In coalitiekringen werd er vandaag met onbegrip tot ronduit ergernis gereageerd op de door FNV en CNV georganiseerde ov-staking. "Ik vind het ernstig en naar", aldus minister van Sociale Zaken Vijlbrief (D66).

Vijlbrief noemt het het goed recht van de vakbeweging om te staken. "Dat recht zal ik altijd verdedigen." Maar vandaag vindt hij het volstrekt onnodig. In de Prinsjesdagstukken zit een handreiking aan de bonden, belooft hij, al kan hij daar inhoudelijk niet op vooruitlopen. Volgende week dinsdag, op Prinsjesdag, presenteert het kabinet de begroting voor volgend jaar.

De VVD vindt dat heel Nederland de dupe is van een conflict tussen politiek en vakbonden. "Ik heb vakbonden gezien die de afgelopen maanden eerst op vakantie gingen en vervolgens gaan staken", zegt fractievoorzitter Brekelmans.

"Ik zie Hans Spekman veel op de buis, maar ik zou graag willen dat 'ie ook aan tafel komt om problemen op te lossen", zegt Kamerlid Michon.

FNV-voorzitter Hans Spekman, tevens prominent lid van Pro, is vastberaden alle bezuinigingen op de sociale zekerheid van tafel te krijgen voor hij daar aanschuift om met het kabinet te praten. Pro-leider Klaver steunt hem daarin.

Deel ingetrokken

Een deel van de bezuinigingen op de sociale zekerheid heeft het kabinet al ingetrokken, zo is op te maken uit uitgelekte Prinsjesdagstukken. De AOW-leeftijd gaat niet versneld omhoog. Het verkorten van de WW van twee naar één jaar is uitgesteld. De verlaging van het maximumdagloon, de basis van verschillende uitkeringen, wordt teruggedraaid.

Maar de bezuiniging op de arbeidsongeschiktheidsverzekering WIA staat nog in de boeken van het kabinet. Volgens vakbond FNV blijft in totaal ruim 70 procent van de structurele miljardenbezuinigingen op de sociale zekerheid staan.

D66-fractievoorzitter Paternotte is het niet eens met de staking maar ging wel praten met de stakers op de tramremise van de HTM in Den Haag. Vakbonden FNV en CNV hadden de remise met Hollandse hits, vlaggen en tenten tot actieterrein omgebouwd. Hij kwam daar Klaver tegen. "Goed dat je er bent!". "Ja goed dat jij er bent!", zeiden ze.

De stakers op de remise ontvingen Paternotte en Klaver:

Paternotte probeerde stakers ervan te overtuigen dat een hervorming van de WIA voor de toekomst nodig is. "Er zijn een miljoen mensen arbeidsongeschikt, daar moeten we met zijn allen iets aan doen. Dan is het haalbaar dat jij in ieder geval niet eerst je eigen huis hoeft op te eten als je ziek wordt."

Maar veel chauffeurs en andere ov-medewerkers zijn bang voor hun inkomen als ze werkloos raken of hun werk niet meer kunnen doen. Klaver snapt heel goed dat ze staken, zei hij. "Het zit vast in Den Haag, maar ik hoop dat het kabinet richting kiest."

Het minderheidskabinet zal na de Troonrede op Prinsjesdag op vele fronten moeten onderhandelen met de oppositiepartijen, en niet alleen over de sociale zekerheid. En ook onderling moeten D66, VVD en CDA het nog eens zien te worden, bijvoorbeeld over de vermogensbelasting.

Daar komt het conflict met de vakbonden nog bovenop.

Minister Van Weel zit in zijn maag met een dringend verzoek van de Tweede Kamer. Die wil dat informatie die kan helpen om cold cases op te lossen, langer mag worden bewaard. Van Weel ziet geen juridische mogelijkheid om de wet aan te passen "Ik heb echt mijn uiterste best gedaan."

Een zeer ruime meerderheid de Tweede Kamer kan er niet bij dat politiegegevens na maximaal tien jaar moeten worden vernietigd, ook als er aanwijzingen zijn dat ze een rol kunnen gaan spelen in onderzoek naar oude zaken die nog niet zijn opgelost.

Niet alleen de oppositie, ook de regeringspartijen VVD, D66 en CDA willen dat minister op zoek gaat naar mogelijkheden om de bewaartermijnen van politiegegevens met betrekking tot bijvoorbeeld de georganiseerde misdaad en femicide te verlengen.

Het gaat hierbij om informatie die op het eerste oog niet aan een onopgeloste zaak kan worden gekoppeld, zoals een boete voor te hard rijden rond een plaats delict. Gegevens die wel direct met een cold case in verband gebracht kunnen worden, mogen al langer worden bewaard.

'Tijd kopen'

Van Weel zei vandaag in een Kamerdebat nogmaals dat hij sterk meevoelt met de wens om de wet aan te passen. "Maar de persoonlijke levenssfeer van burgers verdient ook bescherming" en daarom kun je volgens hem gewoon niet "de hele hooiberg" aan data blijven bewaren.

Gisteren reageerde de minister al op een motie van VVD-Kamerlid Ellian, die breed gesteund wordt. Hij zei toen dat hij "anderhalf jaar echt intensief gezocht" heeft, maar "geen juridische aanknopingspunten" heeft gevonden.

Die woorden herhaalde hij vandaag. Hij wil wel "tijd kopen" door onder meer te onderzoeken hoe vier andere EU-lidstaten met de wettelijke bewaartermijnen omgaan en opnieuw in gesprek te gaan met de Autoriteit Persoonsgegevens (AP).

Op de vingers getikt door Autoriteit Persoonsgegevens

Het langer dan maximaal tien jaar bewaren van politiegegevens mag niet, maar gebeurt in de praktijk nog wel. Sinds 2019 knijpt de minister van Justitie en Veiligheid wat betreft de maximale bewaartermijn een oogje dicht.

Vorig jaar heeft de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) daarover aan de bel getrokken. Volgens deze instantie, die over privacy gaat, brengt het te lang bewaren van gegevens van "miljoenen onschuldige mensen" te veel risico's met zich mee.

De AP stelt dat veruit de meeste gegevens over relatief 'kleine zaken' gaan, zoals een burenruzie of een verkeersovertreding. Die moeten na vijf jaar uit de dagelijks gebruikte politiesystemen worden verwijderd en na tien jaar helemaal worden vernietigd.

Ook de Raad van State heeft de minister geadviseerd om er nu echt voor te zorgen dat de politie zich aan de wettelijke bewaartermijn houdt.

Ook wil Van Weel de politie de ruimte geven om verder te werken aan een gefaseerd plan om gegevens die al dan niet langer bewaard moeten blijven te sorteren. "Zo lang deze acties nog lopen, zal ik de politie vragen om de bedoelde gegevens te bewaren", zei Van Weel.

De minister doet een beroep op de Tweede Kamer om zelf ook in gesprek te gaan met de Autoriteit Persoonsgegevens, de Raad van State en andere relevante organisaties "om met mij te zoeken naar alternatieve aanknopingspunten".

Ondertussen is er een risico is dat de Autoriteit Persoonsgegevens dwangsommen gaat opleggen, waarschuwde hij. Hij is bereid dat te nemen en hoopt dat de Kamer hem daarin steunt.

Het is nog niet duidelijk of de Kamer genoegen neemt met de antwoorden van Van Weel. "Ik proef dat deze Kamer tot het uiterste wil gaan" om het langer bewaren van gegevens toch mogelijk te maken, zei 50Plus-Kamerlid Struijs.

Ongehoord Nederland (ON) is sinds 2022 te zien en horen bij de publieke omroep, maar waarschijnlijk is dat binnenkort voorbij. Minister Letschert (Media) wil de licentie van de omroep intrekken. Een voorgenomen besluit - het is nog niet definitief - waar ze van zegt te hebben wakker gelegen. Hoe is het zover gekomen? En kan eenzelfde besluit straks ook andere omroepen treffen?

Hoe belandde Ongehoord Nederland in het publieke bestel?

ON was voor de toetreding tot het publieke bestel al actief op internet. Initiatiefnemers waren eind 2019 de journalisten Arnold Karskens en Joost Niemöller. Met ON wilden ze een stem geven aan Nederlanders die zich in het publieke omroepbestel van de NPO niet vertegenwoordigd voelden over kwesties als de macht van de Europese Unie, immigratie, klimaatverandering en behoud van traditionele Nederlandse cultuur, zoals Zwarte Piet. Op 1 januari 2022 werd ON toegelaten tot het publieke omroepbestel als aspirant-omroep.

Waardoor kwam de omroep onder vuur te liggen?

Ombudsman van de publieke omroep Margo Smit concludeerde al in juni 2022 dat ON de journalistieke code van de omroepen "stelselmatig had geschonden". Ze tikte de omroep meermalen op de vingers voor het verspreiden van onjuiste informatie.

Zo suggereerden gasten dat de oorlog in Oekraïne de schuld was van het Westen, dat de stikstofcrisis een verzinsel was en kwamen er regelmatig complottheorieën voorbij. Zo kreeg de Vlaamse politicus Filip Dewinter de ruimte om de extreemrechtse omvolkingstheorie uit te dragen.

De NPO vroeg het kabinet daarom in april 2023 om de voorlopige licentie van ON in te trekken, maar toenmalig demissionair staatssecretaris Uslu zag daarvan af, omdat ze er op dat moment te weinig juridische basis voor zag.

De kritiek hield echter aan, en het ging ook niet meer alleen over de inhoud van de programma's. Ongehoord Nederland kreeg boetes opgelegd vanwege de schijn van belangenverstrengeling en het niet naleven van het eigen redactiestatuut. Het kwam daardoor ook onder verscherpt toezicht van het Commissariaat voor de Media te staan.

Ook kreeg de omroep vorig jaar een dwangsom opgelegd omdat ON niet alle informatie deelde waarmee de uitgaven konden worden gecontroleerd. De toezichthouder vorderde ruim 42.000 euro terug van ON, onder meer omdat de omroep onterecht advocaatkosten had betaald in een zaak rondom presentatrice Raisa Blommestijn.

Wat leidde tot het nieuwe verzoek om ON uit het bestel te weren?

De afgelopen maanden ontstond er opnieuw commotie over een uitzending van ON. Hoofdredacteur Joost Niemöller en presentator Blommestijn zeiden daarin begrip te hebben voor sommige uitspraken van Hitler. Niet lang daarna stapte stapte Niemöller op.

Voor het Commissariaat voor de Media was de maat vol. De toezichthouder sprak van een kantelpunt en zei er geen vertrouwen meer in te hebben "dat ON in staat is om de bedrijfsvoering op orde te krijgen en duurzaam aan de publieke mediaopdracht te voldoen".

Ook de NPO wilde niet meer verder met ON en liet gisteren weten minister Letschert te hebben gevraagd de voorlopige erkenning van de omroep in te trekken vanwege het "structureel niet naleven van de journalistieke code" en "onvoldoende bereidheid tot samenwerking met andere omroepen". Die procedure heeft de minister nu opgestart.

Wat betekent dit voor de persvrijheid?

Volgens de minister is het intrekken van de licentie geen beperking van persvrijheid. Bij haar voorgenomen besluit speelde de journalistieke inhoud van de programma's van ON geen rol, zei ze in een persconferentie vandaag. Wettelijk mag dat ook niet.

Ze baseerde zich bij de afweging op het oordeel van het Commissariaat voor de Media, het verzoek van de NPO om de licentie in te trekken en het feit dat er al twee sancties tegen de omroep lagen die te maken hadden met belangenverstrengeling en openheid over de financiële administratie.

Letschert erkende dat pluriformiteit een belangrijke kernwaarde is van de publieke omroep. "Ik heb er wel wakker van gelegen. Oprecht, het is een ingrijpend voornemen", zei ze. Ze benadrukte dat ze de omroep alleen uit het bestel wil omdat ON de zaken intern niet op orde heeft. "Dat wil niet zeggen dat dat geluid er niet meer mag zijn." Een Kamermeerderheid steunt haar voorgenomen besluit.

Ligt de lat nu lager voor het intrekken van de licentie van andere omroepen?

Volgens minister Letschert is daar geen sprake van. "Die drempel is heel hoog en dat is maar goed ook." Als omroepen zich niet houden aan de regels kunnen die ook te maken krijgen met sancties. "Maar dan heb je te maken met wetsovertredeningen."

ON is overigens niet de eerste omroep die, als het besluit van de minister definitief wordt, ongewild uit het bestel vertrekt. In 2009 overkwam dat ook omroep Llink. Die kampte met financiële perikelen en wist zich onvoldoende de onderscheiden, oordeelde de NPO. Toenmalig minister Plasterk trok de licentie in na een negatief advies van de NPO.

Hoe lang blijft de omroep nog uitzenden op de publieke zenders?

Nog zeker een paar weken. Eerst volgt er een procedure van hoor en wederhoor waarin ON zich kan verweren. Daarna pas zal de minister een definitief besluit nemen over de intrekking. Het hele traject zal volgens haar "een aantal weken" duren. Tot die tijd zal ON in de lucht blijven. De omroep kan een negatief besluit van de minister daarna nog wel aanvechten bij de rechter.

Gedragsregels voor alle makelaars, een landelijk beroepsregister, extern toezicht en boetes bij overtredingen. Dat zijn de belangrijkste maatregelen in een wetsvoorstel van de PVV om misstanden in de makelaardij tegen te gaan. Brancheorganisaties reageren positief.

"Een huis kopen is een van de belangrijkste beslissingen die mensen nemen, dat moet goed verlopen", zegt PVV-Kamerlid Mooiman. "Consumenten krijgen nu te maken met vriendjespolitiek, het doorspelen van vertrouwelijke informatie, een verschillende behandeling bij wel of geen aankoopmakelaar en het sturen bij biedingen."

Deze misstanden kunnen ervoor zorgen dat kopers ten onrechte buiten de boot vallen of een te hoge prijs betalen.

Vereniging Eigen Huis (VEH) meldde vorige maand dat er sinds februari meer dan 900 klachten over makelaars binnenkwamen bij het meldpunt. Het consumentenprogramma Radar concludeerde dit jaar na eigen onderzoek dat er sprake is van "vriendjespolitiek" en makelaars die "actief bijdragen" aan hogere huizenprijzen.

De VEH staat dan ook positief tegenover het initiatiefwetsvoorstel. "Het voorstel zet belangrijke stappen om het koopproces eerlijker en transparanter te maken", meldt een woordvoerder.

Toezicht

De NVM, de grootste brancheorganisatie van makelaars, pleit zelf ook voor wettelijke regulering van de woningmakelaardij. De makelaar voor 'gewone' woonhuizen is sinds de afschaffing van de wettelijke titelbescherming in 2001 een zogenoemd ongereguleerd beroep.

De bedrijfstak houdt sindsdien zelf toezicht. Maar niet-aangesloten makelaars vallen buiten beeld. Er gelden geen uniforme wettelijke eisen aan opleiding, gedrag, toezicht of werkwijze. Dat moet anders, zegt de NVM, die weer een "wettelijke basis" wil voor gedragsregels en toezicht.

Tristan Bons van de andere makelaarsvereniging, Vastgoed Nederland, verwijt NVM juist het vertragen van die wettelijke regels. "Er is gebleken dat één partij binnen de branche zich structureel niet aan de gemaakte afspraken houdt en op geen enkele manier tot verantwoordelijkheid te bewegen is", zegt Bons.

Vastgoed Nederland wil dat de overheid het toezicht op zich gaat nemen en makelaarsverenigingen aanspreekt op hun verantwoordelijkheid. De organisatie vindt een landelijke gedragsnorm en een nieuw register belangrijke elementen van het wetsvoorstel.

Zelfregulering

In verschillende landen, zoals Noorwegen, Zweden, Ierland en België, zijn er wettelijke maatregelen die consumenten op de woningmarkt beschermen. In de ernstigste gevallenen zetten toezichthouders ondernemers uit het makelaarsvak.

"Zelfregulering heeft in Nederland niet opgebracht wat we met zijn allen hadden gehoopt", zegt PVV-Kamerlid Mooiman. Hij wil daarom een wettelijk vastgelegd beroepsregister: sta je daar niet in, dan mag je niet als makelaar optreden. En overtreed je als makelaar de regels dan kunnen consumenten dat melden en kan er op basis van de wet ook worden opgetreden.

Door de positieve reacties uit de hele sector verwacht Mooiman steun voor zijn initiatiefwet, ook in de Tweede Kamer. VEH ziet wel nog ruimte voor verbetering van het wetsvoorstel, zoals de gelijke toegang tot nieuw woningaanbod.

"Nu worden woningen vaak eerst gedeeld binnen besloten makelaarsnetwerken. Iemand met een aankoopmakelaar kan dan al een bezichtiging plannen, terwijl iemand zonder makelaar de woning pas later op Funda ziet en achter het net vist omdat alle plekken al vol zijn", licht een woordvoerder toe.

Daarom moet er wat VEH betreft ook een voorschrift komen dat nieuw aangeboden woningen op hetzelfde moment beschikbaar zijn voor alle woningzoekers.

Partijen in de Kamer zijn boos en gefrustreerd om het uitblijven van een aanpak van een Syriër (18) die sinds vier jaar in Nederland is en inmiddels 114 politieregistraties op zijn naam heeft staan. In het wekelijkse vragenuurtje wilde PVV-leider Wilders van het kabinet weten hoe het kan dat de man na zoveel registraties bij de politie nog niet is veroordeeld en teruggestuurd.

PVV, VVD, FVD, JA21, ChristenUnie, D66, lid Keizer, en 50Plus willen opheldering.

De Syriër zit nu vast op verdenking van een gewelddadige overval in Amsterdam. "Zover had het nooit mogen komen", aldus Wilders, die vindt dat hij allang uitgezet had moeten worden. Wilders wilde van het kabinet weten waarom dat niet is gebeurd . Ook vroeg hij of het klopt dat deze Syriër nu "doodleuk" gezinshereniging heeft aangevraagd.

Staatssecretaris Van Bruggen (D66), die de afwezige minister Van den Brink (CDA) van Asiel verving, kon weinig antwoorden geven. Ze zei "alle begrip voor de verontwaardiging te hebben in deze individuele casus" maar niet op individuele cases in te kunnen gaan.

Van Bruggen noemde dit soort gevallen van criminaliteit onacceptabel en zei dat wanneer iemand strafrechtelijke veroordeeld is "altijd onderzocht wordt of een vergunning kan worden ingetrokken". Zonder op de specifieke casus in te gaan, gaf ze aan dat uit Europese regels voortvloeit dat iemand zonder een strafrechtelijke veroordeling gezinshereniging mag aanvragen.

'Niet uit te leggen'

Niet alleen van de PVV, ook van andere partijen was daar veel onbegrip over. Volgens VVD-Kamerlid Ellian had iemand met 114 politieregistraties volgens het Europees Recht "allang uitgezet kunnen worden", maar kan het zeker niet zo zijn dat zo iemand voor nareis van familie in aanmerking komt.

"Onbegrijpelijk en niet uit te leggen aan de samenleving", aldus Ellian. 50Plus Kamerlid Struijs vindt het ook voor de politie geen doen dat verdachten zo veel worden aangehouden en daarna weer vrijgelaten worden in afwachting van een veroordeling. Het kabinet moet kijken of snelrecht vaker toegepast kan worden, zei Struijs.

D66-Kamerlid Van Asten wilde van het kabinet weten of speciale begeleidingsprogramma's voor minderjarigen met problemen en jeugdzorg wel afdoende zijn, want "hier is iets goed misgegaan".

Volgens ChristenUnie-Kamerlid Ceder is het voor bijna iedereen wel duidelijk dat Nederland voor iemand die 114 keer met de politie in aanraking komt en met messen vrouwen aanvalt Nederland niet "jouw thuis is". De goeden lijden onder de kwaden, aldus Ceder, die erop aandrong dat het kabinet onderzoekt of regels scherper kunnen. Van Bruggen antwoordde dat we met hoge eisen en Europese regels te maken hebben. "Het is niet zo dat wij daar als land zomaar invloed op kunnen uitoefenen."

BBB-Kamerlid Van der Plas vindt de kwestie "niet uit te leggen" aan Nederland en "niet te doen". Van Bruggen verwees daarop naar een debat komende donderdag tussen Kamer en Asielminister Van den Brink. Daar is gelegenheid door te vragen, aldus Van Bruggen.

Demonstranten hebben rond het wekelijkse vragenuurtje het gebouw van de Tweede Kamer beklad. Daarvoor zijn twee mensen aangehouden. XR Justice Now! meldt dat zij achter de actie zitten. De actievoerders willen dat Israël geboycot wordt vanwege Gaza.

Eerder werd door de demonstranten tijdens het vragenuurtje vanaf de publieke tribune geschreeuwd. Na vergeefse waarschuwingen van de Kamervoorzitter werd de publieke tribune ontruimd, alle bezoekers moesten de zaal verlaten.

Het hele Kamergebouw werd tijdelijk afgesloten. Mensen mochten het gebouw wel verlaten maar niemand mocht naar binnen. Kamerleden konden nog wel via de fietsenstalling en de parkeergarage naar binnen.

Het is niet toegestaan om in het Kamergebouw te demonstreren. Desondanks wordt er regelmatig vanaf de publieke tribune iets geroepen of een spandoek getoond. Bezoekers moeten zich vooraf aanmelden en kunnen niet zomaar in en uit lopen.

Het kabinet wil de licentie van Ongehoord Nederland intrekken. Minister Letschert van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap heeft dat meegedeeld aan ON-directeur Peter Vlemmix.

"Er zijn duidelijke regels voor omroepen die met belastinggeld programma's willen maken", zegt Letschert in een toelichting. "En als je die steeds niet nakomt, dan houdt het een keer op."

Het gaat om een voorgenomen besluit, waar de omroep nog weerwoord op mag geven. Pas daarna kan het besluit definitief worden. Daarmee zou er eind komen aan uitzendingen van de omroep op publieke zenders. Maar tot die tijd kan Ongehoord Nederland nog uitzenden.

'Zorgwekkende dag'

ON kan ook naar de rechter stappen om het besluit aan te vechten. Directeur Vlemmix houdt die optie nadrukkelijk open; na het gesprek met Letschert zei hij zich niet neer te leggen bij de intrekking. "We gaan kijken hoe we hier tegen kunnen procederen." Vlemmix spreekt van "een hele zorgwekkende dag voor de Nederlandse publiek omroep".

Een eventuele rechtszaak kan best een tijd duren. Wat dat in de tussentijd zou betekenen voor het al dan niet doorgaan van ON-uitzendingen is niet bekend.

Drie redenen

De D66-minister geeft in haar toelichting drie grondslagen om in te grijpen, die volgens haar "elk afzonderlijk" reden kunnen zijn om de erkenning in te trekken. Als eerste noemt Letschert dat het Commissariaat voor de Media heeft geconcludeerd dat de omroep niet meer voldoet aan de wettelijke eisen om onderdeel uit te maken van het publieke omroepbestel.

Daarnaast noemt de minister dat de Nederlandse Publieke Omroep (NPO) haar heeft verzocht in te grijpen. De NPO deed dat omdat Ongehoord Nederland onvoldoende bereid is om samen te werken.

Verder noemt Letschert dat het Commissariaat voor de Media twee sancties heeft opgelegd binnen één jaar. Ook dat kan op zichzelf reden genoeg zijn om de licentie in te trekken. "Het gaat hier nadrukkelijk niet om een inhoudelijke beoordeling van de programmering", zegt Letschert.

De minister lichtte haar besluit toe in een persconferentie:

Ongehoord Nederland staat al een tijd onder verscherpt toezicht van het Commissariaat voor de Media. De omroep kreeg boetes opgelegd vanwege de schijn van belangenverstrengeling en het niet naleven van het eigen redactiestatuut.

Daarbij kreeg ON vorig jaar een last onder dwangsom opgelegd, omdat de omroep niet alle informatie deelde waarmee de uitgaven gecontroleerd konden worden. Ook tikte de Ombudsman van de publieke omroepen Ongehoord Nederland meerdere keren op de vingers voor het verspreiden van onjuiste informatie.

De rechtse omroep kwam afgelopen maanden nog verder onder vuur te liggen toen hoofdredacteur Joost Niemöller en presentator Raisa Blommestijn in een uitzending begrip zeiden te hebben voor sommige uitspraken van Hitler. Niet lang daarna stapte Niemöller op.

Minister Letschert zegt dat deze omstreden uitzending geen invloed heeft gehad op haar besluit. "Dat is ook niet wat de wet mij toestaat."

Migratie centraal

Ongehoord Nederland zit sinds 2022 in het omroepbestel. De omroep is bedoeld om een stem te geven aan mensen die zich niet voldoende gehoord voelen. De bezorgdheid om migratie, klimaatverandering, de zwartepietendiscussie en de Europese Unie moesten daarbij centraal staan.

Het is bijzonder dat een omroep uit het bestel wordt gezet. In 2010 verdween Llink als publieke omroep na een negatief oordeel over de toegevoegde waarde van de programma's en financiële problemen. In de jaren 90 stapte omroep Veronica zelf uit het bestel om commercieel verder te gaan.

Letschert zei te beseffen dat het intrekken van de licentie het "zwaarste middel" is dat ze tot haar beschikking heeft en benadrukte het "niet lichtvaardig" te doen. "Ik besef heel goed dat dit besluit hard aankomt bij de kijkers van Ongehoord Nederland en bij de medewerkers."

Podcast De Dag: valt het doek voor Ongehoord Nederland?

Podcast De Dag zet de jarenlange worsteling met Ongehoord Nederland in politiek Den Haag op een rij: vanaf het moment dat minister Slob in 2021 met bij voorbaat veel bezwaren akkoord ging met het toelaten van de omroep tot het bestel, via de keuze van Uslu om niet in te grijpen, tot nu.

Het kabinet overweegt het vuldoel van 80 procent van de gasopslagen fors te gaan verlagen. Volgens minister Van Veldhoven kan dat, zonder dat mensen komende winter in de kou komen te zitten.

Van Veldhoven zei in het tv-programma WNL op Zondag dat de Europese Commissie aan de lidstaten heeft gevraagd om het vuldoel naar beneden bij te stellen om te voorkomen dat de prijs van gas omhooggaat.

Ze legde uit dat we gas uit het buitenland zouden moeten halen om het "oude doel", zoals ze dat nu al noemt, van 80 procent te halen. En dat is nu eenmaal erg duur vanwege internationale ontwikkelingen, zoals het afsluiten van de Straat van Hormuz door Iran.

De minister van Klimaat en Groene Groei wil voorkomen "dat we van die enorme prijspieken gaan zien die we in dat gasrampjaar, na de inval in Oekraïne, hadden toen in één keer Russisch gas uit onze markt verdween" en denkt daarom na over een nieuw vuldoel van 65 procent.

Jerrycan of literfles

De gasopslagen zijn op dit moment voor zo'n 50 procent gevuld. Dat is veel minder dan in eerdere jaren rond deze tijd, zo kort voor het begin van de stookperiode, maar volgens Van Veldhoven nog altijd voldoende.

Ze zei dat niemand zich zorgen hoeft te maken. "We kunnen ervoor zorgen dat in Nederland elke kachel in een huishouden, in een ziekenhuis en in een bejaardentehuis gewoon blijft branden. Daarvoor hebben we echt genoeg gas."

De bewindsvrouw wijst erop dat Nederland van oudsher altijd meer gas opslaat dan er wordt verbruikt. "Wij vullen een jerrycan, terwijl we maar een literfles nodig hebben in de winter." Volgens haar is met de huidige vulgraad de literfles eigenlijk al gevuld.

Ze stelde nogmaals dat de gasopslagen niet de enige manier zijn om mensen door de winter heen te helpen. Zo is er sinds de oorlog in Oekraïne veel lng-capaciteit bij gekomen, waarmee vloeibaar gas naar Nederland kan worden getransporteerd.

Van Veldhoven wil vasthouden aan het besluit dat het Groningenveld gesloten blijft. "Heel veel mensen kijken naar Groningen en zien dan een gasveld. Ik zie een provincie vol mensen die willen dat overheid de rug rechthoudt en dat kan ook, want er zijn alternatieven."

Angst in Oekraïne voor Russische drone-innovaties

Terwijl de Amerikanen een poging doen om vredesonderhandelingen weer op gang te krijgen, lijkt Oekraïne het momentum dat het eerder dit jaar in de oorlog had enigszins kwijt. Vooral omdat Moskou de zwakke plek van Oekraïne kent: het tekort aan luchtafweer.

Daarbij spelen de van oorsprong Iraanse Shahed-drones een grote rol. Want deze drones weten de Russen steeds sneller en beter aan te passen aan het snel ontwikkelende strijdtoneel.

Duitsers zetten criminele statushouders uit

Duitsland zet bij wijze van proef de zwaarste criminele vreemdelingen sneller het land uit. Veroordeelde criminelen krijgen een keuze: kortere celstraf maar dan wel in ruil voor directe uitzetting.

Nederland kent die wettelijke mogelijkheid ook, maar maakt daar in de praktijk weinig gebruik van bij asielzoekers en statushouders. Kamerleden willen dat asielminister Bart van den Brink uitzoekt waarom Nederland de Duitse aanpak niet toepast.

De coalitie stevent af op een groot conflict over de belasting op vermogen (box 3). Uit stukken van het ministerie van Financiën die in handen van de NOS zijn, blijkt dat snelle invoering van de vermogenswinstbelasting toch nog een optie is.

De VVD is vastbesloten om zo'n belasting nog voor het einde van het jaar voor aandelen in te voeren, maar coalitiegenoten CDA en D66 zien dat niet zitten.

Verschil tussen vermogenswinstbelasting en vermogensaanwasbelasting

De discussie rond box 3 gaat over een fundamenteel verschil in belastingheffing.

Met een vermogensaanwasbelasting moet elk jaar worden betaald over de winst die is gemaakt, ook als die winst nog 'vastzit' in bijvoorbeeld aandelen. Nadeel is dat mensen dan jaarlijks belasting moeten betalen over geld dat ze nog niet in handen hebben.

Daarom kiezen tegenstanders voor een volledige vermogenswinstbelasting, waarbij alleen belasting wordt betaald op het moment dat aandelen of cryptomunten worden verkocht. Nadeel van die methode is dat belastingbetalers de verkoop kunnen uitstellen om belasting te ontwijken.

Met de nog geheime stukken in de hand was minister Heinen van Financiën (VVD) de afgelopen weken een heel eind op weg om met JA21 en SGP een begrotingsdeal te sluiten. Ook deze partijen willen voor aandelen vanaf 2028 een vermogenswinstbelasting invoeren, wat betekent dat de schatkist de komende jaren miljarden minder binnenkrijgt.

Bij een volledige vermogenswinstbelasting komt er in totaal tussen de 11 en 25 miljard euro minder binnen. Dat komt onder meer doordat de belasting pas wordt geïnd als bijvoorbeeld aandelen worden verkocht.

Heinen werd teruggefloten door D66 en CDA. Zij zien geen politiek draagvlak om miljarden voor vermogenden vrij te maken terwijl er wordt bezuinigd op de sociale zekerheid. De twee partijen willen de steun van oppositiepartij Pro niet verliezen, die in de onderhandelingen als eis stelt dat de belasting op vermogens juist moet worden verhoogd.

De spanning in de begrotingsonderhandelingen tussen D66, VVD en CDA liep hierdoor hoog op. De partijen konden het niet eens worden en besloten uiteindelijk het onderwerp box 3 te parkeren.

Verschillende lezingen

De coalitiepartijen hebben verschillende lezingen van wat er nu precies is afgesproken. Enerzijds is te horen dat een besluit erover is geparkeerd, maar minister Heinen zei vandaag alsnog versneld de vermogenswinstbelasting te willen invoeren: "Het kan" en "Ik ben er wel al uit", zei hij bij de ministerraad. D66-staatssecretaris Eerenberg (Fiscaliteit) moet de hervormingen rond box 3 doorvoeren.

De afgelopen jaren zeiden opeenvolgende bewindslieden dat het niet mogelijk was om op korte termijn de vermogenswinstbelasting in te voeren, maar volgens inschattingen van ambtenaren van Financiën zou het in theorie dus toch kunnen. De Eerste en Tweede Kamer moeten dan wel voor het einde van het jaar instemmen met dit plan, is in de stukken te lezen.

Ambtenaren waarschuwen ook voor nadelen: de Belastingdienst kan bijvoorbeeld in het eerste jaar, maar mogelijk langer, de belastingaangiftes nauwelijks controleren omdat de systemen nog niet op orde zijn.

JA21 voert intussen de druk op het kabinet op. De partij wil alleen nog een begrotingsdeal sluiten als de vermogensbelasting op korte termijn wordt ingevoerd. "Wat ons betreft is vermogensaanwas een gepasseerd station", zegt JA21-Kamerlid Michiel Hoogeveen. "Het is een fundamenteel oneerlijk systeem."

Box 3 is hoofdpijndossier

Box 3 is een hoofdpijndossier voor de politiek, sinds de Hoge Raad eind 2021 een streep zette door de manier waarop de Belastingdienst de hoogte van de belasting berekende.

Daarom is er op dit moment een tijdelijk systeem, dat vooral voor mensen met hoge rendementen voordelig is. De schatkist krijgt daardoor nu al jaarlijks zeker 2,4 miljard euro minder binnen.

Er is een politieke meerderheid voor de invoering van een vermogenswinstbelasting, alleen was dat volgens opeenvolgende bewindslieden dus niet op korte termijn mogelijk. De afgelopen jaren discussieerde de politiek daarom over de vraag: wat doe je in de tussentijd?

De Tweede Kamer stemde met tegenzin in met de invoering van een tijdelijk compromis: over het rendement op spaargeld en beleggingen betaal je elk jaar belasting (vermogensaanwasbelasting), terwijl je op een tweede woning of aandelen in startende ondernemingen pas bij verkoop afrekent.

CDA en VVD stemden in de Tweede Kamer ook voor dit plan, maar kregen na een storm van kritiek uit de achterban grote twijfels. In de Eerste Kamer steunen ze het voorstel niet meer en is nu een meerderheid uit zicht.

FNV: redelijk bizar

Coalitiepartijen D66, VVD en CDA zijn het over één ding wel eens: dat de vakbonden en werkgevers betrokken moeten worden in het probleem rond box 3. Het idee is dat er dan in één keer een grote deal gesloten kan worden over box 3 en de sociale zekerheid, maar de bonden en werkgevers zeggen nog van niets te weten.

Werkgeversorganisatie VNO-NCW zegt verrast te zijn. Vakbond FNV noemt het "redelijk bizar" dat het kabinet hiervoor naar de polder wijst. "Het is aan het kabinet om dit verder uit te werken", zegt een woordvoerder. "Voor ons is daarbij één ding helder: die begroting mag niet ten koste gaan van de sociale zekerheid. Dat zullen we niet accepteren."

Oppositiepartij Pro eist dat de ambtelijke stukken over box 3 zo snel mogelijk openbaar worden. Tijdens de wetsbehandeling is gezegd dat een volledige vermogenswinstbelasting "meerdere jaren zou duren, het jaar 2032 werd genoemd", zegt de partij. Pro benadrukt dat de Kamer goed en volledig geïnformeerd moet worden en wil daarom voor dinsdag de ambtelijke stukken zien.

Was er nou een begrotingscrisis, of bijna een crisis of was er helemaal niets aan de hand? Het hangt er maar net vanaf aan wie je het vraagt.

Maar al met al is er inmiddels wel een deal over de begroting.

En er is al iets duidelijk over de inhoud, want zoals altijd is de begroting gelekt. Tenminste een deel. De oppositie reageerde niet enthousiast. Wat voor gevolgen heeft deze houding van de oppositie?

Intussen schudde CDA-leider Bontenbal de coalitie ook nog eens een beetje op met een lezing.

Podcast De Stemming

Deze aflevering van De Stemming van Vullings en De Rooy is te beluisteren bij NPO Luister.

Daar vind je ook alle vorige afleveringen. Net als bij alle andere bekende podcastkanalen.

Over deze podcast

Politiek journalisten Joost Vullings (EenVandaag, AVROTROS) en Marleen de Rooy (NOS) nemen elke vrijdag de Haagse week door, met scherpe analyses, geruchten en voorspellingen. Wil je reageren? Mail dan naar destemming@nos.nl.

PvdA-prominent Mariëtte Hamer wordt lijsttrekker namens de linkse fusiepartij Pro, voorheen GL-PvdA, bij de Eerste Kamerverkiezingen volgend jaar mei. Het partijbestuur heeft dit zojuist bevestigd, nadat bronnen dit hadden gemeld aan de NOS. Hamer is daarmee de opvolger van GroenLinks-politicus Paul Rosenmöller die vorige week bekend maakte dat hij in mei stopt.

Het partijbestuur heeft Hamer voorgedragen als lijsttrekker vanwege haar lange staat van dienst. Ze was eerder lid van de Tweede Kamer en ook fractievoorzitter van de PvdA. Tijdens het laatste kabinet Balkenende van CDA, PvdA en CU speelde zij achter de schermen een belangrijke rol bij het oplossen en dempen van allerlei conflicten. Ze was ook voorzitter van de SER, een belangrijk adviesorgaan van het kabinet, regeringscommissaris seksueel grensoverschrijdend gedrag en kabinetsinformateur.

Wat naast haar ervaring ook een rol speelt is dat zij uit de PvdA komt en vrouw is, want binnen fusiepartij Pro moeten de topfuncties voorlopig een beetje evenwichtig over PvdA en GL verdeeld worden. En over mannen en vrouwen. Aangezien partijleider Klaver uit GroenLinks komt en man is, moest de opvolger van Rosenmöller een PvdA-vrouw worden.

Ook nieuwe partijvoorzitter

Vandaag maakt het partijbestuur ook officieel bekend dat er drie kandidaten zijn om de eerste partijvoorzitter van Progressief Nederland te worden. De huidige twee, Esther-Mirjam Sent uit de PvdA en Katinka Eikelenboom uit GL hebben het fusieproces geleid en stoppen ermee.

De kandidaat-opvolgers zijn oud-Kamerlid Michiel Servaes, tegenwoordig de directeur van Oxfam Novib, oud-vicevoorzitter Kitty Jong van vakcentrale FNV en Frank van de Wolde, organisatiedeskundige en de voorman van RoodGroen, een actiegroep binnen GL-PvdA die een beslissende rol heeft gespeeld bij de totstandkoming van de fusie.

Ze vinden alle drie dat zij zelf de beste kandidaat zijn. Van de Wolde: "Ik geloofde in progressief Nederland voordat het bestond. De fusie is nog niet klaar, nu wil ik er een succes van maken. Ik denk dat ik heb laten zien dat ik dingen voor elkaar krijg in de partij."

Jong noemt zichzelf de enige die, als voormalig vice-voorzitter van de FNV, ervaring heeft met het besturen van een grote vereniging. "We kunnen het ons niet permitteren om nu te experimenteren met mensen die nog nooit een vereniging hebben geleid, want dat is best complex." En Servaes tenslotte: "Ik breng politieke ervaring mee en heel veel ervaring als directeur van Oxfam Novib waar ik geleerd heb hoe je heel veel mensen op de been krijgt en dat is heel belangrijk de komende jaren."

Spannende verkiezingsstrijd

De leden kiezen deze maand wie van de drie het wordt. Naar verwachting wordt het een spannende verkiezingsstrijd. Ze hebben alle drie hun kwaliteiten, maar er valt ook wat op ze af te dingen. Van de Wolde is cruciaal geweest voor de fusie, maar is het minst ervaren als het gaat om het leiden van een grote vereniging.

Jong heeft wat dat betreft veel meer te bieden, maar toen zij FNV-bestuurder was werd de vakcentrale geteisterd door interne ruzies, al had zij daar zelf niet zoveel mee te maken. En Servaes is ervaren actievoerder, denk aan de Rode Lijn-demonstraties voor de Palestijnen, maar heeft ook best een scherp politiek profiel dat hem in botsing kan brengen met de politiek leider van Pro, Jesse Klaver.

Politieke familie

Tegelijk met de verkiezing van de nieuwe partijvoorzitter mogen leden antwoord geven op de vraag bij welke politieke 'familie' Pro zich in het Europees Parlement moet aansluiten, bij de 'rode' sociaaldemocraten of bij de Groenen. Pro heeft nu acht afgevaardigden in het Europees Parlement, vier van de PvdA en vier van GL.

Die zijn nu verdeeld over de sociaaldemocraten en over de Groenen, maar het partijbestuur wil dat Pro zich aansluit bij de sociaaldemocratische 'familie'. Dat doet zeer, vooral in het GroenLinks-kamp. Onder andere de GL-Europarlementariërs zijn uitgesproken tegen.

In de kern gaat het om een keus tussen macht en principes. De sociaaldemocraten in het Europees Parlement zijn veel groter en invloedrijker, er zijn bijvoorbeeld wel sociaaldemocratische Eurocommissarissen en ook premiers in Europa. Dat geldt niet voor de Groenen.

De leden mogen zich in een referendum uitspreken over de partijvoorzitter en de politieke Europese 'familie'. Op 25 september worden de uitkomsten van het referendum bekendgemaakt.

Hoeveel ruimte was er voor een ander perspectief op coronamaatregelen? Het was weer een centrale vraag van de enquêtecommissie deze week. Door een aantal opvallende appjes kwam er een inkijkje hoe er binnenskamers over tegenspraak werd gedacht.

Uit de verhoren ontstaat een beeld van het 'kernteam', van de ministers De Jonge, Grapperhaus en Rutte, die soms tegenover anderen stonden, ook binnen het kabinet.

Zo liet Ferd Grapperhaus zich in een appje aan De Jonge nogal laatdunkend uit over collegaminister Arie Slob van Onderwijs. Slob (ChristenUnie) was "een soepjurkje" en "een jankerd". De burgemeester van Nijmegen, Bruls, kon "de ziekte krijgen". Die van Breda, Depla, had "geen ruggengraat".

"Afreageren van frustraties", zei de oud-minister van Justitie erover. Wat Grapperhaus (CDA) betreft had het geen invloed op hoe hij hen behandelde. Ook Hugo de Jonge was niet altijd vleiend. Zo noemde hij oud-zorgminister collega Kajsa Ollongren "een bak grind in de machine van ieder besluitvormingsproces". Frustratie, zei ook hij. En: "niet erg gepast".

Niet per se laatdunkend, maar wel tekenend voor het wij/zij-gevoel van het kernteam was een eerder bekend geworden appje van Rutte aan De Jonge. "Samen met Ferd tegen de rest, heerlijk." Zoek er niet te veel achter, zei Rutte daarover.

Maar de tegenstelling werd wel gevoeld in het kabinet. Van 'de andere kant' werd een bericht van Ollongren (D66) openbaar. "Ze creëren een sfeer alsof je een landverrader bent als je tegen een avondklok bent", appte ze rond de discussie over die maatregel.

"Een verzuchting" in "the heat of the moment", verklaarde de oud-minister van Binnenlandse Zaken. Uiteindelijk stemde Ollongren "met frisse tegenzin" in met de avondklok. Ze verzekerde de commissie dat ze daarbij niet onder druk is gezet door andere kabinetsleden.

Smalle marges

Daarbij is nog aan te tekenen dat bijna alle oud-bewindspersonen die zijn verhoord aan de commissie hebben verklaard dat ze ruimte voelden om hun geluid te laten horen. Vaak was er simpelweg weinig ter discussie te stellen, zei oud-vicepremier Carola Schouten. "Er was niet een hele grote keuzevrijheid om allerlei zaken te betwisten." Niet omdat het niet mocht, maar vanwege de "smalle marges".

Net als veel getuigen voor haar wees de ChristenUnie-politicus erop dat het vooral zaak was om "het Bergamo-scenario" te voorkomen, waarmee ze doelde op de Italiaanse stad waar de ziekenhuizen volledig overliepen.

Dat perspectief beheerste de besluitvorming, zei De Jonge vandaag ook in zijn tweede verhoor. "Omdat aan het einde van de dag toch niemand meer doden voor zijn rekening zou willen nemen."

Ook op tegenspraak uit het parlement zaten ministers niet altijd te wachten. En ook daar zijn berichtjes over. "Ruk", appte De Jonge over een aankomend debat in de Eerste Kamer.

Senatoren zouden "de brandweer" hinderen in een crisis. "Ooit zullen ze hiervoor gestraft worden. In het hiernamaals of misschien wel eerder." Grapperhaus schreef bij een ander Eerste Kamerdebat dat hij "diepe minachting" had voor "deze geriatrische beunhazerij".

Uit de Tweede Kamer kwam ondertussen wel degelijk een tegengeluid, schetste voormalig SGP-leider Kees van der Staaij in zijn verhoor. Het had wel beter gekund. "Het is vaak een reflex in een crisisperiode dat de Tweede Kamer de regering veel ruimte geeft."

In verhoren vorige week met andere Kamerleden was dat ook te horen. Het Kamerwerk was in de begintijd "reactiever" en het kabinet "kreeg veel ruimte", zei oud-VVD-fractievoorzitter Klaas Dijkhoff. Pas later werd alles weer "politieker".

Toch was er ook toen nog bar weinig ruimte om bij te sturen, vond oud-PVV-Kamerlid Fleur Agema. Besluiten werden zondags in het Catshuis genomen en in 95 procent van de gevallen was dat het dan, zei ze.

Meervoudige crisis

Oud-minister Schouten betoogde dat er in het kabinet na verloop van tijd wel meer ruimte kwam voor andere afwegingen, maar misschien niet genoeg. Volgens haar hadden verschillende fases van de pandemie onderscheiden moeten worden "Past de aanpak die we hebben nog bij deze fase?", had vaker de vraag moeten zijn.

Ook een belangrijke adviseur kwam getuigen deze week. Oud-SCP-directeur Kim Putters zag al snel dat de coronacrisis "meervoudig" was, zei hij. Naast gezondheid ging het ook om de economie en de leefomgeving.

Zijn Sociaal en Cultureel Planbureau had volop gegevens over sociale en maatschappelijk gevolgen, maar het was ingewikkeld om die te vergelijken met de cijfers over besmettingen of ic-bedden. "Onze eenzaamheidscijfers zijn geen dagkoersen", zei Putters. De RIVM-cijfers waren veel harder en dus makkelijker in het gebruik.

Dat erkende De Jonge, maar hij benadrukte dat het uiteindelijk ging "over zaken van leven en dood". En die vraagstukken "wegen altijd zwaarder". De Jonge zei wel dat er sneller andere adviseurs betrokken hadden moeten worden, zoals het SCP. Maar of dat tot ander beleid had geleid, betwijfelde hij.

Dilemma's

Oud-directeur Putters schoof af en toe aan in het Catshuis, maar elke keer was "verstandiger" geweest, vond hijzelf. Putters pleit ervoor langetermijneffecten de volgende keer een "meer zichtbare plek" te geven. Het gaat dan bijvoorbeeld over leerachterstanden en mentale gezondheid.

Het kan nog steeds dat besluitvorming dan uitvalt 'in het voordeel van' het gezondheidsaspect, maar maak het dilemma in ieder geval inzichtelijk, was Putters boodschap. "De samenleving goed meenemen in de dilemma's is echt cruciaal."

De droogte is een structureel probleem en veel projecten in ons land om watertekorten tegen te gaan lopen te veel vertraging op. Dat zegt de Algemene Rekenkamer na een onderzoek van 26 projecten. De politiek zit er niet genoeg bovenop en moet dat wel gaan doen om problemen en enorme schade in de toekomst te voorkomen, vindt de controleur van het kabinet.

Driekwart van de onderzochte projecten uit het zogeheten Deltaprogramma Zoetwater liep drie jaar uit. De kosten van de projecten zelf zijn daardoor uiteindelijk 40 procent hoger, zegt de Rekenkamer.

De schade die de vertraging veroorzaakt voor boeren, tuinders, scheepvaart, industrie, de drinkwatervoorziening en de natuur, zijn niet in kaart te brengen, zegt de Rekenkamer. Maar dat die in de miljoenen zo niet miljarden loopt, is geen onrealistische verwachting als je ziet wat de droogte in eerder jaren kostte. Zo bracht de Rekenkamer in kaart dat de droogte in 2018 tussen de 0,5 en 2 miljard euro aan schade opleverde.

Gebrek aan structurele aandacht

De rekenmodellen van het KNMI laten volgens de Rekenkamer zien dat een extreem droge zomer van nu in de toekomst gemiddeld is. Door de droogte deze zomer waren er verspreid door heel Europa veel natuurbranden, ook in Nederland.

De Rekenkamer mist structurele aandacht voor het probleem bij zowel kabinet als Kamer. "Droogte is een urgent probleem, wordt de komende jaren alleen maar urgenter en gaat niet meer weg", zegt Barbara Joziasse van de Rekenkamer.

Ons land heeft een lange traditie in het bestrijden van te veel water en daar zijn normen voor. Maar die zou je ook moeten opstellen voor de tekorten aan water, vindt de Rekenkamer. Ook moeten de doelen van het Deltaprogramma duidelijker worden, want die zijn dat nu niet, zegt Joziasse.

IJsselmeer als regenton

Minister Karremans (VVD) van Infrastructuur en Waterstaat erkent de kritiek en zorgen van de Rekenkamer. Hij zegt dat er al veel in gang is gezet en sommige dingen wel goed gaan, maar dat het totaal inderdaad beter moet.

Als voorbeeld van wat wel goed ging bij de droogte deze zomer noemt hij het IJsselmeer, dat als opslag en 'regenton' functioneert. Daardoor konden boeren in het noorden van het land tijdens de droogte toch nog over voldoende water beschikken voor hun akkers en gewassen.

Maar op andere plekken ging het mis, zegt Karremans. In diverse provincies kwam een verbod om te beregenen, met alle gevolgen van dien voor boeren en tuinders. Ook werden rivieren te droog of te ondiep, waardoor de scheepvaart en industrie schade opliepen.

Veel regels

Dat waterprojecten vertraagd zijn, komt onder meer door ingewikkelde bezwaarprocedures, stikstof- en PFAS-regels, erfgoedkwesties en soms personeelsgebrek, schetst zowel de Rekenkamer als minister. De minister moet meer vaart achter projecten proberen te krijgen en de kostenraming moet realistischer, zegt de Rekenkamer.

Karremans erkent dat. Hij wil kijken of beroeps- en bezwaarprocedures versimpeld kunnen worden omwille van het water. En hij zegt de urgentie wel degelijk te voelen. "Ik wil dat projecten in uitvoering gaan. We moeten nu doorpakken voor volgende zomer."

Binnen een paar dagen wordt duidelijk of omroep Ongehoord Nederland (ON) in het publieke bestel mag blijven. Minister Letschert (Media) laat weten dat ze "snel" een beslissing gaat nemen die ze eerst met de leiding van de omroep wil delen. Na het weekend maakt ze haar besluit openbaar.

Haagse bronnen zeggen dat het vrijwel zeker is dat de minister zal beslissen dat de omroep zijn licentie kwijtraakt en niet meer mag uitzenden via de publieke zenders. Eerder nog zei Letschert dat ze later deze maand een besluit zou nemen.

Vandaag liet het Commissariaat voor de Media weten dat de rechtse omroep niet meer voldoet aan de wettelijke eisen om onderdeel uit te maken van het publieke omroepbestel. "Dit is een nieuwe, zwaarwegende ontwikkeling", zegt Letschert daarvan.

Hitler-uitzending 'kantelpunt'

Ongehoord Nederland staat al langer onder verscherpt toezicht van het Commissariaat. Momenteel ligt de omroep onder vuur vanwege een uitzending waarin een fragment van Adolf Hitler werd getoond. Toenmalig hoofdredacteur Joost Niemöller en presentator Raisa Blommestijn spreken in de uitzending begrip uit voor Hitlers uitspraken.

Het Commissariaat noemde die ontwikkeling vandaag "een kantelpunt". De minister kan van haar bevoegdheid gebruikmaken om Ongehoord Nederland uit het bestel te halen, zo stelde de toezichthouder.

Ook in de Tweede Kamer vindt een meerderheid dat Ongehoord Nederland niet meer in het bestel zou moeten zitten.

Zeldzame stap

Het is hoogst ongebruikelijk dat een omroep om deze reden verdwijnt uit het bestel. In het verleden stapte Veronica zelf uit het bestel om commercieel verder te gaan. In 2010 verdween Llink als publieke omroep na een negatief oordeel over de toegevoegde waarde van de programma's en financiële problemen.

Bij Ongehoord Nederland zijn met regelmaat politici van Forum voor Democratie te gast. De partij noemt in een reactie het aanstaande besluit "wonderlijk hypocriet". Forum vindt dat door andere omroepen "dagelijks de meest verwerpelijke dingen" uitgezonden worden. "De minister dient zich ofwel met alle vormen van politieke partijdigheid te bemoeien of zich afzijdig te houden", aldus Forum voor Democratie.

Minister Letschert van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) kan de erkenning van omroep Ongehoord Nederland intrekken. Dat schrijft het Commissariaat voor de Media in een brief aan de minister.

Aanleiding is de laatste rel rondom de omroep. In een online uitzending toonden toen nog ON-hoofdredacteur Joost Niemöller en gezicht van de omroep Raisa Blommestijn eind juli begrip voor uitspraken van Hitler over de zogenaamde gevaren van globalisme. Hierbij werd een fragment getoond waarin 'Juden' werd geroepen.

Voor de toezichthouder is de maat hiermee vol. "Deze uitzending past in een patroon van het niet waarborgen van journalistieke kwaliteitseisen door ON", schrijft het Commissariaat, dat spreekt van een kantelpunt. "Wij hebben er geen vertrouwen meer in dat ON in staat is om de bedrijfsvoering op orde te krijgen en duurzaam aan de publieke mediaopdracht te voldoen."

De minister laat weten binnenkort met een besluit te komen over de toekomst van de ON. "Ik heb de Kamer toegezegd hen op korte termijn, ruim voor het debat van 24 september, te informeren over mijn afweging."

'Het domme fragment'

Peter Vlemmix, directeur van Ongehoord Nederland, ontkent niet "dat er de afgelopen jaren wel wat gebeurd is bij ON". Vlemmix laat weten dat ook meerdere keren met het Commissariaat voor de Media te hebben besproken.

"Maar zie ik in deze reactie niks terug over de aantoonbare verbeteringen van het laatste jaar waarvan ook het Commissariaat en OCW op de hoogte zijn." Welke verbeteringen hij bedoelt, verduidelijkt hij niet.

"Op de directe aanleiding van deze brief nu - het domme fragment in een online video van ON op 31 juli - is gehandeld", zegt Vlemmix. De video staat niet meer online en de betreffende hoofdredacteur, Joost Niemöller, werkt er niet meer. "Maar die misser wordt nu genomen als ultieme aanleiding om mogelijk onze licentie in te trekken."

"De strijd" om ON te laten blijven bestaan gaat "onverminderd door", besluit Vlemmix.

Vaker op de vingers getikt

De omroep staat al langere tijd onder verscherpt toezicht. De omroep kreeg al boetes opgelegd vanwege de schijn van belangenverstrengeling en het niet naleven van het eigen redactiestatuut. Ook kreeg ON vorig jaar een last onder dwangsom opgelegd omdat de omroep niet alle informatie deelde waarmee de uitgaven gecontroleerd konden worden.

Mediaminister Letschert zei eerder dat ze enkel een vergunning van een omroep kan intrekken als er twee sancties liggen van het Commissariaat. Deze liggen er, bevestigt de toezichthouder nu. "We moeten constateren dat ON als omroep structureel in gebreke blijft in de naleving van wet- en regelgeving, de rechtmatige besteding van publiek geld en journalistieke kwaliteitsnormen."

Kort na de ophef rondom het Hitler-fragment stapte Niemöller op als hoofdredacteur bij ON, al werd in een verklaring de bewuste uitzending niet genoemd. Omroepdirecteur Vlemmix had het over "een verschil van inzicht over de inhoudelijke koers en recente programmering".

Meerdere politieke partijen dringen al langer aan op een vertrek van ON uit het publieke bestel. Ook het kabinet meldde vorige week al te zullen onderzoeken welke juridische mogelijkheden er zijn om de omroep van de buis te halen.

De gortdroge zomer heeft laten zien hoe urgent het is om de Nederlandse natuur te herstellen, stelt een groep van negen natuurorganisaties. Zij zijn ontevreden met de plannen die minister Van Essen in Europa heeft ingediend voor natuurherstel, omdat in het zogeheten 'Ontwerp-Natuurplan' geen grote keuzes zijn gemaakt. De Tweede Kamer debatteert vandaag over het plan.

Het gaat om een verplichting die voortkomt uit de fel bediscussieerde Europese Natuurherstelwet. De Europese natuur gaat al langere tijd achteruit en in 2024 is de herstelwet aangenomen. Doel is dat minimaal 30 procent van de Europese natuur in 2030 is hersteld. In 2050 moet 90 procent zijn hersteld.

Concreet moeten bijvoorbeeld in de hele EU drie miljard extra bomen worden geplant, moet het aantal bestuivende insecten vanaf 2030 weer toenemen in plaats van achteruitgaan, moet de bodem in veengebieden natter worden en moeten er vanaf 2030 meer bomen in steden komen.

Deadlines

Lidstaten moesten uiterlijk 1 september een plan inleveren dat beschrijft hoe ze de doelen willen bereiken. Vervolgens komt er feedback van de Europese Commissie en andere organisaties. Het kabinet moet de definitieve versie van de plannen vervolgens op 1 september 2027 inleveren.

Concrete plannen voor het natuurherstel dat in Nederland in 2030 nodig is, zijn nog in ontwikkeling. In het plan dat minister Van Essen vorige week instuurde, is volgens een woordvoerder gekeken wat de verplichtingen vanuit de EU zijn voor 2030. Zowel de landelijke overheid als de provincies zijn bezig met natuurherstel. In het uiteindelijke plan moet nog concreter worden gemaakt hoe de extra opgave uit Europa wordt ingevuld, zegt de woordvoerder.

Te laat

Dat frustreert de natuurorganisaties. "Op basis van dit plan is het moeilijk te zeggen of we de doelen gaan halen. Bovendien weet de minister niet hoeveel geld hij moet reserveren", zegt Judy Koppenjan, strategisch adviseur Nederlandse natuur van het Wereld Natuur Fonds.

"Om een goed gesprek met de maatschappij en Kamer te kunnen voeren, zijn concrete voorstellen nodig", schrijven de negen natuurorganisaties. Ze willen dat de minister uiterlijk 1 november duidelijk maakt op welke plekken hij welke maatregelen neemt en hoe die gefinancierd worden.

Droge zomer

Natuur herstellen levert ook winst op in droge zomers, meent Koppenjan. "In veenweidegebieden wordt het waterpeil bijvoorbeeld kunstmatig laag gehouden, zodat tractoren niet te ver weg zakken. In droge zomers leidt dat lage waterpeil tot bodemdaling, watertekort en schade aan de natuur. Zo'n gebied natter maken, zorgt ervoor dat de natuur en de bodem beter tegen droogte kunnen en het beperkt bodemdaling."

Boerenbelangenorganisatie LTO stelt dat de uitwerking van de wet grote gevolgen kan hebben voor boeren en tuinders. Zij roept de Kamer op om vandaag nog geen onomkeerbare stappen te zetten en wil dat het definitieve natuurplan opnieuw aan de Kamer wordt voorgelegd voor het wordt vastgesteld.

Het debat waarin de natuurherstelplannen worden besproken, begint om 11.15 uur.

De nieuwe fusiepartij Progressief Nederland wil zowel rood als groen zijn. Maar in Europa moet de partij een keuze maken. Sluit Pro zich aan bij de sociaaldemocratische familie of kiest de partij voor de Groenen? De acht Europarlementariërs zijn verdeeld: de vier voormalig GroenLinksers willen aansluiten bij de Groenen, de vier ex-PvdA'ers bij de sociaaldemocraten.

De Europarlementariërs spreken zich vandaag openlijk uit over de netelige kwestie. "Het is een heel lastige situatie voor onze Europarlementariërs", laat een woordvoerder namens de fractie weten. "Ze opereren vanuit één Pro-fractie in twee politieke groepen. Ze willen het liefst bij de twee families blijven en verbinden. Maar als ze moeten kiezen, willen de Groenen bij de Groenen en de sociaaldemocraten bij de sociaaldemocraten."

De vier 'groene' Europarlementariërs van Pro motiveerden vandaag via LinkedIn hun voorkeur voor de Europese Groene Partij (EGP). Zo schrijft Tineke Strik: "Ik kies de partij die het dichtst bij de waarden van Pro staat. Wetenschappelijke analyses laten zien dat dit de Groenen zijn."

Het partijbestuur stelde een tweekoppige commissie in om advies uit te brengen. Oud-PvdA'er Mariëtte Hamer en oud-GroenLinkser Nel van Dijk adviseerden Pro om zich aan te sluiten bij de sociaaldemocraten. De partijtop heeft dat advies overgenomen. De leden van Pro krijgen deze maand via een referendum het laatste woord.

Twee Europese families

De Europese partijen waaruit Pro kan kiezen, hebben ieder een eigen fractie in het Europees Parlement. De sociaaldemocraten zijn met 135 zetels de op een na grootste fractie. De Groenen zijn met 53 zetels de zesde fractie.

Hoewel de twee politieke families op veel punten dicht bij elkaar liggen, zijn er ook duidelijke verschillen.

De Groenen leggen meer nadruk op klimaat en milieu, terwijl de sociaaldemocraten sterker focussen op werk, inkomensverdeling en sociale zekerheid. Ook op landbouwgebied zijn er verschillen: de Groenen leggen meer nadruk op natuur en dierenwelzijn, terwijl de sociaaldemocraten meer oog hebben voor de positie van boeren.

Pro-lid Judith Sargentini (voormalig GroenLinks) pleit tegenover Nieuwsuur voor aansluiting bij de Groenen: "We hebben de hele zomer bosbranden gezien, klimaat is hét onderwerp van nu." Partijgenoot en oud-PvdA'er Paul Tang denkt daar anders over: "Het is ongelukkig dat we moeten kiezen. Alleen nu we moeten kiezen, kies dan voor de grote sociaaldemocratische fractie. Want daar heb je de meeste impact."

Inspiratie voor Europa

De partijtop van Pro hoopt dat de Nederlandse samenwerking ook Europees gezien als inspiratie kan dienen om de twee fracties samen te laten gaan. Binnen andere Europese lidstaten bestaan daar echter grote bezwaren tegen.

Het referendum loopt van 18 tot en met 25 september. Hoewel de uitslag de helft van de Europese Pro-fractie zal teleurstellen, zal die waarschijnlijk niet tot grote verdeeldheid leiden onder de acht Pro-Europarlementariërs. "Ze beseffen ook dat ze na dit referendum als een fractie door blijven gaan, dus ze willen de verhoudingen graag goed houden", aldus de woordvoerder van de partij.

Tot de verkiezingen van 2029 kunnen de Europarlementariërs van Pro in beide fracties actief blijven. Daarna wordt dat naar verwachting lastiger.

Nederland mag nog steeds geen asielzoekers terugsturen naar Italië. De rechtbank in Den Haag oordeelt dat ondanks het nieuwe migratiepact van de Europese Unie Nederland de leefomstandigheden van teruggestuurde asielzoekers in Italië niet kan garanderen.

Volgens de rechtbank heeft minister Van den Brink van Asiel en Migratie niet goed genoeg kunnen aantonen dat opvanglocaties in Italië sinds het ingaan van het migratiepact zijn verbeterd. De uitspraak werd gedaan in een zaak die een Russische asielzoeker had aangespannen; Nederland wil hem terugsturen naar Italië.

De Tweede Kamer, die in april met grote meerderheid instemde met het Europese migratiepact, roept Van den Brink en de Europese Unie op tot actie. "Dit ondermijnt het hele asielbeleid", zegt JA21-Kamerlid Boomsma. "De minister moet Italië aanspreken en zeggen: doe wat je beloofd hebt." Ook de EU-commissaris Asielzaken moet Italië aanspreken, zegt D66-Kamerlid Van Asten.

Niet genoeg opvangplekken

Na jarenlange onderhandelingen trad in juni het Europese asiel- en migratiepact in werking met als doel om het aantal migranten dat illegaal de EU binnenkomt omlaag te brengen. Ook moet er meer controle komen over mensen die naar Europa komen en werd onder meer afgesproken dat EU-landen doorreizigers terugsturen naar het land van aankomst.

De Raad van State kwam in 2023 met een verbod op het terugsturen van asielzoekers naar Italië, omdat het land kampt met een tekort aan opvangplekken en asielzoekers daardoor op straat kunnen belanden. In juni dit jaar deed Italië aan Nederland de toezegging dat de opvang voor asielzoekers weer voldeed en Italië de internationale verplichtingen zou nakomen.

Volgens minister Van den Brink heeft de Italiaanse minister van Binnenlandse Zaken hem in een gesprek toegezegd dat de Italiaanse autoriteiten nieuwe opvangvoorzieningen creëren voor asielzoekers die worden overgedragen. De bewindsman zegt daarom dat Nederland weer asielzoekers kan overdragen.

Argumentatie onvoldoende

De rechtbank vindt de argumentatie van de minister en het terugvallen op beloften onvoldoende. Ook heeft de Russische man overtuigend bewijs aangeleverd dat de problemen rond de opvang in Italië nog niet zijn verbeterd en ook nog niet worden opgelost.

De rechtbank wijst erop dat het migratiepact nog maar zeer kort van kracht is en dat omstandigheden in Italië kunnen verbeteren. Daarop hopen ook de Kamerleden. "Het is pas op 12 juni ingegaan", zegt Van Asten (D66). "Dus aan de slag, en dan komt dit voor elkaar."

Boomsma van JA21 wil ondertussen ook iets doen aan de juridische ruimte binnen het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens. "Deze uitspraak is gebaseerd op het folterverdrag dat in 1950 is afgesproken om martelingen tegen te gaan. En dan mag je op basis daarvan nu niet een migrant naar Italië sturen. We hebben een nieuw protocol nodig."

Minister Van den Brink wil eerst de uitspraak bestuderen en komt later met een inhoudelijke reactie.

Staatssecretaris Erkens is geschokt door beelden van de manier waarop een aantal konijnenhouderijen met hun dieren omgaat. Dat schrijft hij in antwoord op Kamervragen van D66 en de Partij voor de Dieren.

Erkens reageert op undercoverbeelden die Animal Rights heeft gemaakt op zestien Nederlandse bedrijven, die levende vleeskonijnen exporteren naar slachthuizen in België. Te zien is dat ze aan oren, vacht, poten of kop worden opgetild en en in grote aantallen in transportkratten en in winkelwagentjes worden gegooid, waar ze in verdrukking kunnen komen. Zieke dieren worden soms doodgeslagen op de grond.

"Wat te zien is op de beelden is verschrikkelijk", zegt Erkens, "en het gaat me aan het hart. Zo omgaan met dieren keur ik ten zeerste af en is onaanvaardbaar."

Hij voegt daaraan toe dat "sommigen zich kennelijk vrij voelen om op deze manier met dieren om te gaan als er geen toezichthouder in de buurt is. Dat is verontrustend en onbegrijpelijk."

Strafrechtelijke vervolging

Volgens de staatssecretaris heeft de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) een grote hoeveelheid recente beelden ontvangen, die nu onder meer op authenticiteit worden onderzocht. Als daaruit blijkt dat er inderdaad sprake is van dierenmishandeling, zullen de bedrijven strafrechtelijk worden vervolgd.

Daarop vooruitlopend zegt Erkens alvast dat "de beelden die de NVWA tot nu toe heeft bekeken, wijzen op structurele en ernstige overtredingen in het omgaan met dieren." Hij wil de Kamer voor het einde van dit jaar informeren over eventuele vervolgstappen van zijn kant.

Er wordt ondertussen al toezicht ingericht "op het vangen en laden" van konijnen, schrijft hij. Dat deel van het proces bleef tot nu toe vaak buiten beeld, omdat inspecties vooral gericht waren op de huisvesting van de vleeskonijnen.