Wat gebeurt er met je Facebook-account als je dood bent? Met foto's die online staan of je bitcoin? Hoe wil je digitaal voortleven of worden herdacht? Het overgrote deel van de Nederlanders heeft hier nog nooit over nagedacht en daar wil Kamerlid Barbara Kathmann (Pro) wat aan doen.

Ze komt met twee voorstellen om mensen bewust te maken van hun digitale nalatenschap. Ten eerste roept ze het kabinet op om een grootscheepse campagne te starten en daarnaast wil ze dat alle cursussen op het gebied van digitale vaardigheden, bijvoorbeeld voor ouderen, ook het onderdeel 'digitale nalatenschap' behandelen.

Kathmann, die in de Kamer vaak met tech bezig is, zegt dat ruim acht op de tien mensen niets hebben geregeld op dit gebied. "Dat levert echt bureaucratisch schrijnende situaties op."

Rompslomp

Soms worden afscheidsbrieven van mensen heel laat gevonden, omdat ze achter wachtwoorden zitten die bij nabestaanden niet bekend zijn, schetst het Kamerlid. Of nabestaanden kunnen niet bij de cryptomunten van een overledene. "Je wil niet met deze rompslomp bezig zijn als je rouwt."

Josanne Ganzevles van de Alliantie Digitaal Samenleven kent nog veel meer voorbeelden van ingewikkelde situaties. Soms moeten nabestaanden bijvoorbeeld "nadenken over het openen van een telefoon met face-id of vingerafdruk". Met het gezicht of de vinger van de overledene dus. "Dat is toch verschrikkelijk?"

Haar Alliantie Digitaal Samenleven is een campagne begonnen: 'Data na de Dood'. In acht stappen wordt daar verteld hoe je je digitale nalatenschap kan vastleggen. "Je zet je nabestaanden voor een dilemma als je niets regelt", zegt Ganzevles.

Verdergaande regels

Ze is blij met het initiatief van Kathmann, maar ziet ook ruimte voor verdergaande regels. Volgens Ganzevles zou het goed zijn om bijvoorbeeld socialemediaplatforms te verplichten om gebruikers opties te geven wat er met hun data gebeurt na overlijden. Nu doen sommige dat wel en andere niet. "Dat is verwarrend voor mensen."

Kamerlid Kathmann wil haar ideeën vandaag bespreken in een debat en volgende week een concreet voorstel indienen. Dan zal blijken wat het kabinet ervan vindt en of een meerderheid van de Tweede Kamer ervoor te porren is.

Eind deze week maakt het kabinet bekend welke 'grote knopen' het wil doorhakken om het stikstofprobleem aan te pakken, de natuur te herstellen en meer woningen te bouwen. Daarbij doemt meteen een nieuw vraagstuk op: welke bruggen en wegen kunnen in ons land worden aangelegd of hersteld nu het kabinet miljarden tekortkomt?

In maart schreven de bewindslieden Bertram (CDA) en Karremans (VVD) al een waarschuwingsbrief aan de Kamer. "80 miljard is er nodig", schreven ze, "maar zoveel geld is er niet". De brief ging vergezeld van een oproep aan de Kamer om samen scherpe keuzes te maken. Probleem is wel dat Kamer nog bepaald niet op een lijn zit, bleek in een debat vanavond.

Uit een voorafgaand verstuurd 'afwegingskader' valt op te maken dat onderhoud wat het kabinet voorgaat op nieuwe projecten. En het moet "desnoods maar lelijk zijn", voegde Karremans er in het debat aan toe. Hij komt uit Rotterdam, "dan ga je lelijkheid vanzelf waarderen".

Wat moet als eerste aangepakt?

Grote zorgen hebben partijen in de Kamer allemaal. "Niet normaal", noemt de ChristenUnie het tekort van 80 miljard euro tot 2040. Een meerderheid lijkt het eens met de nadruk op onderhoud, maar plannen voor nieuwe infrastructuur mogen niet zomaar verdwijnen, vindt een deel.

VVD-Kamerlid Bikkers spreekt van een huis waar de kozijnen en tuin veel onderhoud nodig hebben, maar tegelijkertijd het dak lekt en eerst moet. Wat in deze beeldspraak het dak is, leggen partijen verschillend uit.

Zo vindt Pro dat de veiligheid van dijken en waterkeringen voorop moet staan, er een kilometerheffing moet komen en de sterkste schouders meer moeten gaan dragen. De VVD is daar niet voor en pleit gezien de files ook voor nieuwe wegen. "Als het hele land stilstaat, wordt het geld niet verdiend", zegt Bikkers.

BBB en CDA hameren juist weer op de bereikbaarheid van de regio's. PVV-Kamerlid Prickaertz noemt lastenverzwaringen via een kilometerheffing een slecht plan en ziet de oplossing in het weghalen van geld bij ontwikkelingshulp.

Elders naar geld zoeken

Partijen ruziën ook over de oorzaken van het geldtekort. D66 en de PVV jijbakken over wie er wanneer meeregeerde en Pro-Kamerlid De Hoop geeft "rechtse kabinetten met de VVD de schuld". VVD'er Bikkers noemt dat "gezien alle investeringen" een "onterecht verwijt".

SGP-leider Stoffer zou "het verleden ook wel kunnen oprakelen" maar zei "liever vooruit" te willen kijken. Het lijden kan wel eens groot worden en zou een zogenoemde kasschuif, waarbij geld dat voor latere jaren bestemd is nu naar voren wordt gehaald, uitkomst kunnen bieden?

Ook willen onder meer SGP, ChristenUnie en CDA dat Karremans en Bertram naar geld zoeken bij andere departementen, zoals defensie. Het probleem gaat volgens hen immers verder dan de begroting van infrastructuur.

Code zwart?

Is het nu code zwart, wil JA21-Kamerlid Goudzwaard van Karremans weten. Die term neemt Karremans niet over. Keuzes maken doet pijn, zegt hij, maar Kamer en kabinet kunnen samen iets bereiken. Hij roemt het verleden en wat er in ons land allemaal al gebouwd is. Daar "mogen we ook trots op zijn" en gaan we "nu goed voor zorgen".

Na de zomer komen hij en Bertram met een lijst die inzichtelijk maakt wat waar nodig is en wat dat kost, zodat de Kamer kan meedenken. Wat Karremans betreft is het "terug naar de basis: beton, staal en rails".

Het optimisme slaat nog niet bij alle Kamerleden aan. Onder meer de PVV en Pro hebben het idee vandaag niet veel verder gekomen te zijn. De Hoop (Pro) vindt dat er "nog veel open ligt" en had meer urgentie verwacht van Karremans in de zoektocht naar meer geld, bijvoorbeeld door "de deur bij de minister van Financiën plat te lopen".

Het kabinet moet sneller komen met een uitreisverbod voor meisjes die het risico lopen genitaal verminkt te worden in het buitenland. De Tweede Kamer is het wachten zat, zeggen Kamerleden van VVD, CDA en SP.

"Het is nu twee weken voor de zomervakantie en het is zo'n verschrikkelijke idee dat dit meisjes gaat overkomen", zegt CDA-Kamerlid Armut. "We moeten gewoon alles op alles zetten." Een uitreisverbod kan de rechter opleggen. "Dat is beter dan op Schiphol tegengehouden moeten worden."

Ouders of andere familieleden die de verminking in het buitenland laten uitvoeren, kunnen al strafrechtelijk worden vervolgd. Ook het besnijden of laten besnijden in Nederland is strafbaar. Maar tot op heden is er nog niemand veroordeeld.

"Daar gaat er wat ons betreft echt wat mis", zegt Armut. Zij wil dat de daders opgespoord en vervolgd worden. Dat het meestal om ouders of directe familie gaat, maakt het voor de meisjes zelf en hun omgeving moeilijk om een melding te doen.

Meldplicht

De Kamer wil daarom toch toe naar een adviesplicht voor scholen, huisartsen en andere zorgverleners. Zij moeten, als zij vermoeden dat een meisje risico loopt, advies inwinnen bij Veilig Thuis. Over een meldplicht en het uitreisverbod wordt al jaren gepraat, zonder resultaat.

"Er moet wetgeving komen met een uitreisverbod, wetgeving over een adviesplicht en wetgeving tegen het goedpraten of aanprijzen van genitale verminking", zegt VVD-Kamerlid Becker. "Brieven naar scholen en posters op Schiphol zijn mooi, maar niet genoeg." Ook zou de marechaussee beter getraind kunnen worden om op luchthavens mogelijke slachtoffers tegen te houden.

In het regeerakkoord staat dat er een uitreisverbod komt bij risico op genitale verminking of huwelijksdwang. Begin april vroeg Becker aan het kabinet of er binnen twee maanden een wetsvoorstel op tafel kan liggen.

Uiteindelijk kreeg zij in juni antwoord dat dat niet zo snel kan. Er vindt op dit moment een juridische 'verkenning' plaats naar allerlei maatregelen tegen eergerelateerd geweld, zoals een uitreisverbod. Op zijn vroegst wordt daar begin 2027 meer over bekend.

Al heel lang aan het verkennen

"Ze zijn al heel lang aan het 'verkennen'. Het schiet gewoon niet op, we moeten actie ondernemen", zegt SP-Kamerlid Dobbe. "Het was in het vorige regeerakkoord al afgesproken en nu ook weer in dit regeerakkoord", zegt Becker.

Er zijn genoeg voorbeelden te vinden in andere Europese landen die Nederland kan overnemen, zeggen zij. In Groot-Brittannië bijvoorbeeld zijn zogenoemde beschermingsbevelen, protection orders, ingevoerd. Partijen die weten dat een vrouw of meisje risico loopt - ook hulpverleners, leraren of familieleden - kunnen aan de rechter om zo'n maatregel vragen.

Naar schatting lopen een paar duizend meisjes die in Nederland wonen het risico verminkt te worden. In Nederland wonen zo'n 40.000 vrouwen die dat in het verleden is overkomen. Zij kampen met ernstige gezondheidsklachten en trauma's. In Europa gaat het om 600.000 vrouwen.

Ondanks diverse maatregelen slaagt het UWV er steeds vaker niet in om binnen zes maanden te beoordelen of iemand recht heeft op een arbeidsongeschiktheidsuitkering.

Op dit moment moeten meer dan 11.000 mensen langer dan een half jaar wachten op een WIA-keuring. Dat zijn er ruim 3000 meer dan vorig jaar en dat is zorgelijk, schrijft minister Vijlbrief van Sociale Zaken aan de Tweede Kamer.

Hij roept vakbonden en werkgevers dan ook opnieuw op te komen praten over een herziening van het stelsel. Dat piept en kraakt, volgens de minister. Mensen die erin zitten komen er maar moeilijk uit en de regelingen kosten veel geld.

Wie wacht op een keuring krijgt ondertussen een voorschot. Dat geld hoeft niet terugbetaald te worden als blijkt dat je te veel hebt gekregen of geen recht hebt op een uitkering.

Volgens Vijlbrief ligt de oorzaak voor de lange wachttijden bij het UWV, dat meer tijd nodig heeft "om de eigen organisatie bij te sturen". De uitkeringsinstantie kampt al jaren met een tekort aan artsen die de keuringen moeten uitvoeren.

865.000 mensen arbeidsongeschikt

Om de achterstanden te verkleinen wil de minister nog meer taken van keuringsartsen neerleggen bij andere medewerkers van het UWV. Dan kan hetzelfde aantal artsen tot meer beoordelingen komen. Ook wil het kabinet strengere regels voor het aanvragen van een herkeuring, om zo de werklast te verminderen.

Het aantal werknemers dat langer dan twee jaar ziek is en dan recht heeft op een WIA-uitkering loopt al een tijd snel op. Vooral 60-plussers veroorzaken die stijging. Op dit moment hebben zo'n 865.000 mensen in Nederland een uitkering omdat ze arbeidsongeschikt zijn. Jaarlijks stromen er ongeveer 60.000 nieuwe gevallen in. Bij de invoering van de WIA, in 2005, waren dat er 35.000 per jaar.

Ook bezuiniging

Het kabinet wil het hele arbeidsongeschiktheidsstelsel hervormen. "Het plakken van pleisters en het doen van kleine aanpassingen gaat de problemen niet structureel oplossen", schrijft Vijlbrief. Daarom wil hij graag om de tafel met de vakbonden en de werkgevers.

Maar die zijn juist boos omdat het minderheidskabinet ook miljarden wil bezuinigen op de sociale zekerheid. Deze week zijn er daarom diverse stakingsacties. Aanstaande vrijdag is door de bonden uitgeroepen tot landelijke actiedag.

Naast het tekort aan keuringsartsen is het UWV ook veel tijd kwijt aan het herstellen van allerlei fouten die eerder gemaakt zijn bij het beoordelen van aanvragen voor een WIA-uitkering of een Wajong-uitkering voor jonge arbeidsongeschikten.

Vijlbrief schrijft aan de Tweede Kamer dat de instantie inmiddels wel veel minder fouten maakt. De achterstanden bij de Wajong-uitkeringen lopen terug en de verwachting is dat er eind dit jaar geen wachtlijst meer is.

Bij de WIA ligt dat heel anders. Nu staan daar ongeveer 30.000 mensen op de wachtlijst. Net als zijn voorganger Van Hijum verwacht Vijlbrief dat de wachtlijst voor die uitkering de komende vier jaar zal oplopen naar 100.000 tot mogelijk 150.000 mensen.

De Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) moet weer mobiele telefoons en andere gegevensdragers van asielzoekers gaan uitlezen. Een meerderheid van de Tweede Kamer steunt een voorstel daarover van JA21. Sinds een paar weken worden de telefoons niet meer uitgelezen bij het checken van een vluchtrelaas, omdat er onvoldoende juridische basis voor is.

Maar een meerderheid vindt het voor de veiligheid en de belangen van Nederland noodzakelijk dat de controles van de telefoons blijven bestaan. Door bijvoorbeeld foto's en contactenlijsten te onderzoeken kan worden gecontroleerd of het vluchtverhaal dat een asielzoeker vertelt wel klopt, redeneren voorstanders.

In andere EU-landen gebeurt het ook en als Nederland als enige stopt kan dat asielzoekers aantrekken, vreest de Kamer. "Zeker als ze iets te verbergen hebben", staat in de motie.

Privéleven

De Raad van State oordeelde vorig jaar dat het uitlezen van een mobiele telefoon "een vergaande inkijk is in iemands privéleven die zonder deugdelijke wettelijke grondslag niet mag plaatsvinden". De Vreemdelingenwet biedt die grondslag volgens de Raad van State niet.

Het kabinet werkt aan een wetswijziging, maar dat kan nog wel even duren. Na de uitspraak van de Raad van State werd asielzoekers om toestemming gevraagd om hun telefoons te onderzoeken. Maar de Inspectie Justitie en Veiligheid tikte minister Van den Brink van Asiel en Migratie daar onlangs over op de vingers.

Toestemming vragen compenseert niet het gebrek aan wettelijke basis, vindt de inspectie. Bovendien zit een asielzoeker in een afhankelijke positie. "De telefoon niet afgeven, kan in zijn beleving mogelijk zijn asielprocedure schaden", schreef de inspectie. De IND besloot daarop helemaal te stoppen met het uitlezen, totdat de wetswijziging er is.

De Tweede Kamer wil die wetswijziging ook, maar roept het kabinet nu op om tot die tijd "de oude praktijk" voort te zetten. Het zou "onverantwoord, riskant en schadelijk" zijn om met het uitlezen van de telefoons te stoppen, staat in de motie die ook werd gesteund door de regeringspartijen VVD en CDA.

"De overheid had wat meevoelender mogen zijn", zei de zichtbaar geëmotioneerde ex-kinderarts Károly Illy vandaag tegen de coronacommissie. Tijdens de pandemie werd hij als OMT-lid bedreigd en de arts ervoer te weinig steun van de overheid. "Ik heb me best eenzaam gevoeld."

Illy vertelde over de impact van de bedreigingen op hem en zijn gezin, en zijn slechte ervaring bij het doen van aangifte.

Zijn verhaal maakte indruk op andere leden van het Outbreak Management Team. Een aantal van hen heeft juist wel veel hulp van instanties ervaren in de coronaperiode, waarin ze volop te maken kregen met bedreigingen. Daarmee lijkt het erop dat niet elk OMT-lid dezelfde ondersteuning heeft gehad.

'Omgekeerde wereld'

Viroloog Marion Koopmans, die via sociale media werd bedolven onder beledigingen en bedreigingen, herkent in het verhaal van Illy hoe lastig het is om iemand hiervoor te laten vervolgen. "Het feit dat je bedreigd bent volstaat niet, je moet er echt serieuze impact van ervaren", zegt ze tegen de NOS. "Daarnaast krijg je al snel het idee dat je er niet veel mee opschiet om aangifte te doen."

Volgens haar is sprake van een "omgekeerde wereld", waarin de bedreigde beveiligd wordt en de schuldige vaak vrijuit gaat.

Kinderarts Illy probeerde in 2022 aangifte te doen. "Na de zoveelste doodsbedreiging had ik besloten: nu is het genoeg." De kinderarts zei vandaag dat de politie de aangifte aanvankelijk niet had geaccepteerd. "De politie zei: 'tegen de muur met die man', dat kan van alles betekenen."

Bekijk hier het emotionele pleidooi van Illy:

Uiteindelijk lukte het volgens Illy toch om aangifte te doen met dank van OMT-voorzitter Jaap van Dissel en een strafrechtadvocaat. "De politie was schoorvoetend bereid om mijn aangifte te accepteren", zei Illy tegen de coronacommissie. "Dat zou niet zo moeten zijn. De overheid zou voor de OMT-leden gewoon een nummer moeten hebben dat altijd te bellen is."

'Ik voelde me ongelofelijk veilig'

IC-arts en OMT-lid Diederik Gommers heeft dit heel anders beleefd. Hij zegt aan de telefoon dat politie en justitie bij hem juist heel proactief te werk gingen. Gommers, die uitgroeide tot mediapersoonlijkheid tijdens de coronacrisis, had naar eigen zeggen een kort lijntje met de autoriteiten.

"Op het moment dat de bedreigingen toenamen, namen ze contact met me op. Ik heb zelfs een noodknopje gehad en een app op mijn telefoon voor als ik werd lastiggevallen. Dus ik heb me ongelofelijk veilig gevoeld."

Gommers schat dat hij tussen de vijf en tien keer aangifte heeft gedaan van bedreiging. Dat heeft in ieder geval tot een taakstraf geleid voor een 50-jarige man uit Aalsmeer.

'Goed geregeld'

Microbioloog Jan Kluytmans zegt dat hij onder de indruk is van het verhaal van Illy, maar het geschetste beeld zelf niet herkent. "Mijn ervaring is gelukkig anders maar dat zegt niets over zijn situatie", aldus Kluytmans. Hij heeft in tegenstelling tot Illy juist een positieve ervaring. "Van nationale instanties tot lokale politie, er werd naar me geluisterd en er werd, zover ik daar zicht op had, ook echt iets met mijn meldingen gedaan".

Waar Illy zei geen aanspreekpunt te hebben gehad over de bedreigingen, benoemt Kluytmans dat hij dat wel had. "Er waren speciale mensen die ik kon contacteren en ik voelde me nooit alleen". Ook hij heeft in de coronaperiode aangifte gedaan naar aanleiding van een bedreiging aan zijn adres.

Ook hoogleraar infectiepreventie Andreas Voss en arts-microbioloog Marc Bonten hebben het anders ervaren dan Illy. "Bij bedreigingen konden wij het RIVM contacteren en daar stonden mensen klaar om ons te helpen", zegt Bonten. Ook Voss is zeer positief over de begeleiding die hij vanuit de overheid kreeg tijdens zijn werk voor het OMT. "Alles was goed geregeld."

Beperkt ervaringen uitgewisseld

Illy zegt in reactie tegen de NOS dat de OMT-leden hier slechts beperkt ervaringen over hebben uitgewisseld. Hij geeft aan dat hij daardoor ook niet weet hoe het kan dat anderen zich niet in zijn verhaal herkennen. Illy benadrukt dat hij het tegenover de coronacommissie heeft gezegd zoals het voor hem was.

"Het Openbaar Ministerie is geschrokken van de verklaring die kinderarts Illy heeft afgelegd", laat het OM weten in een verklaring. Er wordt bevestigd dat er in 2022 een aangifte van Illy was binnengekomen. Destijds is afgewogen dat er te weinig grond was om over te gaan tot vervolging. Het OM zegt dat het contact opneemt met Illy over de afhandeling van de aangifte.

Voor de publicatie van het eindrapport van de coronacommissie gaat het ministerie van Justitie niet in op individuele verhoren, zegt het ministerie desgevraagd.

Voor het eerst heeft een arts in Nederland het leven beëindigd van een ernstig ziek kind. Minister Hermans van Volksgezondheid schrijft aan de Tweede Kamer dat de melding daarover eind vorig jaar is binnengekomen bij de speciale commissie die is ingesteld om deze vorm van euthanasie te beoordelen.

Sinds 2024 bestaat de mogelijkheid om in overleg met de ouders actief het leven te beëindigen van kinderen tussen de 1 en 12 jaar die ondragelijk en uitzichtloos lijden. Tot die tijd kon dat alleen bij pasgeborenen en kinderen boven de 12.

De beoordelingscommissie heeft naar de zaak gekeken en de betrokken arts gesproken, schrijft Hermans. Het oordeel van de commissie is doorgestuurd naar het Openbaar Ministerie (OM). Dat moet uiteindelijk beoordelen of de arts volgens de wet heeft gehandeld. Het zwaarwegende advies van de beoordelingscommissie wordt binnenkort openbaar gemaakt.

In haar brief vermeldt Hermans geen verdere details over de zaak, zoals de leeftijd van het kind of het ziektebeeld.

Lijden verzachten niet mogelijk

Toen de wet twee jaar geleden in werking trad, was de verwachting dat het om niet meer dan vijf gevallen per jaar zou gaan. De regeling is bedoeld voor kinderen van wie de verwachting is dat ze binnen afzienbare tijd zullen overlijden en bij wie het niet goed mogelijk is om hun lijden te verzachten.

Ze hebben vaak aangeboren afwijkingen aan hersenen, longen of het hart, of stofwisselingsziekten. In het verleden kon er alleen palliatieve sedatie worden gegeven of kon besloten worden de kinderen geen eten en drinken meer toe te dienen en ze zo te laten 'versterven'. Dat proces kan soms weken duren.

De regeling lag politiek gevoelig, omdat het gaat om wilsonbekwame kinderen. Maar ook sommige deskundigen uitten hun twijfels. Artsen zouden bang kunnen zijn voor vervolging, omdat het OM en niet de beoordelingscommissie het finale oordeel velt over hun handelen.

Klimaat, dieren en natuur moeten op 1 staan, maar er is meer dat kwetsbaar is. Dat is de boodschap van de nieuwe leider van de Partij voor de Dieren, Christine Teunissen. Ze gaf vandaag op een congres in Den Bosch haar eerste speech sinds ze het roer van de partij deze maand overnam van Esther Ouwehand.

Teunissen solliciteerde in haar toespraak voor "de vacature van klimaatdrammer". Dat was een tijd de geuzennaam van D66'er Rob Jetten, maar volgens de fractievoorzitter van de PvdD is hij veranderd "in een minister-president die niet meer dramt" en "die zich heeft overgeleverd aan de fossiele VVD".

Het kabinet van D66, VVD en CDA doet volgens de leider van de Partij voor de Dieren veel te weinig om klimaatverandering tegen te gaan. Ze noemde het openen van Lelystad Airport, "miljarden belastinggeld in de bodemloze put die Tata Steel heet" en het afschaffen van de CO2-heffing voor grote bedrijven.

Hoe het dan wel zou moeten, wist Teunissen ook. Wat haar betreft moet er een einde komen aan de bio-industrie, iets waar de partij al sinds jaar en dag vurig voor pleit. Ook moet er scherper worden gekozen voor zon- en windenergie en moeten de grote vervuilers "eindelijk" betalen voor hun vervuiling: "Zodat Nederland kiest voor een economie binnen de grenzen van de planeet."

Bommen in asielzoekerscentra

De eerste speech van Teunissen ging niet alleen over dieren, natuur en klimaat. In navolging van de koersverbreding van Ouwehand, die niet bij iedereen goed is gevallen, had de nieuwe partijleider ook aandacht voor andere aspecten van "het meest kwetsbare". Ze sprak over het lot van Palestijnen, vluchtelingen en de "guurrechtse wind" in Nederland die "alles verwoest wat kwetsbaar is".

Ook hier kreeg het kabinet-Jetten kritiek. "In plaats van te normeren, wil het kabinet op de koffie bij extreemrechts", zei Teunissen zonder een partij te noemen. Terwijl het volgens haar gaat om "een ideologie van waaruit bommen in asielzoekerscentra worden geplaatst". En dus volgt Teunnissen het verbrede pad van haar voorganger "met een koersvaste donkergroene beweging voor alles wat leeft".

De Partij voor de Dieren zit met drie zetels in de Tweede Kamer. De Eerste Kamerfractie van drie leden is na onenigheid over de koers uiteengevallen in twee delen.

De meeste gemeenten zeggen gehoor te geven aan de spreidingswet, al is dat vaak zonder al te veel enthousiasme. Slechts elf gemeenten kondigen breder verzet aan tegen de verplichting om asielzoekers op te vangen, al geven ook die meestal toe dat ze uiteindelijk aan de wet zullen moeten voldoen.

Dat blijkt uit een analyse van de eerste 212 coalitieakkoorden na de gemeenteraadsverkiezingen in maart. Drie maanden na de verkiezingen is bijna twee derde van de nieuwe gemeentebesturen rond.

Verreweg de meeste gemeenten blijken bereid de spreidingswet uit te voeren. Daarbij stellen ze wel voorwaarden: veel gemeenten willen alleen 'passende' (lees: kleinschalige) opvanglocaties. Ook benadrukken ze dat inwoners eerst de gelegenheid moeten hebben mee te praten over die locaties.

Soms is er een expliciete voorkeur voor wie er in de opvang moet komen te wonen, bijvoorbeeld uitsluitend gezinnen met kinderen - en (dus) geen alleenstaande mannen.

Wat ook vaak terugkomt is de klacht dat gemeenten in de buurt te weinig opvang bieden. Zo voldoet Heerlen aan de spreidingswet, en is daar "trots" op. Maar een uitbreiding van de opvang zit er niet in: "als Heerlen op dit punt nóg meer verantwoordelijkheid neemt", redeneren partijen in het coalitieakkoord, worden "gemeenten die binnen en buiten onze regio hun verantwoordelijkheid ontlopen beloond voor hun gebrek aan solidariteit."

Tegenstribbelen

Een van de tegenstribbelende gemeenten is Maassluis. "Het bod van Maassluis zal nul asielopvangplekken zijn", schrijft het college in zijn akkoord. Om dat te bereiken zal de gemeente "niet schromen om de grenzen van de wet op te zoeken".

Ook de gemeente Hardenberg, die overhoop ligt met opvangorganisatie COA omdat het asielzoekerscentrum langer openblijft dan de afspraak was, wil voorlopig geen nieuwe asielzoekers opvangen. Het nieuwe college wil "maximaal druk" zetten om het bestaande azc zo snel mogelijk te sluiten.

De gemeenten Albrandswaard en Borne gaan verder. Zo heeft Albrandswaard beroep ingesteld tegen het aantal asielzoekers dat die gemeente volgens de wet moet opvangen. Volgens de nieuwe coalitie wordt er al genoeg gedaan aan de opvang van "bijzondere doelgroepen", onder meer via de aanwezigheid van de tbs-kliniek. De gemeente Borne overweegt juridische stappen.

Eerlijker verdelen

Met de spreidingswet in de hand wil het kabinet opvangplekken voor asielzoekers eerlijker verdelen over gemeenten. Ook zouden er zo meer opvangplekken moeten komen om de tekorten op te lossen. Daarom is het opvallend dat de spreidingswet in sommige akkoorden ook een argument is om het aantal plekken juist te verminderen.

Dat speelt bijvoorbeeld in Wassenaar. Daar staat een azc dat zes keer groter is dan de aantallen die de wet eist. "Om de leefbaarheid te vergroten en gevoelens van onveiligheid weg te nemen, gaan we voor een kleiner azc als de huidige afspraken in 2028 aflopen. De spreidingswetgetallen voor Wassenaar zijn het uitgangspunt."

In de akkoorden van tien gemeenten staat niets over de opvang van asielzoekers. Daarbij gaat het vooral om heel kleine gemeenten of om plaatsen die al voldoen aan de spreidingswet, met (soms grote) opvanglocaties.

Handhaving

Minister Van den Brink (Asiel en Migratie) stuurde eind vorige maand een brief aan gemeenten die geen of te weinig opvang bieden met de vraag hoe ze de spreidingswet willen gaan uitvoeren. Volgens een telling van het ministerie voldeden toen 119 gemeenten aan de wet, 116 gedeeltelijk en 107 niet.

Overigens kreeg de bewindsman van 47 gemeenten geen enkele reactie. "Als je de discussie in de samenleving ziet, vind ik dit een verbazingwekkende manier van werken", zei hij vorige week in debat met de Tweede Kamer. Zijn gesprekken met gemeenten leveren tot nu "een gemengd beeld" op, aldus Van den Brink. "Sommige zijn blij met duidelijkheid. Andere geven aan dat het ze nog niet lukt, maar dat ze er hard aan werken. Zoveel gemeenten, zoveel verhalen."

Na de zomer worden de eerste acties en deadlines afgesproken met gemeenten die nu geen opvang hebben. Dan worden ook de namen van die gemeenten openbaar gemaakt, aldus het ministerie.

Verantwoording

Voor deze analyse hebben we de hulp van diverse AI-modellen gebruikt. De teksten van de coalitieakkoorden zijn verzameld met behulp van zogenoemde AI-agents, AI-toepassingen die zelf kunnen zoeken, waarna de relevante tekstpassages over asiel apart zijn opgeslagen. Na deze stap hebben we gecontroleerd of er teksten over het hoofd gezien waren. De passages zijn vervolgens door drie verschillende AI-modellen doorzocht op de bereidheid de spreidingswet uit te voeren. Vervolgens zijn de akkoorden door ons geanalyseerd om er conclusies uit te trekken.

Het had de dag moeten worden dat Nederland een stap dichter bij twee grote kerncentrales zou komen, maar uiteindelijk lijken die centrales verder weg dan ooit. Groningen wil absoluut geen kernenergie in de Eemshaven en na het adviesrapport van netbeheerder Tennet twijfelt ook de gemeente Terneuzen in Zeeuws-Vlaanderen hardop.

De beste locatie is de Eemshaven, daar is Tennet duidelijk over in het rapport aan het ministerie van Economische Zaken en Klimaat. In het gebied is meer ruimte op het stroomnet dan in Zeeland, waar windmolens op zee, een gascentrale en de al bestaande kerncentrale in Borssele zoveel stroom leveren dat het net het nauwelijks aankan. Bovendien is in Zeeland veel minder vraag naar stroom.

Maar Groningen wil de kerncentrales niet. Wethouder Eltjo Dijkhuis van gemeente Het Hogeland heeft het gevoel dat Den Haag het gebied "erin gerommeld" heeft. "We hebben er zwaar de pest in." Eerder werd aan de provincie al min of meer beloofd dat daar geen centrale zou komen. Dit was ook een soort goedmaker, vanwege de aardbevingsproblematiek waar de provincie mee kampt door gaswinning. Toenmalig klimaatminister Hermans zei later dat ze de locatie alleen meenam in het onderzoek omdat dat juridisch gezien nodig was.

Het kabinet heeft vandaag aangekondigd dat de Eemshaven en Terneuzen nu verder worden onderzocht als mogelijke locaties voor de kerncentrales.

Zeeland staat over het algemeen open voor nieuwe kerncentrales. Gedeputeerde Johan Aalberts vindt de provincie de meest logische locatie voor nieuwe centrales. "We hebben hier de bestaande centrale en de nucleaire afvalopslag. Ook hebben we een uitstekende kennisinfrastructuur." Zo werkt de Hogeschool Zeeland mee aan de nucleaire kennishubs, waar het kabinet eerder deze week nog geld voor heeft vrijgemaakt.

Wethouder Laszlo van de Voorde van Terneuzen heeft wel zijn bedenkingen na het lezen van het adviesrapport van Tennet. "Het wordt moeilijk om hier de kerncentrales te plaatsen", concludeert hij op basis daarvan.

Voor Terneuzen zou het hoogspanningsnet uitgebreid moeten worden. Ook kan er geen extra wind op zee meer bij als er kerncentrales worden gebouwd, ziet Tennet. Daarnaast past een grote kerncentrale op deze locatie niet op het net én de vraag naar energie moet aanzienlijk toenemen.

Uitbreiding van het net kost tientallen miljarden en is zeker niet voor 2045 klaar. Wat betreft de vraag naar energie kan het kabinet inzetten op de ontwikkeling van waterstof in het gebied, of Nederland kan actief proberen om datacenters naar Zeeland te halen om de nucleaire stroom direct te gebruiken.

Daarvoor moet wel regelgeving worden aangepast, schrijft Tennet. Ook kun je je afvragen of Nederlanders eerst tientallen miljarden willen uitgeven aan een kerncentrale, om de stroom ervan te zien verdwijnen in nieuwe datacenters.

Van der Voorde maakt zich zorgen om een industrialisatiegolf die mogelijk volgt door de kerncentrales. "Een kerncentrale is al een heel moeilijk besluit voor onze gemeenschap, laat staan dat er nog heel veel achteraan komt." Hij zegt dat de industrie zeker een plaats heeft in het gebied, maar "we zijn heel zuinig op onze prachtige vergezichten in de polder".

Gedeputeerde Aalberts ziet veel kansen voor Zeeland. "Met zon en wind hebben we een goede mix aan energie." Hij zegt dat de provincie gesprekken voert over het omzetten van energie in waterstof.

Kleine kerncentrales

Politiek is er een sterke wens om snel minimaal twee grote kerncentrales te bouwen en dus is de kans echt niet verkeken dat die centrales er gaan komen. Wel werd vandaag nog duidelijker dat dat veel geld gaat kosten en dat dat geld niet alleen in de centrales zelf gaat zitten.

Er is wel goed nieuws voor een andere wens van het kabinet: dat wil ook een aantal kleinere kerncentrales bouwen, zogenoemde SMR's (Small Modular Reactors). Tennet verwacht dat die wel goed in te passen zijn in het elektriciteitsnet. Enige probleem daarmee: ze bestaan vooral nog op papier, er zijn er op dit moment wereldwijd nog maar weinig van gebouwd.

Het was nooit helemaal weg, maar nu weer prominent aanwezig in de politiek: stikstof. Het stikstofpakket wordt pas volgende week gepresenteerd, maar de plannen lekten al uit. Hoe kijken de boerenorganisaties tegen de plannen aan en wat vindt de oppositie?

Verder was er een congres bij de VVD en eentje bij Pro. Bij de VVD ging het over een nieuw 'liberaal manifest'. Hoe nieuw is dat manifest?

GroenLinks en de PvdA hielden een gezamenlijk congres en stemden daar definitief voor de fusie. Ze noemden zich al Pro en nu is het echt officieel. Hoe gaat deze partij zich ontwikkelen?

Podcast De Stemming

Deze aflevering van De Stemming van Vullings en De Rooy is hier te beluisteren bij NPO Luister

Daar vind je ook alle vorige afleveringen. Net als bij alle andere bekende podcastkanalen.

Over deze podcast

Politiek journalisten Joost Vullings (EenVandaag, AVROTROS) en Marleen de Rooy (NOS) nemen elke vrijdag de Haagse week door, met scherpe analyses, geruchten en voorspellingen. Wil je reageren? Mail dan naar destemming@nos.nl.

Groningen is toch weer in beeld voor twee nieuwe kerncentrales. Het kabinet beslist de komende maanden waar de nieuwe centrales komen: in Eemshaven in Groningen of in Terneuzen in Zeeland. Andere plaatsen zijn afgevallen.

Het kabinet baseert zich bij deze keuze onder meer op netbeheerder Tennet. Eemshaven en Terneuzen zijn de enige plekken waar volgens technische en andere haalbaarheidsadviezen twee grootschalige centrales van samen 3,2 Gigawatt gebouwd kunnen worden.

De technische voorkeur gaat daarbij uit naar Eemshaven. De combinatie met nieuwe windparken op zee pakt daar het beste uit. De elektriciteitsproductie is nu al erg geconcentreerd aan de kust. Centrales in Groningen schelen voor het transport van elektriciteit via een overvol net vanuit de kustprovincies.

Geen draagvlak

Nadeel van Groningen is dat er in de regio weinig tot geen draagvlak is voor de kerncentrales. Staatssecretaris De Bat van Klimaat en Groene Groei: "Ik weet dat ze dit niet willen, dat vertelden ze mij vanmorgen nog."

Het vorige kabinet zei dat Groningen zal worden ontzien vanwege de gaswinning en de negatieve gevolgen daarvan. Het huidige kabinet zegt zich aan de belofte te houden dat Groningen afvalt als Zeeland "gelijk geschikt is".

Ook de Tweede Kamer sprak verschillende keren uit dat de Groningers geen kerncentrales opgelegd moeten krijgen.

Dilemma

In Terneuzen in Zeeland, op papier de tweede optie, is wel draagvlak, maar daar is het technisch weer heel ingewikkeld. Tennet verwacht grote knelpunten bij de aansluiting op het hoogspanningsnet. Kerncentrale Borssele moet bijvoorbeeld stoppen en er kan geen nieuwe windenergie bij.

Ook omdat een keuze voor Groningen nu heel gevoelig zou liggen, gaat het kabinet deze locatie toch onderzoeken. "Als het niet mogelijk zou zijn, zouden ze nu zijn afgevallen", zegt De Bat. "Dat is het dilemma dat we wegen."

Het kabinet heeft op beide mogelijke locaties een zogenoemd nationaal voorkeursrecht gevestigd op geschikte stukken grond. Dit is om te voorkomen dat speculanten de grond opkopen om voor veel geld aan de overheid door te verkopen.

Zeven locaties onderzocht

Het afgelopen jaar werden zeven locaties in vier gebieden onderzocht: twee in het Sloegebied (Zeeland), één in Terneuzen (Zeeland), één locatie op Maasvlakte II (Rotterdam) en drie locaties in de Eemshaven (Groningen).

De haalbaarheid van een kerncentrale op deze locaties hangt niet alleen af van de vraag naar elektriciteit daar en de aanvoer van energie uit zon en wind op die plek.

Maasvlakte II in Rotterdam is bijvoorbeeld afgevallen omdat er te weinig grond is om zowel centrales te bouwen als het havengebied te laten groeien. En er liggen Natura2000-gebieden dichtbij.

Ook het Sloegebied in Zeeland viel af omdat de grond gebruikt moet worden voor waterstoftransport en andere economische activiteiten, en omdat ook hier Natura2000-gebieden dichtbij liggen.

In gesprek met inwoners

Ondanks de nadelen kiest het kabinet ervoor om Terneuzen als tweede optie verder te onderzoeken. Daarbij wordt ook gekeken naar de aanwezige havenbedrijven en industrie, en naar welke energiebehoefte die in de toekomst hebben.

Het kabinet gaat in gesprek met inwoners en bestuurders van de voorkeurslocaties en de locaties die zijn afgevallen. Ook komen er gesprekken met maatschappelijke organisaties en het bedrijfsleven. Het Kamerdebat is op 2 juli.

Wie werd gehoord in coronatijd? Wie mocht niet meepraten? En werd er wel verder gedacht dan acute crisisbestrijding? Deze week ging het in de verhoren van de coronacommissie over de druk op de zorg.

Epidemioloog Amrish Baidjoe richtte met andere wetenschappers tijdens de crisis een zogeheten 'Red Team' op. Ze deden dat na de eerste coronagolf in de zomer van 2020. Maatregelen werden afgeschaald, terwijl besmettingen weer opliepen. "Kritische reflectie" was nodig, want tussen de coronagolven door ging "de urgentie" verloren, vonden zij.

De groep was kritisch op versoepelingen en op de "wirwar" aan communicatie. Bij mensen in "lagere sociaaleconomische groepen", die onevenredig hard werden geraakt door de maatregelen, kwam de boodschap vaak niet aan.

Beleefdheidsgesprekken

Hetzelfde gold voor de boodschap van Baidjoe zelf. Met het officiële adviesorgaan Outbreak Management Team werden slechts "beleefdheidsgesprekken" gevoerd en ook op de koffie bij zorgminister Hugo de Jonge voelde hij zich niet serieus genomen. Na een jaar stopte het Red Team ermee, omdat "alles al was gezegd".

Iemand die wel gehoor kreeg, was Diederik Gommers, voorzitter van de vereniging van ic-artsen, OMT-lid en destijds mediapersoonlijkheid. Aan het begin van de pandemie werd met man en macht gezocht naar manieren om het aantal ic-bedden op te schalen. Geld was niet het probleem, personeel wel, benadrukte Gommers in zijn verhoor.

Ic-verpleegkundigen waren in paniek over voorstellen om het aantal bedden te verhogen, vertelde Bianca Buurman. Zij was voorzitter van de beroepsvereniging voor verpleegkundigen. In de Kamer kwamen PvdA en PVV met een idee om het aantal plekken te verhogen naar 3000. "Dat was wensdenken. Het kon helemaal niet." Uiteindelijk gebeurde het dus ook niet; er werd opgeschaald van zo'n 900 bedden naar ongeveer 1300.

De enquêtecommissie had deze week ook aandacht voor 'de andere kant' van het verhaal. Rob Elens noemde zichzelf tijdens zijn verhoor "coronacriticus". Hij was huisarts in het Limburgse Meijel en kwam tijdens de coronacrisis in opspraak, omdat hij zich niet aan richtlijnen hield. Zo schreef hij medicijnen voor waarvan de werking niet bewezen was.

Toen het coronavirus om zich heen greep, werd Elens' praktijk hard geraakt. "In drie weken tijd overleden dertien mensen, terwijl ik normaal één sterfgeval per maand heb." De huisarts putte hoop uit een medicijnencocktail die een arts in New York gebruikte.

Tuchtzaak

Elens ging de cocktail ook gebruiken en zag verbetering bij patiënten. "Dat kan toch geen toeval zijn?", dacht de huisarts, die er de publiciteit mee zocht. De inspectie dacht er anders over. De werking was niet wetenschappelijk bewezen en er konden ernstige bijwerkingen zijn, zoals hartritmestoornissen. Er kwam een tuchtzaak, Elens werd beboet. Later bleek dat minister De Jonge de Inspectie had aangespoord om de huisarts af te stoppen.

'Waarom is Hugo zo achter mij aangegaan?', wilde Elens weten:

De Jonge, die nog zal worden verhoord, stuurde een appje over Elens aan inspecteur-generaal Marina Eckenhausen. "Weet dat ik er bovenop zit in alle opzichten", stuurde ze terug. "Als we een hard en houdbaar argument vinden, gaan we er zeker voor."

Elens werd niet lang daarna bestraft, maar volgens Eckenhausen had dat niks te maken met politieke druk. "Het is heel gebruikelijk dat bewindspersonen mij appen, iedereen mag signalen doorgeven." De inspectie maakte volgens haar een eigen afweging.

Veenbrandjes

Eckenhausen schetste in haar verhoor een spanningsveld tussen waar wel en waar geen aandacht naartoe ging. Terecht stonden ziekenhuizen in de belangstelling, aldus Eckenhausen, want daar waren problemen zichtbaar. "Waar de grote brand is, gaat iedereen kijken, maar je hebt ook veenbrandjes en stil leed."

Ze noemde onder meer de gehandicaptenzorg, maar ook jongeren die hard werden getroffen door maatregelen. "Medisch kwetsbaren zijn niet de enige kwetsbaren." Kennis en middelen hadden wellicht anders verdeeld kunnen worden, zei de oud-inspecteur-generaal. Maar dat sommigen "te veel" hadden gekregen, ging Eckenhausen te ver. "Dat is ingewikkeld."

Buurman voegde aan de 'vergeten groepen' verpleegkundigen toe, die "de hele dag naast patiënten en cliënten stonden". Ze hadden het zwaar, vielen uit en hun stem werd in het begin van de crisis "onvoldoende gehoord". Buurman had het niet gek gevonden om iemand aan het OMT toe te voegen. "Je moet weten hoe het er in de praktijk aan toegaat."

En Buurman, ook hoogleraar Acute Ouderenzorg, stipte zaken aan in de ouderenzorg. Ze vroeg in het voorjaar om preventieve mondkapjes en een beter testbeleid in verpleeghuizen. Het OMT wilde daar toen niet aan. Er kwam wel een bezoekverbod in verpleeghuizen, omdat werd gevreesd voor snelle verspreiding onder deze kwetsbare groepen.

De gevolgen voor de ouderen en hun familie waren "ongelofelijk ingrijpend", zei Buurman. Er was eenzaamheid, verwarring en ouderen stierven zonder vertrouwde gezichten om hen heen. Met dat laatste is een grens overschreden, vindt Gommers achteraf. "Dit soort maatregelen mogen wij nooit meer nemen. Je kunt niet alleen doodgaan, daar ben je niet voor op de wereld gezet." Hoe dit dan wel zou moeten bij een gevaarlijk virus, zei Gommers niet.

Het kabinet stuurt ook het luchtverdedigings- en commandofregat Zr. Ms. De Ruyter in de richting van de Straat van Hormuz. Dat is vandaag besloten in de ministerraad. Het marineschip bevindt zich op dit moment nog in de Indo-Pacific en kan over enkele weken in de regio aankomen.

Er ligt in de Middellandse Zee al een Nederlandse mijnenjager klaar om deel te nemen aan een missie die voor een veilige doorvaart voor koopvaardijschepen en olietankers door de zeestraat moet zorgen.

Defensieminister Yesilgöz schrijft in een brief aan de Tweede Kamer dat Nederland nauw betrokken is bij de militaire planning van de internationale missie onder leiding van het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk. In overleg met de coalitiepartners is geconstateerd dat de Zr. Ms. De Ruyter "van grote meerwaarde" kan zijn als de internationale missie begint.

Puzzel nog aan het leggen

Wanneer dat is, is nog niet duidelijk. "We zijn de militaire en politieke puzzel nog aan het leggen", zei Yesilgöz op de wekelijkse persconferentie van de minister-president, waar zij premier Jetten verving.

Minister Berendsen van Buitenlandse Zaken zei vanmorgen voor aanvang van de ministerraad dat de situatie in de regio nog te onduidelijk is om de knoop daarover door te hakken.

"Er lag een akkoord tussen de VS en Iran", zei hij voorafgaand aan de ministerraad. "Dat is op zich positief. Maar vervolgens wordt er nu niet verder onderhandeld en dat is wel nodig. Dat betekent dat die duidelijkheid er nu nog even niet is. De ervaring leert dat dit ook iedere dag weer kan veranderen."

Duitsland en Frankrijk

Gisteren werd bekend dat Duitsland twee marinevaartuigen richting de Straat van Hormuz heeft gestuurd, als voorbereiding op een mogelijke inzet in de belangrijke zeestraat. Ook Frankrijk heeft een vliegdekschip in de regio gepositioneerd.

De Nederlandse mijnenjager, de Zr. Ms. Willemstad, trekt samen op met een Belgische mijnenjager, die nu ook in de Middellandse Zee ligt te wachten. De Belgische minister van Defensie sprak gisteren de verwachting uit dat dit schip, de Primula, snel naar de Straat van Hormuz zal vertrekken.

Als het Nederlandse kabinet een besluit neemt, moet de Tweede Kamer zich daar nog over buigen. Maar dan "moeten wij eerst een duidelijke omkadering van de missie kunnen geven", zei Berendsen vanmorgen. Zo ver is het dus nog niet.

Yesilgöz meldde vandaag ook dat Nederland stafleden wil leveren als de missie begint.

Minister Van Weel heeft zijn wetsvoorstel tegen verheerlijking van terrorisme naar de Tweede Kamer gestuurd. Het gaat om een oud plan, waar coalitiepartner D66 tot nu toe altijd tegen was.

Er staat in dat mensen die zich in een toespraak, tekst of op een afbeelding positief uitlaten over een terroristisch misdrijf waar een levenslange gevangenisstraf op staat, straks een gevangenisstraf van twee jaar riskeren. Het gaat dan bijvoorbeeld om het verheerlijken van een terroristische aanslag waarbij doden en gewonden zijn gevallen, zoals op twee moskeeën in Christchurch in 2019.

Op het verspreiden van materiaal zoals een video waarin een aanslag positief becommentarieerd wordt, komt in het voorstel maximaal een jaar gevangenisstraf of een geldboete te staan.

En het steun betuigen aan een verboden terroristische organisatie, door bijvoorbeeld het zwaaien met een ISIS-vlag, het dragen van kleding met een bepaald logo of een bericht op sociale media, kan in het ergste geval twee jaar gevangenisstraf of een geldboete opleveren.

Lange geschiedenis

De Wet Verheerlijking van Terrorisme kent een lange geschiedenis. Toenmalig CDA-leider Buma begon er in 2014 al over en in 2016 diende zijn partij een initiatiefvoorstel in. Dat heeft het nooit gehaald.

Minister Van Weel, die toen nog deel uitmaakte van het demissionaire kabinet-Schoof, pakte het plan vorig jaar weer op. De Raad van State oordeelde er afgelopen maart positief over.

In het huidige kabinet ligt het gevoelig, omdat D66 er weinig in ziet. De partij vreest dat de vrijheid van meningsuiting en het recht om te demonstreren in gevaar kunnen komen.

Deal gesloten?

Toch ligt het nu weer op tafel. De partij van Jetten zou begin deze maand achter de schermen hebben afgesproken het verzet tegen de indiening te staken. In ruil daarvoor zou de VVD akkoord gaan met 380 miljoen extra voor de begroting van D66-minister Sjoerdsma van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking. Het kabinet ontkent dat er zo'n deal is gemaakt.

VVD-minister Van Weel zei na afloop van de ministerraad dat hij er nog niet zeker van is dat D66 het plan in de Kamer gaat steunen, maar dat hij er alles aan heeft gedaan om aan de bezwaren tegemoet te komen. Zo moet in het aangepaste voorstel echt duidelijk worden dat iemand de intentie heeft om een verboden terroristische organisatie of het plegen van gewelddadige aanslagen te promoten.

Zonder D66 kan er alsnog een meerderheid worden gehaald, als VVD, CDA en de rechtse oppositiepartijen het wetsvoorstel steunen.

Met duizenden aangiften van ernstige misdrijven is in 2024 niets gebeurd. Dat concludeert de Algemene Rekenkamer na een onderzoek bij de politie.

Ongeveer 7000 aangiften van ernstige misdrijven werden direct afgewezen. In zo'n 3000 gevallen werd de aangifte wel in behandeling genomen, maar werd het onderzoek na verloop van tijd stopgezet vanwege gebrek aan capaciteit bij de politie of het Openbaar Ministerie.

Het ging onder meer om aangiften van geweldsmisdrijven, het vervaardigen van harddrugs of identiteitsfraude. Het totaal van ruim 10.000 is ongeveer een kwart van het totale aantal aangiften van ernstige misdrijven dat in 2024 werd gedaan.

Waarom de aangiften geen vervolg hebben gekregen is niet eenvoudig te beantwoorden. De Rekenkamer stelt dat de politie veel op het bord krijgt en niet alles kan doen, maar bij driekwart van het opsporingswerk ook geen zicht heeft op wat wel en niet gedaan wordt en waarom.

"De politie kan niet alles doen, maar je zou wel willen dat de meest ernstige zaken worden opgepakt", aldus Ewout Irrgang van de Rekenkamer.

Door overbelasting van de regionale en landelijke rechercheteams komen steeds meer ernstige misdrijven bij de zogeheten basisteams terecht, ziet de Rekenkamer. Het gaat dan onder meer om woninginbraken, overvallen, zedendelicten en geweldsmisdrijven.

Verschillen

Regionaal zijn er grote verschillen. Zo werden in Rotterdam meer aangiften van ernstige misdrijven direct afgewezen (19 procent) dan bijvoorbeeld in Oost-Nederland (12 procent) of Limburg (11 procent).

Dat zaken in behandeling werden genomen en later werden afgebroken kwam weer vaker voor in Limburg (13 procent) dan in Oost-Nederland (8 procent) en Rotterdam (7 procent).

'Geen zicht op begroting'

De Rekenkamer constateert dat de minister van Justitie en Veiligheid en de korpschefs geen zicht (kunnen) hebben op welk deel van hun totale begroting (ruim 8 miljard euro) aan opsporing wordt besteed, en zo ook geen keuzes kunnen maken of kunnen bijsturen. Oorzaak is volgens het instituut dat het in de administratie van de politie niet mogelijk is om uitgaven op die wijze te splitsen.

Dat het ministerie en de korpschef niet kunnen bijsturen tast ook de zeggenschap en het budgetrecht van de Tweede Kamer aan, aldus de Rekenkamer.

Van Weel: 'vertekend beeld', maar verbeteringen nodig

Minister Van Weel zegt in een reactie - ook namens de korpschef - te onderschrijven dat er verbeteringen nodig zijn. Tegelijkertijd zijn de 10.000 aangiften waarover de Rekenkamer bericht volgens hem "een vertekend beeld". Van Weel zegt dat het niet alleen gaat om aangiften, maar ook om meldingen.

Dat er verbeteringen nodig zijn, ontkent de minister echter niet, die zijn volgens hem al deels in gang gezet. Verder wordt "verkend" welke stappen er nog meer moeten worden gezet. Daarbij benadrukt Van Weel dat de opsporingstaak van de politie "complex" is en het werkterrein "omvangrijk" is met "schaarse capaciteit".

Irrgang van de Rekenkamer vindt de "defensieve reactie" van de minister "jammer" en roept op zo snel mogelijk met partijen om tafel te zitten.

Nederland trekt 500 miljoen euro uit voor een nieuw militair steunpakket voor Oekraïne. Dat heeft minister Yesilgöz van Defensie bekendgemaakt tijdens een bezoek van haar Oekraïense ambtsgenoot Fedorov aan ons land.

Volgens Yesilgöz gaat de helft van het bedrag, 250 miljoen euro, naar de aankoop van drones bij de Nederlandse defensie-industrie. De andere helft gaat naar Amerikaanse wapens, bijvoorbeeld Patriot-rakketten en F-16-gevechtsvliegtuigen.

Droneproductie

Het geld komt uit een potje dat al gereserveerd was voor militaire steun aan Oekraïne. Nederland sloot in 2024 een tienjarige veiligheidsovereenkomst met Kyiv. Inmiddels is er voor ongeveer 12 miljard euro aan militaire steun geleverd.

Drones spelen een belangrijke rol op het slagveld in Oekraïne. Het gaat dan niet meer alleen om onbemande vliegtuigen, maar ook om onbemande voertuigen en vaartuigen. Tot nu toe heeft Nederland al ongeveer een half miljard euro gestopt in de Oekraïense droneproductie.

Het kabinet wil iets gaan doen tegen dierenartsen die hoge prijzen berekenen voor de behandelingen van huisdieren, zonder daar duidelijkheid over te geven. Er wordt onder meer nieuwe wetgeving gemaakt, die "omzet- en winstgerelateerde prikkels" moet tegengaan.

"Voor veel Nederlanders is hun huisdier een belangrijk onderdeel van het gezin", zegt staatssecretaris Erkens. Hij vindt dat dierenartsen beter duidelijk moeten maken welke zorg een ziek dier nodig heeft en hoeveel een behandeling gaat kosten.

Verder vindt hij dat duidelijk moet zijn waar mensen met hun huisdier terechtkunnen. "Baasjes kunnen hierdoor beter kiezen en waar mogelijk kosten besparen. Ook bij spoedzorg verdienen baasjes transparantie, zodat zij niet worden verrast door hoge rekeningen."

Kamer wil maximumtarieven

Vorig jaar bleek uit onderzoek van het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (LVVN) al dat wie met zijn huisdier naar de dierenarts gaat, steeds dieper in de buidel moet tasten. Met name als er spoedzorg nodig is, levert dat een fikse rekening op.

Dat onderzoek volgde op een motie van de SP, de Partij voor de Dieren en de PVV, die in 2024 door de Tweede Kamer werd aangenomen. Daarin werd gevraagd om maximumtarieven voor behandelingen, zodat mensen van tevoren weten waar ze aan toe zijn.

Sinds 1998 zijn dierenartsen vrij in de tarieven die ze rekenen. Tegelijk zijn er steeds minder zelfstandige dierenartsen en steeds meer commerciële ketens.

Dierenartsketens

Over de hele linie stegen de tarieven tussen 1991 en 2024 tot drie keer sneller dan de inflatie, waarbij de ketens de kroon spannen. Wie daar buiten kantooruren aanklopt, is ongeveer 40 procent (oftewel honderden euro's) meer kwijt dan bij een zelfstandige dierenarts.

In december stelde toezichthouder Autoriteit Consument en Markt (ACM) dat dierenartsen uitsluitend in het belang van dier en eigenaar moeten handelen en adviseren en dat het behalen van winst daarbij geen rol mag spelen.

Het kabinet neemt nog geen concrete maatregelen, maar wil er de komende jaren voor gaan zorgen dat goede diergeneeskundige zorg beschikbaar en toegankelijk is "zowel regulier als bij spoed".

"Daarom werk ik samen met de betrokken partijen aan de uitvoering van een meerjarige aanpak voor een sterke en toekomstbestendige diergeneeskundige zorg", schrijft de staatssecretaris van LVVN in een brief aan de Tweede Kamer.

Het langdurige conflict tussen het bestuur van de Tweede Kamer en oud-Kamervoorzitter Arib is opgelost via mediation. Dat heeft huidig Kamervoorzitter Van Campen namens het presidium, het bestuur van de Kamer, bekendgemaakt.

"Het brengt rust ten aanzien van een kwestie met een lange nasleep", schrijft Van Campen. "Mediation kent een vertrouwelijk karakter, zodat hierover geen verdere mededelingen kunnen worden gedaan."

Arib en haar advocaat Geert-Jan Knoops hadden nog een hoger beroep lopen over het onderzoek naar haar op basis van anonieme klachten in opdracht van de toenmalige Kamerleiding. Zij zijn het niet eens met de rechter dat dit onderzoek rechtmatig was.

Lekken

Lopende dit hoger beroep zijn Pro-Kamerlid Moorman en Arib met mediation begonnen om te kijken of er zonder juridische procedure een oplossing gevonden kon worden. Dat is dus gelukt, al blijft de uitkomst geheim. Moorman is sinds eind 2025 lid van het presidium.

Eerder kwam een speciale adviesgroep van de Kamer tot de conclusie dat oud-Kamervoorzitter Bergkamp, in functie tussen 2021 en 2023, niet moet worden vervolgd voor het lekken over het onderzoek naar haar voorganger Arib. Volgens de Kamerleden is het niet te bewijzen dat Bergkamp 'het lek' was.

Griffier van Bergkamp

De toenmalig griffier van Bergkamp en de directeur Huisvesting kregen voor hun "onacceptabele" rol wel een maatregel van Kamervoorzitter Bosma opgelegd, Bergkamps opvolger. Hun arbeidsovereenkomsten werden mogelijk "herzien". Daar wordt vanwege privacyoverwegingen verder niets over bekendgemaakt.

De kwestie is hiermee "in gezamenlijkheid en vertrouwelijkheid" tot een oplossing gekomen, concludeert huidig Kamervoorzitter Van Campen. "Het past bovendien bij het instituut van de Tweede Kamer, met een belangrijke voorbeeldfunctie in de maatschappij, en bij de statuur van mevrouw Arib als oud-voorzitter en Kamerlid."

24 jaar Kamerlid

Arib was tussen 2016 en 2021 voorzitter van de Tweede Kamer. Ze zat 24 jaar in de Tweede Kamer voor de PvdA en was bij haar vertrek in 2022 een van de langstzittende Kamerleden. Voor haar voorzitterschap hield ze zich als Kamerlid vooral bezig met gezondheidszorg en medisch-ethische vraagstukken. Vanwege het conflict met haar opvolger Bergkamp vertrok ze zonder afscheid.

Nederland en de rest van Europa moeten voor hun veiligheid in hoog tempo minder afhankelijk worden van de Verenigde Staten. Dat is de boodschap in de internationale veiligheidsstrategie die minister Berendsen van Buitenlandse Zaken aan de Tweede Kamer heeft gestuurd.

In 2030 moet er een plan in gang zijn gezet waardoor Europa zelf voor het grootste deel verantwoordelijk wordt voor de veiligheid op het Europese continent. "We moeten opschalen en meer verantwoordelijkheid nemen voor onze veiligheid", schrijft de minister.

Het is de bedoeling dat "strategische capaciteiten in toenemende mate in Europees verband worden opgebouwd", bijvoorbeeld als het gaat om inlichtingen en de verdediging tegen ballistische raketten,

De Europese defensie-industrie moet over vier jaar van de belangrijkste conventionele wapensystemen een "volwaardige" eigen versie kunnen maken, of die op zijn minst in ontwikkeling hebben.

Zoals eerder naar buiten kwam, verkent het kabinet al een mogelijke samenwerking met Frankrijk op het gebied van nucleaire bewapening.

Stap voor stap

Berendsen benadrukt dat het non-proliferatieverdrag, waarin 190 landen beloven de verdere verspreiding van kernwapens tegen te gaan, daarbij het "juridisch kader" vormt. "Een kernwapenvrije wereld blijft het uiteindelijke doel, maar zolang kernwapens bestaan zal de NAVO een nucleaire alliantie blijven."

Binnen het bondgenootschap beschikken naast Frankrijk ook de VS en het Verenigd Koninkrijk over nucleaire wapens.

Overname van zaken waarvoor Europa nu nog sterk leunt op de Amerikanen, gebeurt wel "in nauwe coördinatie met de VS". Voorkomen moet worden dat tussentijds gaten ontstaan. "Maar we gaan stap voor stap capaciteit overnemen."