Er moet "alles op alles" worden gezet om te voorkomen dat de vergunning van vijf Brabantse pluimveehouders wordt ingetrokken. Dat schrijft landbouwminister Van Essen in antwoorden op Kamervragen van BBB-Kamerlid Caroline van der Plas.

De pluimveehouders kregen vorige maand te horen dat de provincie Noord-Brabant hun natuurvergunning wil intrekken, omdat hun bedrijven te veel stikstof uitstoten. Het provinciebestuur trekt die conclusie na een rechterlijke uitspraak in een zaak die werd aangespannen door milieuorganisatie Mobilisation for the Environment (MOB).

Nieuwsuur ging langs bij pluimveehouder Joris van Lierop. Hij is één van de vijf pluimveehouders die zijn vergunning dreigt kwijt te raken. "We hebben plannen gepresenteerd met flinke reductie. Daar is niets mee gedaan":

Het intrekken van de vergunning is nog niet definitief, de ondernemers kunnen op het besluit van de provincie een zienswijze indienen. Van Essen vindt dat de pluimveehouders toch nog de kans moeten krijgen om met nieuwe plannen te komen, bijvoorbeeld door te innoveren of minder dieren te houden op de boerderij.

"Ik vind het belangrijk dat, zeker bij dergelijke zwaarwegende besluiten, een grote mate van zorgvuldigheid wordt betracht", schrijft de minister aan de Kamer. Ook wil hij dat zijn nieuwe stikstofpakket, dat hij in juni aankondigde, wordt meegenomen in de afweging van de provincie. Van Essen wil hiervoor in oktober een spoedwet naar de Kamer sturen.

Om tafel met de provincie

De landbouwminister gaat zelf niet over het uitgeven of intrekken van stikstofvergunningen, dat is aan de provincie. Toch ging Van Essen met het Brabantse provinciebestuur om tafel om de kwestie van de vijf pluimveehouders te bespreken. "Ik vind het belangrijk dat er geen onomkeerbare besluiten genomen worden", is in zijn brief te lezen.

De Brabantse Provinciale Staten komen morgen terug van reces om de kwestie rond de kippenboeren te bespreken.

De top van het kabinet spreekt volgende week maandag en woensdag in elk geval met Pro, JA21, SGP, ChristenUnie en 50Plus over de begroting voor volgend jaar. De week daarop komt Volt langs. Het is niet helemaal duidelijk welke kabinetsleden er bij zijn.

Het minderheidskabinet heeft in de Tweede Kamer 66 van de 150 zetels en in de Eerste Kamer 22 van de 75 zetels. Er is in beide Kamers dus steun van oppositiepartijen nodig om tot een meerderheid te komen.

Gisteren werd al bekend dat het kabinet daarom volgende week, in aanloop naar Prinsjesdag, een aantal partijen wilde uitnodigen. Toen was nog niet duidelijk om welke partijen het ging.

Verbazing

Vanuit het kabinet zal premier Jetten in elk geval aanschuiven bij de gesprekken, die waarschijnlijk op zijn ministerie van Algemene Zaken plaatsvinden. Ook de vicepremiers Yesilgöz (VVD) en Van den Brink (CDA) zijn er naar verluidt bij. Minister Heinen van Financiën is vermoedelijk niet aanwezig.

Bij de oppositie is daar verbazing over te horen. Ze vinden de reden voor de gesprekken ook nog vaag. Het zou niet om onderhandelingen gaan, waar eventueel al deals over steun worden gesloten, maar meer om het polsen met wie er serieus over steun kan worden gesproken.

En de tijd begint te dringen. Op de derde dinsdag van september is het Prinsjesdag, dat is over een kleine vijf weken. Volgende week, op woensdag 19 augustus, is de eerste begrotingsraad waarin het kabinet zelf de Prinsjesdagplannen bespreekt, een week later is de tweede.

Voor het zomerreces maakten premier Jetten en minister Heinen al een ronde langs oppositiepartijen. Een deal leek toen nog ver weg.

Het kabinet gaat vanaf volgende week in gesprek met de oppositiepartijen om steun te vinden voor de begrotingsplannen die op Prinsjesdag gepresenteerd worden. Dat bevestigen bronnen na berichtgeving van De Telegraaf.

Het is nog niet bekend wie er aanschuiven bij de gesprekken. Ze worden waarschijnlijk gehouden op het ministerie van Algemene Zaken van premier Jetten.

Het kabinet heeft zowel in de Tweede als in de Eerste Kamer geen meerderheid en moet op zoek naar partijen die de begrotings- en de belastingplannen voor volgend jaar aan een meerderheid willen helpen. Vooral Pro en JA21 worden vaak genoemd als optie.

Beide oppositiepartijen vinden dat het kabinet moet kiezen of het 'over links' (met Pro) of 'over rechts' (met JA21) wil gaan. Voor een deal 'over rechts' is de steun van JA21 alleen niet voldoende, er zou dan nog een partij als de SGP bij moeten.

Nederland stuurt tientallen mariniers naar Groenland om mee te doen aan een NAVO-oefening. Dat heeft Defensieminister Yesilgöz in het tv-programma Goedenavond Nederland gezegd.

Het was al bekend dat Nederland aan de internationale missie zou deelnemen, maar niet duidelijk was hoeveel mensen er begin september voor een paar weken naar Groenland gestuurd worden.

Yesilgöz meldde op televisie dat het om "enkele tientallen mariniers" gaat. Ze wil het exacte getal niet noemen, omdat de Russen volgens haar goed in de gaten houden "wie wat waar doet". Nederland stuurt ook "enkele vaartuigen".

'Niet vanwege Trump'

Volgens de minister van Defensie is de oefening belangrijk vanwege "de stijgende activiteit van de Russen en Chinezen" in het poolgebied en heeft die "niks te maken" met Trump.

De Amerikaanse president heeft een paar keer gezegd Groenland te willen overnemen en heeft het nu opnieuw aan de stok met het eiland, dat een eigen status heeft maar deel uitmaakt van het koninkrijk Denemarken.

"Het is een NAVO-oefening", zegt Yesilgöz, "en in de NAVO zit ook Amerika". De Amerikanen doen weliswaar niet mee, maar het is wel "een gezamenlijke oefening".

Trump dreigde met sancties toen Nederland in januari aankondigde om met één militair mee te doen aan eerdere verkenningsoefening in het gebied, maar hij trok dat later weer in.

Tabaksfabrikant Philip Morris is door de Reclame Code Commissie (RCC) op de vingers getikt vanwege een omstreden campagne met behulp van kunstmatige intelligentie (AI). Volgens de reclamewaakhond heeft Philip Morris daarmee gehandeld in strijd met het reclameverbod op tabak.

Een groep artsen alarmeerde de RCC vanwege de campagne die Philip Morris is gestart om nieuwe strengere tabakswetten te beïnvloeden. Volgens de artsen beïnvloedde Philip Morris met AI-gegenereerde teksten actief de standpunten van burgers over de nieuwe regels.

Philip Morris ging als volgt te werk: in tabakszaken hingen gele affiches met een QR-code erop, onder de noemer 'your voice your choice'. Wie de code scant, wordt doorgestuurd naar een tool waarin je multiplechoicevragen krijgt over tabaksproducten en rookbeleid.

Op basis van de antwoorden schrijft de AI-tekstgenerator vervolgens een tekst in de ik-vorm, met argumenten waarom je tegen strengere wetten bent. Die tekst kan daarna naar een website van de Europese Unie worden gestuurd.

Commercieel karakter

De tekstgenerator is betaald en in handen van Philip Morris. Dat is een van de dingen die niet pluis is, zo oordeelt de Reclame Code Commissie.

De tabaksgigant zelf zegt in het verweer juist dat het mensen hiermee wil oproepen en helpen mee te doen aan het publieke debat. Daar gaat de waakhond niet in mee. "Dat de uitingen zijn vormgegeven als een oproep tot een publieke consultatie doet niet af aan dit commerciële karakter."

Daarnaast plaatsen de uitingen alternatieve tabaksproducten, zoals vapes of verhitte tabak, in een gunstig daglicht, zo oordeelt de Code Commissie. Daarmee is er wel degelijk sprake van reclame, en dat is verboden.

Advocaat Laura van Gijn, die de artsen bijstond, benadrukt dat het overtreden van het tabaksreclameverbod een strafbaar feit is. "Deze beslissing is een duidelijk signaal aan de tabaksindustrie dat digitale beïnvloedingscampagnes niet buiten het bereik van het reclameverbod vallen, ook niet wanneer ze worden verpakt als burgerparticipatie. Dit precedent is relevant voor vergelijkbare campagnes elders in Europa."

Driekwart AI

De Europese wetsvoorstellen zijn nu in publieksconsultatie en bijna driekwart van de Nederlandse reacties erop is volledig door AI geschreven. Met de tekstgenerator van Philip Morris, bleek uit eerder onderzoek van de NOS en Pointer.

Op dit moment worden twee Europese tabakswetten voorbereid in Brussel. Het gaat om de grootste aanscherpingen in vijftien jaar. De wetsherzieningen gaan vooral over alternatieven voor sigaretten, zoals vapes, e-sigaretten, verhitte tabak en nicotinezakjes (snus). Inmiddels bestaat 40 procent van de omzet van Philip Morris uit deze producten.

Bedrijven die economische schade lijden door de lage waterstanden hoeven niet te rekenen op compensatie van het kabinet. Er is geen sprake van een natuurramp, en dus ziet minister Karremans van Infrastructuur en Waterstaat het watertekort als "toch een beetje ondernemersrisico".

Hij bracht vandaag een bezoek aan de regio Nijmegen, waar hij met ondernemers sprak en meevoer op een peilboot, die de waterstanden op de Waal meet. Op veel plekken is de waterstand zo laag, dat je er kunt staan zonder kopje onder te gaan.

Binnenvaartschepen worden ernstig gehinderd door het lage water, veroorzaakt door de aanhoudende droogte. Ze kunnen helemaal niet varen of veel minder vracht meenemen omdat ze anders vast komen te zitten. Veel sluizen zijn inmiddels gesloten en ook het economisch belangrijke Twentekanaal is onbereikbaar.

Karremans schat dat de economische schade voor bedrijven "in de tientallen, zo niet honderden miljoenen euro's" loopt. Dat het bedrijfsleven naar het kabinet kijkt begrijpt hij wel, maar hij gaat de schade niet compenseren.

"Er zijn regelingen als er sprake is van een natuurramp, zoals de wateroverlast in Limburg in 2021. Maar daar zijn we nu nog niet. We hebben het geld ook niet op de rekening staan", zegt de VVD-bewindsman. "Ook wij kunnen er niets aan doen dat het niet regent."

"Er is sprake van een feitelijk watertekort, maar het is nog geen crisis", schetst hij de situatie. "Dat wordt het wel als de droogte nog een paar weken aanhoudt, als ook de hoeveelheid drinkwater in het geding komt bijvoorbeeld."

Ondertussen probeert de overheid het nog aanwezige zoetwater zo goed mogelijk te verdelen over het land. De veiligheid van de dijken en de beschikbaarheid van voldoende drinkwater zijn daarbij de absolute prioriteit. Economische activiteit, zoals binnenvaart of de tuinbouw, staat veel lager in de rangorde.

Meer 'regentonnen'

Toch ziet Karremans dat onze huidige omgang met het water niet veel langer houdbaar is. Daarom wordt er in het voorjaar al meer water opgeslagen in bijvoorbeeld het IJsselmeer en het Volkerak-Zoommeer, maar dat is voor de toekomst niet genoeg.

Daarom werkt het kabinet aan het zogeheten Deltaprogramma Zoetwater. Volgens minister Karremans worden er komend najaar nog knopen doorgehakt om ervoor te zorgen "dat we voldoende 'regentonnen' hebben" als de droogte weer toeslaat.

Dat zullen ingrijpende besluiten zijn, denkt hij. Want het betekent bijvoorbeeld dat er schaars land zal moeten worden ingeleverd voor wateropslag.

Het aantal gemeenten dat te weinig asielopvang regelt en daarom onder toezicht van het kabinet staat is opgelopen tot 24. Dat heeft minister Van den Brink van Asiel en Migratie bekendgemaakt. Het gaat om gemeenten die tot nu geen of nauwelijks asielzoekers opvangen.

Maandelijks publiceert zijn ministerie een lijst van gemeenten die niet aan hun wettelijke taak uit de spreidingswet voldoen, om wat voor reden dan ook. Vorige maand werden de eerste tien gemeenten onder toezicht gesteld, nu zijn er veertien bij gekomen.

Dat ze onder toezicht zijn gesteld betekent dat de verantwoordelijke wethouders op het ministerie uitleg moeten komen geven en dat er afspraken worden gemaakt over het beschikbaar stellen van een locatie voor een azc en wanneer die klaar moet zijn.

Welke gemeenten staan op de lijst? (toevoegingen vetgedrukt)

Om voldoende opvangplekken voor asielzoekers te krijgen hanteert het kabinet een zogeheten escalatieladder met zes tredes. De 24 gemeenten uit de lijst staan nu op trede drie. Uiteindelijk kan het kabinet een gemeente dwingen om een azc te accepteren. Dat is trede zes.

Door maandelijks een lijst met achterblijvers te publiceren hoopt het kabinet de gemeenten te bewegen om aan hun wettelijke taak te voldoen. Dat een gemeente op de lijst staat, zegt niets over de reden waarom het niet gelukt is voldoende opvangplekken te regelen.

"Het is een feitelijke constatering", zegt een woordvoerder van het ministerie. Of er sprake is van politieke onwil of dat het om andere redenen niet lukt, moet uit de gesprekken blijken.

Nog maar één gesprek gevoerd

Overigens heeft het ministerie tot nu toe nog maar met één gemeente een gesprek gevoerd. Mede vanwege de zomervakantie is het moeilijk om een geschikt moment in de agenda te vinden.

Dat gesprek was met de gemeente Westland en verliep volgens de woordvoerder constructief. Westland moet zo'n 700 asielzoekers opvangen, maar dat zijn er tot nu toe nul. De gemeente verzet zich al jaren tegen de spreidingswet. De gemeenteraad sprak eerder uit dat er geen draagvlak is voor een azc.

In juni van dit jaar trad een nieuw college van B&W aan in de gemeente. De verantwoordelijk wethouder heeft na het gesprek met het ministerie gezegd dat hij na de zomer met een verklaring komt over hoe Westland met de spreidingswet zal omgaan.

In onderstaande special lees je over de totstandkoming en werking van de spreidingswet:

Het Nederlandse kabinet gaat erop aandringen dat de Europese Commissie onderzoek doet naar de oorzaken van de bestorming van de Spaanse exclave Ceuta door tienduizenden migranten. Minister Van den Brink van Asiel en Migratie schrijft vandaag aan de Tweede Kamer dat hij een evaluatie wil "naar de oorzaken en de tekortkomingen, zodat duidelijk wordt hoe deze situatie heeft kunnen ontstaan".

In zijn brief beklemtoont de minister dat het vrijwel zeker is dat er geen enkele migrant is doorgereisd naar het vasteland van Spanje of de rest van de EU, ook omdat Spanje de buitengrens van de unie inmiddels verstrekt heeft. "Met de nu gepleegde inzet lijkt het Schengengebied niet geschonden", schrijft hij.

Reizen van Ceuta naar het Spaanse vasteland is gebonden aan controles, dus de kans lijkt ook klein dat er alsnog migranten naar Europa zullen komen. En als er zich toch mensen uit deze groep in Nederland melden voor asiel, dan worden ze teruggestuurd naar Spanje, belooft Van den Brink.

'Ongekende schending'

Het overgrote deel van de vluchtelingen die zwemmend Ceuta bereikten is inmiddels ook weer teruggekeerd naar Marokko. Toch herhaalt Van den Brink dat de gebeurtenissen van vorige week in de ogen van het kabinet "een ongekende schending van de integriteit van de buitengrens van Europa zijn en alles erop gericht moet zijn om dat te voorkomen".

Morgen bespreken de asielministers van de EU in een ingelaste onlinevergadering de situatie. Spanje moet wat Van den Brink betreft "alles op alles zetten" om ook de overgebleven migranten terug te laten keren en de grenzen verder te beveiligen. "Zodat er geen aanzuigende werking ontstaat voor anderen die ook irregulier naar Spanje willen komen."

72 doden

Afgelopen donderdag kwamen er in 24 uur tijd zo'n 50.000 mensen illegaal de grens tussen Marokko en Ceuta over, de meesten zwemmend. Waarom dat precies gebeurde, is niet duidelijk. Mogelijk spelen berichten op sociale media een rol.

De gebeurtenissen leidden tot grote ophef en verontwaardiging. Kamerleden van vooral rechtse partijen drongen aan op harde maatregelen om te voorkomen dat de Marokkanen konden doorreizen naar de rest van de EU en dus ook Nederland.

Bij de overtocht kwamen zeker 72 mensen om. "Het kabinet betreurt het verlies van deze levens. Mensensmokkelaars hebben misbruik gemaakt van kwetsbare personen waaronder minderjarigen. Het kabinet veroordeelt dit", schrijft minister Van den Brink.

Het kabinet wil dat Spanje snel zorgt dat illegale migranten in Ceuta worden teruggestuurd naar Marokko. Ook moet Spanje met spoed de grenzen sluiten en voorkomen dat deze migranten naar het Spaanse vasteland reizen.

Op dit moment is het volgens het kabinet nog niet nodig om aanvullende Europese of nationale maatregelen te nemen. "We willen dat Spanje de komende uren, vandaag nog, maatregelen neemt", zegt minister Berendsen van Buitenlandse Zaken.

Hij reageert op de situatie in Ceuta, de Spaanse exclave die grenst aan Marokko. De afgelopen dagen hebben zo'n 50.000 migranten zwemmend, per boot of over hekken klimmend dit gebied bereikt. Volgens het Spaanse ministerie van Binnenlandse Zaken zijn de meeste migranten, circa 48.300, inmiddels vrijwillig teruggekeerd naar Marokko.

Het kabinet vindt niet dat de Schengenafspraken voor Spanje moeten worden opgeschort, zoals landen als Italië, Finland en Zweden als een mogelijkheid zien. In het Schengenverdrag is afgesproken dat er in principe geen paspoortcontroles meer zijn tussen de aangesloten Europese landen.

Reizen

Vooral rechtse politieke partijen in Nederland als de PVV, JA21, BBB en de VVD vrezen dat aangekomen migranten nu via Spanje probleemloos naar andere Europese landen kunnen reizen. Dat moet voorkomen worden, vinden zij.

Regeringspartij VVD wil dat Spanje de grenzen gaat bewaken, niemand doorlaat en de migranten direct terugstuurt. "Indien Spanje dat niet doet, moet Frontex ingrijpen en is geen enkel drukmiddel uitgesloten, inclusief maatregelen om Schengen (praktisch) op te schorten", laat VVD-fractievoorzitter Brekelmans via X weten. Frontex is de Europese grens- en kustwacht die de Europese buitengrenzen bewaakt.

JA21, die Kamervragen heeft gesteld, wil weten op welke manier het kabinet "gaat voorkomen en monitoren dat deze migranten naar Nederland doorreizen". De kleine christelijke partij CU is overigens ook kritisch op de Spaanse aanpak en op de eerste reactie van het Nederlandse kabinet. "Ik verwacht dat de minister Spanje en Marokko hier snel op aanspreekt en dat deze jonge mannen zo snel mogelijk worden teruggestuurd", aldus het CU-Kamerlid Ceder.

Minister Berendsen begrijpt dat er zorgen zijn dat Marokkaanse migranten zich op termijn bij het Nederlandse aanmeldcentrum in Ter Apel zullen melden. "Maar dat is nu niet aan de orde."

Verzoek tot spoeddebat

PVV-leider Wilders wil dat Nederland de grenzen onmiddellijk sluit en hoopt dat de Tweede Kamer over de situatie in Ceuta terugkomt van reces voor een spoeddebat. Daar is een meerderheid voor nodig, maar vooralsnog lijken niet meer dan 71 Kamerleden te willen debatteren. Wel komt het kabinet op korte termijn met een brief om antwoord te geven op allerlei vragen.

Minister Berendsen liet vanmorgen weten dat hij erop rekent dat Spanje "doet wat nodig is". Inmiddels is zijn toon iets minder diplomatiek. "Als er vandaag de komende uren niets verandert, dan gaan we praten over aanvullende maatregelen op EU-niveau of nationaal, maar dat is nu nog niet aan de orde." De minister wilde ook niet zeggen aan welke nationale maatregelen er dan wordt gedacht. Ook benadrukt hij dat Spanje inmiddels het leger heeft ingezet.

Muisstil

Oppositiepartij Volt vindt dat Spanje veel Europese steun ter plaatste verdient. "Spanje bewaakt onze buitengrens. Die is van ons allemaal", benadrukt Volt-leider Dassen, die ook kritiek heeft op de harde toon van vooral regeringspartij VVD. Ook de Partij voor de Dieren benadrukt dit. Partijleider Teunissen vindt dat VVD-leider Yesilgöz "muisstil" was over haat tegen vluchtelingen in Nederland. "En nu staat ze vooraan."

De droogte in Nederland neemt verder toe, maar er worden voorlopig geen landelijke of bovenregionale maatregelen genomen. Ook is er nog geen tekort aan drinkwater. Dit zijn de belangrijkste uitkomsten van een overleg tussen enkele ministeries, waterschappen, Rijkswaterstaat, drinkwaterbedrijven en provincies. Wel blijkt de rivier de Rijn bij meetpunt Lobith op het laagste punt ooit te staan.

Het overleg wordt sinds 16 juli iedere week gehouden. Op die dag is fase 2 afgekondigd. Dit betekent dat niet meer sprake is van 'dreigend' watertekort (zoals bij fase 1) maar van een 'feitelijk' watertekort.

Nederland kampt al enige weken met grote droogte door de hoge temperaturen, de lage waterstanden in de rivieren en de toenemende vraag naar water.

Verschillen per regio

Tussen regio's zijn behoorlijke verschillen in het tekort aan zoet water en daarom zullen er regionaal wel nieuwe maatregelen worden genomen.

Er wordt nu vooral gewerkt aan een "zo efficiënt mogelijke" verdeling van het water en er wordt geprobeerd het water zo veel mogelijk vast te houden. Daar worden noodpompen voor ingezet.

Schippers moeten bijvoorbeeld langer wachten bij sommige sluizen, omdat voorkomen moet worden dat het water direct doorloopt naar zee. Het sluiscomplex bij het Gelderse Eefde is sinds enkele dagen in zijn geheel gestremd, waardoor het niet meer mogelijk is om van de IJssel naar de Twentekanalen te gaan. Twentse ondernemers langs het kanaal vrezen een groot omzetverlies.

Verzilting en blauwalg

Het westen van het land heeft last van verzilting, waarbij door het zoetwatergebrek in rivieren zeewater verder de riviermonding instroomt. Dat is schadelijk voor de natuur en de landbouw.

In grote delen van Nederland gelden onttrekkingsverboden, dat betekent dat boeren of tuinders geen water meer mogen halen uit rivieren of sloten om hun gewassen te besproeien.

De kwaliteit van het zwemwater wordt daarnaast op meer plekken slechter, doordat er vanwege te weinig water blauwalg optreedt.

Goederen uit illegale nederzettingen in door Israël bezette gebieden mogen vanaf 22 september Nederland niet meer in. Dat schrijft minister Berendsen van Buitenlandse Zaken aan de Tweede Kamer.

Het handelsverbod zat er al aan te komen, maar de ingangsdatum was nog niet bekendgemaakt. Een meerderheid in de Tweede Kamer vroeg vorig jaar om een nationaal verbod op de invoer en doorvoer van goederen uit illegale nederzettingen.

Europees verbod

Het kabinet heeft herhaaldelijk gepleit voor een Europees verbod, maar daarvoor is onder de lidstaten onvoldoende steun. België, Spanje en Ierland stelden eerder al wel op nationaal niveau sancties in.

De bouw van nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever en de Golanhoogte is in strijd met het internationaal recht. Kolonisten maken zich bovendien volgens de Verenigde Naties stelselmatig schuldig aan geweld en intimidatie tegen de Palestijnse bevolking.

Correspondent Nasrah Habiballah legde vorig jaar uit hoe Palestijnen op de Westoever hun grond, water en wegen verliezen door Israëlische kolonisten:

Twee dagen geleden kondigde een Israëlische minister aan dat hij ook in de Gazastrook weer nederzettingen wil bouwen. Tot 2005 woonden er ook al kolonisten in dat gebied.

Premier Jetten zei eerder over de maatregel dat hij ermee wil voorkomen dat Nederland met economische activiteiten bijdraagt "aan een onrechtmatige bezetting en het in stand houden van illegale nederzettingen".

Met de maatregel wordt niet alleen de import, maar ook de tussenhandel in goederen uit de nederzettingen verboden. Ook Nederlandse bedrijven in het buitenland moeten zich eraan houden. De sanctie geldt in principe voor drie jaar.

De afgelopen weken ging het opnieuw mis in Ter Apel. Een kleine groep overlastgevers, met name 'veiligelanders', zorgt daar al jaren voor problemen en het lijkt maar niet te lukken de onrust te beteugelen. Het COA, de gemeente Westerwolde en Den Haag wijzen steeds naar elkaar en zelfs de minister leek deze week niet precies te weten welke maatregelen al van kracht waren en welke niet.

Is het politieke onkunde of zijn de problemen echt zo moeilijk op te lossen?

"Het voornaamste probleem is dat niemand zich verantwoordelijk lijkt te voelen", is de analyse van hoogleraar openbare-orderecht Michel Vols (Rijksuniversiteit Groningen). "Het COA zegt: het is aan de burgemeester en aan de politie. De politie zegt: het is aan het COA."

De NOS sprak enkele 'veiligelanders' in Ter Apel. Lees hier hun verhalen:

En dan is er nog het kabinet. Nadat het Rode Kruis en Vluchtelingenwerk vorige week besloten de hulp op het buitenterrein van Ter Apel te staken omdat het te onveilig zou zijn, kwam asielminister Bart van den Brink in actie.

In een Kamerbrief kondigde hij maandag een aantal 'nieuwe afspraken' aan. De eerste luidde: "Het gebied rond het aanmeldcentrum, waaronder het voorterrein, is aangemerkt als veiligheidsrisicogebied. Verder zijn er tijdelijk twee boa's extra beschikbaar. Daarnaast worden extra beveiligingscamera's ingezet en is preventief fouilleren mogelijk."

Over dat veiligheidsrisicogebied ontstond vervolgens verwarring. Want hoewel het in de brief werd gepresenteerd als nieuwe maatregel, geldt het gebied rond het aanmeldcentrum al zeker anderhalf jaar als veiligheidsrisicogebied. In die tijd heeft de burgemeester van Westerwolde dat besluit meerdere keren verlengd en afgelopen februari deed hij dat opnieuw tot eind deze zomer.

Nieuwsuur vroeg minister Van den Brink hiernaar tijdens een tv-interview, afgelopen maandag. Hij leek niet precies te weten hoe de vork in de steel zat. "Volgens mij is dit gebied in het verleden al vaker aangewezen tot veiligheidsrisicogebied. Ik weet niet of dat permanent was, of dat dat telkens opnieuw tot een besluit heeft geleid. Mijn informatie is volgens mij dat het al langer zo was."

Politiek duider Arjan Noorlander:

"Er kwam druk op de minister om snel met een lapmiddel te komen. Maar dat Van den Brink niet leek te weten dat het gebied rondom het aanmeldcentrum al langer geldt als veiligheidsrisicogebied, is wel heel opmerkelijk. De problemen met overlastgevers spelen al jaren en hij is de verantwoordelijk minister. Dit toont wel de onmacht van de politiek om goed met Ter Apel om te gaan."

De verwarring rond deze maatregel roept vragen op over de communicatie tussen het ministerie en het lokale bestuur in Westerwolde. Volgens een woordvoerder van het ministerie van Justitie en Veiligheid wist de minister wel degelijk dat het terrein al langer geldt als veiligheidsrisicogebied, maar stond het onhandig geformuleerd in de Kamerbrief. "De bedoeling was dat de focus lag op het nieuwe gebouw dat wordt geopend, het preventief fouilleren en de extra camera's."

Maar ook het preventief fouilleren was al eerder mogelijk, juist omdát het terrein rond het aanmeldcentrum al gold als veiligheidsrisicogebied. Alleen werd dat niet gedaan, zegt de woordvoerder. "Daar zijn nu afspraken over gemaakt met de gemeente en de politie.

"Het is oude wijn in nieuwe zakken", zegt hoogleraar Vols. Het ministerie wilde hiermee waarschijnlijk daadkracht laten zien, maar ze verkopen iets wat allang van kracht is."

'Zorgelijk dat ministerie dit niet wist'

Kortom: vóór afgelopen week waren er al legio mogelijkheden om effectiever op te treden tegen de overlast op het terrein rondom het aanmeldcentrum. Vols: "Het probleem is dat niemand weet van wie dit stukje land is, waardoor er geen gebruik wordt gemaakt van de mogelijkheden die er zijn. En dat het ministerie überhaupt niet leek te weten dat ze dit al konden doen, is zorgelijk."

Vols wijst er bovendien op dat sommige overlastgevers worden verdacht van serieuze vergrijpen en dat harder ingrijpen daarom niet ingewikkeld hoeft te zijn. "Het gaat om intimidatie, bedreiging, diefstal, openlijke geweldpleging, drugshandel. Daar staan jaren gevangenisstraf op. Maar iedereen trekt zijn handen ervan af."

Politiek duider Arjan Noorlander:

"Eigenlijk is Ter Apel de schande van het Nederlandse asielbeleid geworden. Niet door de mensen daar, maar door de onmacht van de politiek om de problemen op te lossen. Elk kabinet belooft het, maar ook dit kabinet - ook al zitten ze er nog maar kort - is daar nog niet toe in staat. En dan lijkt het langzamerhand een zomertraditie te worden dat er problemen zijn op dat grasveld."

Gemeenten publiceren nog steeds per ongeluk persoonsgegevens van burgers op internet, blijkt uit onderzoek van de NOS en Nieuwsuur. Dat terwijl het probleem al jarenlang bekend is en de toezichthouder Autoriteit Persoonsgegevens (AP) er in 2017 al bij gemeenten op aandrong om zorgvuldig om te gaan met het publiceren van gegevens van burgers.

Desondanks vonden de NOS en Nieuwsuur weer honderden documenten met e-mailadressen, privételefoonnummers en adresgegevens van burgers. Ook zaten er documenten tussen met nummers van identiteitsbewijzen en zelfs burgerservicenummers (bsn).

Het gebeurde bijvoorbeeld als inwoners een vergunning aanvroegen of reageerden op een plan in hun omgeving, zoals de komst van een azc. Als gemeenten dat publiceren op internet, onder meer omdat dat moet vanwege de Wet Open Overheid, dan moeten privégegevens worden weggelakt.

Dat gebeurt dus lang niet altijd of niet goed genoeg, waardoor privégegevens toch zichtbaar zijn. "Gemeenten nemen de uitkomsten van het NOS-onderzoek zeer serieus. Persoonsgegevens moeten goed beschermd zijn", laat een woordvoerder van gemeentekoepel VNG weten.

Datalek

In 255 documenten trof de NOS bsn's van burgers aan. In één document van de gemeente Pijnacker-Nootdorp stonden er zelfs 43, van burgers die hun mening gaven over een nieuwbouwproject. Naast hun burgerservicenummer waren ook hun naam, adresgegevens, e-mailadres en soms hun telefoonnummer te zien.

Asielzoekerscentrum

Vorige zomer ging de gemeente Midden-Delfland de fout in door per ongeluk een document te publiceren met namen en adressen van 133 inwoners die tegen de komst van een asielzoekerscentrum waren. Dat leidde tot zorgen onder de inwoners over de gevolgen. De gemeente verving het document direct door een geanonimiseerde versie en stuurde de inwoners een brief.

Onzorgvuldig gebruik van het burgerservicenummer kan tot misbruik van persoonsgegevens leiden, zoals identiteitsfraude, waarschuwt de Autoriteit Persoonsgegevens. Er is volgens kenners geen enkele reden waarom bsn's gepubliceerd zouden moeten worden. "In de regel mag dat niet en is het dus een datalek", laat een woordvoerder van de AP weten.

Ingelicht

Gemeenten werden eind vorige week ingelicht door de NOS over de gevonden gegevens. De gemeenten hebben sindsdien in veel gevallen de documenten verwijderd of zijn daar nog mee bezig, laat de VNG weten.

"Als persoonsgegevens onbedoeld openbaar zijn geworden, is dat zorgelijk." Tegelijkertijd is het anonimiseren van miljoenen documenten een omvangrijke taak, schrijft de VNG. Apart budget krijgen de gemeenten daar niet voor.

Verschillende gemeenten zeggen melding te hebben gemaakt bij de Autoriteit Persoonsgegevens. "Het ging om een menselijke fout en we hebben de documenten meteen ontoegankelijk gemaakt. We hebben meteen een melding gedaan", laat een woordvoerder van de gemeente Pijnacker-Nootdorp weten.

Bsn's of paspoortnummers zijn niet de enige gegevens die een datalek kunnen vormen, benadrukt de toezichthouder. Daarvan kan al sprake zijn bij het onterecht vermelden van een adres of alleen een naam.

Hoe vaak dat precies voorkomt, is onbekend: de NOS en Nieuwsuur hebben gericht gezocht naar privédata die overduidelijk niet mogen worden gepubliceerd, zoals burgerservicenummers.

AP kreeg vorig jaar ruim 120 meldingen van gemeenten die per ongeluk data openbaar maakten. In 2014 waren dat er 75. "Het is aannemelijk dat het probleem in werkelijkheid groter is", laat de organisatie weten in een schriftelijke reactie.

Verreweg de meeste gevonden documenten met bsn's van burgers werden in 2016 en 2017 gepubliceerd. Sinds de introductie van strengere privacyregels in 2018 gebeurde dat nog 99 keer.

Software

In de periode daarna zijn veel gemeenten begonnen met het gebruik van software om persoonsgegevens automatisch 'te lakken'. Daarna vindt in de meeste gevallen nog een controle van een medewerker plaats, voordat de documenten worden geüpload naar gemeentelijke informatiesystemen, waarin raadsinformatie en andere gemeentelijke stukken openbaar worden gemaakt.

Dat systeem heeft geen automatische check op eventueel gevoelige gegevens, laat een woordvoerder van Notubiz, een aanbieder van raadsinformatiesystemen, weten. "Wij bieden als leverancier enkel de applicatie, maar zijn niet verantwoordelijk voor de inhoud van gegevens die klanten zelf (online) plaatsen."

Concurrent iBabs ging niet in op vragen van de NOS en Nieuwsuur over voorzorgsmaatregelen tegen datalekken. Wel geeft iBabs aan privacy belangrijk te vinden, "in lijn met de privacywet" te handelen en "continu" samen met zijn klanten te kijken naar verbeteringen.

Verantwoording

Voor dit onderzoek zochten de NOS en Nieuwsuur geautomatiseerd naar gevoelige gegevens in zogenoemde raadsinformatiesystemen. Daarvoor gebruikten we reguliere zoektermen als burgerservicenummer en paspoortnummer, maar zochten we bijvoorbeeld ook naar cijfers met de structuur van een burgerservicenummer. We beoordeelden vervolgens handmatig of er daadwerkelijk sprake was van echte persoonsgegevens van burgers.

Om het aantal met de hand te beoordelen documenten terug te dringen, gebruikten we een AI-model om foutieve hits op te sporen en uit de dataset te halen. Dat deden we met een lokaal gehost model, dat dus niet bij een clouddienst draait. Ook zijn AI-modellen gebruikt voor het schrijven van de software om documenten binnen te halen en te doorzoeken.

De bsn's en andere persoonsgegevens die de NOS en Nieuwsuur hebben verzameld, zullen worden vernietigd.

Dat een van de daders van de kunstroof in Assen vanuit zijn cel T-shirts en andere kleding verkoopt die zijn daad verheerlijken is "niet passend", maar er is weinig aan te doen. Dat antwoordt staatssecretaris Van Bruggen van Justitie op vragen van JA21-Kamerlid Eerdmans.

Douglas W. is vanuit de gevangenis op Schiphol een webshop gestart met een kledinglijn, die verwijst naar de kunstroof uit het Drents Museum. Zo zijn er T-shirts te koop met een afbeelding van de gouden helm uit Roemenië die werd gestolen.

De staatssecretaris is er niet gelukkig mee, maar zolang er geen strafbare feiten worden gepleegd, de slachtoffers niet in hun belangen worden geschaad en de openbare orde niet in het geding is, kunnen ondernemersactiviteiten van gedetineerden niet zomaar worden gestopt, schrijft ze.

Geen wettelijke grondslag

Ook dat W. zijn eigen daad ermee verheerlijkt is op zich geen reden om er een eind aan te maken. Van Bruggen: "Er is geen wettelijke grondslag die alle commerciële uitingen verband houdend met het gepleegde delict verbiedt."

Wel gelden er in de gevangenis communicatiebeperkingen voor gedetineerden. En hun gedrag telt mee bij beslissingen over vrijheden en rechten, zoals verlof of overplaatsingen.

En, zo schrijft de staatssecretaris, van het geld dat hij ermee verdient kan hij in de gevangenis niet echt genieten. Gedetineerden mogen niet meer dan 250 euro op hun bankrekening hebben staan en geld overmaken kan alleen onder toezicht van een medewerker van de Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI).

Cel als postadres

Van Bruggen gaat in haar antwoorden niet in op de specifieke zaak van W. Zo geeft ze geen duidelijkheid over de vraag of W. het adres van de gevangenis gebruikt als postadres voor zijn onderneming.

In zijn algemeenheid is dat "niet in lijn" met de bestemming en het karakter van een gevangenis, maar uiteindelijk is het volgens haar aan de Kamer van Koophandel om te bepalen of dat adres gebruikt mag worden.

Ook DJI vindt het "onwenselijk" dat een gedetineerde de gevangenis als postadres gebruikt voor zijn onderneming. Maar wettelijk is er weinig aan te doen, schrijft de organisatie in een verklaring.

Deal met OM

Volgens de advocaat van W. is de webshop niet vanuit de gevangenis opgericht door zijn cliënt, maar door "mensen die dicht bij hem staan". W. werd vorige maand veroordeeld tot vier jaar cel voor zijn aandeel in de kunstroof.

Dat gebeurde nadat hij samen met medeverdachten een deal had gesloten met het Openbaar Ministerie. In ruil voor strafvermindering gaven ze de gouden helm en twee armbanden terug.

Waar het aantal vrouwelijke wethouders na eerdere gemeenteraadsverkiezingen telkens groeide, is die opmars dit jaar tot stilstand gekomen. Nu vrijwel alle nieuwe gemeentebesturen zijn gevormd, blijft de teller steken op zo'n 29 procent. Dat is grofweg hetzelfde percentage vrouwen als vier jaar geleden.

Achter dit gemiddelde schuilen grote regionale verschillen, blijkt uit een analyse van alle gemeentelijke formaties door de NOS en de regionale omroepen.

Aan de top staat de provincie Utrecht, met 33 vrouwelijke wethouders, meer dan een derde van alle wethouders in de provincie. De minste heeft Zeeland: acht vrouwen, ongeveer een zesde van het totaal aantal wethouders.

Man stond plek af

In verschillende plaatsen leidde de eenzijdige samenstelling van het college van burgemeester en wethouders tot protest. Een voorbeeld is Heerlen, waar een brede coalitie van lokale en landelijke partijen in mei zes mannelijke wethouders naar voren schoof en geen enkele vrouw.

Kritiek op deze mannenploeg was voor één kandidaat-wethouder aanleiding om een stap terug te doen ten gunste van een vrouwelijke partijgenoot. "Soms vraagt leiderschap ook om ruimte te maken voor een ander", zei Rolf Rozestraten van de Ouderen Partij Heerlen over zijn besluit. Nu is er dus toch een vrouwelijke wethouder in de Zuid-Limburgse stad.

Landelijk nam het aantal vrouwen in de bestuurscolleges lange tijd toe: stapsgewijs van 19 procent zestien jaar geleden tot de 29 procent van 2022. Nu lijkt die emancipatie dus gestokt. In meer dan tachtig gemeenten is er de komende vier jaar niet één vrouwelijke wethouder.

In Renkum in Gelderland daarentegen zijn vier vrouwelijke wethouders en niet één man. Een woordvoerder van de gemeente benadrukt dat dit niet iets bijzonders zou moeten zijn: "Kwaliteit is onafhankelijk van geslacht."

Lokale partijen succesvol

In 340 gemeenten werden op 18 maart nieuwe gemeenteraden gekozen. In 322 gemeenten is inmiddels een coalitie gevormd. Uit de analyse blijkt dat de lokale partijen opnieuw goed hebben onderhandeld.

Niet alleen sleepten zij verreweg de meeste raadszetels in de wacht, ze haalden ook weer een (iets) groter percentage wethouderszetels binnen dan op basis van de verkiezingsuitslag kon worden verwacht: 37 procent.

Van de landelijke partijen wist het CDA de meeste wethoudersposten binnen te slepen, zo'n 17 procent, op de voet gevolgd door de VVD. Ook dat was in beide gevallen een betere score dan het stemmenpercentage dat CDA en VVD in maart behaalden.

FvD bestuurt niet, PVV wel

Op basis van de eerste 'verkenningen' in gemeenten bleek al dat Forum voor Democratie, een partij die stevige winst boekte bij de verkiezingen, in geen enkele gemeente in het college komt. Terugkerend probleem is met name het asielstandpunt van FvD, dat er over het algemeen op staat dat er niet één opvangplek bij komt. Dat is moeilijk verenigbaar met de Spreidingswet.

Anders ligt het bij de PVV, die voor het eerst in zijn bestaan nu wel wethouders levert: in Pekela, Rucphen en Steenbergen. In Pekela maakte de afdeling zich tijdens de onderhandelingen met de SP en het CDA los van de landelijke PVV om een lokale partij te worden.

In Papendrecht leek er ook een PVV-wethouder te komen, maar dat ging op het laatste moment niet door. Een raadslid van Onafhankelijk Papendrecht stapte op het laatste moment uit haar partij, omdat ze de benoeming van een PVV'er wilde voorkomen. Daarmee was de beoogde coalitie haar meerderheid kwijt in de Zuid-Hollandse gemeente en moest de formatie opnieuw beginnen.

Wethoudersvereniging

De Wethoudersvereniging noemt verschillende mogelijke oorzaken voor de stagnatie van het aantal vrouwen. Eén daarvan is de verharding van het politieke klimaat. Op sociale media worden vrouwen volgens de vereniging harder aangevallen dan mannen. Een andere oorzaak kan zijn dat het wethouderschap zeer intensief is: "Vijftig tot zestig uur per week is geen uitzondering."

Verantwoording

Voor dit onderzoek hielden de NOS en de regionale omroepen het formatieproces bij in alle 340 gemeenten waar in maart gemeenteraadsverkiezingen waren. Tot begin deze week waren er 322 gemeentebesturen gevormd.

Handmatig maakten we een overzicht van de belangrijkste gegevens die dat opleverde: hoeveel wethouders, van welke partijen, hoeveel vrouwen en mannen, enzovoort.

Bij eerdere verkiezingen telden we de wethouders op basis van fte's, oftewel arbeidsplaatsen. Soms kiest een gemeente bijvoorbeeld voor wethouders die maar 0,5 of 0,8 fte innemen. Deze keer tellen we uitsluitend aantallen wethouders, omdat niet alle gemeenten het bijbehorende aantal fte's vermelden.

Het kabinet heeft Judith Kuypers benoemd tot Nationaal Coördinator Geweld tegen Vrouwen en Huiselijk Geweld. Zij moet ervoor zorgen dat de overheid en instanties beter gaan samenwerken in het beleid rond bijvoorbeeld femicide.

Het kabinet wil ook dat er een nationaal actieplan komt om geweld tegen vrouwen, huiselijk geweld en kindermishandeling tegen te gaan. Een van de ideeën uit dat actieplan is bijvoorbeeld om een hulplijn in te voeren voor vrouwen, te bereiken op 116.

De Tweede Kamer maakte eind 2024 10 miljoen euro extra vrij voor de aanpak van huiselijk geweld en femicide. Dat geld is bestemd voor het actieplan.

Nieuwe functie

De Nationaal Coördinator Geweld tegen Vrouwen en Huiselijk Geweld is een nieuwe functie, die vorig jaar december door het vorige kabinet-Schoof is aangekondigd. De bedoeling was dat er "zo snel mogelijk" iemand zou worden aangesteld.

Kuypers begint half september in haar nieuwe functie, zo'n tien maanden later. Kuypers is nu nog bestuurder van Stichting Matris en voorzitter van het Landelijk Netwerk Veilig Thuis.

Minister Berendsen (Buitenlandse Zaken) roept de Russische ambassadeur ter verantwoording vanwege het hacken van particuliere camera's bij routes waar militaire goederen worden vervoerd.

Vrijdag maakten de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) en de Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (MIVD) bekend dat "een klein aantal camera's" op routes voor vervoer van militaire goederen naar Oekraïne is gehackt door Russische diensten.

'We accepteren dit niet'

Het gesprek met de ambassadeur staat voor morgen gepland, meldt een woordvoerder van de minister. "De boodschap naar de Russische ambassadeur is volstrekt helder. We zien wat jullie doen, we accepteren het niet", sprak de minister na afloop van een vergadering met EU-ministers in Brussel. "Mochten jullie denken dat dit de steun aan Oekraïne vermindert; integendeel. Wij blijven Oekraïne volop steunen."

"We zien op grotere schaal cyberdreigingen en hybride dreigingen vanuit Rusland komen", aldus Berendsen. Er is waarschijnlijk sprake van een gecoördineerde reactie, want ook Duitsland, Frankrijk en Finland hebben vandaag bekendgemaakt hun Russische ambassadeurs te ontbieden vanwege spionage en sabotage.

De directe omgeving van het aanmeldcentrum in Ter Apel wordt een veiligheidsrisicogebied, waar preventief gefouilleerd kan worden. Op het terrein zelf komt dagopvang, zodat asielzoekers niet meer op het gras hoeven te wachten. Minister Van den Brink van Asiel en Migratie wil op die manier iets doen tegen de toenemende onveiligheid en onrust rond het centrum, zo schrijft hij aan de Tweede Kamer.

Het gebied vlak buiten het terrein is al langer aangemerkt als veiligheidsrisicogebied. Het is niet duidelijk of de minister het over die bestaande maatregel heeft of dat er een nieuw, groter gebied is ingesteld.

Er komen extra camera's op en rond het terrein en er worden voorlopig vier extra beveiligers en twee extra boa's ingezet, staat in zijn brief. Het Rode Kruis en Vluchtelingenwerk hebben naar aanleiding van de maatregelen besloten om hun werk in Ter Apel te hervatten.

Aan de zijkant van het terrein wordt woensdag een bestaand kantoorgebouw in gebruik genomen voor het registreren van nieuwe asielaanvragers. Er is daar ook dagopvang, waar strenge regels gaan gelden om geweld en overlast tegen te gaan.

Vorige week besloten het Rode Kruis en Vluchtelingenwerk te vertrekken uit Ter Apel. De veiligheid van hulpverleners kwam in het geding door vechtpartijen en steekincidenten op het voorterrein.

Beperkte toegang

Sinds 20 mei werkt het COA met beperkte toegang tot het overvolle aanmeldcentrum. Alleen asielzoekers worden toegelaten van wie duidelijk is dat ze kwetsbaar zijn, zoals vrouwen en kinderen. Anderen moeten buiten wachten totdat er binnen een bed beschikbaar is.

Door het openen van de dagopvang op het terrein hoopt het kabinet een duidelijke scheiding aan te kunnen brengen tussen gewone asielzoekers en overlastgevende, kansarme vreemdelingen. De afgelopen dagen heeft Van den Brink overlegd over de ontstane situatie met het COA, de politie, het Rode Kruis en de gemeente Westerwolde, waar Ter Apel onder valt.

Daar is uitgekomen dat nieuwe asielzoekers die wachten op een plek voortaan op het terrein dagopvang krijgen. 's Avonds worden ze met bussen naar nood-nachtopvang in de regio gebracht, om zwerfgedrag te voorkomen.

In de dagopvang moeten strikte huisregels gaan gelden. Wie zich daar niet aan houdt en toch overlast veroorzaakt, wordt de toegang ontzegd en kan strafrechtelijk vervolgd worden, stelt Van den Brink.

Aan voorwaarde voldaan

In het gebouw gaat het Rode Kruis weer eten en drinken aanbieden en een luisterend oor bieden. De hulporganisatie is blij met de oplossing. "Voor ons is nu voldaan aan een belangrijke voorwaarde: een veilige plek waar we mensen hulp kunnen bieden die zo hard nodig is. Waar het handjevol mensen het niet kan verpesten voor een grotere groep", zegt directeur Harm Goossens.

Een kantoorgebouw is een veel humanere plek dan een groot veld waar mensen de hele dag buiten zitten, vindt Goossens, maar het blijft voor hem pleisters plakken. "We moeten niet vergeten dat dit geen nieuwe opvangplekken oplevert."

Ook Vluchtelingenwerk is opgelucht dat er maatregelen zijn genomen, maar wijst erop dat het probleem van de asielopvang nog niet opgelost is. "Ons beroep op Nederlandse gemeenten om de spreidingswet voortvarend uit te voeren, blijft dan ook onverkort van kracht", schrijft de organisatie.

Tijdelijke oplossing

De overlastgevers zetten volgens minister Van den Brink het draagvlak voor de asielopvang onder druk en moeten wat hem betreft stevig aangepakt worden. Toch ziet hij de nieuwe maatregelen als een tijdelijke oplossing.

"Deze maatregelen lossen de onderliggende problematiek niet op. Daarom wil ik nogmaals benadrukken dat de situatie in Ter Apel urgent en kritiek is en dat ik nogmaals alle gemeenten oproep om locaties voor spoednoodopvang aan te bieden."

De gemeente Den Haag belooft zich te gaan houden aan de spreidingswet. Dat staat in het vandaag gepresenteerde coalitieakkoord van Hart voor Den Haag, VVD, Denk en CDA. Tegelijkertijd wil het nieuwe stadsbestuur een streep zetten door de grote opvanglocatie in het oude HagaZiekenhuis waarover al jaren discussie is.

Asiel was een speerpunt voor Hart voor Den Haag-partijleider Richard de Mos, die bij de gemeenteraadsverkiezingen in maart veruit de grootste werd. Hij pleitte voor een "asielstop" en beloofde de spreidingswet aan te vechten: "Als het nodig is via een rechter".

Maar die uitspraken uit de campagnetijd zijn niet in het coalitieakkoord terechtgekomen. Volgens De Mos was het geen belofte maar een "inzet" voor de verkiezingen. "Je weet hoe het werkt in coalitieland als je geen absolute meerderheid haalt. We hebben water bij de wijn gedaan, maar we serveren een fantastisch wijntje."

De Mos is vooral blij dat in het coalitieakkoord staat dat de opvangplek voor 440 asielzoekers in het HagaZiekenhuis niet doorgaat. De lokale politiek steggelt al jaren over die locatie en buurtbewoners organiseerden anti-azc-protesten. Eerder dit jaar mislukten coalitieonderhandelingen tussen Hart voor Den Haag en D66 - de tweede partij van de stad - vanwege De Mos' voornemen om de opvang in het ziekenhuis te schrappen.

Juridische strijd met COA?

Als het aan Hart voor Den Haag ligt, komen er snel seniorenwoningen op de plek waar nu het ziekenhuis staat. Maar het is de vraag of het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) daarmee akkoord gaat. "Wij snappen dat nieuwe coalities in gemeenten soms andere keuzes willen maken dan het voorgaande college, dat is begrijpelijk. Tegelijk kunnen getekende overeenkomsten niet eenzijdig worden opgezegd."

De Mos zegt dat de gemeente het contract kan afkopen. "Dat hebben we allang laten uitzoeken." Daarna roept hij het COA op "niet te verzanden in juridische gevechten". "Daar is het COA noch de gemeente bij gebaat. Het zou ze sieren om een kopje koffie te komen drinken."

Meer asielzoekers opvangen

Overigens moet Den Haag nog een been bijtrekken om te voldoen aan de spreidingswet. De gemeente vangt momenteel 1675 asielzoekers op, in totaal zouden dat er 2260 moeten zijn. De Mos zegt dat aantal te gaan halen door kleinschalige opvanglocaties te maken, of één grote locatie buiten een woonwijk.

Naast het asielbeleid is in het Haagse coalitieakkoord veel aandacht voor woningbouw: jaarlijks moeten er vierduizend huizen bij komen. Ook moeten de verkeersstromen worden verbeterd en komen er tachtig extra boa's en om overlast, afvalproblematiek en intimidatie tegen te gaan.

De val en herrijzenis van De Mos' politieke carrière

Ex-PVV'er Richard de Mos kreeg bij de gemeenteraadsverkiezingen in 2018 ook al de meeste stemmen. Het leverde hem acht raadszetels op. De Mos werd wethouder, net als Hart voor Den Haag-collega Rachid Guernaoui. Maar het duo werd weggestuurd toen het OM hen vervolgde voor corruptie en deelname aan criminele organisaties.

De Mos en Guernaoui werden echter vrijgesproken. Het maakte de weg vrij voor een nieuwe verkiezingscampagne die eerder dit jaar leidde tot zestien raadszetels.

Guernaoui keert overigens niet terug als wethouder, tot zijn eigen teleurstelling. Hij zegt tegen Omroep West dat hem een plek in het college was beloofd. "We hebben samen zoveel meegemaakt en nu steekt De Mos een mes in mijn rug."

Nee, hij had het niet afgestemd met zijn coalitiegenoten en ja, als minister van Sociale Zaken en D66-er mocht hij het best even zeggen, vond hij. Op de laatste dag voor het zomerreces gooide minister van Sociale Zaken Vijlbrief ineens een balletje op over de vermogensbelasting: "Het is geen taboe om het over een verhoging van die belasting te hebben", zegt hij in het Financieele Dagblad.

Nu de hervormingen op de Sociale Zekerheid niet via een snellere verhoging van de AOW leeftijd gaan, moet Vijlbrief naar andere manieren kijken om te bezuinigen. Om oppositiepartij Pro en de vakbonden weer aan tafel te krijgen, kan zo'n uitspraak nooit kwaad.

Toch weet Vijlbrief ook wel dat regeringspartner VVD hier niets voor voelt. Een paar uur later bevestigt vice-premier en VVD-partijleider Yesilgoz dat ook bij de inloop van de laatste kabinetsvergadering voor de zomer. Ze wijst op de "duidelijke afspraken" in het coalitieakkoord. Als een partij het coalitieakkoord wil openbreken "dan horen we dat wel".

Dat is nu volgens Vijlbrief niet aan de hand, maar hij vindt wel dat het minderheidskabinet met 66 zetels nu "de handen moet uitsteken" naar de sociale partners. "En daar horen geen taboes bij."

Op zoek naar steun

Het is allemaal tekenend voor de situatie waarin het minderheidskabinet verkeert. Om tot meerderheden voor de begroting te komen, zal het kabinet deze zomer, richting Prinsjesdag, op zoek moeten naar steun van de oppositie.

Daarbij kan het kabinet ruw gezegd over links met Pro of over rechts met JA21, partijen met sterk verschillende wensen. Nog daaraan voorafgaand moeten de coalitiepartijen op één lijn komen en die hebben ook zo hun eigen wensen. Met de wetenschap dat er handreikingen naar oppositiepartijen moeten komen, deed in dit geval Vijlbrief een D66-duit in het zakje.

'Coalitieakkoord staat'

Over de noodzaak van hervormingen in de sociale zekerheid zijn VVD, D66 en CDA het eens. Om voorzieningen ook in de vergrijzende toekomst betaalbaar te houden, is afgesproken om te hervormen en dat binnen de begroting van sociale zaken op te lossen. Het zou niet op andere begrotingen of op toekomstige generaties moeten worden afgeschoven.

Die afspraken staan, van het openbreken is geen sprake, zegt ook premier Jetten. Hij krijgt er veel vragen over. Een Kamermeerderheid voor de bezuinigingen is niet in zicht. Hierover, en dus over de hele begroting, gaat het kabinet in augustus met partijen in gesprek, als de economische ramingen van het CPB bekend zijn.

Het kabinet wil daarbij nog altijd de hand uitsteken naar de oppositie en is ook bereid om plannen van die oppositie over te nemen, zegt Jetten. De vraag of het gezien interne coalitieverschillen, zoals over de vermogensbelasting, niet allemaal erg ingewikkeld wordt, beantwoordt hij ontkennend. Het kabinet "gaat niet met de problemen naar de oppositie toe".

Ruimte voor de oppositie

Met de sterk uiteenlopende wensen van oppositie en coalitiepartijen kan het een heel pittige zomer worden, maar Jetten straalt vooral vertrouwen uit.

Om zijn optimisme kracht bij te zetten, vat hij de afgelopen eerste maanden van het minderheidskabinet samen. Hij geeft toe dat het in het begin "misschien even wennen was". Dat er ook nog gemeenteraadsverkiezingen en een campagne doorheen liepen, maakte het soms best "politiek spannend".

Maar er werden "uiteindelijk grote stappen gezet op asiel en op stikstof," zegt Jetten. In de samenwerking ziet hij oppositiepartijen die constructief meewerken, maar ook met eigen plannen kunnen komen. "Als je kijkt naar de stemmingen is er ook ruimte voor de oppositie om een punt te maken".

'Nette basisbegroting'

Het kabinet werkt nu eerst aan een "nette basisbegroting" en gaat dan "op zoek naar steun bij de oppositie". Dan zal het kabinet, op basis van de gesprekken met de oppositie, moeten we kijken of er afspraken moeten worden aangepast. "Maar dat kan alleen als alle drie de coalitiepartijen het daarover eens zijn."

De kans dat er daarbij inderdaad iets aan de vermogensbelasting wordt veranderd, lijkt door het standpunt van de VVD klein. Vijlbrief denkt evenwel dat er iets moet gebeuren. "Als we de handen niet uitsteken naar de Tweede Kamer, komen we nooit tot bezuinigingen op de sociale zekerheid."