instroom van asielzoekers veel minder als een probleem. Partijleider Mirjam Bikker zei deze week nog dat de ChristenUnie als "gezinspartij" niet akkoord kan gaan met inperking van het recht op gezinshereniging.

Vooral de houding van premier Rutte, die de discussie woensdag verder onder druk zette door een deadline te stellen en desnoods aan te sturen op een stemming over de plannen in de ministerraad, zette kwaad bloed bij de coalitiepartners. Hij bood gisteren zijn excuses aan voor die powerplay, maar het vertrouwen was te veel geschaad, zeggen betrokkenen.

Na volledige ministerraad vanavond zal demissionair premier Rutte de pers te woord staan, waarna hij naar verwachting zijn ontslag zal indienen.

De onderhandelingen over de aanpak van de asielcrisis zijn hervat. Asielstaatssecretaris Van der Burg heeft zijn huiswerk gedaan. Hij zal, volgens bronnen in Den Haag, voorstellen om een 'noodknop' in te stellen. Die kan worden gebruikt als het te druk wordt in de asielketen. Dan wordt het recht op gezinshereniging voor bepaalde groepen statushouders tijdelijk beperkt.

Betrokken ministers waren bij de inloop van het overleg nog terughoudend over deze 'nieuwe variant':

Aan tafel zitten weer premier Rutte (VVD) en de vicepremiers Kaag (D66), Hoekstra (CDA) en Schouten (ChristenUnie). Verder zijn de ministers Yesilgöz, Jetten en De Jonge er, en de staatssecretarissen Van Ooijen en Van der Burg.

Van der Burg moest vandaag met een compromis komen om gezinshereniging voor asielzoekers die tijdelijk naar ons land komen te kunnen beperken. Dat is dus de 'stopknop' geworden.

Vorig jaar, toen er in Ter Apel mensen buiten sliepen, wilde de staatssecretaris ook de gezinshereniging tijdelijk beperken. Dat plan werd toen afgeschoten door de rechter, maar de aankondiging leidde volgens deskundigen wel tot een dip in de instroom. Dit keer moet de beperking van de gezinshereniging wel een wettelijke basis krijgen.

De VVD wil het aantal nareizigers voor oorlogsvluchtelingen beperken, maar daar kan de ChristenUnie "als gezinspartij" niet mee leven. Dat probleem, dat deze week tot een crisissfeer leidde, is nog niet opgelost. Maar de sfeer is minder grimmig.

Rutte, die de kleinste coalitiepartij deze week voor het blok zette en onder meer dreigde met een stemming in de ministerraad, heeft gisteravond excuses aangeboden voor zijn powerplay, en dat zou de stemming hebben verbeterd.

Bij aankomst op het Binnenhof wilde Van der Burg weinig kwijt over de variant die hij nu op tafel heeft gelegd. "Ik denk dat die kans van slagen heeft, anders was ik er niet mee gekomen", zei hij. Wel moet er volgens hem nog gekeken worden of het juridisch allemaal kan. "Ik ben positief ingesteld."

Vicepremier Schouten wilde alleen maar kwijt dat ze het voorstel van Van der Burg heeft bekeken. "Ik ga daar hier geen kwalificaties over geven."

VVD-minister Yesilgöz (Justitie) benadrukte dat het niet "ineens een nieuw voorstel" is. "Ingrediënten hebben al eerder op tafel gelegen."

Afgelopen nacht duurden de onderhandelingen tot 01.45 uur. Premier Rutte durfde vanmiddag op zijn wekelijkse persconferentie niet te schatten hoe laat het dit keer wordt.

Het kabinet wil een grotere militaire bijdrage leveren aan de verbetering van de veiligheid in Irak. Zo wordt een infanteriecompagnie (met ondersteuning) van in totaal 145 militairen ingezet voor een NAVO-missie. De militairen moeten vanaf 1 januari volgend jaar zogenoemde force protection in Bagdad bieden. Hun taak bestaat er vooral uit om Nederlanders en bondgenoten die voor hun werk ergens moeten zijn, te verplaatsen.

Verder wil het kabinet langer mensen blijven leveren voor voorlichting over versterking van de veiligheidssector. Het gaat onder anderen om twintig militaire en civiele adviseurs voor de NAVO-missie en zeven voor de Europese Adviesmissie. Hun uitzending wordt verlengd tot en met juli 2025.

Sinds begin vorig jaar waren ook Nederlandse militairen actief in Irak om het vliegveld van Erbil te bewaken. Daar kwam april dit jaar een eind aan.

In een brief aan de Tweede Kamer benadrukken de betrokken ministers dat een stabiel en veilig Irak in de eerste plaats van belang is voor de burgerbevolking in het land. "Irak ligt in een zeer instabiele regio aan de grens met Europa. Verdere instabiliteit kan leiden tot hernieuwd conflict en een mogelijke heropleving van terroristische dreiging", voegen ze eraan toe.

De enquêtecommissie uit de Tweede Kamer die onderzoek doet naar het fraudebeleid begint in september met de openbare verhoren. De commissie maakte vandaag verder bekend dat ook VVD en CDA weer in de commissie zijn vertegenwoordigd.

In de enquête wordt onderzocht hoe de overheid fraude bestrijdt en wat er in de dienstverlening aan burgers is misgegaan. Directe aanleiding voor de enquête zijn de parlementaire onderzoeken naar de toeslagenaffaire en naar het functioneren van organisaties als het UWV en het CBR.

Het was eerst de bedoeling dat de verhoren al in februari zouden beginnen, maar dat wordt dus ruim een half jaar later. Ze zijn nu gepland voor 6 september tot en met 6 oktober. De afgelopen tijd heeft de enquêtecommissie onder leiding van D66-Kamerlid Salima Belhaj veel voorgesprekken met deskundigen en getuigen gevoerd.

Onlangs trokken Kamerleden van VVD en CDA zich terug uit de commissie, onder meer omdat die te veel werk zou kosten. Vandaag werd bekend dat CDA'er Evert Jan Slootweg toch weer lid wordt. En bij de VVD wordt Hatte van der Woude vervangen door Thierry Aartsen.

In korte tijd heeft de Kamer drie enquêtes uitgeschreven. De commissie die de aardgaswinning in Groningen onderzocht, bracht in februari haar eindrapport uit en de verhoren in de fraude-enquête beginnen dus over twee maanden. De derde enquête, naar het coronabeleid, is op de lange baan geschoven.

De crisisonderhandelingen tussen de coalitiepartijen VVD, D66, CDA en ChristenUnie over een beperking van de asielinstroom gaan aan het einde van de middag verder. Alle ogen zijn gericht op het 'huiswerk' dat staatssecretaris Eric van der Burg vannacht heeft meegekregen. Hij moet een compromis verzinnen waarmee de ChristenUnie akkoord kan gaan.

VVD en ChristenUnie staan op dit moment nog lijnrecht tegenover elkaar. Volgens betrokkenen was premier Mark Rutte op ramkoers. Hij zette de boel op scherp door met een quotum voor nareizigers te komen waarmee de ChristenUnie niet kon leven. Daardoor ontstond deze week een crisissfeer.

Rutte heeft gisteravond, volgens verschillende mensen die bij de onderhandelingen aan tafel zaten, excuses gemaakt voor zijn powerplay. Hij maakte duidelijk dat er in elk geval niet over een migratieplan gestemd zou worden in de ministerraad. Dat zou de kou uit de lucht hebben genomen, waardoor de onderhandelingen vannacht in een betere sfeer verliepen. Maar het inhoudelijke probleem ligt er nog.

Het is nu aan asielstaatssecretaris Van der Burg om voor het beraad van vanmiddag een plan op papier te zetten met beperkende maatregelen voor tijdelijke vluchtelingen, die juridisch haalbaar zijn en ook door de ChristenUnie gesteund kunnen worden.

Minister Dilan Yesilgöz van Justitie en Veiligheid (het ministerie waaronder ook Van der Burg valt) noemde het vanochtend voor aanvang van een reguliere ministerraad "niet gemakkelijk" om zo snel een variant te verzinnen. Maar ze zei dat na maanden onderhandelen alle informatie al op tafel ligt en dat daar nu mee gepuzzeld wordt. "Het is niet aan de orde dat we opeens met iets heel nieuws komen."

Er lagen gisteravond al twee eerdere varianten op tafel, vertellen bronnen aan de NOS, maar die zijn door D66 en CU afgewezen. Een daarvan was om de beperkte gezinshereniging eerst juridisch volledig te onderzoeken voordat deze wordt ingevoerd. De tweede hield in dat VVD en CDA met een initiatiefwet over beperkte gezinshereniging zouden komen, waarna er door de Kamer over kon worden gestemd.

Op de vraag of de coalitiepartners er vandaag wel uitkomen, zei Yesilgöz: "Dat weet ik niet."

D66-vicepremier Sigrid Kaag zei dat "iedereen een goede, effectieve oplossing wil vinden, die ook recht doet aan het feit dat het om mensenlevens gaat". Wat haar betreft is er vandaag geen deadline. Ze verwees naar een uitspraak van de Israëlische oud-premier Yitzak Rabin: "In onderhandelingen zijn er geen heilige deadlines."

CDA-minister Hugo de Jonge is optimistisch: "Wat we te doen hebben, is met zijn allen tot een oplossing komen. En dat kan echt. Ik ben ervan overtuigd dat als je dat wilt, dat het ook kan."

ChristenUnie-vicepremier Carola Schouten toonde zich vooral afwachtend: "We zijn nog steeds in gesprek met elkaar, ik ga gewoon kijken."

De onderhandelingen tussen VVD, D66, CDA en ChristenUnie werden vannacht rond 01.45 uur afgebroken. Dat betekent dat het kabinet opnieuw een spannende dag tegemoetgaat.

Heikel punt is de wens van de VVD om een beperking op te leggen voor gezinshereniging aan toekomstige vluchtelingen. Die beperking hangt samen met de invoering van een twee-status-stelsel voor vluchtelingen. De vier partijen zouden het op zich wel eens zijn over de invoering van zo'n stelsel, maar over die beperking dus niet.

De krimp van Schiphol naar 460.000 vliegbewegingen per jaar mag toch doorgaan. Het gerechtshof in Amsterdam heeft in hoger beroep geoordeeld in het voordeel van de Staat. Die stond in de rechtszaal tegenover luchtvaartmaatschappijen die de krimp wilden voorkomen.

In april oordeelde de rechter nog dat de krimp niet mocht doorgaan omdat het kabinet niet de juiste stappen had doorlopen. Minister Harbers van Infrastructuur en Waterstaat ging daartegen in beroep omdat de uitspraak volgens hem niet in het belang van omwonenden van Schiphol was. Nu hij gelijk heeft gekregen, is het eerdere vonnis van de rechter van tafel.

Nu mogen er jaarlijks nog 500.000 vluchten landen en vertrekken op Schiphol per jaar. Het kabinet wilde dat terugbrengen naar 460.000 per jaar vanwege geluidshinder voor omwonenden. Geluidsnormen worden al jarenlang overschreden, maar dat werd een tijd gedoogd.

Vorig jaar zei het kabinet te willen stoppen met gedogen. En als de bestaande geluidsnormen worden gehandhaafd, blijft er nog maar ruimte over voor 460.000 vluchten per jaar.

Luchtvaartmaatschappijen startten daarop een kort geding tegen de staat. Met succes. De rechter bepaalde afgelopen voorjaar dat de Staat niet zomaar beperkingen mag opleggen. Volgens Europese regels zijn er procedures die doorlopen moeten worden wanneer een luchthaven krimpt. Inspraak van verschillende partijen, bijvoorbeeld. Die procedures waren niet gevolgd dus mocht de krimp niet doorgaan, oordeelde de rechter.

Het hof zegt vandaag echter dat die procedure in dit geval niet doorlopen hoeft te worden omdat er vanwege de overschrijding van de geluidsnormen de afgelopen jaren in feite sprake was van een illegale situatie.

"De vlag kan uit", zegt Jan Boomhouwer van Stichting Recht op Bescherming tegen Vliegtuighinder. Die stichting, waarin omwonenden zijn verenigd, nam deel aan de rechtszaak aan de kant van de Staat. "Iedereen haalt opgelucht adem dat de knikker eindelijk in het gaatje rolt. Elke keer was het afwachten, met het kort geding ging het toch de verkeerde kant op. Dat is nu hersteld", zegt hij.

Boomhouwer vindt het belangrijk dat het hof heeft gezegd dat de procedure niet gevolgd had hoeven worden omdat er jarenlang een illegale situatie heeft bestaan. "Als je wil gaan handhaven hoef je niet eerst Europese regels te volgen. Handhaven is gewoon wat je in een democratische rechtsstaat moet doen."

KLM, dat in eerste instantie het kort geding tegen de staat had aangespannen met andere luchtvaartmaatschappijen, is teleurgesteld in de uitspraak. "KLM blijft in samenspraak zoeken naar de beste manier om het aantal mensen dat hinder ondervindt van vliegtuiggeluid terug te dringen", zegt het bedrijf. "We zijn ervan overtuigd dat we met onze maatregelen minder geluid en CO2 kunnen realiseren mét behoud van het netwerk." De luchtvaartmaatschappij wil dat bereiken met schonere en stillere vliegtuigen, niet door minder te vliegen.

Minister Harbers vindt de uitspraak van vandaag een goede eerste stap om de balans tussen luchtvaart en economie aan de ene kant en omwonenden aan de andere kant te herstellen. "Het betekent dat we door kunnen met de regelingen die we hebben ontworpen. Maar er zijn nog wel heel veel stappen te zetten."

Het duurt nog even voordat de plannen gerealiseerd worden. November, zoals eerst het plan was, is niet meer haalbaar. Op z'n vroegst mag de minister het krimpplan na maart volgend jaar uitvoeren.

Uiteindelijk wil het kabinet dat Schiphol gaat krimpen naar 440.000 vliegbewegingen per jaar. De uitspraak van vandaag gaat niet over die uiteindelijke krimpplannen. Voor die krimp doorloopt het kabinet overigens wel de Europese procedure. Vorige maand hebben 173 partijen hun zienswijze ingediend bij een consultatieprocedure hierover.

KLM zegt de uitspraak te bestuderen. De luchtvaartmaatschappijen kunnen nog in cassatie gaan bij de Hoge Raad, de hoogste rechter van Nederland.

De onderhandelingen tussen VVD, D66, CDA en ChristenUnie over een beperking van de asielstroom zijn vannacht rond 01.45 uur afgebroken. Dat betekent dat het kabinet opnieuw een spannende dag tegemoetgaat, met intensieve onderhandelingen. De crisissfeer is allerminst verdwenen.

Heikel punt is de wens van de VVD om een beperking op te leggen voor gezinshereniging aan toekomstige vluchtelingen. Die beperking hangt samen met de invoering van een twee-status-stelsel voor vluchtelingen. De vier partijen zouden het op zich wel eens zijn over de invoering van zo'n stelsel, maar over die beperking dus niet.

Vluchtelingen die als persoon gevaar lopen omdat ze bijvoorbeeld vervolgd worden vanwege hun geaardheid of politieke overtuiging krijgen dan een permanente verblijfsvergunning. Mensen die vluchten voor oorlog krijgen een tijdelijke vergunning, tot zij weer veilig naar hun land kunnen.

Maar daarnaast wil de VVD het recht op gezinshereniging voor deze tweede groep beperken. Per maand zouden maximaal 200 familieleden van deze groep ook naar Nederland mogen komen. Met daarbij een wachttijd van twee jaar voordat dat mag.

Dat zijn voorwaarden die de ChristenUnie die niet kan accepteren "als gezinspartij", zo reageerde partijvoorzitter Mirjam Bikker van de ChristenUnie gisteren. Voor premier en VVD-leider Rutte was de eis zo hard dat hij dreigde het kabinet te laten vallen.

Dit veroorzaakte een crisissfeer rond de onderhandelingen. Om de gesprekken toch weer op gang te brengen heeft Rutte zijn excuses aangeboden voor zijn opstelling tegenover de andere drie partijen. Maar de VVD-wens ligt nog steeds op tafel.

Rutte en de vicepremiers Wopke Hoekstra (CDA), Sigrid Kaag (D66) en Carola Schouten (CU) zien nog reden om vandaag verder te praten, zeiden zij vannacht:

Er lagen gisteren meerdere varianten op tafel, vertellen bronnen aan de NOS. Een daarvan was om de beperkte gezinshereniging eerst juridisch volledig te onderzoeken voordat deze wordt ingevoerd.

Een tweede variant was dat de Tweede Kamerfracties van VVD en CDA de beperkte gezinshereniging in een initiatiefwet vastleggen, waarna er door de Kamer over kon worden gestemd. Haalde het voorstel een meerderheid, dan zou een volgend kabinet dit gaan uitvoeren.

Beide varianten werden afgewezen door D66 en CU. Een nieuwe variant, waarvan de inhoud niet bekend is, wordt vandaag besproken.

Ook over de andere dossiers is men nog niet uitgepraat. Het gaat dan om het reguleren van de instroom van arbeidsmigranten, buitenlandse studenten, en huwelijken en relaties met Nederlandse partners.

Over alle dossiers wordt nog onderhandeld en gezocht naar het kunnen 'uitruilen' van eisen. Na de wekelijkse vergadering van de ministerraad, deze ochtend, wordt het asieloverleg voortgezet.

Het kabinet gaat vandaag verder onderhandelen over nieuwe maatregelen om de asielinstroom te beperken. De ministers van de vier regeringspartijen zijn er vannacht na uren overleg niet uitgekomen.

Bronnen melden dat het overleg vastzit, na eerdere positieve signalen. Wel heeft premier Mark Rutte zijn excuses aangeboden tegenover de andere drie partijen voor zijn opstelling tijdens het crisisoverleg de dag ervoor, zo melden bronnen aan de NOS.

Na afloop van het crisisoverleg, rond 01.45 uur vannacht, wilde Rutte weinig zeggen. "Vanavond was een stap in een proces van stappen", zei Rutte. De VVD-premier kondigde vast aan dat hij daar de komende dag op zijn wekelijkse persconferentie ook nog niets over zal zeggen. Daarna gaan de onderhandelingen verder.

"We hebben echt goeie gesprekken, maar je bent er pas uit als het afgerond is", zei vicepremier Sigrid Kaag (D66) na afloop. "Wij vinden dat er al een krachtig pakket ligt, maar je moet er met zijn vieren uit komen."

Volgens verschillende deelnemers is er nog genoeg aanleiding om door te praten. "Als we zouden denken er niet uit te komen dan zouden we er morgen geen tijd aan besteden", zei staatssecretaris voor Asielzaken Eric van der Burg (VVD).

Ook CDA-minister Hugo de Jonge is hoopvol. "Ik heb echt wel het gevoel dat we met vier partijen aan tafel zaten die de verantwoordelijkheid voelen om eruit te komen. Het zou moeten kunnen lukken."

De premier en vicepremiers na afloop van het overleg:

De onderhandelingen gaan onder meer over de wens van Rutte om de gezinshereniging van een grote groep asielzoekers met een tijdelijke status in te perken. Die inperking hangt samen met de invoering van een twee-status-stelsel zoals in België en Duitsland.

De VVD zou een maandelijks quotum van 200 zogenoemde nareizigers willen voor familie van oorlogsvluchtelingen met een tijdelijke verblijfsvergunning. En daarbij een wachttijd van twee jaar voordat zij naar Nederland mogen komen.

Rutte zou hebben aangestuurd op de val van het kabinet door deze eis op tafel te leggen. Want het was bekend dat de ChristenUnie hier niet mee akkoord zou kunnen gaan. CU-leider Mirjam Bikker zei dat dat niet van een gezinspartij als de ChristenUnie kan worden gevraagd.

Maar ook over de andere dossiers is men nog niet uitgepraat, zeggen bronnen. Het gaat dan om het reguleren van de instroom van arbeidsmigranten, buitenlandse studenten, en huwelijken en relaties met Nederlandse partners.

De crisisachtige sfeer begon dinsdag, toen VVD-fractievoorzitter Sophie Hermans druk op de ketel zette door vrijdag als deadline te noemen. Dat moment is dus aangebroken, als in de ochtend de wekelijkse vergadering van de ministerraad begint. Daarna wordt het asieloverleg voortgezet.

Op het ministerie van premier Mark Rutte wordt al uren "in een goede sfeer" gepraat over het asielvraagstuk. Volgens bronnen wordt er door de betrokken ministers onderhandeld en "richten de gesprekken zich op de inhoud". Maar de val van het kabinet blijft boven de gesprekken hangen.

Net als woensdag vindt het overleg plaats met een groot deel van het kabinet en de vicepremiers Wopke Hoekstra (CDA), Sigrid Kaag (D66) en Carola Schouten (CU). Op de vraag aan Kaag of het kabinet eruit gaat komen zei zij: "Ik denk dat iedereen van goede wil is. Ik doe mijn best en dat doen we allemaal."

VVD-leider Rutte wilde er bij het binnenlopen nog steeds niet veel over zeggen. "Eerst kijken hoever we komen", zei hij. "Vanavond is een avond die past in een stapsgewijze aanpak."

Hoekstra wil niet vooruitlopen op een kabinetscrisis. "Wij zijn het verplicht om alles op alles te zetten om eruit te komen." CDA-minister Hugo de Jonge zei dat niemand is gebaat bij de val van het kabinet. "Er moet een weg in het midden te vinden zijn."

Premier Rutte meldde zich vanavond op het ministerie van Algemene Zaken:

Donderdag werd duidelijk dat Rutte volgens betrokkenen woensdagavond zou hebben aangestuurd op de val van het kabinet door van de ChristenUnie het onmogelijke te eisen.

De VVD zou een maandelijks quotum van 200 zogenoemde nareizigers willen voor familie van oorlogsvluchtelingen. En daarbij een wachttijd van twee jaar voordat zij naar Nederland mogen komen. CU-leider Mirjam Bikker zegt dat dat niet van een gezinspartij als de ChristenUnie kan worden gevraagd.

Op welke punten de partijen elkaar nu proberen te vinden is niet precies bekend, wel dat dat met gezinshereniging te maken heeft.

Partijleider Bikker had er donderdagmiddag weinig goeds over de gang van zaken te zeggen:

Het migratiedossier dat nu op tafel ligt is opgedeeld in vier hoofdstukken: arbeid, studie, liefde en asiel. De gesprekken over de eerste drie dossiers lopen volgens ingewijden redelijk soepel. Het gaat dan om arbeidsmigranten, buitenlandse studenten, en huwelijken en relaties met Nederlandse partners.

Over het dossier 'asiel' en de te verwachten instroom van asielzoekers lopen de spanningen dus hoog op. VVD en CDA vinden dat er extra maatregelen nodig zijn, bijvoorbeeld een twee-status-stelsel zoals in België en Duitsland. Die landen maken onderscheid tussen vluchtelingen die permanent of tijdelijk een verblijfsvergunning krijgen. Die laatste groep kan minder snel een beroep doen op gezinshereniging.

D66 en de ChristenUnie vinden nieuwe maatregelen niet echt nodig, zolang de bestaande maatregelen nog niet worden uitgevoerd of nageleefd. Maar zij deden water bij de wijn om de andere partijen tegemoet te komen. Bijvoorbeeld door in te stemmen met strenger beleid voor kansloze asielzoekers.

In vrijwel het hele land wordt de ophokplicht voor pluimvee per direct ingetrokken. Dat schrijft minister Piet Adema van Landbouw in een brief aan de Tweede Kamer. Het risico op vogelgriep bij pluimvee is dusdanig afgenomen dat kippen en vogels weer naar buiten mogen.

Alleen in de Gelderse Vallei en de Limburgse Peel blijft de ophokplicht voorlopig gelden. Het ministerie vindt het risico op besmetting daar nog te groot, vanwege de hoge pluimveedichtheid in die regio's.

Het intrekken van de ophokplicht komt na een nieuw advies van de deskundigengroep dierziekten; die groep komt iedere maand bij elkaar om een analyse te maken over de vogelgriepsituatie. Er zijn in Nederlands sinds 26 januari geen uitbraken meer geweest bij commerciële pluimveehouderijen en sinds 13 februari ook niet meer op kleinschalige hobbylocaties.

De ophokplicht ging op 5 oktober vorig jaar in en was dus al negen maanden van kracht. In sommige regio's was de maatregel zelfs al anderhalf jaar van toepassing. Nooit eerder was het volgens het ministerie nodig om pluimvee zo lang binnen te houden. Het vogelgriepvirus circuleerde ook niet eerder zo uitgebreid in wilde vogelpopulaties.

"Het intrekken van de ophokplicht is goed nieuws voor de vrije-uitloopsector", zegt minister Adema. "Eindelijk mogen de kippen weer naar buiten." In de brief aan de Kamer spreekt de minister zijn waardering uit voor alle pluimveehouders die de maatregel hebben nageleefd.

Het gevaar is echter niet helemaal geweken, benadrukt de minister. Vogelgriep is nog steeds aanwezig en wilde vogels raken ermee besmet. Zo was er de afgelopen weken veel sterfte onder kokmeeuwen. Omdat wilde (water)vogels pluimvee kunnen besmetten, zegt het ministerie de situatie nauwlettend in de gaten te houden.

Als de plannen van minister Kuipers voor een reorganisatie van de kinderhartchirurgie doorgaan leidt dit tot het verlies van onmisbare kinder-IC-bedden. Ook de minister zelf ziet het huidige aantal IC-bedden als onmisbaar, hij heeft de Tweede Kamer gegarandeerd dat hij verlies ervan zal voorkomen. Uit onderzoek van de NOS naar het aantal landelijk beschikbare bedden blijkt echter dat sluiting van één van de zeven kinder-IC's onvermijdelijk is als de minister zijn plannen doorzet.

De minister wil de zeer specialistische kinderhartchirurgie voor het hele land concentreren in twee ziekenhuizen. Zo opereren artsen meer patiënten en worden ze nog beter in deze complexe vorm van zorg. Het Leiden UMC en UMC Utrecht moeten hun kinderhartchirurgie-afdeling van Kuipers opgeven.

Maar de gevolgen van deze sluiting leiden tot een niet-uitvoerbare situatie. De crux ligt in het Leiden UMC. Dat ziekenhuis dreigt de kinder-IC te moeten sluiten, als daar over twee jaar in één klap twee derde van de patiënten zal wegvallen.

Kuipers heeft beloofd dat daar een oplossing voor is: hij wil alternatieve vormen van hoogcomplexe zorg uit andere UMC's naar Leiden halen, zodat de kinder-IC daar open kan blijven. Maar uit een analyse van de NOS blijkt dat dit niet genoeg patiënten oplevert om het verlies van het kinderhartprogramma op te vangen. Zonder deze kinderen valt de IC-bezetting onder een kritieke ondergrens.

Er is nog een tweede optie, maar ook die lijkt niet werkbaar. Alleen het stabiliseren van kinderen met longontstekingen, een minder complexe vorm van IC-zorg, levert wat betreft aantallen patiënten genoeg op om de Leidse IC te compenseren voor verlies van bedden.

Dit zou betekenen dat ruim 30 procent van alle kinderen met levensbedreigende luchtweginfecties in Nederland naar Leiden moet en dan kan het voorkomen dat een kind in acute nood uit Vlissingen in de ambulance de kinder-IC in Rotterdam passeert onderweg naar Leiden, met mogelijke gevolgen voor de gezondheid.

Juist om dit soort lange aanrijdtijden in noodsituaties te voorkomen heeft de Nederlandse Federatie van Universitair Medische Centra (NFU), de koepel van academische ziekenhuizen, al besloten dat alle zeven UMC's mét kinder-IC moeten blijven bestaan.

Elke patiënt kan dan in dringende gevallen, waarin snelle behandeling cruciaal is, terecht in de eigen regio. Zonder kinder-IC kan een UMC die regionale rol niet waarmaken.

Experts wijzen erop dat Kuipers met dit plan meer problemen creëert dan hij oplost. Hoe deze reorganisatie mogelijk is zonder dat onmisbare kinder-IC-bedden verloren gaan wil het ministerie niet zeggen. Inhoudelijk gaat een woordvoerder niet in op de analyse van de NOS.

Uit een berekening blijkt dat Leiden per jaar minimaal 1460 bezette IC-bedden moet compenseren. Complexe behandelingen die nu in ander ziekenhuizen uitgevoerd worden, zoals levertransplantaties of behandelingen tegen kanker, leveren niet genoeg patiënten op voor de Leidse kinder-IC om het verlies van het hartprogramma op te vangen.

Deze conclusie valt te trekken­­­­ op basis van cijfers uit de database van het Amsterdam Health & Technology Institute. Deze database bevat gedetailleerde informatie, afkomstig van het Centraal Bureau voor de Statistiek. Met de gegevens kan geanonimiseerd, maar op individueel niveau per aandoening worden vastgesteld hoeveel kinderen jaarlijks op de IC belanden.

Wat Kuipers met de hartchirurgie wil is ook al gebeurd met de zorg voor kinderen met kanker en andere complexe aandoeningen, zoals levertransplantaties en aangeboren long- of slokdarmafwijkingen. Ook die zijn gecentraliseerd of verregaand geconcentreerd in een beperkt aantal ziekenhuizen.

"Het kan niet zo zijn dat de concentratie van hartchirurgie gaat leiden tot de decentralisatie van andere vormen van kinderchirurgie", zegt kinderchirurg Ivo de Blaauw, voorzitter van de wetenschappelijke beroepsvereniging voor kinderchirurgie.

"Wij zullen er alles aan doen om het verplaatsen van specialismen naar Leiden tegen te houden. Anders is het alsof de kwaliteit van zorg voor een kind met een slokdarmaandoening minder waard is dan die voor een kind met hartproblemen."

Landelijk gezien kan de Nederlandse zorg zich de sluiting van een complete kinder-IC ook niet veroorloven. Nu al worden kinderen met ernstige longklachten door virussen soms van de ene naar de andere IC gebracht, omdat anders de overige kinderzorg niet kan doorgaan.

De Tweede Kamer heeft een motie van de SP, waarin het kabinet wordt opgedragen om het voortbestaan van de Leidse kinder-IC te garanderen, unaniem aangenomen. Die garantie lijkt op basis van bovenstaande berekening dus niet te geven.

De NZa concludeerde na grondig onderzoek in december vorig jaar al dat de kinder-IC van Leiden zal wegvallen zonder een herverdeling van complexe zorg. Bovendien betwijfelt de toezichthouder of die herverdeling überhaupt mogelijk is.

In een technische briefing van de Tweede Kamer in februari waarschuwde onderzoeksleider Doutsen van den Burg dat het vinden van compenserende maatregelen in het geval van het LUMC lastig wordt: "Er zijn geen voor de hand liggende chirurgische programma's die zomaar naar Leiden kunnen worden verplaatst."

VVD en ChristenUnie staan lijnrecht tegenover elkaar in het overleg over nieuwe asielmaatregelen. Volgens betrokkenen is premier en VVD-leider Mark Rutte op ramkoers en stuurt hij na maanden van migratie-overleg aan op de val van het kabinet. Naar nu blijkt heeft hij deze week de boel op scherp gezet door een maatregel in te brengen waar de ChristenUnie niet mee kan leven.

Die maatregel, waarmee het aantal nareizigers moet worden beperkt, is een splijtzwam. Wat de VVD betreft komt er een onderscheid tussen vluchtelingen die persoonlijk worden bedreigd en mensen die op de vlucht zijn voor een oorlog. Voor familie van vluchtelingen uit de laatste categorie moet het moeilijker worden om ook naar Nederland te komen.

De VVD wil volgens bronnen een maandelijks quotum van 200 nareizigers uit die categorie en een wachttijd van twee jaar voordat ze naar Nederland mogen komen. Voor de ChristenUnie is dit onbespreekbaar; die partij wil geen nieuwe beperkingen voor gezinshereniging. Ook D66 is er geen voorstander van. ChristenUnie-leider Mirjam Bikker benadrukt dat haar partij een gezinspartij is: "Er zijn dingen die je aan ons kunt vragen, en er zijn dingen die je niet van ons kunt vragen."

Bronnen zeggen tegen de NOS dat Rutte een paar dagen geleden zelf met de nieuwe maatregel op de proppen kwam, terwijl hij wist dat die onbespreekbaar is voor ChristenUnie en D66. Naar eigen zeggen hebben de twee partijen op andere vlakken al water bij de wijn gedaan en lag er al een pakket maatregelen "dat zo goed als rond is".

"Hij lijkt een manier te zoeken om het kabinet te laten vallen", zegt een betrokkene over de opstelling van Rutte. "Het is roekeloos", zegt een andere bron binnen de coalitie. Maar er klinken ook geluiden binnen de coalitie dat de harde opstelling van de VVD-leider een onderhandelingstactiek is.

Gisteravond was er kabinetsberaad over nieuwe asielmaatregelen en vanavond gaat dat weer verder. Morgen is er een ministerraad en premier Rutte overweegt volgens bronnen om daar hoofdelijk over de nieuwe maatregelen te stemmen. Een hoofdelijke stemming in de ministerraad is zeer ongebruikelijk, doorgaans komt het kabinet tot een compromis. Over een stemming zegt Bikker:

Het voorstel van Rutte zou het in een dergelijke stemming halen met steun van het CDA, maar waarschijnlijk willen D66 en ChristenUnie het daar niet op laten aankomen. Dat zou dus het einde van het kabinet betekenen.

Minister Piet Adema blijft erbij dat hij eind vorig jaar niet met Eurocommissaris Frans Timmermans heeft gepraat over het uitrijden van mest. Hij schrijft dat in een brief aan de Tweede Kamer. De NOS berichtte dinsdag op basis van Europese stukken dat Adema half december al van Timmermans te horen kreeg dat Nederlandse boeren dit jaar veel minder mest over hun akkers mogen uitrijden.

Het gaat om 'mestderogatie': Nederlandse boeren hebben jarenlang een uitzondering gehad op de Europese regels, waardoor ze meer mest konden uitrijden dan boeren uit andere landen.

De Europese Commissie liet Nederland vorig jaar september weten dat ons land dat voordeel zou verliezen. Adema dacht dat nog een jaar te kunnen uitstellen. Maar volgens de Europese notulen maakte Timmermans de minister in december in een gesprek duidelijk dat hij daar geen toestemming voor zou krijgen. Adema heeft dat onderhoud toen niet aan de Kamer gemeld.

In een reactie zei Adema dinsdag tegen de NOS zich niet te kunnen herinneren dat in het gesprek met Timmermans over mest is gepraat. Hij liet ook weten dat er niets over in de notulen stond die het ministerie zelf heeft gemaakt van het gesprek met de Eurocommissaris.

De Kamer vroeg de minister om opheldering. Die schrijft nu in zijn brief dat over het NOS-bericht contact is geweest met de Europese Commissie: "Onze gezamenlijke lezing is dat de heer Timmermans tijdens het gesprek van 12 december j.l. in algemene zin heeft aangegeven dat Nederland het chagrijn bij de Europese Commissie over het feit dat Nederland afspraken niet nakomt, niet moet onderschatten. (..). De derogatiebeschikking als zodanig is in het gesprek niet aan de orde geweest."

Omdat over de derogatie niet met Timmermans is gepraat, was er geen aanleiding in brieven aan de Kamer melding te maken van het gesprek met de Eurocommissaris, vindt Adema.

Nederland geeft op verzoek van Indonesië en Sri Lanka honderden culturele objecten terug aan die landen. Staatssecretaris Gunay Uslu vindt dat deze voorwerpen tijdens de koloniale periode onterecht in Nederland zijn beland, bijvoorbeeld via roof of dwang. Met de teruggave volgt ze de adviezen van de commissie 'Koloniale Collecties'.

In totaal gaat het om 478 werken. Ze bevinden zich nu in de collecties van het Rijksmuseum en het Museum van Wereldculturen. Onder de werken die teruggaan naar de landen van herkomst zijn de 'Lombokschat' (Indonesië) en het Kanon van Kandy (Sri Lanka).

Uslu spreekt van een historisch moment: "Het is de eerste keer dat we op basis van advies van de commissie Koloniale Collecties objecten teruggeven die nooit in Nederland hadden moeten zijn. Maar we geven niet alleen voorwerpen terug; we starten juist een periode waarin we intensiever gaan samenwerken met Indonesië en Sri Lanka." De staatssecretaris benadrukt dat de teruggaves tot stand zijn gekomen na onderzoek door experts uit alle drie de landen.

De commissie zal zich binnenkort over meer objecten buigen. Het gaat dan behalve om Indonesië en Sri Lanka ook om kunst uit Nigeria. Volgens een woordvoerder van Uslu zijn er tot nu geen verzoeken afgewezen, maar is de commissie nog niet aan alle aanvragen toegekomen en vergen sommige meer onderzoek.

Een van de verzoeken waarover nog een besluit moet worden genomen, is de 'Dubois-collectie' in museum Naturalis in Leiden. Dat zijn zo'n 40.000 fossielen die aan het eind van de 19de eeuw in Indonesië zijn opgegraven door de Nederlandse onderzoeker Eugène Dubois.

In 2020 kreeg het kabinet al het advies om koloniale roofkunst onvoorwaardelijk terug te geven, als het land van herkomst daar om vraagt. Volgens de commissie "kan historisch onrecht uit het koloniale verleden niet ongedaan worden gemaakt, maar kan wel aan het herstel van onrecht een bijdrage worden geleverd door bij de omgang met koloniale objecten verantwoordelijkheid voor dat verleden te nemen".

Ook het Nationaal Museum van Wereldculturen staat volledig achter het advies van de commissie. Directeur Marieke van Bommel noemt het "de start van een heel mooi proces".

"Het museum heeft een heel grote collectie, van bijna 450.000 objecten, waarvan een deel een herkomst heeft die niet netjes is. En dat willen we rechtzetten met elkaar." Zij verwacht dat er nog veel verzoeken zullen volgen.

Van Bommel maakt zich overigens geen zorgen dat haar museum leeg komt te staan. "Het is niet zo dat alle collectie geroofd is, er is ook gewoon aangekocht. We moeten er nu voor zorgen dat er erkenning komt en herstel van het onrecht." De objecten gaan naar het Nationaal Museum van Indonesië in Jakarta.

De Tweede Kamer heeft er geen goed woord voor over dat KLM zich niet lijkt te hebben gehouden aan de voorwaarden die waren verbonden aan het corona-steunpakket. Gisteren werd duidelijk dat de staatsagent (de toezichthouder) allerlei gebreken constateert.

Volgens zijn rapport heeft de luchtvaartmaatschappij te weinig aan kostenbesparing gedaan, zijn piloten te ruim betaald, heeft personeel ten onrechte een winstdeling gekregen en blijft KLM belastingontwijking door vliegend personeel faciliteren.

De KLM zelf vindt de kritiek van de staatsagent onterecht.

In een debat gebruikten Kamerleden harde woorden. Woordvoerder Eelco Heinen van regeringspartij VVD zei dat de KLM met belastinggeld net zo om lijkt te gaan als met koffers. "Je geeft het in goed vertrouwen af, maar je moet maar zien hoe je het terugkrijgt. Dit kan natuurlijk niet."

Kamerlid Pieter Grinwis van coalitiepartner ChristenUnie sprak over "brokkenpiloten en morele laagvliegers" en woordvoerder Henk Nijboer van oppositiepartij PvdA zei dat de KLM volledig "losgevlogen lijkt van de werkelijkheid". Ook andere partijen zijn zeer kritisch. SP-Kamerlid Mahir Alkaya, die altijd al tegen deze manier van steunverlening was, vindt dat KLM moet worden genationaliseerd. "Nu is het naleven van de voorwaarden niet afdwingbaar."

De Kamerleden benadrukten dat het schenden van de voorwaarden slecht is voor het draagvlak en dat je je moet afvragen wat voor gevolgen dit zal hebben voor steunmaatregelen bij een eventuele volgende pandemie.

Minister Sigrid Kaag zei dat het kabinet in grote lijnen de constateringen van de staatsagent onderschrijft. Ze vindt de houding van KLM teleurstellend. Volgens haar "hadden we beter mogen verwachten". De minister voegde eraan toe dat het bedrijf het met zijn houding en communicatie over de niet naleving zijn eigen positie niet makkelijker heeft gemaakt. "En dan druk ik me nog diplomatiek uit."

Het kabinet bekijkt of vervolgstappen wenselijk en juridisch haalbaar zijn. Kaag heeft daarvoor een extern juridisch adviseur in de arm genomen en zal ook de landsadvocaat raadplegen. Voor het zomerreces hoopt ze met een conclusie te komen, "al vergt een goede analyse wel tijd".

VVD'er Heinen vatte het debat samen met: "De Kamer vindt dit niet kunnen, het kabinet vindt dit niet kunnen en het laatste woord is hier nog niet over gezegd."

KLM heeft zich opnieuw niet gehouden aan de voorwaarden van het corona-steunpakket. Dat schrijft de toezichthouder, ook wel staatsagent genoemd, in zijn laatste verslag aan het ministerie van Financiën.

De vliegtuigmaatschappij kreeg tijdens de coronacrisis het grootste steunpakket van alle Nederlandse bedrijven, bij elkaar zo'n 3,4 miljard euro. Daar stonden wel een aantal voorwaarden tegenover. Zo moest KLM structurele bezuinigingen doorvoeren. Staatsagent Jeroen Kremers moest er de afgelopen jaren op toezien dat het bedrijf zich aan die voorwaarden zou houden.

En dat is keer op keer niet gebeurd, zegt Kremers. Zo heeft de vliegtuigmaatschappij te weinig structurele kostenbesparingen doorgevoerd. Terwijl laagbetaald grond- en cabinepersoneel en de top van het bedrijf volgens de afspraak in 2022 een deel van hun salaris inleverden, bleef volgens hem de bijdrage van het hoger betaald personeel "ver achter bij de voorwaarden".

KLM-personeel kreeg daarnaast vorig jaar, tegen de afspraken in, een winstdeling. Ook bleef de vliegmaatschappij belastingontwijking door vliegend personeel faciliteren. Volgens de staatsagent "verbloemt en verdraait" KLM dat in het jaarverslag, dat hij als "misleidend" bestempelt.

Al met al zijn de conclusies van de staatsagent somber. "De vermogenspositie van KLM is dermate zwak dat de steunoperatie niet een bedrijf heeft opgeleverd waarvan vertrouwd mag worden dat het ook bij nieuwe tegenvallers op eigen benen kan staan", schrijft Kremers.

"In plaats daarvan heeft de steun bij KLM een te ruime kostenpositie in stand helpen houden. Het gezag van de overheid heeft schade opgelopen"

KLM laat in een reactie aan het ministerie weten de kritiek van de staatsagent onterecht te vinden. Volgens de luchtvaartmaatschappij zijn de besparingsdoelen wel gehaald en is er naar draagkracht salaris ingeleverd. Het bedrijf beëindigde de lening en staatsgarantie vorige maand.

Ook vakbonden vinden dat het rapport van de staatsagent een verkeerd beeld schetst. De verslagen bevatten volgens hen "onjuistheden en persoonlijke meningen, waarbij bovendien onwelgevallige feiten worden genegeerd".

Minister Kaag schrijft in een reactie aan de Kamer dat er nog een verdere beoordeling komt van in hoeverre KLM zich aan de voorwaarden heeft gehouden. Op basis daarvan beslist het kabinet of er vervolgstappen komen, zoals een gang naar de rechter. Kamerleden reageren zeer kritisch op de handelwijze van de KLM. Donderdagochtend is er een debat over staatsdeelnemingen en dan komt ook de KLM aan de orde.

Het Zuid-Hollandse Statenlid Debora Fernald van GroenLinks dat gisteren bij de Eerste Kamerverkiezingen niet op haar eigen partij stemde, heeft daar spijt van. "Ik dacht dat het geen impact zou hebben, ik ben er een beetje beduusd van", zegt ze in een interview met de NOS.

Fernald baarde opzien door op Volt te stemmen. Het kostte haar partij een zetel in de Eerste Kamer, en leverde Volt er eentje op. Toen duidelijk werd dat ze op een andere partij had gestemd, werd het Statenlid uit de GroenLinks-Statenfractie gezet.

In het interview zegt Fernald dat ze de afgelopen maanden geen aansluiting kreeg met de rest van haar fractie, omdat ze met voorkeurstemmen was gekozen. "Anderen waren niet gekozen en die waren daar doodziek van. Ik voelde me niet welkom." Een eerdere klacht over discriminatie en racisme had er volgens Fernald niets mee te maken. Die was al voldoende afgehandeld door de partij, zegt ze.

"Ik heb niet aan het effect voor de Eerste Kamer gedacht", zegt Fernald:

Fernald mocht sinds haar installatie als Statenlid naar eigen zeggen niet bij fractieoverleggen zijn en werd ook niet wegwijs gemaakt in de voor haar nieuwe functie. "Ik dacht: ik laat ze even huilie-huilie doen, maar ze kwamen er niet overheen."

Dus zocht ze hulp bij andere partijen in het provinciehuis, en die hielpen haar wel, vertelt Fernald. "Iemand van Volt heeft mij een beetje wegwijs gemaakt." Dat bracht haar ertoe om op die partij te stemmen. "Als jij mij helpt - want mijn partij heeft geen tijd - dan geef ik die stem wel aan jullie."

Fernald las nog wel het partijprogramma van Volt. "Ik dacht: dat lijkt heel veel op dat van GroenLinks." En ze besefte niet dat het gevolg zo groot zou zijn. "Ja, ik weet toch niet dat dat zo'n effect heeft. En als je niet weet hoe het werkt, dan moet iemand je het vertellen." Maar dat deed haar partij dus niet, benadrukt het Statenlid.

Nu ze wel weet wat de gevolgen zijn, zou ze het graag terugdraaien. "Maar dat kan niet, denk ik." Fernald benadrukt dat er geen kwade opzet in het spel was. "Ik heb mensen gezien die hierdoor zwaar zijn geraakt. Het doet mij ook pijn. Ik hoop dat GroenLinks mij ook ergens kan vergeven."

GroenLinks is het niet eens met de verwijten van Fernald. Sinan Özkaya, voorzitter van de fractie van GroenLinks in Zuid-Holland, zegt dat de partij Fernald "veelvuldig" heeft uitgelegd wat het belang was van haar stem voor de Eerste Kamer, "zowel een op een als met het team". Ook was ze volgens hem aanwezig bij een landelijke bijeenkomst hierover met alle GroenLinks-Statenleden.

Özkaya: "Wij hebben als fractiegenoten alles gedaan om haar welkom te heten. En we hebben veel tijd en energie gestoken in onze samenwerking met elkaar en met Debora. We hebben haar, net als de andere Statenleden, geholpen met wegwijs worden in het Statenwerk." De fractie zegt verder dat Fernald ook gewoon welkom was bij de fractievergaderingen.

GroenLinks- partijleider Jesse Klaver zei eerder vandaag dat Fernalds stem op Volt voor hem "geheel onverwacht" kwam. "Wat ik begreep had ze die ochtend nog gezegd op GroenLinks te stemmen. Dit is ongelooflijk balen."

Volt-voorzitter Rob Keijsers noemt de extra zetel een "blijde verrassing". Zijn partij heeft tot op het laatste moment overlegd met andere partijen om er stemmen bij te krijgen voor een extra zetel, maar dat was niet gelukt. "Helaas, jammer, dachten wij."

Keijsers benadrukt dat Volt niet heeft aangestuurd op Fernalds stem. "Ze liep wat ontredderd door het pand" en dus kreeg ze hulp, zegt de voorzitter. "Er is zeker niet gehint om op ons te stemmen."

Fernald is nieuw in Provinciale Staten, maar is al sinds 2014 actief binnen GroenLinks in Rotterdam. Ze vertegenwoordigde de afgelopen negen jaar de partij in de gebiedscommissie in Kralingen-Crooswijk.

De komende jaren blijft ze als eenpitter in de Provinciale Staten van Zuid-Holland. "Ik maak er het beste van."

Minister Adema vindt dat er nog steeds te veel fout gaat in slachterijen. "Het gaat niet om incidenten maar om structurele dierenmishandeling", zei hij in een debat in de Tweede Kamer. Hij neemt aanvullende maatregelen om het dierenwelzijn te verbeteren.

Adema werkt aan een wetswijziging, waardoor slachterijen verplicht worden camera's op te hangen, zodat inspecteurs van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) van een afstand kunnen meekijken. Dat traject neemt vanwege onder meer privacyregels wel meer tijd in beslag dan hij had gedacht.

Er zijn 'slimme' camera's in ontwikkeling, die een alarm kunnen geven als een dier nog bij bewustzijn is voordat het bijvoorbeeld in een zogenoemde broeibak met water van 60 graden terechtkomt. Adema wil deze nieuwe camera's onder de nieuwe wet ook kunnen inzetten bij het toezicht op slachthuizen.

Verder werkt de minister van Landbouw, Natuur en Voedsel aan een algeheel verbod op het gebruik van stroomstootwapens. Die zijn nu onder strikte Europese voorwaarden nog toegestaan, maar worden vaak verkeerd gebruikt, wat tot veel stress en pijn leidt.

Daarnaast wordt er werk gemaakt van een motie van de Kamerleden Van Campen (VVD) en Eerdmans (JA21), waardoor een slachthuis na drie ernstige overtredingen, zoals het met voorwerpen prikken in ogen en geslachtsdelen om de dieren op te drijven, de deuren definitief moet sluiten. Er wordt nu een lijst opgesteld met zulke "ernstige overtredingen".

Adema zei vandaag in de Tweede Kamer dat niet alle slachterijen zich schuldig maken aan misstanden en dat het percentage dieren dat mishandeld wordt relatief laag is. "Maar het gaat nog steeds om heel veel dieren." Als het aan hem ligt wordt het percentage teruggeschroefd naar nul. Hij ziet nu nog te vaak "gruwelijke beelden", die "afschuwelijk en walgelijk om te zien" zijn.

Vorige week concludeerde NVWA nog dat het te vaak misgaat in slachthuizen. De toezichthouder stelde in de eerste helft van vorig jaar 5700 tekortkomingen vast bij zo'n veertig grote bedrijven. Die tekortkomingen hadden te maken met hygiëne, maar ook met dierenwelzijn. Zo werden dieren voor de slacht bijvoorbeeld niet goed bedwelmd. In 1400 gevallen ging het qua dierenwelzijn mis.

Het kabinet moet stoppen om met spoed geld uit te geven zonder dat de Tweede Kamer dat heeft goedgekeurd. Een brede meerderheid in de Kamer vindt dat er te vaak onnodig gebruikgemaakt wordt van de noodprocedure, bleek tijdens het jaarlijkse Verantwoordingsdebat. Daarin wordt teruggeblikt op het 'huishoudboekje' van vorig jaar.

De wet geeft het kabinet de mogelijkheid om in uitzonderlijke gevallen bij uitgaven die grote spoed vragen het parlement te omzeilen. Dan gaat het bijvoorbeeld om het redden van een bank die op omvallen staat of bij een dijkdoorbraak waar snel iets aan gedaan moet worden.

Maar uit onderzoeken van de Algemene Rekenkamer, die op 17 mei werden gepresenteerd, blijkt dat het kabinet vorig jaar die procedure opnieuw vaak gebruikte zonder dat dat echt nodig was. Kamerlid Eelco Heinen van de VVD noemde voorbeelden als de aanschaf van ventilatoren voor scholen en de kosten voor de herdenking van het slavernijverleden.

De begroting werd in 2022 maar liefst 51 keer tussentijds aangepast, voor een totaalbedrag van bijna 42 miljard euro. Ongeveer de helft daarvan werd uitgegeven voordat de Tweede Kamer daar toestemming voor had gegeven.

Zo'n beetje de hele Tweede Kamer wil dat het kabinet terugkeert naar de gewone begrotingssystematiek, met effectieve controle door het parlement. Dat wil zeggen dat de begroting op Prinsjesdag wordt gepresenteerd en dat er op twee momenten, in het voorjaar en in het najaar, nog aanpassingen kunnen worden gedaan.

Incidentele uitgaven moeten zo veel mogelijk teruggedrongen worden en de spoedprocedure zonder parlementaire controle vooraf helemaal. Heinen heeft daarvoor een voorstel ingediend.

Hij vindt dat de route buiten het parlement om alleen nog gebruikt mag worden in situaties waar die voor bedoeld is. In de wet staat dat het moet gaan om een crisissituatie, waarbij uitstel "niet in het belang van het land is". Of daar sprake van is, is nu aan het oordeel van de minister. Een briefje om de Kamer te informeren, is voldoende.

Heinen wil dat de Kamer er toch een stokje voor kan steken als in die brief niet voldoende wordt onderbouwd dat er echt sprake is van spoed. Een minister moet bijvoorbeeld aangeven wat er misgaat als hij of zij moet wachten op het parlement.

Hij denkt dat het kabinet zijn lesje wel leert als de Kamer een paar keer op de rem trapt. Verschillende andere partijen in de Tweede Kamer reageerden positief op het plan van Heinen.

Ook minister Sigrid Kaag (Financiën) is als beheerder van de schatkist blij met het voorstel. "Ik steun de intentie, het is de juiste richting", zei ze, al heeft ze nog wel suggesties om het voorstel te verbeteren. Daarover wil ze de komende tijd overleg voeren. Ze vindt dat "een ventiel nodig is voor als er echt sprake is van spoed".

Kaag wil naar eigen zeggen niets liever dan het terugdringen van het aantal tussentijdse aanpassingen van de begroting. "Rust, reinheid en regelmaat is ook bij financieel beheer belangrijk."

Volgens haar gaat het wel beter dan in het verleden. Dit jaar is het nog maar zeven keer gebeurd. Vijf keer was dat om steun aan Oekraïne mogelijk te maken. "Er is echt wel een dalende trend, we moeten dat vasthouden", zei de minister.

Tweede Kamervoorzitter Bergkamp maakt zich zorgen over bedreigende en gewelddadige tweets die naar Kamerleden worden gestuurd. In een brief aan het hoofd Global Government Affairs van Twitter wijst ze op tweets met video's en afbeeldingen waarin wordt opgeroepen tot geweld of zelfs moord. "Die berichten zijn in het Nederlandse recht waarschijnlijk strafbaar", schrijft ze.

Ze roept Twitter op hier iets aan te doen en serieuze stappen te nemen. Ze voegt eraan toe dat "om onze vrijheid van meningsuiting te beschermen Twitter voor een veiliger online omgeving moet zorgen".

Bergkamp benadrukt dat Kamerleden zich moeten kunnen uiten zonder te worden geconfronteerd met "huiveringwekkende bedreigingen". Volgens haar is het de verantwoordelijkheid van Twitter om te zorgen voor "veilige, inclusieve en authentieke gesprekken".

Het Openbaar Ministerie maakte vorige week bekend dat het nog nooit zoveel meldingen over het bedreigen van landelijke politici heeft gekregen als vorig jaar. Die dreigementen worden vooral geuit via Twitter en Instagram.

Ook uit onderzoek van de NOS vorig jaar bleek dat Tweede Kamerleden geregeld te maken hebben met scheldpartijen, intimidaties, bedreigingen en zelfs fysieke confrontaties. Van de 51 Kamerleden die een vragenlijst invulden, liet 61 procent weten bedreigd of geïntimideerd te worden of op andere manieren lastiggevallen te worden.

In een toelichting op haar brief erkent Bergkamp dat het moeilijk is om Twitter te benaderen. "Maar dat wil niet zeggen dat we niet in actie moeten komen. Als je een café hebt, waarin mensen anderen bedreigen, zegt de eigenaar ook niet dat dat zijn verantwoordelijkheid niet is." Volgens Bergkamp is het geen symbolische brief, en is ze echt benieuwd wat Twitter gaat doen. "Dit is een eerste belangrijke grote stap; een brief aan Twitter sturen, doe je niet zomaar."

Onder Kamerleden is veel steun voor de Kamervoorzitter, al betwijfelen ze of de oproep aan Twitter iets uithaalt.

GroenLinks-voorman Klaver vindt de oproep van Bergkamp een belangrijk signaal. Volgens hem is het belangrijk dat Twitter actie onderneemt. Maar hij heeft daar geen hoge verwachtingen van: "Als je ziet hoe Elon Musk omgaat met Twitter en de gebruikers, heb ik er niet veel fiducie in." Hij zou het liefst zien dat er strengere regels komen voor het gebruik van algoritmen.

Volgens ChristenUnie-leider Bikker is het goed dat de Kamervoorzitter laat zien dat ze bedreigingen niet tolereert en dat ze staat voor de veiligheid van Kamerleden. "Wat je niet op straat doet, hoort ook niet op de digitale straat. Of dat dan helpt bij Musk, gaan we zien."

Ook BBB-leider Van der Plas staat achter de brief van de Kamervoorzitter: "Het wordt soms te gek wat je allemaal over je heen krijgt. Dat leidt er misschien wel toe dat je als politicus niet meer via sociale media gaat communiceren." Ook zij vindt dat Twitter beter moet communiceren. Vorige week nog heeft Van der Plas iemand gerapporteerd en toen kreeg ze als antwoord "dat ze niet geïdentificeerd kon worden als echte parlementariër".

PVV-leider Wilders is minder te spreken over de brief van de Kamervoorzitter. Hij vindt het goed dat Bergkamp het opneemt voor bedreigde Kamerleden, maar ziet meer in een rol voor het Openbaar Ministerie: "Ik wil op zich geen censuur op Twitter. Doodsbedreigingen moeten meteen van Twitter af, maar bij strafbare feiten moet het OM optreden. En dat gebeurt vaak niet. ik heb sinds 2018 vijf fatwa's gekregen uit Pakistan, wat tot duizenden doodsbedreigingen heeft geleid en op één zaak na is er geen vervolging opgetreden."

De NOS heeft Twitter per mail om een reactie gevraagd op de brief van Bergkamp. Daar kwam een automatisch antwoord op: een mail met alleen een emoji van een drol. Een standaard antwoord waar eigenaar Musk trots op is, zo liet hij in maart weten.