De volgende partijleider van het CDA moet geen minister worden, maar voorzitter van de fractie in de Tweede Kamer. Dat heeft de partijtop besloten. Scheidend politiek leider Wopke Hoekstra ging na de vorige verkiezingen wel het kabinet in als minister van Buitenlandse Zaken en dat kwam hem op kritiek te staan, omdat hij hierdoor niet zichtbaar genoeg was als CDA-leider.

Leden van de partij kunnen de komende dagen solliciteren voor de functie van lijsttrekker en dus tevens politiek leider. Na gesprekken presenteert het bestuur half augustus één kandidaat. Ook hier doet het CDA het anders dan de vorige keer, toen er een veelbesproken interne lijsttrekkersverkiezing werd gehouden nadat het bestuur verschillende kandidaten had aangedragen.

In de evaluatie werd geconcludeerd dat die verkiezing (die Pieter Omtzigt nipt verloor van Hugo de Jonge) tot wantrouwen had geleid en persoonlijke verhoudingen had beschadigd. Een lijsttrekkersverkiezing is overigens dit keer niet uitgesloten; er kunnen zich tot eind augustus tegenkandidaten melden. Als dat gebeurt, komt er een digitale stemming.

Genoemd als kanshebbers voor de nominatie worden de Kamerleden Derk Boswijk en Henri Bontenbal en de Utrechtse gedeputeerde Mirjam Sterk. Ook de naam van oud-staatssecretaris Mona Keijzer viel de afgelopen dagen, maar zij heeft tegen De Telegraaf gezegd geen interesse te hebben.

In de vandaag gepubliceerde profielschets staat dat de lijstrekker "nieuw elan" moet hebben. Ook Hoekstra en scheidend fractievoorzitter Pieter Heerma hebben de afgelopen dagen al gezegd dat het tijd is voor een nieuwe generatie binnen het CDA.

In de profielschets van de lijsttrekker staat dus ook dat de lijsttrekker "de beoogd fractievoorzitter van de Tweede Kamerfractie" is. Alleen als de partij de grootste wordt en de premier mag leveren, kan daarvan worden afgeweken. Dat het CDA de grootste wordt, is gezien de peilingen op dit moment niet waarschijnlijk.

Het CDA gaat ondertussen ook op zoek naar de andere kandidaten voor de kieslijst. Geïnteresseerden daarvoor kunnen zich nog tot eind juli melden. Naast de huidige fractievoorzitter Heerma heeft Kamerlid René Peters ook al aangegeven niet opnieuw kandidaat te zijn. Hoekstra en De Jonge willen ook niet op lijst voor de verkiezingen, die zeer waarschijnlijk in november worden gehouden.

Het CDA verloor bij de laatste verkiezingen in 2021 vier zetels en kwam toen uit op vijftien. Door het vertrek van Pieter Omtzigt niet lang daarna bleven er 14 zetels over.

Demissionair staatssecretaris Eric van der Burg van asielzaken heeft nog een sprankje hoop dat de Tweede Kamer zijn spreidingswet na de zomer behandelt. "Het zou me helpen", zei hij in het NPO Radio 1-programma Sven op 1. "Maar zo niet, dan vind ik een andere weg."

Het is zeer twijfelachtig of de veelbesproken wet, die bedoeld is om asielzoekers beter over het land te verdelen, er nog komt. Na het zomerreces, op dinsdag 12 september, besluit de Tweede Kamer welke onderwerpen controversieel worden verklaard nu het kabinet-Rutte IV is gevallen. Dat betekent dat die thema's tot er een nieuw kabinet is niet meer worden behandeld.

De spreidingswet, waarmee gemeenten desnoods gedwongen kunnen worden tot asielopvang, is van begin af aan omstreden. Ook Van der Burgs eigen partij, de VVD, heeft er lang over gesoebat. Afgelopen maandag, in het debat over de val van het kabinet, zei VVD-fractievoorzitter Sophie Hermans dat ze niet verwacht dat de wet nog wordt behandeld.

In het NPO Radio 1-programma van Sven Kockelmann zei Van der Burg vandaag dat "we gaan zien wat de Kamer doet", maar dat hij "zeker" nog hoop heeft dat de wet na het reces door Tweede en vervolgens Eerste Kamer wordt aangenomen en dan op 1 januari 2024 kan ingaan. "Ik zie dat in elk geval de provincies, de gemeentes, de veiligheidsregio's, de Commissarissen van de Koning, Vluchtelingenwerk en het COA allemaal zeggen: maak de wet niet controversieel."

Van der Burg voegde daaraan toe dat hij als demissionair staatssecretaris hoe dan ook voluit doorgaat met waar hij nu ruim anderhalf jaar mee bezig is. "We moeten zorgen dat we de instroom op orde krijgen. We moeten zorgen dat we voldoende opvangplekken hebben, dus daar ga ik gewoon mee door, spreidingswet of niet."

Het Europees Parlement heeft met een nipte meerderheid ingestemd met de natuurherstelwet van Eurocommissaris Frans Timmermans. Er stemden 336 Europarlementariërs voor het voorstel, 300 tegen en 13 onthielden zich van stemming.

Vorige maand stemde een meerderheid van de EU-milieuministers al voor een afgezwakte versie van de wet. Hierin staat dat EU-lidstaten zich ervoor moeten inspannen om te voorkomen dat de natuurgebieden achteruitgaan. In het oorspronkelijke voorstel was het een verplichting voor de lidstaten om dit te voorkomen.

Ook tijdens de stemming vandaag zijn er amendementen aangenomen die de ambities van de wet nog iets afzwakken.

Vooraf was het spannend of de natuurherstelwet het zou halen in het Europees Parlement. Enkele lidstaten en de christendemocratische EVP-fractie hadden zich tegen het wetsvoorstel van Timmermans gekeerd.

Tegenstanders vreesden een soortgelijke situatie als de stikstofcrisis in Nederland, waarbij delen van de samenleving "op slot" moesten. Ook is de wet volgens tegenstanders "te vaag". Daardoor zouden de juridische gevolgen voor bijvoorbeeld woningbouw en infrastructurele projecten onduidelijk zijn. De sociaaldemocraten stelden daarentegen dat de christendemocraten al maanden weigerden te onderhandelen over het voorstel.

Volgens de Commissie is de wet hard nodig omdat zo'n 80 procent van de natuurgebieden in de EU in slechte staat verkeert. Ook in Nederland gaat het niet goed. Recent bleek uit natuurdoelanalyses dat verreweg het grootste deel van de beschermde Nederlandse natuur er slecht voor staat.

Nog zijn de onderhandelingen over de wet niet helemaal afgesloten. Uit de stemming vandaag komt een aangepast voorstel. Daarover gaat het Europees Parlement met de 27 EU-lidstaten in gesprek om tot een eindvoorstel voor de natuurherstelwet te komen.

Dat Dilan Yesilgöz de afgelopen maanden als justitieminister het migratie- en asieloverleg van het kabinet voorzat, was best toepasselijk. "Zonder het Nederlandse asielbeleid had ik hier nooit gezeten", zei ze eerder.

Yesilgöz werd in 1977 geboren in de Turkse hoofdstad Ankara en vluchtte op 7-jarige leeftijd met haar moeder en zusje in een gammel bootje naar het Griekse eiland Kos. Later kwamen ze in Nederland terecht, waar vader Yücel, een mensenrechtenactivist en vakbondsman, al naartoe was gevlucht. Gezinshereniging dus.

Afgelopen vrijdag klapte het overleg tussen de meest betrokken ministers uiteindelijk op de gezinshereniging voor oorlogsvluchtelingen. Aan de inzet van Yesilgöz heeft het niet gelegen: keer op keer hield ze vol dat de partijen dicht bij een oplossing waren.

Maar het kabinet viel en premier Rutte kondigde zijn aftreden aan. Nu wil Yesilgöz hem opvolgen als leider van de VVD. Als het partijbestuur haar kandidatuur steunt - en dat is wel de verwachting - dan maakt ze grote kans de nieuwe lijsttrekker te worden. Daarmee is ze automatisch premierskandidaat, al moet ze daarvoor nog wel de verkiezingen in november winnen.

Yesilgöz groeide op in Amersfoort, ging sociaal-culturele wetenschappen studeren aan de VU in Amsterdam en werkte als ambtenaar voor onder anderen burgemeester Eberhard van der Laan. In 2014 werd ze raadslid in de hoofdstad voor de VVD. Dat was niet vanzelfsprekend, want ze was ook actief geweest voor de SP, GroenLinks en de PvdA.

In de gemeenteraad beet ze zich vast in de aanpak van straatintimidatie, in de volksmond het 'sisverbod'. Meestal werden haar voorstellen afgewezen, maar uiteindelijk wist ze samen met het CDA een meerderheid te vinden. "Een pitbull met empathie", typeerde de Volkskrant haar.

Toen was ze inmiddels op weg naar de Tweede Kamer. In 2017 stond ze op plaats 19 van de kandidatenlijst.

NPO Politiek maakte toen een portret van haar en SP'er Peter Kwint:

In de Kamer hield ze zich vooral bezig met klimaat en justitie. Samen met ChristenUnie-voorman Gert-Jan Segers maakte ze zich hard voor het aanpakken van antisemitisme. "Ik heb zelf niets met religie. Voor mij telt het eeuwige geloof in vrijheid. Daarom kan ik het niet accepteren dat mensen hier niet gewoon over straat kunnen lopen als ze een keppeltje dragen, zonder bespuugd te worden", zei ze daarover in Trouw.

In Den Haag zette ze haar ambitieuze lijn voort, al ging niet alles goed. Toen ze pleitte voor een verbod op zwaar vuurwerk werd ze nog diezelfde dag teruggefloten door de rest van de fractie, die er in meerderheid anders over dacht.

Ook botste ze met de andere coalitiepartijen door vast te houden aan het VVD-standpunt dat Nederlandse Syriëgangers die in Koerdische kampen in Syrië vastzaten dáár berecht moesten worden en niet naar Nederland gehaald moesten worden.

Dat gebeurde uiteindelijk wel, mede omdat Nederlandse rechters dat bevolen hadden. Als minister van Justitie verzette Yesilgöz zich daar ook niet meer tegen.

Op die plek kwam ze vorig jaar terecht. In 2021 was ze al toegetreden tot het demissionaire kabinet-Rutte III. Als staatssecretaris nam ze de energie- en klimaatportefeuille waar van minister Bas van 't Wout, die met een burn-out thuis was komen te zitten.

Kijk hier wat Yesilgöz zegt over haar kandidatuur:

Dat ze bij de formatie op Justitie terechtkwam, deed nog wel wat wenkbrauwen fronsen. Yesilgöz heeft geen juridische opleiding en dat was nog nooit gebeurd op dat departement.

In de anderhalf jaar dat ze nu minister is, is ze nog geen grote 'bananenschillen' tegengekomen. Ze afficheert zich als hardliner in de aanpak van criminaliteit, iets wat het in de VVD-achterban altijd goed doet. Voor inspiratie reisde ze naar Italië om de strijd tegen de maffia te bestuderen. Critici zeggen dat het tot nu toe wel erg bij plannen blijft, en dat het tijd is voor concrete maatregelen.

Ze werkte ondertussen wel hard aan haar eigen profiel, was de kritiek. In de jaarlijkse H.J. Schoo-lezing opende ze vorig jaar de aanval op het 'wokisme', een volgens haar doorgeschoten vorm van politieke correctheid die de rechtsstaat zou bedreigen.

"Mensen die vinden dat zij mogen bepalen welke informatie of mening juist is en wat niet juist is. Of wat kwetsend en wat niet kwetsend is", zei ze daarover. Tegenstanders zagen daarin een poging om de populistische stem binnen te halen.

Het tekort aan woningen is in een jaar tijd fors gestegen. Er is in 2023 een tekort van 390.000 woningen. Vorig jaar ging het nog om 315.000 huizen. Pas rond 2028 wordt de krapte op de woningmarkt iets minder.

Dat blijkt uit een nieuwe prognose van ABF Research. Dat onderzoeksbureau berekent jaarlijks het woningtekort in opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken.

De onderzoekers hebben gekeken naar de groei van de bevolking en de te verwachte huizenbouw. In eerdere prognoses was de verwachting dat het tekort aan woningen al vanaf 2026 zou afnemen.

Het tekort aan woningen is sterk gestegen omdat het aantal huishoudens in Nederland sneller toeneemt dan gedacht. Dat komt volgens ABF grotendeels door de komst van Oekraïense vluchtelingen. Ook zijn er minder plekken in verpleeghuizen, waardoor ouderen langer in hun huis blijven wonen.

Tegelijkertijd worden er de komende tijd minder huizen gebouwd dan eerder verwacht. Onder meer vanwege de gestegen hypotheekrente, waardoor woningen vaker buiten bereik van kopers zijn, is er terughoudendheid bij projectontwikkelaars om te bouwen.

Het onderzoeksbureau gaat ervan uit dat het kabinetsdoel om 900.000 woningen te bouwen tot en met 2030 niet gehaald gaat worden. En om de doelstelling van demissionair minister De Jonge van Volkshuisvesting te halen om het woningtekort te verminderen, zijn er bovendien meer nieuwe huizen nodig dan eerder gepland: 981.000 woningen.

De Jonge zag de tegenvallende cijfers naar eigen zeggen al aankomen. "Dit komt niet onverwacht, maar onderstreept wel de noodzaak om te zorgen dat het aantal woningen dat erbij komt harder stijgt dan het aantal mensen dat erbij komt. We zullen het woningtekort in moeten lopen. En dus moeten we met meer tempo en meer regie, meer betaalbare huizen bouwen."

Na 2030 neemt het woningtekort naar verwachting wel af, tot 205.000 woningen in 2038. Het onderzoeksbureau wijst er echter op dat het lastig is de bevolkingsontwikkeling, en daarmee de vraag naar woningen, goed te voorspellen omdat onzeker is hoeveel migranten naar Nederland komen.

Demissionair minister Dilan Yesilgöz wil Mark Rutte opvolgen als leider van de VVD. In De Telegraaf zegt Yesilgöz dat ze klaarstaat om Nederland "nog sterker en weerbaarder te maken".

Yesilgöz werd al gezien als mogelijke lijsttrekker van de VVD. Eerder meldde de NOS dat ze ook de voorkeurskandidaat is van het partijbestuur, maar dat wordt vermoedelijk pas later deze week bevestigd. Het VVD-bestuur heeft aangekondigd deze week al een kandidaat voor te dragen, nadat Rutte maandag zijn vertrek uit de politiek had aangekondigd.

De 46-jarige Yesilgöz is sinds vorig jaar minister van Justitie en Veiligheid. Daarvoor was ze staatssecretaris en Kamerlid. Voor haar overstap naar Den Haag in 2017 was ze raadslid in Amsterdam.

De afgelopen maanden leidde ze als minister de kabinetsonderhandelingen over het migratiebeleid. Die leidden niet tot resultaat; afgelopen vrijdag viel het kabinet erover.

In De Telegraaf zegt Yesilgöz klaar te zijn voor een volgende stap als partijleider en eventueel premier, "voor zover je van tevoren helemaal voorbereid kunt zijn op die rol". Ze wijst op de verschillende politieke functies die ze op lokaal en landelijk niveau heeft gehad. "Ik neem inmiddels een berg ervaring mee."

Demissionair premier Rutte, die op de NAVO-top in Vilnius is, reageert enthousiast op de kandidatuur van Yesilgöz, maar wil er weinig over kwijt. "Ik vind haar geweldig, maar dat is ook het enige dat ik erover zeg. Waarom is dat? Omdat het allerergste wat een nieuwe potentiële partijchef kan hebben is dat de voorganger zich ermee gaat bemoeien. Het is al lastig genoeg voor haar dat ik ook nog rondloop op het toneel de komende maanden. Dus daar laat ik het bij, maar ik vind haar geweldig, echt geweldig."

Kijk hier wat ze zegt over haar keuze om VVD-leider te worden

Yesilgöz is de tweede VVD'er die zich meldt voor het partijleiderschap. Maandag deed oud-Kamerlid André Bosman dat al. Er volgt daarom een ledenraadpleging.

Maandag en gisteren lieten andere VVD-prominenten al weten niet beschikbaar te zijn om Rutte op te volgen. Onder anderen Edith Schippers, Klaas Dijkhoff en Sophie Hermans bedankten.

Gisteren zei Yesilgöz nog - met een glimlach - dat ze aan het nadenken was over de vacature:

Ook in De Telegraaf laat Mona Keijzer weten dat ze geen leider van het CDA wil worden. Eerder probeerde ze dat wel een aantal keer, maar dat mislukte. In het kabinet-Rutte III was Keijzer staatssecretaris van Economische Zaken, tot ze werd ontslagen na kritiek op de coronamaatregelen.

Na de aankondiging van Wopke Hoekstra dat hij geen CDA-lijsttrekker wil worden werd haar naam in de media genoemd als mogelijke opvolger. Keijzer laat nu weten daar niet voor te voelen. Ze vindt dat het CDA geen duidelijke koers heeft en zegt het niet te kunnen opbrengen om daar haar energie in te steken.

VVD-fractievoorzitter in de Tweede Kamer Sophie Hermans heeft niet de ambitie om lijsttrekker te worden van haar partij bij de komende verkiezingen. Dat zegt de politica op Twitter.

Hermans zegt dat haar een aantal keer gevraagd is of ze lijsttrekker van de VVD wil worden, maar dat ze die ambitie niet heeft. De positie is vacant nu demissionair premier Mark Rutte zijn vertrek uit de politiek heeft aangekondigd.

Oud-ministers Klaas Dijkhoff, Edith Schippers en Jeanine Hennis, die ook werden genoemd voor het lijsttrekkerschap, hebben alle drie laten weten niet beschikbaar te zijn.

Demissionair minister van Justitie en Veiligheid Dilan Yesilgöz zegt nog niet te weten of ze Mark Rutte wil opvolgen als politiek leider van de VVD. Zij denkt daar nog over na. Gisteren stelde oud-Kamerlid André Bosman zichzelf al kandidaat.

Sophie Hermans zit sinds 2017 in de Tweede Kamer namens de VVD. In januari 2022 werd ze fractievoorzitter. Voordat ze Kamerlid werd, was Hermans de politiek assistent van minister-president Mark Rutte.

Eurocommissaris Frans Timmermans wil op vragen van Nieuwsuur niet antwoorden of hij beschikbaar is als lijsttrekker namens PvdA en GroenLinks, mochten beide partijen met één lijst en één verkiezingsprogramma meedoen aan de verkiezingen dit najaar. "Ieder woord heeft invloed. Dat is het laatste dat ik wil. De leden komen nu eerst aan bod."

Partijleden van PvdA en GroenLinks kunnen zich deze week via een referendum uitspreken over het samenwerkingsplan. Van een fusie is geen sprake. Mocht er een gezamenlijke lijst komen, dan blijven beide partijen gewoon bestaan. PvdA en GroenLinks trokken ook samen op bij de Provinciale Statenverkiezingen in maart en werken nu al samen in de Eerste Kamer.

"Ik gun ze alle rust", zegt Timmermans. "Dat de leden van beide partijen in alle rust hun mening geven of ze gezamenlijk door willen. Meteen namen noemen, verstoort dat proces."

Timmermans won voor de PvdA de Europese verkiezingen in 2019. Na die onverwachte zetelwinst werd er toen gesproken van het 'Timmermans-effect'. Vanwege zijn groene profiel zou Timmermans wellicht nu ook goed kunnen scoren bij de achterban van beide partijen en wellicht nieuwe linkse, groene, en pro-Europa kiezers aan kunnen trekken, zo is de hoop. Daarmee zou hij de perfecte kandidaat kunnen zijn voor het premierschap namens PvdA-GroenLinks.

Timmermans heeft de Nederlandse politiek de afgelopen dagen op de voet gevolgd. Hij ziet een "interessant veranderd politiek speelveld". Veel politici hebben na de val van het kabinet en het aangekondigde vertrek van Mark Rutte als VVD-leider aangegeven ook niet meer terug te keren in de politiek.

De termijn van Timmermans in de Europese Commissie eindigt pas zomer volgend jaar, na de Europese verkiezingen. Als Timmermans eerder zou vertrekken en terug zou keren naar de Nederlandse politiek, kan het demissionaire kabinet in overleg met Brussel een vervanger aanwijzen. Daarvoor gaat de naam van PvdA'er Diederik Samsom rond, nu nog de rechterhand van Timmermans.

Demissionair minister van Financiën Sigrid Kaag heeft een besluit genomen over haar politieke toekomst, maar wil daar nog niets over kwijt. "Omdat het goed is om je eigen moment te kiezen", zegt ze. Wanneer dat is? "Binnenkort. Snel genoeg."

"Ik denk het wel", zegt ze op de vraag of ze er voor zichzelf al uit is of ze door wil als politiek leider van D66. De afweging die ze gemaakt heeft is "puur persoonlijk".

Kaag over haar afwegingen:

In mei van dit jaar deden de dochters van Kaag in Collegetour een oproep aan hun moeder om iets anders te gaan doen, buiten de Nederlandse politiek. Kaag wordt zwaar beveiligd vanwege bedreigingen. Vorig jaar stond er nog een man met een brandende fakkel voor haar privéadres.

Bij haar afweging hebben de gebeurtenissen van de afgelopen weken, met de val van het kabinet en het aangekondigde vertrek van premier Rutte, niet meegespeeld. "Na een lastige aanloop heb ik steeds een hele goede samenwerking met premier Rutte gehad." Bij het roemruchte 1 april-debat in 2021 zei Kaag nog: "hier scheiden onze wegen", tegen Rutte.

De onderlinge verhouding is volgens Kaag ook nog goed genoeg om demissionair met elkaar door te gaan tot er nieuw kabinet is. Gisteren lekte uit dat Kaag vlak voor het debat van gisteren nog een telefoontje zou hebben gepleegd met Rutte om hem te vertellen dat D66 mogelijk zou meestemmen met een motie van wantrouwen tegen hem.

In VVD-kringen wordt dat als "een mes in de rug" ervaren, maar volgens Kaag is dat niet terecht. "Ik heb hem puur uit collegialiteit gebeld. Om hem sterkte te wensen en om hem te alerteren dat het bij de D66-fractie geen gelopen koers was. Het is mijn plicht om hem daarin mee te nemen. Het kwam uit een goed hart."

Mark Rutte verraste gisteren vriend en vijand door zijn vertrek uit de politiek aan te kondigen. Vrijdag, vlak na de val van zijn vierde kabinet zei hij nog: "Ik moet daar even over nadenken en mijn partij ook, Maar als u het me nu vraagt, zeg ik vanzelfsprekend 'ja. Omdat ik de energie ervoor heb."

Wat is er sindsdien gebeurd? En wat staat ons de komende tijd allemaal te wachten?

Dilan Yesilgöz zegt nog niet te weten of ze Mark Rutte wil opvolgen als politiek leider van de VVD. "Daar heb ik nog helemaal geen antwoord op", aldus de huidige demissionaire minister van Justitie. "Het zijn grote stappen, dus dat moet je goed wegen."

Yesilgöz wordt vaak genoemd als opvolger van Rutte als VVD-lijstrekker. "Dat is eervol", wil ze daarover kwijt. Het partijbestuur is van plan om ergens deze week met een voorkeurskandidaat te komen.

Met een glimlach geeft Yesilgöz antwoord op vragen over de opvolging van Rutte:

Gisteren stelde oud-Kamerlid André Bosman zichzelf al kandidaat. Bij WNL Haagse Lobby op NPO Radio 1 zei Bosman: "De partij gaat mij aan het hart en daar heb ik ideeën bij. Ik heb daarom besloten om mij te kandideren."

De kandidatuur van Bosman lijkt weinig kans te maken, maar het betekent wel dat er lijsttrekkersverkiezingen moeten komen. Dat staat zo in de statuten van de VVD.

Oud-ministers Klaas Dijkhoff, Edith Schippers en Jeanine Hennis, die ook werden genoemd, hebben alle drie laten weten niet beschikbaar te zijn. Sophie Hermans, de fractievoorzitter in de Tweede Kamer, zegt nog na te denken over haar kandidatuur. Maar er wordt in VVD-kringen betwijfeld of ze het wel echt wil.

Het hoofd voorlichting van de VVD, Kees Berghuis, biedt verontschuldigingen aan omdat hij gisteren de microfoon van een journalist afpakte en wegsmeet tijdens een interviewpoging. "Dat had ik niet moeten doen, excuses daarvoor", twittert hij. De beelden van het communistische YouTube-kanaal Left Laser gaan nu op Twitter rond.

Te zien is dat een Left Laser-journalist VVD-fractievoorzitter Sophie Hermans probeert te bevragen als zij het Tweede Kamergebouw verlaat. Hermans, in het bijzijn van voorlichter Berghuis, zegt herhaaldelijk geen antwoord te willen geven op zijn vragen en wanneer de journalist blijft aandringen, stapt ze in een auto.

Vervolgens is te zien hoe Berghuis wegloopt, met de journalist naast hem. Die zegt "De VVD is de partij van het respect?", waarop Berghuis de microfoon hardhandig uit zijn hand grist en hem weggooit.

Bekijk hier het fragment:

Hermans heeft ook gereageerd op de beelden, die vanmorgen werden geplaatst door het linkse kanaal. Zij twittert dat haar voorlichter de microfoon niet had moeten afpakken. Wel zegt ze dat ze de bejegening door Left Laser onprettig vindt, want "hun vragen zijn vaak suggestief en zelden inhoudelijk".

Left Laser twittert op zijn beurt dat het kanaal aangifte gaat doen. "We trekken hier een grens, het mag geen gewoonte worden dat 'liberalen' onze microfoon afpakken. Van journalisten, ook als ze links zijn, blijf je af", aldus Left Laser.

Ook de Nederlandse Vereniging van Journalisten (NVJ) veroordeelt het gedrag van VVD-perschef Berghuis, voorheen chef van de politieke redactie van RTL. "Dit gedrag kan niet, zeker niet als het komt van een politieke partij die zegt persvrijheid en persveiligheid hoog in het vaandel te hebben staan."

In mei was er een soortgelijk incident met dezelfde journalist. Toen trok de directeur van het Amsterdamse debatcentrum De Balie, Youri Albrecht, ook hardhandig de microfoon uit zijn handen. Albrecht bood daarvoor later zijn excuses aan.

De NOS heeft Berghuis om een reactie gevraagd op het incident van gisteren, maar hij was niet bereikbaar voor commentaar.

Klaas Dijkhoff is niet beschikbaar als nieuwe lijsttrekker van de VVD. Dat zei hij maandagavond bij Op1. "Dromen zijn bedrog. Het beeld dat ik heb van hoe ik vader en echtgenoot wil zijn valt niet te combineren met het beeld dat ik heb van wat een premier zou moeten leveren."

De naam van Dijkhoff kwam in verschillende lijstjes, onder meer in het panel van EenVandaag, naar voren als gedoodverfde opvolger van Mark Rutte. Dat heeft hem echter niet van gedachten doen veranderen. "Ik heb eerder aangegeven dat dit de komende veertien jaar sowieso niet in mijn plannen zit. Ik heb de keuze gemaakt om niet fulltime politicus te zijn."

Het fragment uit Op1 waarin Dijkhoff zijn keuze toelicht:

Dijkhoff was onder meer VVD-fractievoorzitter in de Tweede Kamer, staatssecretaris van Veiligheid en Justitie en minister van Defensie. In 2021 stopte hij als politicus.

Oud-Kamerlid André Bosman stelde zich vandaag kandidaat om lijsttrekker van de VVD te worden. Bij WNL Haagse Lobby op NPO Radio 1 zei hij: "De partij gaat mij aan het hart en daar heb ik ideeën bij. Ik heb daarom besloten om mij te kandideren voor het lijsttrekkerschap van de VVD."

De kandidatuur van Bosman lijkt weinig kans te maken, maar het betekent wel dat er lijsttrekkersverkiezingen moeten komen. Dat staat zo in de statuten van de VVD.

De partijtop wilde later deze week eigenlijk een opvolger bekendmaken voor Mark Rutte. Namen die rondgaan zijn onder meer die van demissionair justitieminister Dilan Yesilgöz en fractievoorzitter van de Tweede Kamer Sophie Hermans.

Bosman is voormalig F-16-piloot en was van 2010 tot 2021 Kamerlid voor de VVD. Hij voerde toen het woord over visserij, waterkwaliteit en Antilliaanse Zaken. Tegenwoordig is hij communicatiedirecteur van energiebedrijf Uniper, eigenaar van de kolencentrale op de Maasvlakte.

Onenigheid over het beperken van het aantal zogeheten nareizigers was uiteindelijk het struikelbok voor het kabinet-Rutte IV. Vooral Ruttes VVD en de kleinste regeringspartij ChristenUnie stonden bij de onderhandelingen over asielmaatregelen lijnrecht tegenover elkaar. Om welke aantallen mensen ging het? En hoeveel minder mensen zouden er bij een akkoord naar Nederland zijn gekomen?

Terug naar vorige week. De VVD wilde onderscheid gaan maken tussen twee categorieën vluchtelingen: zij die vluchten omdat ze persoonlijk worden bedreigd (categorie A) en zij die vluchten voor oorlog of geweld (categorie B). Voor die laatste categorie vluchtelingen zou een maximum moeten gaan gelden van 200 nareizende familieleden per maand, een idee waar de ChristenUnie geen verantwoordelijkheid wilde nemen.

Een asielzoeker die een vergunning heeft gekregen en mag blijven, kan direct daarna een aanvraag tot nareis indienen voor familieleden die horen tot het kerngezin: een (huwelijks)partner, en thuiswonende (pleeg)kind(eren) onder de 25 mits ze nog bij het gezin behoren. In het geval van een alleenstaande minderjarige asielzoeker (jonger dan 18 jaar) geldt dat ook voor ouders, broers en zussen. De aanvraag moet binnen drie maanden na het verkrijgen van de asielvergunning worden ingediend.

Opa's en oma's of ooms en tantes vallen buiten het kerngezin. In bijzonder schrijnende omstandigheden kan men voor familieleden buiten het kerngezin een procedure starten op grond van artikel 8 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens. De regels en de eisen aan de bewijsvoering hiervoor zijn erg streng.

Vorig jaar kwamen 10.915 nareizigers naar Nederland. Van hen kwamen ruim 8100 mensen uit oorlogslanden (categorie B). De meesten uit Syrië (7220), de rest uit Eritrea (530) en Jemen (375).

In de plannen die op tafel lagen, zou het aantal familieleden dat asielzoekers uit die laatste categorie mogen laten overkomen, jaarlijks worden beperkt tot 2400 per jaar of 200 per maand. Voor 2022 had dat betekend dat 5700 mensen minder toegelaten zouden zijn.

Ter vergelijking: in hetzelfde jaar dat er 8100 familieleden van mensen die zijn gevlucht voor oorlog of geweld naar Nederland zijn gekomen, kwamen er 108.000 ontheemden uit Oekraïne naar Nederland en nog eens 129.000 migranten uit landen binnen de Europese Unie die verhuisden voor werk of gezin.

ChristenUnie-leider Mirjam Bikker zei in het Kamerdebat over de kabinetsval dat het "maar om een groep van zo'n 5000 nareizende familieleden gaat" en dat honderdduizenden arbeidsmigranten van de VVD wel naar Nederland mogen komen. Ze is verbaasd dat inperking van het aantal nareizigers voor de VVD zo belangrijk was, dat het kabinet erover is gestruikeld.

Navraag bij de ChristenUnie leert dat Bikker van dezelfde berekening is uitgegaan, maar het getal naar beneden had afgerond.

Ook andere partijen vielen de VVD in het debat aan op de opstelling bij de onderhandelingen:

Familieleden die nareizen, krijgen een afgeleide asielvergunning. Zij mogen zelf geen familieleden laten overkomen volgens de nareisprocedure.

Wel kunnen ze gebruikmaken van de de normale aanvraagprocedure voor verblijf als familie- of gezinsleden, maar die kost geld en er gelden strengere regels. Als nareizende familieleden een zelfstandige asielvergunning willen, kunnen ze wel de algemene asielprocedure volgen. De aanvraag daartoe kunnen ze ook pas op een later moment indienen.

In de talkshow Op 1 uitte minister Yesilgöz haar bezorgdheid over het zogenoemde 'stapelen' van gezinsherenigingsprocedures. Vluchtelingen zouden gezinsleden laten overkomen die op hun beurt weer andere familieleden laten overkomen, die op hun beurt hetzelfde zouden doen.

Hoe vaak dat 'gestapelde' nareizen gebeurt, kan het ministerie van Justitie niet zeggen. De Immigratie- en Naturalisatiedienst zegt dat er naar aanleiding van meerdere vragen hierover onderzoek naar wordt gedaan.

Volgens VluchtelingenWerk komt dat zogenoemde stapelen bijna niet voor. "Het gaat dan om de situatie waarin een nagereisd gezinslid nog recht blijkt te hebben op hereniging met een ander eigen gezinslid", schrijft de organisatie die bijna alle gezinsherenigingen voor asielzoekers begeleidt in een bericht op de site. "We kunnen niet uitsluiten dat het ooit is voorgekomen dat er na een incidentele stapeling nog een stapeling heeft plaatsgevonden, maar achten de kans hierop onwaarschijnlijk."

Ook zonder 'stapeling' komt hereniging met gezinsleden buiten het kerngezin weinig voor. Het gaat dan om uitzonderlijk schrijnende omstandigheden, van mensen die alleen naar Nederland kunnen worden gehaald met een beroep op een bijzondere bepaling, artikel 8 van de EVRM-procedure.

Met de huidige beslistermijnen en beslispraktijk kan de tijd die stapeling kost oplopen tot zes jaar, zegt VluchtelingenWerk. Volgens de belangenorganisatie zou stapeling op stapeling erg tijdrovend worden.

De wereld van twaalfjarige kinderen in Nederland verandert drastisch deze maanden: na de vakantie de grootste verandering, naar de middelbare school, en ook nog het vertrek van de enige minister-president die je ooit hebt meegemaakt. Na bijna 13 jaar premierschap kondigde Mark Rutte vandaag zijn vertrek aan.

Niemand zag het aankomen en de precieze gevolgen zijn nog ongewis. Maar dat de komende maanden van alles verandert op het politieke speelveld in Den Haag, is wel duidelijk.

Om te beginnen bij de partij waarvan Rutte al 17 jaar de politiek leider is. De VVD heeft een nieuwe partijleider nodig, maar er staat geen gedoodverfde kandidaat klaar. Dilan Yesilgöz wordt het meest genoemd. De minister van Justitie en Veiligheid leidde de migratiegesprekken in het kabinet de afgelopen maanden en dat deed ze met verve, klinkt het.

Eerder werd ook Edith Schippers getipt, de kersverse VVD-fractievoorzitter in de Eerste Kamer. Die kwam vorig jaar na jarenlange afwezigheid terug naar politiek Den Haag en dat leidde tot het idee dat ze weleens Ruttes opvolger kon worden. Maar Schippers heeft het in de campagne voor de Provinciale Statenverkiezingen niet laten zien, is het oordeel binnen de partij. En ze wil ook niet, heeft ze laten weten.

Dan is er nog Sophie Hermans, de fractievoorzitter in de Tweede Kamer. Die zegt nog na te denken over haar kandidatuur, maar er wordt getwijfeld of ze het wel echt wil. Verder is oud-fractievoorzitter Klaas Dijkhoff populair onder VVD-leden, maar hij heeft al meermaals gezegd geen interesse te hebben.

Overigens is in Ruttes voetsporen treden niet zonder gevaar. Vaak verliest een partij flink bij de verkiezingen na het vertrek van een premier. En dan begin je als kersverse VVD-leider dus met een achterstand. Het partijbestuur wil deze week nog met een kandidaat te komen.

Kijk hier hoe kinderen die nog nooit een andere premier hebben meegemaakt denken over Ruttes vertrek:

Maar ook andere partijen moeten aan de slag deze zomer. Het CDA bijvoorbeeld. Enkele uren voor Rutte kondigde minister van Buitenlandse Zaken Wopke Hoekstra zijn vertrek aan als partijleider. En kort na Rutte voegde CDA-fractievoorzitter Pieter Heerma zich daarbij, die vrijwel direct reclame begon te maken voor "een nieuwe generatie" CDA-politici. Hij noemde er geen bij naam, maar het is geen geheim dat Kamerleden Henri Bontenbal en Derk Boswijk goed liggen binnen de partij.

Dan is er nog een derde partij binnen de geklapte coalitie waarvan (in ieder geval voor de buitenwacht) onduidelijk is wie de kar gaat trekken: D66. Het is namelijk allerminst zeker dat Sigrid Kaag de lijst opnieuw wil aanvoeren.

Op vragen over haar kandidatuur zei Kaag nog geen 'ja' of 'nee', maar ze gaf eerder wel aan dat haar dochters vanwege bedreigingen hopen dat ze wat anders gaat doen. Klimaatminister Rob Jetten wordt door sommigen als logische opvolger gezien en ook de huidige fractievoorzitter Jan Paternotte wordt genoemd.

Op links is er ook een groot vraagteken wat betreft de toekomst. PvdA en GroenLinks gaan vergaand samenwerken met een gezamenlijke kieslijst en programma, mits de leden ermee instemmen. Maar wie daar vervolgens leiding aan moet geven, is nog geen uitgemaakte zaak.

Vanzelfsprekend klinken de namen van de huidige GroenLinks-leider Jesse Klaver en PvdA-leider Attje Kuiken. Beiden hebben het niet uitgesloten, maar het kan ook dat de combinatie-leider buiten het Haagse wordt gezocht. Onder meer de Amsterdamse wethouder Marjolein Moorman en Eurocommissaris Frans Timmermans worden genoemd, beiden PvdA.

En dan wordt er natuurlijk nog gekeken naar BBB. Dat die partij het goed gaat doen bij de Tweede Kamerverkiezingen staat vast. De Provinciale Statenverkiezingen in maart waren een daverend succes en een verveelvoudiging van het aantal Tweede Kamerzetels (nu één) kan niet uitblijven. BBB kan zelfs zomaar de grootste worden.

Binnen deze partij is het politiek leiderschap onomstreden; er klinkt geen onvertogen woord over Caroline van der Plas. Maar premierskandidaat is ze niet, zegt ze zelf. "Ik denk dat het echt niks is voor mij", zei Van der Plas vandaag nog in een interview met Trouw. Wie dan de BBB-kandidaat voor het Torentje moet zijn, vertelt de partijleider niet.

Van der Plas heeft wel bij herhaling gezegd dat ze het partijloze Kamerlid Pieter Omtzigt wil binnenhalen voor BBB (niet per se als premierskandidaat trouwens). Maar de gewezen CDA'er heeft zich nog niet uitgelaten over zijn toekomst.

Mocht hij zich ergens bij aansluiten of een eigen partij beginnen, dan kan Omtzigt een factor van belang zijn in Den Haag. Hij is populair en volgens sommige peilingen kan een Omtzigt-partij hoge ogen gooien. Dat zijn wel peilingen van een fictieve situatie, dus voor wat het waard is.

Het beloven dus roerige tijden te worden in aanloop naar de eerste Tweede Kamerverkiezingen in jaren zonder Mark Rutte. Nederland moet op zoek naar een nieuwe premier en de strijd ligt volledig open.

Voor de kersverse brugklasser die wil weten wie zijn/haar tweede premier wordt, is het nog wel even afwachten. De verkiezingen zijn naar verwachting in november en daarna volgt nog een formatie. Het is dan ook niet uitgesloten dat Ruttes opvolger zich pas in het tweede middelbareschooljaar van de komende generatie brugklassers aandient.

Dertien jaar aan het roer staan is lang voor westerse landen, blijkt wel uit dit overzicht:

Veel organisaties en betrokkenen bij grote dossiers hopen op nieuw beleid nu VVD-leider en demissionair premier Rutte de politiek vaarwel zegt zodra er na de komende verkiezingen een nieuw kabinet is. Maar velen prijzen Rutte om zijn persoonlijke betrokkenheid en het goede contact dat hij met hen onderhield.

"Mark Rutte was de grootste supporter van nabestaanden van de MH17 die we ons hadden kunnen wensen", zegt Piet Ploeg, voorzitter van Stichting Vliegramp MH17. Hij kijkt goed terug op het vele contact dat hij met Rutte had.

"Vanaf het allereerste begin is hij zeer betrokken geweest, ook bij het oplossen van problemen of knelpuntjes waar dingen niet goed gingen." Rutte noemde vanochtend de vliegramp met vlucht MH17 in 2014 het belangrijkste politieke moment in zijn loopbaan.

Toeslagenouder Kristie Rongen, die tijdens een verkiezingsdebat in 2021 oog in oog stond met de premier, is blij dat hij ermee stopt. "Er kleeft zoveel aan zijn vier kabinetten. Het is nu tijd voor een frisse wind", zegt Rongen. "Ik heb geen hekel aan hem, maar wel aan zijn beleid", zegt Rongen, die net als honderden andere ouders slachtoffer werd in de toeslagenaffaire. "Ik ga hem een sms sturen en hem succes wensen. Ik gun hem het beste."

Boerenorganisatie LTO schrijft dat de premier grote betrokkenheid toonde in het dossier over stikstof. "Als organisatie heeft LTO de persoonlijke contacten in de samenwerking met premier Rutte als prettig ervaren en gewaardeerd, ook als we het fundamenteel oneens bleken te zijn."

Bart Kemp van boerenactiegroep Agractie heeft vaak direct contact met Rutte via de telefoon. "Hij werd verguisd en verafgood. Hij is een sympathieke man, maar glad." Kemp zegt dat het contact goed was. "Maar het heeft ons nooit wat opgeleverd." Voor boeren is het einde aan een tijdperk Rutte niet negatief, vindt Kemp, omdat het kansen geeft aan andere partijen.

Rutte is premier sinds 2010. Andere landen hebben sindsdien soms al vijf premiers versleten:

Vluchtelingenwerk Nederland vindt dat de VVD en Rutte zijn meegegaan in de polarisatie in het asieldebat. Daardoor hebben zij "een politieke patstelling gecreëerd die nu leidt tot de situatie van vandaag", zegt bestuursvoorzitter Frank Candel. "Ik heb een premier van alle Nederlanders gemist."

Volgens Candel zijn in de praktijk meer dan voldoende oplossingen voorhanden, maar is het juist de politiek die die praktische oplossingen blokkeert. Hij hoopt op een keerpunt in het debat over asielopvang. Juist op het migratiebeleid viel het kabinet afgelopen vrijdag.

Een van de andere grote dossiers in de politieke carrière van Rutte was de gaswinning in Groningen en de schade die daardoor werd veroorzaakt. "Een verstandig besluit", noemt Koen Schuiling, burgemeester van Groningen, de stap van Rutte. "Maar veel verstandiger zou ik het vinden als een aantal mensen zich eens achter de oren krabt hoe op een aantal heel grote, belangrijke onderwerpen het land zo tot stilstand is gekomen."

Rutte zou vandaag eigenlijk een bezoek brengen aan Groningen, maar dat ging niet door vanwege de val van het kabinet en het geplande debat. "Het blijft van belang dat we voortgang boeken, want de inwoners van Groningen vragen daar om", zegt Schuiling.

Werkgeversorganisaties VNO-NCW en MKB Nederland roemen Rutte, onder meer omdat hij in "moeilijke politieke constellaties" meerderheden heeft gevonden voor dossiers zoals de nieuwe pensioenwet. Ook prijzen ze zijn aanpak in de coronaperiode. "Ook buiten Europa was hij een enorme pleitbezorger voor ons land en het Nederlandse bedrijfsleven."

Op straat wordt wisselend gereageerd op het nieuws dat Rutte uit de politiek stapt:

Hij gaat de geschiedenisboeken in als de langstzittende minister-president van het land, maar het had maar weinig gescheeld of Mark Rutte was nooit lijsttrekker van de VVD geworden. Na bijna 17 jaar aan het roer van de VVD, waarvan 13 jaar als premier, heeft hij kort na de val van zijn vierde kabinet zijn vertrek uit de politiek aangekondigd. Terugblik op een tijdperk.

Beatrix is nog koningin als Mark Rutte, dan staatssecretaris van Onderwijs in het kabinet-Balkenende II, zich in 2006 kandidaat stelt voor het lijsttrekkerschap van de VVD. Jozias van Aartsen heeft zich een dag daarvoor teruggetrokken als fractievoorzitter na tegenvallende resultaten voor de liberalen bij de gemeenteraadsverkiezingen.

De dan 39-jarige Rutte wordt gezien als rijzende ster binnen de VVD en lijkt de gedoodverfde nieuwe leider van de partij. Totdat ook Rita Verdonk, de minister voor Vreemdelingenzaken en Integratie, zich kandidaat stelt. Een stormachtige campagne en een ongekend heftige tweestrijd doet de partij op haar grondvesten schudden.

De partijtop is voor Rutte, maar coryfeeën als Hans Wiegel en Frits Bolkestein spreken zich voor Verdonk uit. In het interne referendum krijgt Rutte uiteindelijk toch nog onverwacht een meerderheid: met 51,5 procent laat hij Rita Verdonk achter zich.

Maar rustig wordt het daarna niet. Verdonk voert haar eigen campagne en haalt bij de verkiezingen meer stemmen dan de lijsttrekker, terwijl de VVD zes zetels verliest. Nadat Verdonk keer op keer heeft laten blijken dat ze Ruttes leiderschap niet accepteert, zet hij haar uit de fractie. Een ledencongres in Veldhoven beslist over zijn lot.

Doordat hij nu wel de steun van Bolkestein krijgt, die met een vlammend betoog de stemming op de ledenvergadering weet te bepalen, redt hij het. Verdonk verlaat de VVD en begin haar eigen partij, wat ondanks sensationele scores in de peilingen uitloopt op een fiasco.

Zonder Verdonk in zijn nek komt Rutte op stoom als oppositieleider tegen het kabinet-Balkenende IV. De verkiezingen na de val van dat kabinet zorgen in 2010 voor een politieke aardverschuiving. Het CDA halveert, terwijl de PVV explosief groeit van 9 naar 24 zetels. De VVD wordt met 31 zetels voor het eerst in de geschiedenis de grootste partij in de Tweede Kamer en daarmee komt het land voor het eerst sinds 1918 weer onder liberale leiding.

Premier Rutte heeft in de loop der jaren met twee monarchen en tientallen verschillende ministers op het bordes gestaan:

In het Torentje komt een man die in zijn jeugd nog had gedroomd over een carrière als concertpianist. Hij komt op 14 februari 1967 ter wereld in een bijzonder gezin in Den Haag met zeven kinderen. De eerste vrouw van zijn vader was overleden in een jappenkamp. Na de oorlog hertrouwde Rutte senior met de zus van zijn vrouw. Ze kregen nog vier kinderen, van wie Mark de jongste was.

Na het gymnasium wordt het geen conservatorium, maar een studie geschiedenis. Rutte wordt lid van de liberale jongerenorganisatie JOVD en schopt het daar tot landelijk voorzitter, in de VVD een geheide weg naar succes die ook voorgangers als Wiegel en Ed Nijpels hebben bewandeld. Na zijn doctoraalexamen treedt hij in dienst bij Unilever als personeelsmanager, maar de politiek is nooit ver weg.

Het premierschap van Rutte begint in 2010 en eindigt dus na de verkiezingen van dit jaar. Een terugblik op die tijd in video:

Ruttes eerste kabinet leunt op de gedoogconstructie met de PVV. Alle bewindslieden zijn afkomstig van de VVD en het CDA; de PVV steunt het minderheidskabinet vanuit de Kamer. Echte deelname is niet mogelijk vanwege het anti-islamstandpunt van de PVV. Beroemd zijn de beelden uit de bomvolle Rijnhal in Arnhem, waar een recordaantal CDA'ers bijeenkomt om uiteindelijk met de gedoogconstructie in te stemmen.

Rutte kondigt zijn kabinet strijdlustig en uitdagend aan als een kabinet waarmee "rechts Nederland zijn vingers kan aflikken", maar het blijkt een broze samenwerking. Als er na anderhalf jaar onderhandeld moet worden over extra bezuinigingen, worden de partijen het niet eens.

Woedend is Rutte als PVV-leider Geert Wilders in het voorjaar van 2012 onverwachts aankondigt niet langer gedoogpartner te willen zijn. Rutte zet Wilders in de jaren daarna neer als een 'wegloper' die de verantwoordelijkheid schuwt tijdens de wereldwijde financiële crisis.

Electoraal legt de situatie Rutte geen windeieren. In 2012 haalt de VVD onder zijn leiding het recordaantal van 41 zetels, na een spannende tweestrijd met de PvdA onder leiding van Diederik Samsom. Flexibel als hij is gaat hij regeren met zijn aartsvijand, de PvdA, waarbij Samsom als fractieleider in de Tweede Kamer blijft. De twee blijken het verbazingwekkend goed met elkaar te kunnen vinden en het kabinet-Rutte II zit de volle termijn uit.

Het kabinet voert de radicale hervormingen door die Wilders blokkeerde. Zo gaat de pensioenleeftijd versneld omhoog en wordt de hypotheekrenteaftrek verder beperkt. In de zorg krijgen verzekerden te maken met een hoger eigen risico, de jeugdzorg gaat naar de gemeenten en voor studenten wordt 'het sociaal leenstelsel' ingevoerd. De minderheid in de Eerste Kamer is voor Rutte geen punt; de politieke allemansvriend is een meester in het vinden van wisselende politieke meerderheden.

Nederland leert de goedlachse premier in de zomer van 2014 van een heel andere kant kennen, als de ramp met vlucht MH17 een rouwsluier over het land werpt. Rutte is zichtbaar geraakt. Hij stelt meteen dat "de onderste steen boven moet komen" en wil gerechtigheid voor de nabestaanden van de 298 slachtoffers, onder wie 196 Nederlanders. Rutte zal het neerhalen van vlucht MH17 meermaals het moeilijkste moment uit zijn politieke loopbaan noemen.

Bij de verkiezingen van 2017 wordt de VVD opnieuw de grootste, na een tweestrijd met Wilders. Voor de PvdA pakt de samenwerking met de VVD en een interne lijstrekkersstrijd tussen Samsom en Lodewijk Asscher rampzalig uit. De partij gaat van 38 naar 9 zetels, de grootste nederlaag uit de parlementaire geschiedenis. Rutte moet dus weer andere partners zoeken.

Nadat GroenLinks is afgehaakt vormt Rutte zijn derde kabinet met CDA, D66 en ChristenUnie. De formatie breekt met 225 dagen records. Halverwege de rit krijgt dit kabinet de coronapandemie op zijn bord. Samen met CDA-minister Hugo de Jonge wordt Rutte het gezicht van de bestrijding van het coronavirus. Het land gaat op slot, persconferenties over avondklok en lockdowns trekken miljoenen kijkers. Die zien hoe Rutte het handen schudden in de ban doet en vervolgens RIVM-baas Jaap van Dissel vrolijk de hand schudt.

Het is Rutte ten voeten uit: joviaal en opgeruimd. Hij is er niet om zich zorgen te maken, maar om de zorgen van anderen weg te nemen, mag hij zich graag laten ontvallen. Hij lijkt zelden een slecht humeur te hebben, al zijn er ook verhalen over onverwachte woede-uitbarstingen, altijd binnenskamers. Critici verwijten hem gebrek aan visie. Hij geeft ze in 2013 gelijk: "Visie is als de olifant die het uitzicht beneemt." Van die woorden krijgt hij spijt; ze blijven hem achtervolgen.

Tijdens de coronacrisis bereikt Ruttes populariteit een absoluut hoogtepunt, maar in de loop der tijd nemen de kritiek en het chagrijn toe. De premier krijgt bovendien te maken met zaken waarbij hij het in het verleden heeft laten liggen, zoals de aardbevingen als gevolg van de gaswinning in Groningen en het toeslagenschandaal. Die laatste kwestie is aanleiding het ontslag van zijn derde kabinet aan te bieden.

De formatie van Ruttes vierde kabinet brengt zijn positie begin 2021 voor het eerst serieus aan het wankelen. Een fotograaf op het Binnenhof legt onbedoeld een notitie van verkenner Kajsa Ollongren vast, met de explosieve tekst: 'Positie Omtzigt, functie elders'. Pieter Omtzigt, toen nog CDA-Kamerlid, bracht de toeslagenaffaire die Rutte III liet struikelen mede aan het licht en geldt in kabinetskringen als lastig. "Hier scheiden onze wegen", zegt D66-leider Sigrid Kaag tegen Rutte in het debat over de notitie. Maar na veel praten gaan de vier partijen toch met elkaar verder.

Rutte wordt jarenlang omschreven als 'teflonpremier' die elk heikel dossier van zich af weet te laten glijden. Maar de laatste jaren lukt dat steeds minder goed. Parlementaire enquêtecommissies oordelen vernietigend over de handelswijze van de overheid rondom de gaswinning in Groningen en de toeslagenaffaire, die duizenden onschuldige ouders in grote financiële problemen heeft gebracht. De stikstofcrisis legt onder meer de woningbouw lam en leidt tot een ongekend boerenprotest in de zomer van 2022. Zijn regelmatig haperende geheugen in politiek netelige situaties wekt ook wrevel in de Tweede Kamer.

Als het kabinet-Rutte IV afgelopen week in sneltreinvaart valt over de impasse in het asielbeleid, toont Rutte zich meteen strijdlustig. Of hij voor de zesde keer lijsttrekker wil zijn voor zijn partij? "Als u het me nu vraagt, zeg ik vanzelfsprekend 'ja'. Omdat ik de energie en de ideeën ervoor heb."

Drie dagen later kondigt hij toch zijn vertrek uit de politiek aan. Misschien gaat hij wel meer lesgeven, oppert hij tegenover de pers. Daar kan hij zichzelf tegenkomen in de geschiedenisboeken, als boegbeeld van het eerste naoorlogse liberale tijdperk.

Na zeventien jaar stopt Mark Rutte als partijleider van de VVD en vertrekt hij uit de politiek. Dat heeft de demissionair premier vanochtend, voor het debat over de val van het kabinet, bekendgemaakt. Rutte was bijna 13 jaar premier van Nederland en 17 jaar politiek leider van de VVD.

Nieuwsuur blikt terug op de hoogte- en dieptepunten in zijn tijd als leider van de VVD en van Nederland. Politiek duider Arjan Noorlander en schrijver en essayist Bas Heijne schuiven aan in de studio.

Toen Rutte in 2006 na een spannende strijd met Rita Verdonk leider werd van de VVD, zat de partij electoraal zowat aan de grond. Maar met de jonge - toen nog wat sullige - Rutte aan het roer, werd de weg naar boven ingeslagen. Sinds 2010 is de VVD de grootste partij van Nederland en werd Rutte de langstzittende premier uit de geschiedenis. Maar, het zal niemand ontgaan zijn, na de volgende verkiezingen verlaat hij de politiek.

In deze podcast vertelt politiek verslaggever, VVD-kenner en Rutte-watcher Wilma Borgman hoe de VVD onder Rutte veranderde in een partij die langdurig aan de macht kon blijven. Ze volgt de liberalen al meer dan twintig jaar en schreef over Rutte's opkomst en stempel op de partij het boek De prijs van de macht.

Hoe heeft Rutte zich in de afgelopen 17 jaar ontwikkeld, wat is zijn politieke erfenis, hoe laat hij zijn partij achter en wat betekent zijn vertrek voor de koers van de partij in de toekomst?

Reageren? Mail dedag@radio1.nl

Deze aflevering van De Dag kun je hier beluisteren. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren!

De Dag: elke werkdag twintig minuten verdieping bij één onderwerp uit het nieuws.

Met het Oog op Morgen: elke dag een overzicht van het nieuws, een blik in de ochtendkranten en het betere journalistieke interview.

Het Beste uit het Oog: iedere zaterdag selecteert de redactie van Met het Oog op Morgen de mooiste gesprekken van de afgelopen week.

De Stemming van Vullings en Van der Wulp: elke vrijdag een nieuwe aflevering waarin de politieke week wordt doorgenomen. Gemaakt door NOS en EenVandaag.

Lang verhaal kort: elke werkdag rond vijven één onderwerp, in 5 minuten. NOS op 3 vertelt je wat je moet weten over een actueel onderwerp om het nieuws erover beter te kunnen volgen.

Demissionair minister-president Mark Rutte en zijn opvolgers mogen niet met anderen delen waar koning Willem-Alexander zijn jaarlijkse onkostenvergoeding aan uitgeeft. Wat het staatshoofd doet met dat geld is wettelijk gezien een privézaak.

Dat schrijft de Raad van State in een advies waar demissionair premier Rutte afgelopen najaar om had gevraagd. De Tweede Kamer wil meer openheid over de bestemming van de jaarlijkse onkostenvergoeding, vorig jaar nog 5,1 miljoen euro.

Over de besteding van dit zogenoemde B-component in zijn salaris moet de koning de premier inzage geven. Dit is een vergoeding om bijvoorbeeld het personeel van het koninklijk huis te betalen. Het is uiteindelijk aan de premier om te bepalen of al die uitgaven binnen de perken zijn, of niet. Tot nu toe is dit altijd akkoord bevonden.

De Kamer eist echter al langere tijd om deze informatie ook te kunnen inzien, bijvoorbeeld met een toets die om de vijf jaar wordt uitgevoerd om te controleren of het geld wel goed besteed wordt. Premier Rutte stuurde het advies van de Raad van State hierover vanmorgen voor akkoord naar de Tweede Kamer, kort voor hij daar zijn vertrek uit de politiek bekendmaakte.

Het advies stelt dat met het delen van de uitgaves de koning een belangrijk deel van zijn privacy kwijtraakt. "De voorgestelde evaluatie tast de vrijheid van de koning aan om zijn huis in te richten", concludeert de Raad van State. Dat is volgens het adviesorgaan in strijd met de grondwet.

Vorig jaar ontving koning Willem-Alexander ruim 6 miljoen euro aan inkomen. Hiervan was iets meer dan 5 miljoen het 'B-component', bedoeld voor 'personele en materiële uitgaven', zo meldt de website van het Koninklijk Huis.