Het kabinet stopt voorlopig met de uitwerking van het omstreden plan om de AOW-leeftijd te verhogen. Vanwege het grote verzet van de vakbonden en enkele oppositiepartijen vindt het kabinet het verstandig om "een pas op de plaats" te maken.

"Het is duidelijk uit het gesprek met de bonden en het debat in de Tweede Kamer dat er geen meerderheid is voor het plan", zei premier Jetten op zijn wekelijkse persconferentie. "Dus er moeten verzachtingen en aanpassingen komen."

Minister Vijlbrief van Sociale Zaken en Werkgelegenheid gaat de komende tijd met "iedereen" praten, voegde hij eraan toe. "Ik ga eerst het land in en rustig luisteren", aldus de verantwoordelijk minister. "Stapje voor stapje".

Acties

Het kabinet hoopt ook weer opnieuw te kunnen praten met de boze vakbonden. Maandag liepen FNV, CNV en VCP boos weg uit een kennismakingsgesprek met het kabinet en kondigden acties aan.

Het kabinet-Jetten kondigde bij de presentatie van het coalitieakkoord aan de AOW-leeftijd vanaf 2033 net zo snel te laten stijgen als de levensverwachting. Nederland vergrijst en het kabinet vreest dat de AOW op termijn niet meer te betalen is.

Baan

De snellere verhoging van de AOW-leeftijd levert de schatkist op termijn zo'n 2,7 miljard euro op. Ook is het plan om de WW te verkorten van twee naar één jaar.

De kritiek op de AOW-en WW-plannen was meteen heel stevig en fel. Partijen als GroenLinks-PvdA en de SP en de vakbonden eisten dat het kabinetsplan onmiddellijk van tafel ging.

Die partijen vinden het ook onacceptabel dat eerder gemaakte pensioenafspraken weer opengebroken worden. In het Pensioenakkoord spraken bonden, werkgevers en regering in 2019 af dat de AOW-leeftijd vertraagd zal meegroeien met de gemiddelde leeftijdsverwachting.

Levensverwachting

Minister Vijlbrief zei donderdagavond bij het tv-programma Pauw & De Wit dat het kabinet "de emotie" over het doorbreken van een afspraak uit het pensioenakkoord heeft onderschat. "Daar ben ik wel van geschrokken."

Het kabinet hoopt wel met de verschillende partijen te kunnen praten over het betaalbaar houden van de AOW in de toekomst. De "pas op de plaats" wil nog niet zeggen dat het kabinet het omstreden AOW-plan ook intrekt. Er wordt alleen niet gewerkt aan wetsteksten. "We hebben nog tijd", aldus Vijlbrief.

Vijlbrief gaat niet alleen praten met betrokken instanties, maar ook met werknemers. Deze week sprak hij met personeel van de NS dat zwaar werk verricht en vreest voor een snellere verhoging van de AOW-leeftijd. "Het is terecht dat er vragen zijn, bijvoorbeeld over zware beroepen. We gaan het totaal bekijken", aldus Jetten.

Minister Eelco Heinen (Financiën) had met vrijwel niemand besproken dat hij op de dag van de regeringsverklaring zou aankondigen opnieuw naar de vermogensbelasting (box 3) te willen kijken. Dat schrijft NRC in een reconstructie op basis van gesprekken met 26 bronnen.

Heinen (VVD) passeerde volgens NRC daarmee niet alleen de net aangetreden staatssecretaris Eerenberg (D66), die eigenlijk over box 3 gaat, maar ook de andere coalitiepartijen en zijn ambtenaren. Hij had volgens NRC wel met sommige van hen overlegd over de wens om de wet aan te passen, maar niet over hoe dat moet gebeuren en wanneer dat naar buiten moest.

Ook voormalig staatssecretaris Heijnen (BBB) hoorde in zijn laatste weken als bewindspersoon niks van de VVD over de kritiek. Hij zegt tegen de NOS "met verwondering en verbazing" te kijken naar de stap van Heinen. "Normaal zoekt een minister van Financiën altijd naar dekking als hij een besluit neemt. Maar als je nu aanpassingen doorvoert, heb je een gat op de begroting."

Heinen zegt zich niet in de kritiek te herkennen. "Ik ga er allemaal niet op reageren", zegt Heinen bij aanvang van de ministerraad. "De onrust was zo groot dat ik wel moest ingrijpen. Dat gaan we de komende tijd doen in gesprek met de Eerste en Tweede Kamer om het tot een goed einde te brengen."

Staatssecretaris Eerenberg gaat ermee aan de slag

Inmiddels heeft staatssecretaris Eerenberg, die over box 3 gaat, het stokje weer overgenomen van minister Heinen. Eerenberg stuurde vandaag een brief aan de Kamer waarin hij schrijft dat hij graag in gesprek gaat over verbeteringen aan het wetsvoorstel, "met het oog op het realiseren van breed politiek en maatschappelijk draagvlak".

De Tweede Kamer praatte afgelopen jaren over de vraag hoe vermogens belast worden, een zeer ingewikkeld dossier waar veel geld mee gemoeid is. Hoewel niemand tevreden was over het uiteindelijke voorstel dat er lag, stemden partijen toch met hangen en wurgen in. Er zat grote haast bij, zo kregen ze te horen van het vorige kabinet: met elk jaar uitstel zou de staatskas 2,8 miljard euro mislopen.

De verbazing was dan ook groot toen Heinen een paar weken later, op de ochtend van de regeringsverklaring, aankondigde de wet toch weer te willen aanpassen. "Er is iets gewoon niet goed gegaan", zei hij volgens De Telegraaf over de wet die net door de Tweede Kamer was gegaan.

Het is zeer ongebruikelijk dat een minister daarna een wet toch weer wil aanpassen. Daar komt bij dat Heinen in het vorige kabinet ook al minister van Financiën was en dus al langer aan de teugels van de wetswijziging zit. Henk Vermeer (BBB) haalde dan ook hard uit naar de minister: hij noemde de aankondiging "een dikke middelvinger naar de Kamer".

Van Elon Musk tot prins Constantijn

Heinen zegt dat zijn wens voor een wetswijziging volgde op een storm van kritiek van internationale beleggers, tot Elon Musk aan toe. Ook prins Constantijn, speciaal gezant van start-up-organisatie Techleap, mengde zich in de discussie. Hij waarschuwde in WNL op Zondag dat de nieuwe wet buitenlandse investeerders zou wegdrijven uit Nederland.

Grootste kritiekpunt van beleggers is dat zij volgens de nieuwe wet belasting moeten gaan betalen over aandelen of crypto die ze nog in bezit hebben. Ze moeten dus afrekenen over papieren winst. Als een belegger al zijn geld in aandelen heeft zitten, en verder weinig of geen spaargeld heeft, dan zal die een deel van die aandelen moeten verkopen om de belasting te kunnen betalen.

"De financiële onrust was zo groot, dat ik wel moest ingrijpen", zegt Heinen daar over. Volgens hem verdween de politieke steun in de Eerste Kamer, hoewel die nog niet begonnen was aan de inhoudelijke behandeling. "Als de wet het niet haalt hebben we een veel groter probleem", zegt Heinen. "Dan loopt de rekening op en dat probeer ik te voorkomen."

De minister zegt nu toe te werken naar een oplossing "met breed politiek en maatschappelijk draagvlak". Welke oplossing dat wordt, is nog onduidelijk. Wel zou er een flink prijskaartje aan kunnen hangen, waar dan weer dekking voor moet worden gezocht. Op Prinsjesdag moet duidelijk worden wat het nieuwe plan van het kabinet is.

Bijna alle politieke partijen hebben er afgelopen jaar een stuk meer leden bijgekregen. De toename van ruim 57.000 mensen is volgens het Documentatiecentrum Nederlandse Politieke Partijen (DNPP) zelfs "bijzonder fors".

Na jaren van terugval zijn nu bijna 450.000 mensen lid van een partij, dat is het hoogste aantal sinds de jaren tachtig. Volgens het DNPP is dat mede te danken aan de Tweede Kamerverkiezingen die vorig jaar waren. Politieke partijen zijn dan veel in de media te vinden.

Forum voor Democratie de grootste

Forum voor Democratie is met ruim 70.000 leden opnieuw de grootste partij. De ruim 10.000 nieuwe leden van afgelopen jaar zijn volgens DNPP-directeur Carla Hoetink mede te danken aan een wervingscampagne aan het einde van vorig jaar en de grote aanwezigheid op social media.

GroenLinks en PvdA kregen er de meeste leden bij, beide zo'n 16.000. Het is volgens het DNPP aannemelijk dat veel van hen meteen van beide partijen lid zijn geworden, vanwege de aankomende fusie. GroenLinks heeft met ruim 62.000 leden nog altijd net iets minder leden dan PvdA (ruim 63.000).

Opgeteld is GroenLinks-PvdA qua leden nog groter dan Forum voor Democratie. Maar het is de vraag of dat na de fusie nog steeds zo is, omdat dan de dubbellidmaatschappen vervallen. De partijen kunnen in verband met privacywetgeving niet zeggen hoeveel dubbellidmaatschappen er op dit moment zijn.

D66, JA21 en Denk groeien

D66, de winnaar van de verkiezingen, kreeg er van alle coalitiepartijen de meeste leden bij en komt nu uit op 36.000. Van de kleine partijen in de Tweede Kamer groeiden vooral Denk en JA21 hard tot respectievelijk 5300 en 4800 leden in totaal.

BBB zag als een van de weinig partijen het ledenaantal dalen, naar rond de 12.000. NSC, dat niet meer in de Tweede Kamer zit, heeft nog zo'n 2000 leden over.

Partijen leveren de cijfers zelf aan bij het DNPP en die worden niet uitvoerig gecontroleerd. Wel leveren sommige partijen, zoals Forum voor Democratie, er een accountantsverklaring bij.

Hoewel Forum voor Democratie met Lidewij de Vos een nieuw uithangbord heeft, zit partijoprichter Thierry Baudet achter de schermen nog altijd aan de knoppen. Als partijvoorzitter heeft Baudet het laatste woord over wie er op de lijsten voor de gemeenteraden staan. "Ik had niks te zeggen", klaagt een opgestapt FVD-raadslid.

Op 18 maart doet FVD in 104 gemeenten mee aan de gemeenteraadsverkiezingen. Ruim twee keer zoveel als bij de vorige verkiezingen. Begin dit jaar stopte Baudet tijdelijk als Tweede Kamerlid om de lokale verkiezingen "in goede banen te leiden" en alle nieuwe fracties "stabiel in het zadel te helpen".

Vorige maand meldde de Volkskrant dat een deel van de nieuwe kandidaat-raadsleden actief was bij extreemrechtse organisaties. Ook zijn meerdere jonge FVD'ers verkiesbaar die racistische en antisemitische appberichten verstuurden.

"De partijtop zet vol in op de JFVD: de jongerenorganisatie is een kweekvijver van nieuw talent, van loyalisten", zegt Léonie de Jonge, hoogleraar rechtsextremisme-onderzoek aan de Universiteit van Tübingen. "Dat zie je terug in de Kamer, maar ook aan de mensen op de lijst voor de gemeenteraadsverkiezingen."

Van de 104 lokale lijsttrekkers zijn er 47 jonger dan 35 jaar. De jongste lijsttrekker zit in Delft (Samuel van Rij, 18 jaar). De lijsttrekkers in Rotterdam (Daan Hamhuis, 24 jaar) en in het Noord-Hollandse Koggenland (Pelle Koopman, 23 jaar) zitten in het bestuur van de jongerenorganisatie van FVD.

'Niks te zeggen'

Baudet droeg afgelopen zomer het partijleiderschap over aan De Vos, maar is nog wel voorzitter van het partijbestuur. In die rol heeft hij nog altijd veel invloed op het reilen en zeilen binnen de partij, zowel landelijk als lokaal. Het bestuur bepaalt ook de samenstelling van de lokale kandidatenlijsten. De meeste landelijke partijen laten dat over aan hun lokale besturen.

"Ik had er niks over te zeggen", zegt Ruby Pichel, raadslid uit Dordrecht. Zij stapte eind vorig jaar uit FVD. "Het landelijk bestuur doet de selectie en komt met een voorstel. Daar is de fractievoorzitter die op dat moment in de raad zit niet bij betrokken."

Volgens Carla Hoetink, directeur van het Documentatiecentrum Nederlandse Politieke Partijen (DNPP), is Forum voor Democratie "niet zo democratisch als de naam suggereert". "Als je als leden wil dat het partijbestuur een ander besluit neemt, geldt bij Forum dat je daarvoor een tweederdemeerderheid moet zien te krijgen tijdens een ledenvergadering", legt Hoetink uit. Twee derde van het totaalaantal FVD-leden moet fysiek bij die vergadering aanwezig zijn. "Bij 70.000 leden heb je de Kuip of de Arena nodig om een besluit van het partijbestuur te veranderen."

Boycot

In meerdere gemeenten hebben andere partijen besloten FVD te boycotten vanwege de omstreden kandidaten. Bijvoorbeeld in Den Haag, waar de nummer 3 op de FVD-lijst aanslagplegers Anders Breivik en Brenton Tarrant "het goddelijke duo" noemde. Breivik vermoordde tientallen linkse jongeren in Noorwegen en Tarrant pleegde een aanslag op moskeegangers in Nieuw-Zeeland.

Volgens de huidige FVD-fractievoorzitter in Den Haag is die uitspraak "in een privé-app" gedaan. "In een humoristische context kun je dingen zeggen die je niet meent", zegt Massimo Etalle tegen Nieuwsuur. De fractievoorzitter neemt geen afstand van de uitlating.

Eerder deed FVD-partijleider De Vos dat ook niet. Volgens haar is het "onderdeel van de normale volwassenwording van veel jongeren om radicale standpunten uit te proberen en te bediscussiëren", zo zei ze in een videoboodschap.

'FVD zal ophef zijn'

"Ik denk dat ze vooral aanwezig willen zijn, publiciteit genereren", zegt DNPP-directeur Hoetink over de omstreden kandidaat-raadsleden. "Wij hebben het er nu ook over. Raadsleden trekken straks de aandacht. Dat doel is belangrijker dan lokale gemeenschappen vooruithelpen." Dat sluit aan bij een uitspraak die Baudet deed in 2021: "FVD zal ophef zijn of zal niet zijn."

Volgens hoogleraar De Jonge is FVD onder De Vos geen nieuwe weg ingeslagen. "Met haar komst hebben ze het imago van FVD veranderd, maar de inhoud is hetzelfde. Baudet trekt nog altijd aan de touwtjes. En er is nog altijd ruimte voor het extreemrechtse gedachtengoed."

Politiek duider Arjan Noorlander:

"In de peilingen groeit FVD de afgelopen maanden flink door, maar dat heeft plek van de partij in de politiek amper veranderd. FVD staat in Den Haag en in gemeenten nog steeds grotendeel buitenspel. Maar FVD houdt die afstand tot andere partijen zelf ook; de leden zijn erg op zichzelf en de eigen partij gericht.

Het is dus ook de vraag wat de verkozen gemeenteraadsleden uiteindelijk in al die gemeenteraden precies gaan doen. De uitstraling van de partij is de afgelopen maanden vernieuwd, maar eigenlijk is de partij verder grotendeels hetzelfde gebleven."

Staatssecretaris Boswijk van Defensie hoopt dat Nederlandse jongeren niet verplicht hoeven te worden opgeroepen voor het leger. Maar dat kan hij niet garanderen, zo zei hij in de Tweede Kamer. "Ik hoop dat een verplichting niet nodig is, maar ik kan het niet uitsluiten."

In de Kamer zijn een aantal partijen, zoals GroenLinks-PvdA, SP en Denk, zeer bezorgd over het kabinetsplan voor een herinvoering van een "selectieve opkomstplicht".

Dit voornemen staat in het coalitieakkoord voor het geval het kabinet er niet in slaagt defensie in vier jaar uit te breiden naar 122.000 militairen. Nu zijn dat er - samen met burgers en reservisten zo'n 80.000. Selectief betekent dat niet iedereen opgeroepen wordt, maar dat een bepaalde groep uitgekozen wordt.

Boete

Onder jongeren bestaat de vrees dat ze het leger in moeten, zo horen de kritische oppositiepartijen. In Zweden bestaat al zo'n selectieve opkomstplicht en kunnen jongeren die niet reageren, een boete krijgen.

"Wat betekent dit voor jongeren?", wil GroenLinks-PvdA-Kamerlid Piri weten. "Krijgen ze een gevangenisstraf als ze niet op komen dagen?"

SP-Kamerlid Dobbe denkt zelfs dat jongeren oorlogsoefeningen moeten gaan doen op de hei. "Ze moeten - of ze willen of niet. Anders krijgen ze straf." En Denk vreest dat jongeren "geforceerd" het leger in moeten, zonder dat ze gemotiveerd zijn.

Maxima-effect

Staatssecretaris Boswijk probeerde in het debat over de defensiebegroting de zorgen van de partijen weg te halen. Hij denkt te kunnen volstaan met gemotiveerde mensen en de komende jaren gaat hij zich inzetten om ook andere groepen aan te sporen om zich aan te melden bij defensie. De komst van koningin Máxima om reservist te worden heeft tot een toenemend aantal aanmeldingen geleid, weet Boswijk.

Boswijk denkt dat er genoeg animo zal zijn. "Ik hoop dat er een cultuur zal ontstaan dat mensen staan te popelen om een steentje bij te dragen." En hij heeft ook "geen zin" in gedemotiveerde mensen.

Het zal ook niet zo zijn dat er onmiddellijk een opkomstplicht is. Het zal in stappen gaan, legt Boswijk uit. Er is al begonnen met een vrijwillige enquête, daarna komt er een verplichte enquête. Als dat allemaal onvoldoende aanmeldingen oplevert, kan er overgestapt worden op een verplicht gesprek en een verplichte keuring. "Het gaat in stapjes en we springen niet in een keer van de kelder naar de zolder."

Dienstplicht

In Nederland bestaat nog steeds dienstplicht voor mensen van 17 tot 45 jaar. Maar dienstplichtigen worden niet meer opgeroepen, de opkomstplicht is sinds 1997 opgeschort.

Boswijk zegt dat in geval van nood, als een oorlog uitbreekt, de opkomstplicht meteen weer in kan gaan. "Stel dat wel het fout gaat, schorten we die op en gaan we wel in een keer van de kelder naar de zolder."

Boswijk gaat de selectieve opkomstplicht de komende tijd uitwerken en met de oppositie gesprekken voeren om hen te overtuigen van de noodzaak.

Binnen de BBB is groot verzet ontstaan tegen de koers van de partij en het besluit om Mona Keijzer als partijleider af te wijzen. Een groep van zestig prominente BBB'ers heeft een brief aan het partijbestuur geschreven waarin de terugkomst van Keijzer wordt gevraagd en allerlei maatregelen worden voorgesteld om de partij te reorganiseren.

De brief is opgesteld door onder anderen Provinciale Statenleden, Eerste Kamerleden, gedeputeerden en medewerkers van de Tweede Kamerfractie. Onder de ondertekenaars zijn ook voormalige Kamerleden en bewindslieden, zoals Gijs Tuinman, Nicki Pouw-Verweij, Gouke Moes en Eddie van Marum.

De brief bevat een opsomming met stevige kritiek: "democratische processen" hebben geen "borging", er is geen professionele organisatie en bestuur, de koers wordt te veel bepaald door de korte termijn en de actualiteit en er is geen ruimte voor interne tegenspraak. Verder constateren de opstellers dat "individuele posities" prevaleren boven het "bredere partijbelang".

Opvolger

Er is grote ontevredenheid over het vertrek van Keijzer, eind vorige maand. De voormalige minister en vicepremier van de BBB in het kabinet-Schoof besloot als zelfstandig Kamerlid verder te gaan. Ze deed dat een paar dagen nadat bekend was geworden dat Kamerlid Henk Vermeer was aangewezen als opvolger van partijleider Caroline van der Plas.

"Een dieptepunt", vinden de BBB-prominenten het vertrek. "Niet vanwege een inhoudelijke koerswijziging, de koers behoort immers aan de leden - maar vanwege het proces dat heeft geleid tot de keuzes rond het partijleiderschap."

In de brief wordt gevraagd om Keijzer terug te halen door middel van onafhankelijke mediation. Ook moet er een onafhankelijke evaluatie van de gang van zaken komen.

'Kamp-BBB'

De ondertekenaars zeggen in de brief dat ze niet kiezen voor "persoonsgerichte framing of interne tegenstellingen". "Dit is geen kwestie van kampen of individuen. Wij zijn het kamp-BBB."

Het is niet de eerste keer dat prominente BBB'ers het partijbestuur een brief sturen met stevige kritiek. Dat gebeurde vorige maand ook nadat de partij in een persbericht had bekendgemaakt dat Vermeer het leiderschap overnam van Van der Plas.

Het bestuur maakte de keuze voor Vermeer naar verluidt omdat Van der Plas erop vertrouwde dat hij haar lijn zou voortzetten. Gehoopt werd dat de partij met Vermeer aan de leiding geen PVV-light zou worden, valt binnen de partij te horen.

De opstellers hebben naar eigen zeggen gehoord dat ze een gesprek krijgen met het partijbestuur. Het bestuur is nog niet bereikbaar voor commentaar.

De gasputten in het Groningenveld blijven dicht. Dat zei minister Van Veldhoven van Klimaat en Groene Groei (D66), die over de Nederlandse gasvoorraden gaat.

Zij reageerde in een Kamerdebat over energie op het pleidooi van JA21 en andere partijen om de gasputten niet definitief met cement dicht te gooien. Zij willen het gas als noodvoorraad achter de hand houden. Directe aanleiding is de oorlog in het Midden-Oosten.

"Na vele jaren leed hebben we een duidelijke belofte gedaan aan de Groningers", zei Van Veldhoven. "Voor de betrouwbaarheid van de overheid is het heel belangrijk dat we daaraan vasthouden. Laten we de onzekerheid bij de Groningers niet opnieuw aanwakkeren." Zij verwees ook naar de parlementaire enquête en de conclusies die daar zijn getrokken.

Kamerlid Van den Berg (JA21) zei dat het zijn partij uitsluitend gaat om extreme noodgevallen. "Als er vanuit de VS en vanuit Noorwegen problemen ontstaan met de gaslevering, dan hebben wij gewoon echt geen mogelijkheden meer." Meer dan de helft van de Nederlandse gasimport komt uit deze twee landen.

Andere manieren

De minister stelde daartegenover dat er andere manieren zijn om een noodvoorraad op te bouwen, bijvoorbeeld door inkoop en opslag, zoals nu ook al gebeurt. Van Veldhoven: "Die gasopslagen gaan ook weer gevuld worden. Er is een noodvoorraad en gezinnen en ziekenhuizen gaan als gebruikers voor."

Voor de lange termijn werkt het kabinet aan energie "van eigen bodem", zegt zij, zoals wind-, zonne- en kernenergie.

De gasputten van het Groningenveld zijn nog lang niet allemaal afgesloten met cement. De ontmanteling van de winningsapparatuur en het opbranden van restgas duurt nog jaren.

Verschillen van inzicht over Iran

Hoe eensgezind is Europa over de Iran-kwestie? Het Nederlandse kabinet toonde eerder "begrip" voor de Amerikaans-Israëlische aanval, maar bijvoorbeeld Spanje is een stuk kritischer. Premier Sanchez spreekt van een "ongerechtvaardigde en gevaarlijke militaire interventie die niet volgens het internationaal recht is".

We vragen Buitenlandse Zaken-minister Tom Berendsen hoe belangrijk het is dat ons continent een gezamenlijk standpunt inneemt.

Gasputten Groningen toch open houden?

Onze gasvoorraad is op een historisch dieptepunt en de oorlog in het Midden-Oosten maakt dat de gasprijs erg sterk stijgt. Voorlopig zit Nederland nog niet met een acuut tekort, maar dat zou kunnen veranderen.

JA21 pleit er al langer voor om de gasvoorraad in Groningen niet te dichten, maar als "strategische reserve" achter de hand te houden. Nu lijkt ook de PVV zich achter de plan te scharen. Groningers zijn er erg boos over, zij vinden dat er nooit meer geboord mag worden.

De mensen achter FVD

Met nog een kleine twee weken voor de gemeenteraadsverkiezingen kijken we naar Forum voor Democratie, een partij die goed gaat in de peilingen maar tegelijkertijd ook onder vuur ligt. Sommige lokale kandidaten zijn namelijk actief geweest bij extreemrechtse organisaties.

Wat is daarvan waar? We brachten een bezoek aan enkele lokale aspirant-FVD-politici en vroegen wat hen drijft om op gemeentelijk niveau het Forum-geluid te laten horen.

Het gerechtshof in Den Haag heeft Tweede Kamerlid Gideon van Meijeren van Forum voor Democratie in hoger beroep vrijgesproken van opruiing. In 2024 kreeg hij daar een taakstraf van 200 uur voor.

De zaak draaide om twee afzonderlijke uitspraken van Van Meijeren. In beide gevallen zette hij volgens het OM boze boeren aan tot geweld.

In 2022 zei het Forum-Kamerlid in een speech tijdens een boerenprotest "dat het niet altijd gezond is als er een taboe rust op het gebruik van geweld". Hij zei daarna ook dat de staat "fors" geweld gebruikt. "Als u onteigend dreigt te worden en u weigert, reken er maar op dat er busjes aankomen met mannen met knuppels en helmen, en ze slaan u wel van het terrein af."

In hetzelfde jaar zei Van Meijeren in een interview op Youtube "te hopen op een revolutionaire beweging die zich heel duidelijk onderscheidt van een protestbeweging en die bij wijze van spreken zou optrekken naar het parlement".

De uitspraak werd scherp veroordeeld door collega-Tweede Kamerleden en het kabinet. Premier Rutte noemde de speculaties van Van Meijeren destijds "verwerpelijk".

Hoger beroep

In juni 2024 kwam de rechtbank tot de conclusie dat het FVD-lid zijn positie als volksvertegenwoordiger had misbruikt om aan te zetten tot geweld. Van Meijeren ging vervolgens in hoger beroep.

Daarin komt het gerechtshof nu tot een andere conclusie. Van Meijeren heeft volgens het gerechtshof met zijn uitspraken "strafrechtelijk de grens opgezocht, maar niet overschreden".

Het gerechtshof zegt daarbij dat de uitspraken gezien moeten worden in de context van de hele toespraak, waarin Van Meijeren meerdere malen zegt dat verzet altijd zonder geweld moet zijn. "De opmerkingen over vreedzaam, geweldloos verzet ziet het hof, anders dan de advocaat-generaal en de rechtbank, niet louter als mitigerende opmerkingen maar als een relevant onderdeel in de toespraak van de verdachte."

Bovendien, zegt het hof, sprak het Kamerlid over geweld in een toespraak die hij waarschijnlijk "uit de losse pols" heeft gedaan. "Ook maakte hij het geweld verder niet concreet, niet voor het hier en nu, en evenmin voor de toekomst."

In het Youtube-interview heeft Van Meijeren ook "niet direct opgeruid of de geesten rijp gemaakt voor strafbaar handelen", is de conclusie. "Hij spreekt over een vorm van verzet die in zijn ogen vreedzaam dient te blijven. Dat is relevant in zijn betoog."

De oorlog in Iran leidt ertoe dat de politieke discussie over gaswinning in Groningen en het openhouden van de gasputten van het Groningenveld weer oplaait. Het Groningenveld werd gesloten vanwege de vele aardbevingen.

JA21-leider Eerdmans kondigt aan met een eigen wetsvoorstel te komen om de gasvoorraad uit het Groningenveld als "strategische reserve" achter de hand te houden. Die voorraad kan worden aangesproken als de gasprijzen enorm stijgen of gas onvoldoende beschikbaar is.

Hij maakte al voor de oorlog een punt van het definitief volstorten van de gasputten met cement. Hij noemde dat dom en een historische fout. Het Groningenveld bevat nog zo'n 550 miljard kuub aardgas, goed voor ongeveer 18 jaar aan binnenlands gebruik.

Noodreserve verstandig

PVV-leider Wilders sluit zich bij Eerdmans aan en zegt het wetsvoorstel van Eerdmans te gaan steunen. "In de huidige geopolitieke situatie is het beschikbaar houden van onze eigen gasputten als noodreserve verstandig", zegt hij op X.

Hij stelt als voorwaarde dat het gas alleen gewonnen mag worden in geval van nood en niet aan andere landen verkocht mag worden. De PVV keerde zich tot nu tegen nieuwe gaswinning in Groningen.

Ook de Groep Markuszower, de fractie van PVV'ers die zich hebben afgesplitst, steunt het voorstel van Eerdmans. Kamerlid Heutink voegt daar onder meer aan toe dat ze voor het "direct beginnen met boren" zijn en dat Groningers "direct, ruimhartig en onbureaucratisch" gecompenseerd moeten worden voor schade door aardbevingen.

Levering in gevaar

FVD is al langer voorstander van het openhouden van het Groningenveld, ook voor commerciële gaswinning. Daar zouden de Groningers wat de partij betreft dan een ruime schadevergoeding voor moeten krijgen.

Ook partijleider De Vos wijst nu op de actuele situatie waardoor de levering van buitenlands gas aan Nederland in gevaar kan komen en de gasprijzen gaan stijgen.

De vier partijen hebben samen 42 zetels in de Tweede Kamer, dus een meerderheid is vooralsnog niet in zicht. Vanmiddag is er een Kamerdebat over energie met minister Van Veldhoven (D66), die over de gasvoorraden gaat.

Advies TNO

Nog maar drie weken geleden adviseerde onderzoeksinstituut TNO de politiek om het Groningenveld niet helemaal af te sluiten. Nederland zou een strategische reserve moeten aanhouden voor noodgevallen, zeiden de onderzoekers.

Ook de Gasunie pleit voor "strategische reserves op eigen bodem" en waarschuwde de politiek al jaren geleden voor sluiting van het Groningenveld. De Gasunie brengt binnenkort een rapport uit over de "weerbaarheid van de aardgasvoorziening" en het belang van reserves.

Ondertussen duurt het nog tot 2034 om de schade te herstellen die tot nu toe is ontstaan door de aardbevingen. Nieuwe gaswinning betekent ook nieuwe aardbevingen, zegt het Staatstoezicht op de Mijnen (SodM).

De Eerste Kamer stemde op 16 april 2024 in met de wet die de sluiting van het Groningenveld definitief regelt. Ze zijn nog lang niet allemaal volgegooid met cement. De ontmanteling van de winningsapparatuur en dergelijke duurt nog jaren.

Een Nederlands fregat gaat mogelijk het Franse vliegdekschip Charles de Gaulle op de Middellandse Zee ondersteunen, op verzoek van Frankrijk. Het Nederlands kabinet neemt daar op korte termijn een beslissing over. Intussen zet het fregat wel al koers naar de Middellandse Zee.

Het gaat om het luchtverdedigings- en commandofregat Zr.Ms. Evertsen, dat de afgelopen weken heeft meegedaan aan een internationale oefening op de Oostzee. Die oefening vond met 25 schepen, 140 vliegtuigen, 1200 drones en militairen uit 24 landen ook plaats rond het Franse vliegdekschip.

"De Fransen hebben besloten om hun vloot richting de Middellandse Zee te laten gaan, door wat er nu gaande is in Iran. Ze hebben ons gevraagd om te helpen", zegt minister Yesilgöz (Defensie). Volgens de Fransen gaat het om een "defensieve inzet".

'Geen tijd verloren laten gaan'

Yesilgöz benadrukt dat er nog geen beslissing is genomen over of de Zr.Ms. Evertsen echt wordt ingezet, omdat eerst de details van het Franse plan nog duidelijk moeten worden. "Maar we hebben wel al besloten om mee te varen, zodat er geen tijd verloren gaat als we besluiten om mee te doen", licht de minister toe.

Op de Zr.Ms. Evertsen werken zo'n 170 mensen. "Dat is fors', zegt Yesilgöz. "We moeten voordat we een besluit nemen ook kijken wat de risico's voor hen zijn."

Gisteren zei president Macron dat hij met het Franse vliegdekschip vooral de belangrijke vaarroutes wil openhouden. "We moeten onze economische belangen beschermen, omdat olie en gasprijzen en de internationale handel ernstig verstoord worden door de oorlog", zei hij in een televisietoespraak.

Forum voor Democratie kreeg vorig jaar twee ton van vastgoedman Peter Poot, dat schrijft Follow The Money. Sinds 2023 is 100.000 euro per donateur de maximale gift voor een politieke partij, maar door een omweg was de gift van Poot toch legaal.

Poot is eigenaar van het vastgoedbedrijf Chipshol. Hij is ook al jaren donateur van Forum voor Democratie (FVD). In het verleden gaf hij al vaker meer dan een ton per jaar, bijvoorbeeld in verkiezingsjaar 2021.

In aanloop naar diezelfde verkiezingen kregen andere partijen nog veel hogere bedragen van één persoon. Zo kreeg D66 een miljoen van techondernemer Steven Schuurman.

De hoge giften waren de aanleiding om partijdonaties aan banden te leggen. Sinds 2023 mag een persoon of rechtspersoon nog maar maximaal 100.000 euro per jaar aan een partij doneren.

Toegestaan?

Toch kreeg FVD vorig jaar het dubbele van twee stichtingen waar Poot de voorzitter van is, blijkt ook uit het overzicht van giften aan politieke partijen. Uit een mailwisseling tussen FVD en het ministerie zou bovendien blijken dat de vastgoedman ook de uiteindelijke eigenaar (in jargon: UBO) van de stichtingen is.

"Hij wil graag een bevestiging dat de andere entiteit waarin hij ook UBO is ook 100.000 kan doneren zonder een boete te krijgen", citeert Follow The Money uit de mail. De ambtenaar zou terug hebben gemaild dat de methode inderdaad is toegestaan.

Poot en FVD reageerden deze ochtend niet op vragen van de NOS.

Andere partijen

Steven Schuurman blijft overigens ook flink doneren. Hij schonk afgelopen jaar eveneens meer dan een ton. Maar omdat hij zijn geld over meerdere partijen verdeelde is het ook toegestaan. Volt kreeg 100.000 euro van Schuurman, net als D66. GroenLinks en PvdA kregen beide 20.000 euro.

Ook dit jaar stroomden er weer aanzienlijke donaties binnen bij verschillende partijen. Die bleven tot nu wel allemaal onder de grens van 100.000 euro per persoon. De Partij voor de Dieren kreeg tot nu toe het meest, twee ton, van twee verschillende mensen. De VVD kreeg 150.000 euro van twee donateurs. D66 en GroenLinks kregen beide zo'n 10.000 euro.

De Tweede Kamer lijkt, net als het kabinet, positief over het voorstel van de Franse president Macron om te praten over nauwere samenwerking op het gebied van kernwapens. Met name de coalitiepartijen D66, VVD en CDA willen de handschoen oppakken. Het geluid is hoe dan ook anders dan de afgelopen decennia.

Macron zei maandag in een speech over de nucleaire strategie van Frankrijk dat hij het Franse kernwapenarsenaal wil uitbreiden en dat hij met een aantal Europese landen, waaronder Nederland, wil samenwerken.

Waar het Nederlandse beleid tot nu toe vooral gericht was op het beperken van het aantal kernwapens in de wereld, liet het kabinet-Jetten meteen weten met de Fransen te willen praten. En het lijkt daarvoor de ruimte te krijgen van de Tweede Kamer.

'Ter afschrikking'

"We zien dat de Russische agressie groot is en we moeten echt onze eigen veiligheid in Europa kunnen garanderen en daar hoort ook nucleaire veiligheid bij", zegt D66-Kamerlid Belhirch.

Ook VVD-fractievoorzitter Brekelmans vindt het positief dat Macron meer Europees wil samenwerken en de Franse kernwapens "meer ter verdediging van Europa" wil inzetten, "meer ter afschrikking van onze vijanden".

CDA-Kamerlid Van Lanschot voegt toe dat Europa alleen een "krachtige positie" kan hebben in de wereld door samenwerking tussen de lidstaten. "Dus deze open hand van Macron vinden wij een goede ontwikkeling."

De grootste oppositiepartij, GroenLinks-PvdA, reageert voorzichtiger, maar vanwege de onvoorspelbaarheid van de internationale ontwikkelingen, noemt Kamerlid Piri het Franse voorstel om in gesprek te gaan toch "interessant".

"Wij zijn nu voor onze defensie in heel grote mate afhankelijk van de Amerikanen", zegt Piri. "Mijn fractie vindt het echt nodig dat wij die afhankelijkheid gaan afbouwen." Wel zegt zij dat je er niet van uit moet gaan dat "je alleen maar veilig bent als je een kernwapen hebt tegen de macht van de grootsten". "Dat is een gevaarlijke discussie."

'Maakt wereld onveiliger'

Een andere oppositiepartij, de SP, is hoe dan ook tegen. Meer kernwapens kunnen leiden tot een nieuwe kernwapenwedloop, zoals in de Koude Oorlog en dat maakt de wereld alleen maar onveiliger, laat Kamerlid Dobbe weten.

Is dit in strijd met het Non-proliferatieverdrag?

Frankrijk is het enige EU-lid dat kernwapens heeft. Nederland heeft met 190 andere landen het 'Non-proliferatie'-verdrag getekend, dat onder meer is bedoeld om de verspreiding van kernwapens te beperken.

Ook de Franse handtekening staat onder dit verdrag, maar het land had al nucleaire wapens toen het verdrag van kracht werd. Dat geldt ook voor de VS, Rusland, het VK, en China. Het bezit van kernwapens is tot deze vijf ondertekenaars beperkt.

Het idee is dat een nauwere samenwerking tussen Nederland en Frankrijk niet in strijd is met het Non-proliferatieverdrag, omdat de wapens in bezit van Frankrijk blijven en het aantal landen met kernwapens dus niet groter wordt.

In het coalitieakkoord van D66, VVD en CDA staat al dat Nederland "constructief" staat tegenover "het versterken van een Europese nucleaire afschrikking".

Het is nog onduidelijk hoe de samenwerking tussen Frankrijk en Nederland eruit gaat zien. Daar moet nog over onderhandeld worden. Macron opperde maandag dat "strategische middelen" tijdelijk in andere landen geplaatst kunnen worden.

Betekent dit dat er straks Franse kernkoppen in Nederland liggen? Het is een publiek geheim dat op de Nederlandse luchtmachtbasis in Volkel al Amerikaanse kernwapens zijn opgeslagen. Dat is nooit officieel bevestigd, maar oud-premier Lubbers gaf in 2013 toe dat "die malle dingen" er nog altijd zijn.

Verder heeft één squadron van de Koninklijke Luchtmacht F-35-gevechtsvliegtuigen die geschikt zijn om een NAVO-kernwapentaak uit te voeren. Daar kunnen in theorie dus Franse kernwapens mee vervoerd worden.

'Deelname aan oefeningen'

CDA'er Van Lanschot denkt hardop na over wat er zou kunnen gebeuren: "Trainingen, gezamenlijk onderhoud aan faciliteiten waar kernwapens liggen opgeslagen en natuurlijk strategische plaatsing ervan."

Oud-Defensieminister Brekelmans wil nog niet te concreet worden. "Je kunt ook denken aan Nederlandse deelname aan oefeningen die Frankrijk met enige regelmaat doet", zegt hij. "De bal ligt nu echt even bij Frankrijk en het kabinet." Pas daarna is de Tweede Kamer weer aan bod.

Hoe om te gaan met de aanval van de Verenigde Staten en Israël op Iran? Ook voor het kabinet is het "een worsteling", erkende minister Berendsen (CDA, Buitenlandse Zaken) vandaag tijdens het vragenuur.

In de Tweede Kamer lijkt niemand er rouwig om dat het Iraanse regime, dat de bevolking hard onderdrukt, wordt aangepakt. Maar of dat op de juiste manier gebeurt, daarover verschillen de politieke partijen erg van mening: het ene deel van de Kamer staat volledig achter de aanval, terwijl partijen op het linker spectrum zeer kritisch zijn.

'Zuinige reactie'

Het kabinet kwam afgelopen dagen met meerdere reacties op de aanval. Dit weekend riep Berendsen in een statement op tot "terughoudendheid" en om "escalatie te voorkomen". Na een paar dagen veranderde dat, toen hij zei "begrip" te hebben voor de aanval "gezien het enorme risico en de dreiging die uitgaat van het Iraanse regime".

"Had die reactie niet eerder kunnen komen, en had de bewoording niet steviger gekund?", vroeg Ruben Brekelmans, de nieuwe VVD-fractievoorzitter, tot voor kort minister van Defensie. Hij kreeg bijval van onder meer de SGP, Groep Markuszower en JA21.

"We vonden de reactie ook wat zuinigjes, maar zijn blij dat het kabinet begrip opbrengt voor de militaire interventie", zegt bijvoorbeeld Michiel Hoogeveen van JA21. Markuszower gaat nog een stuk verder: hij zou Amerika en Israël zelfs militaire steun willen geven. "En het minimale wat je kan doen is politieke steun geven", zo vindt hij.

'Hoe rijmt dit met elkaar?'

Op links zijn er vooral vragen of het kabinet de aanval van de Verenigde Staten en Israël niet juist veel harder moet veroordelen. "Ik heb veel moeite met het begrip dat de minister uit voor de aanval, terwijl hij ook zegt dat landen zich aan het internationaal recht moeten houden", zegt Volt-leider Laurens Dassen. "Hoe rijmen die twee zich met elkaar?"

Ook onder meer GroenLinks-PvdA, Partij voor de Dieren, SP en Denk zijn om deze reden kritisch. "Je bent niet voorstander van het internationale recht, maar nu even niet", vindt bijvoorbeeld Sarah Dobbe van de SP. "Dit is geen bevrijdingsactie voor het volk van Iran, maar een actie voor de olie en de belangen van Trump."

Vuurdoop in de Tweede Kamer

Het vragenuur in de Tweede Kamer is voor Berendsen meteen zijn vuurdoop als minister van Buitenlandse Zaken. Hij probeerde vooral geen enkele partij voor het hoofd te stoten, want ook binnen zijn eigen coalitie wordt er verschillend over de aanval op Iran gedacht.

Waar Brekelmans (VVD) "een stevige" reactie eist, vraagt Hanneke van der Werf (D66) zich af of de aanval van de Verenigde Staten en Israël wel zal leiden tot "een vrij en veilig Iran". Berendsen blijft benadrukken dat de kwestie "lastig" is en "niet zwart-wit". "We kunnen er zeker van zijn dat we dit gesprek vaker met elkaar zullen voeren", zo voorspelt hij.

Op vragen over het weghalen van mensen uit het Midden-Oosten zegt de minister van Buitenlandse Zaken dat het erg lastig is om Nederlanders weg te halen, bijvoorbeeld omdat het niet altijd veilig voor ze is om een vliegveld te bereiken.

PVV-leider Wilders ontkent dat hij voor het afzeggen van het NOS Radiodebat tijdens de verkiezingscampagne misbruik heeft gemaakt van de dreiging van een Belgische terreurcel. Dat deed hij vanmiddag op vragen van journalisten over gelekte appjes aan zijn voormalige vertrouweling Gidi Markuszower.

De Volkskrant publiceerde de appjes zaterdag en leidde eruit af dat Wilders een list zocht om onder debatten uit te komen.

"Kon ik die debatten maar skippen", "Waarom moet ik dan naar die stomme debatten?" en "Verzin een smoes dat ik niet hoef te gaan", citeerde de krant. Wilders zegt in de appjes ook dat hij zich "niet oké" voelt, maar bang is om "als lafaard" gezien te worden als hij afzegt.

Wilders was zaterdag door diverse media om een reactie gevraagd, maar die bleef toen uit.

Vandaag zei hij tegen de verzamelde pers in de wandelgangen van de Tweede Kamer in eerste instantie "alle vragen te begrijpen", maar niet te gaan reageren op "berichten die privé waren".

Op de vraag waarom hij "misbruik heeft gemaakt van de dreigende situatie van een terreurcel in België om niet mee te doen aan de debatten" ging Wilders toch in. "Nou, dat heb ik in ieder geval niet", zei hij. "Ik wou dat ik u alles kon vertellen wat daar toen speelde. Dat kan en mag ik helaas niet. Maar dat is in ieder geval iets wat echt bezijden de waarheid is."

Wilders zei op alle andere vragen over de gelekte appjes niet in te gaan, want dat "zou een beloning geven om het nog vaker te doen" .

'Please please'

Het speelde zich allemaal af voor het NOS Radiodebat op 10 oktober, het eerste grote verkiezingsdebat. Op het laatste moment zegde Wilders die dag af, omdat hij mogelijk doelwit was geweest van een terreurcel in België die net was opgerold. De NOS stelde hem voor om telefonisch mee te doen, maar daar bedankte hij ook voor.

Uit het appverkeer dat de Volkskrant openbaar maakte, blijkt dat Wilders het debat al dagen van tevoren niet zag zitten. Op de dag van het debat appt hij om 13.16 uur aan Markuszower om "please please" iets te bedenken om eronderuit te komen. Om 13.28 uur komt Wilders zelf in een appje aan Markuszower met het bericht over de terreurdreiging.

Om 13.53 uur stuurde Wilders via X het bericht dat hij niet meedeed aan het debat. Dat was zeven minuten voordat het debat zou beginnen.

Markuszower erkent appjes

Markuszower, die zich eind januari met zes anderen afscheidde van de PVV-fractie, erkent vandaag dat hij een aantal appjes aan de Volkskrant heeft laten zien.

Hij laat in het midden of de appjes van Wilders als smoesjes gezien kunnen worden. Ook als "vertrouweling" kun je "niet altijd in iemands hoofd kijken", zegt hij.

Hij geeft geen duidelijke antwoorden op de vraag of hij spijt heeft van het lekken van de appjes. "Je weet nooit of iets goed of slecht is."

Hij wijst erop dat hij het interview met de krant enige weken geleden gaf. Hij zegt dat hij recent contact met Wilders heeft gehad en wil nu met "een wat positievere bril naar het verleden en de toekomst kijken".

Op de vraag van journalisten aan Wilders of hij niet opnieuw misbruik van de situatie maakt door nu te zeggen dat hij opnieuw niets kan zeggen, zegt Wilders: Het is de waarheid. Ik hoop dat u nooit in de situatie komt met uw grote mond", en loopt boos weg.

Kijk hier hoe dat gaat:

Bij partijen in de Tweede Kamer zijn grote zorgen over de staat van de kraamzorg in Nederland. Door een groot tekort aan kraamverzorgers en een hoge werkdruk staat de zorg voor pasgeborenen en gezinnen onder druk.

Kamerlid Dobbe van de SP, die vandaag met een vijfpuntenplan kwam, stelt zelfs dat de kraamzorg dreigt te verdwijnen als er niet wordt ingegrepen. "De uitstroom is heel groot, ook omdat de werkdruk heel groot is en de beloning te laag. Je kan er bijna niet van rondkomen."

Geen eten

Susanne Meijers van Kraamzorg Limburg is vandaag naar de Kamer gekomen om haar verhaal te doen. Ze vertelt dat bij haar organisatie de afgelopen jaren zeker de helft van het personeel is vertrokken. "De druk is zo hoog. En die mensen gaan niet naar een andere organisatie, die verlaten de kraamzorg."

Door de tekorten krijgen veel gezinnen minder uren kraamzorg en sommige zelfs helemaal geen zorg. Gezinnen hebben veelal recht op 49 uur kraamzorg in de eerste periode na de geboorte, maar dat aantal wordt dus vaak niet gehaald. De afgelopen jaren lag het gemiddelde op 28 uur.

En dat heeft gevolgen, ziet Meijers. "Soms is er geen eten in de koelkast, soms zijn er problemen tussen ouders, een kraamvrouw kan 's ochtends geen koorts hebben en 's middags wel", schetst ze wat voorbeelden. "Als je maar drie uur in huis bent, mis je een hoop."

Onlangs kwam naar buiten dat kraamverzorgers relatief weinig meldingen doen bij Veilig Thuis. Dat heeft te maken met angst voor represailles, maar ook met tijdgebrek, bleek uit een enquête van Kenniscentrum Kraamzorg.

Taalbarrière

In november waarschuwde de inspectie ook al voor de gevolgen van de tekorten. Door personeelsgebrek zijn er in sommigen regio's wachtlijsten en die treffen "vrouwen in een kwetsbare situatie onevenredig hard".

Het gaat dan om vrouwen die hun weg naar de zorg niet goed kunnen vinden, bijvoorbeeld door een taalbarrière. "Deze vrouwen melden zich vaker laat bij een kraamzorgorganisatie en komen dan op de wachtlijst, terwijl juist zij extra gebaat zijn bij kraamzorg."

Een ander pijnpunt is dat er tegenwoordig een eigen bijdrage wordt gevraagd aan gezinnen die boven de 24 uur kraamzorg uitkomen. "Dat is echt een hobbel", zegt ChristenUnie-leider Bikker. Juist voor mensen met een laag inkomen, die de zorg extra nodig kunnen hebben. "Haal die eigen bijdrage weg", zegt Dobbe daarover.

Wiegendood

Bikker, die gisteren met een eigen manifest kwam, wijst erop dat de afgelopen jaren het aantal wiegendoden is toegenomen in Nederland, terwijl ondertussen de kraamzorg "steeds verder wordt wegbezuinigd". "Belangrijk is dat een kraamverzorgster, die oren en ogen is in een gezin, de boel de eerste dagen op gang helpt", zegt Bikker.

Naast SP en ChristenUnie maken in ieder geval ook 50Plus, GroenLinks-PvdA en SGP zich zorgen. Kamerleden van die drie partijen waren aanwezig bij de aanbieding van het actieplan in de Tweede Kamer. In het plan staat onder meer dat de tarieven van de verzekeraars omhoog zouden moeten, zodat de salarissen kunnen stijgen.

De nieuwe minister van Volksgezondheid, Hermans van de VVD, heeft vandaag een brief naar de Kamer gestuurd met maatregelen. Daarbij gaat het onder meer over het testen van een nieuw systeem waarbij de "schaarse capaciteit" eerlijker wordt verdeeld, waardoor mensen die het het meest nodig hebben de meeste kraamzorg krijgen.

Verder belooft Hermans dat het kabinet zich komende maandag gaat buigen over het verbeteren van de "opleidingsstructuur" om meer "jonge instroom" te krijgen. Over tarieven en salarissen doet de minister geen toezeggingen.

Concrete problemen oplossen

Over het afschaffen van de eigen bijdrage schrijft Hermans dat dat zou leiden tot een toename van de vraag. Dat kost tot 270 miljoen euro per jaar. Daarnaast kan daardoor de toegankelijkheid van de zorg "verder onder druk komen te staan", omdat er nu al te weinig kraamverzorgenden zijn.

SP'er Dobbe noemt de brief van Hermans "onvoldoende" en "te vaag". "Hiermee gaan we de heel concrete problemen niet oplossen." Bikker is iets milder in haar oordeel. "Het is een van de eerste brieven van de minister", zegt de CU-leider. "Ik zie dat ze problemen erkent, dat is altijd het begin."

Zo'n 1700 politiemedewerkers hebben in de politiesystemen gezocht naar informatie over de gewelddadige dood van de 17-jarige Lisa uit Abcoude. De meesten hadden daar waarschijnlijk geen "functionele noodzaak" toe, schrijft minister Van Weel van Justitie en Veiligheid in een brief aan de Tweede Kamer.

De minister is door de korpschef geïnformeerd over een intern politieonderzoek na een melding dat veel politiemedewerkers in het dossier keken. Hij noemt het "onacceptabel dat dit is gebeurd", "voor de nabestaanden, maar ook voor het vertrouwen in de integriteit van de politieorganisatie".

De familie van Lisa heeft in een reactie laten weten ze het "heel pijnlijk en moeilijk te bevatten" vinden. "Politiemedewerkers leggen een eed of belofte af. Juist van hen hadden wij integriteit en uiterste zorgvuldigheid verwacht."

"Dat nieuwsgierigheid of andere motieven mogelijk hebben geleid tot onrechtmatige inzage in zeer vertrouwelijke gegevens, raakt ons diep", aldus de familie.

Het politiekorps heeft via een advocaat excuses overgebracht aan de nabestaanden van Lisa. Zij werd in augustus met veel geweld gedood toen ze vanuit Amsterdam naar huis fietste.

Politiemedewerkers uit hele land

De 1700 politiemedewerkers werkten door het hele land, niet alleen in de regio Amsterdam en rond Lisa's woonplaats. Veel agenten hadden niets in het dossier te zoeken.

De minister vindt dat iedereen erop moet kunnen vertrouwen dat de politie zorgvuldig met informatie omgaat. "Politiemedewerkers mogen de informatiesystemen alleen gebruiken als dat noodzakelijk is voor het uitvoeren van hun werk", schrijft hij.

De Autoriteit Persoonsgegevens is op de hoogte gebracht, omdat er bij ongeoorloofde raadpleging van een dossier sprake is van een datalek. De dienst noemt het een "buitengewoon kwalijke" zaak.

Ook de advocaat van de verdachte van de moord op Lisa heeft laten weten met "grote verbazing" kennis te hebben genomen van het nieuws. "Hier is het laatste woord nog niet over gezegd", reageert Emile van Reydt.

Uitleggen waarom

Het is nu aan de korpschef om passende maatregelen te nemen, stelt Van Weel. Alle betrokken politiemensen worden uitgenodigd voor een gesprek met hun leidinggevende, waarin zij kunnen uitleggen waarom zij op de zaak-Lisa hebben gezocht. Als dat terecht was, hoeven zij niets te vrezen.

Naast maatregelen tegen individuele medewerkers gaat de politie bekijken of dit soort informatie beter moet worden beveiligd. Verder zullen de regels over het raadplegen van de systemen nog eens extra onder de aandacht worden gebracht.

In een mondelinge toelichting zegt Van Weel dat hij ervan uitgaat dat de meeste mensen "uit nieuwsgierigheid" in het dossier hebben gekeken. "Het is een zaak die veel in de publiciteit is geweest", zegt hij.

Hij wijst erop dat eerder ook wel naar buiten is gekomen dat ziekenhuismedewerkers ten onrechte in dossiers van bekende Nederlanders keken. Nieuwsgierigheid is een menselijke eigenschap, zegt hij.

Dat veel mensen zich daardoor hebben laten leiden, was volgens hem "een pijnlijke wake-upcall". "Het aantal van 1700 is enorm", vindt hij. Hij zegt daarbij dat de politie ook een grote organisatie is, waar ongeveer 60.000 mensen werken.

De Nationale Ombudsman en de Kinderombudsman waarschuwen voor de nieuwe asielwetten die momenteel bij de Eerste Kamer liggen. Ze roepen Eerste Kamerleden op kritisch naar de wetten te kijken.

Het gaat om de wetsvoorstellen van oud-minister Faber (PVV) die moeten leiden tot "het strengste asielbeleid ooit" in Nederland. Vlak voor Kerst stemde een meerderheid van de Tweede Kamer in met de twee nieuwe asielwetten.

Daarin staat onder meer dat het strafbaar wordt om illegaal in Nederland te verblijven. De ombudsmannen maken zich vooral zorgen over de gevolgen daarvan voor kinderen. Oud-asielminister Van Weel, die Faber opvolgde, vond het niet nodig om de wetten te toetsen aan kinderrechten, omdat de wet alleen over volwassenen gaat.

"Als ouders strafbaar worden gesteld, raakt dat hun kinderen", zegt Kinderombudsman Margrite Kalverboer, die wijst naar het toeslagenschandaal als voorbeeld. "Daarom moeten we die gevolgen vooraf goed bekijken en waar mogelijk voorkomen." Ze roept de Eerste Kamer op om alsnog om zo'n kinderrechtentoets te vragen.

Tweestatusstelsel

Daarnaast uiten de ombudsmannen opnieuw kritiek op de andere maatregelen die met de nieuwe asielwetten worden geregeld. Zo wordt een verblijfsvergunning korter geldig, van vijf naar drie jaar. Verder wordt het met de nieuwe regels lastiger om familie over te laten komen naar Nederland en komt er een zogenoemd tweestatusstelsel.

Daarin worden vluchtelingen opgedeeld in twee groepen: mensen die zijn gevlucht omdat ze gevaar lopen vanwege hun etniciteit, geaardheid of geloof en een groep die is gevlucht voor oorlog en geweld. Deze groep moet op termijn in principe terugkeren en krijgt ook minder rechten.

Nog langere wachttijden

De ombudsmannen spreken van "wetgeving voor de bühne" en vrezen dat de nieuwe wetten tot nog langere wachttijden zullen gaan leiden in de hele asielprocedure.

Ook de IND, de organisatie die asielaanvragen in Nederland afhandelt, waarschuwt hiervoor. Doordat verblijfsvergunningen korter geldig worden moet de IND bijvoorbeeld veel vaker controles uitvoeren, terwijl er nu al een enorme wachttijd is. Op een tweede gesprek bij de IND moeten asielzoekers nu al ruim twee jaar wachten.

"De manier waarop de overheid tienduizenden asielzoekers en statushouders behandelt, heeft de ondergrens bereikt", zegt de Nationale Ombudsman Reinier van Zutphen daarover.

Nieuwe Europese regels

Daarnaast gaan er deze zomer ook Europese regels rond migratie in, het zogenoemde Europese migratiepact. "Dat vertroebelt", zegt Van Zutphen in een interview in Trouw. "In Den Haag loopt nu alles door elkaar heen: de twee asielwetten, het Europese migratiepact, de strafbaarstelling van illegaliteit. Het is een spaghetti geworden. Voor de uitvoerbaarheid, duidelijkheid en rechtszekerheid is dat geen goed idee. Dat is vragen om problemen en in mijn geval is dat vragen om klachten."

Vorig jaar uitten de ombudsmannen ook al kritiek op de asielwetten van toenmalig minister Faber. Ze waarschuwden in een brandbrief voor de gevolgen voor de hele samenleving als de wetten worden ingevoerd.

Het regeringsvliegtuig hoeft hij er niet voor te pakken, maar premier Jetten maakt vandaag wel degelijk zijn eerste buitenlandse reis. België is de bestemming. Het programma heeft veel weg van een middagje speeddaten. Binnen een paar uur ontmoet hij in Brussel de drie kopstukken van de Europese Unie, NAVO-baas Rutte en de Belgische premier De Wever.

Jetten en zijn ministersploeg willen binnen de Europese Unie duidelijk een andere toon aanslaan dan het kabinet-Schoof: een uitgestoken hand in plaats van een vuist op tafel. Onder het vorige kabinet is de invloed van Nederland in de EU afgenomen. Jetten wil dat gezag terugwinnen.

Wie ontmoet Jetten in Brussel?

De eerste buitenlandreis van premier Schoof ging ook naar Brussel. Hij stelde daar vooral veel eisen. Zo wilde Nederland uitzonderingen op het asiel- en mestbeleid. Die uitzonderingen kwamen er niet.

Jetten ziet de EU niet als een instantie die vooral lastige regels oplegt. Hij vindt een sterk Europa van groot belang voor Nederland, of het nu gaat om veiligheid of economie. Juist daarom wil hij zich constructief opstellen, stelde hij in het coalitieakkoord.

Lastige dossiers

De komende tijd moet duidelijk worden wat dat in de praktijk betekent. Er liggen lastige dossiers, zoals een mogelijke uitbreiding van de EU met nieuwe lidstaten, waaronder Oekraïne.

Ook moet er een nieuwe EU-begroting komen. Blijft Nederland zich verzetten tegen een groter EU-budget en een grotere Nederlandse bijdrage? En wat te denken van het door Nederland zo verfoeide gezamenlijke lenen? Het zijn onderwerpen waarover het nieuwe kabinet in het coalitieakkoord een constructieve toon aanslaat, maar waarover binnen de coalitie heel verschillend wordt gedacht.

De ontmoetingen in Brussel van vandaag zijn vooral bedoeld als persoonlijke kennismaking. Toch zullen Commissievoorzitter Ursula von der Leyen en António Costa, voorzitter van de club van regeringsleiders, benieuwd zijn naar de inzet van de nieuwe Nederlandse premier. Ook zullen zij willen weten hoe Jetten denkt zijn ambitie waar te maken, terwijl hij in Nederland afhankelijk is van oppositiepartijen in de Tweede Kamer.

Trendbreuk

CDA-Europarlementariër Jeroen Lenaers voorspelt dat er in Brussel vooral vragen zullen zijn over de werking van een minderheidskabinet, omdat zulke kabinetten in de EU een zeldzaamheid zijn.

De toon van het nieuwe kabinet is volgens de CDA'er juist heel duidelijk. Hij verwacht dat Jetten in Brussel een 'warm welkom' krijgt, "omdat deze nieuwe regering als trendbreuk met de vorige een sterke pro-Europese koers vaart en ook aan het stuur wil staan in Europa, in plaats van als een emmer achter de boot te hangen".

Mohammed Chahim zit in het Europees Parlement voor GroenLinks-PvdA, in de Tweede Kamer de grootste oppositiepartij. Hij hoopt dat Jetten zich hard zal maken voor het vergroenen van de economie, een belangrijk thema binnen de EU. Chahim zou vooral willen dat Jetten zich in Brussel net zo opstelt als in zijn tijd als minister voor Klimaat en Groene Groei. "Hij zag dat de toekomst van de industrie lag in energieonafhankelijkheid en het vergroenen van de industrie."

Oud-collega Rutte

Bij de NAVO hoeft Jetten zich niet meer voor te stellen. Hij kent Mark Rutte goed, onder meer uit de tijd dat zij samen in het kabinet zaten. Toch gaat hij ook bij hem langs. Sinds een Nederlander de dagelijkse leiding heeft over NAVO zijn de banden met Den Haag warmer dan ooit. Die korte lijntjes zal Jetten willen behouden. Bovendien heeft Rutte ongetwijfeld nog enkele tips uit zijn tijd als premier.

Waarschijnlijk staan Rutte en Jetten in hun gesprek ook stil bij de situatie in het Midden-Oosten, al staat dat onderwerp officieel niet op de agenda. Hoe dan ook zal Rutte het toejuichen dat Nederland investeert in defensie en dat de steun aan Oekraïne overeind blijft.

Op die punten zijn er duidelijke overeenkomsten met het vorige kabinet, dat als het om de NAVO ging gold als een van de braafste jongetjes van de klas.

Over twee weken is Jetten opnieuw in Brussel. Dan is hij voor het eerst aanwezig bij een EU-top en ontmoet hij - over speeddaten gesproken - de regeringsleiders van alle 27 EU-landen.

De politieke partij Denk wil met een initiatiefwet arbeidsdiscriminatie tegengaan. Het gebeurt nog te vaak dat mensen een baan niet krijgen vanwege hun achtergrond, leeftijd of zwangerschapswens, zegt Denk-Kamerlid Ergin.

Eerder sneuvelde een soortgelijk wetsvoorstel van toenmalig CDA-minister Van Gennip van Sociale Zaken op één stem in de Eerste Kamer. Ergin doet nu een nieuwe poging en dient daartoe vandaag een wetsvoorstel in.

De wet verplicht bedrijven met vijftig werknemers of meer om bij werving en selectie van personeel objectief te werk te gaan. Bedrijven worden verantwoordelijk voor een eerlijke sollicitatieprocedure. Kandidaten moeten volgens het voorstel beoordeeld worden op competenties, en niet op de vraag of er een 'klik' is, wat nu vaak gebeurt.

"Deze wet moet een halt toeroepen aan het verspillen van talent, want dat is wat arbeidsdiscriminatie doet", zegt Ergin.

Het is volgens Ergin niet de bedoeling om bedrijven te beboeten. De wet is vooral bedoeld om bedrijven bewust te maken van dit probleem en na te laten denken over een eerlijke sollicitatieprocedure.

Alleen in uitzonderlijke gevallen en na een verbetertraject zal de arbeidsinspectie overgaan tot het opleggen van boetes.

Norm duidelijker

De afgelopen twee jaar is het Kamerlid in gesprek gegaan met werkgevers en politieke partijen die twee jaar geleden kritiek hadden op het wetsvoorstel van Van Gennip. Zo stemde de VVD in de Eerste Kamer tegen omdat de liberale senaatfractie betwijfelde of deze wet echt gaat werken en zich zorgen maakte over de administratieve last voor bedrijven.

"We hebben naar die kritiek geluisterd door de norm waar bedrijven aan moeten voldoen duidelijker in de wet te zetten", zegt Ergin. Ook heeft hij onnodige regeldruk en een meldplicht uit het voorstel geschrapt. De VVD laat weten in principe positief te zijn over het doel van de wet en uit te zien naar het wetsvoorstel.

Frustratie

Kamerlid Ergin weet persoonlijk wat het is om afgewezen te worden op basis van achtergrond. "Ik heb veertig brieven moeten uitsturen voordat ik ergens op gesprek mocht komen en ik hoor het van mensen om me heen die zeggen: ik heb de papieren, ik heb de kennis en toch val ik steeds buiten de boot. Die frustratie begrijp ik heel goed en die mensen willen we graag helpen."

Het is voor Denk het eerste initiatiefwetsvoorstel dat wordt ingediend. "Onze partij is opgericht om discriminatie aan te pakken. En ik wil me inzetten voor al die mensen die gefrustreerd thuiszitten, die willen we hiermee helpen", aldus het Kamerlid.