Ingrid Thijssen, voorzitter van de grootste werkgeversorganisatie in Nederland, VNO-NCW, vertrekt per 1 maart en wordt de nieuwe bestuursvoorzitter van de Technische Universiteit Delft.

Haar tweede termijn loopt in juni af, maar ze gaat dus eerder weg. Het is nog niet bekend wie haar opvolgt.

Thijssen werd in 2020 de eerste vrouwelijke voorzitter van de werkgeversvereniging. In haar tijd luidde ze meermaals de noodklok over het in haar ogen verslechterende vestigingsklimaat in Nederland.

De overheid moet direct ingrijpen om het vestigingsklimaat voor bedrijven in Nederland te verbeteren, schreef ze in 2022 in een opiniestuk in NRC.

Ook sprak ze zich namens VNO-NCW uit voor meer vrouwen in het bedrijfsleven. Ze pleitte ervoor dat grote bedrijven ambitieuze doelen stellen om meer vrouwen op hoge functies te krijgen.

Ze begon haar carrière bij NS Reizigers waar ze de laatste drie jaar directievoorzitter was. Daarna ging ze als voorzitter aan de slag bij netbeheerder Alliander. Ze werd in 2016 verkozen tot Topvrouw van het jaar.

Technisch hart

Haar studietijd begon ze in Delft, maar uiteindelijk studeerde ze af aan de rechtenfaculteit van de Universiteit Utrecht. "Mijn hart gaat in het bijzonder uit naar de wereld van techniek en technologie", zegt Thijssen.

"De TU Delft is een prachtige universiteit met een lange traditie. Ik vind het een eer dat ik me de komende jaren mag inzetten voor dit wereldwijd toonaangevende instituut."

De Technische Universiteit is opgetogen over haar komst. "Zij heeft een bijzonder breed bestuurlijk profiel en een bijbehorend netwerk, een hart voor wetenschap en is een samenwerker pur sang", zegt voorzitter Ernst Kuipers van de raad van toezichthouders.

Ook zegt hij dat "Thijssen de universitaire belangen in Den Haag uitmuntend kan vertegenwoordigen en tegelijkertijd ook een impuls kan geven aan de lopende cultuurverandering op het gebied van sociale veiligheid".

Een op de zes Nederlanders heeft een stressvol beroep. Met name bij beroepen in de zorg en onderwijs is de werkdruk hoog. Dat blijkt uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) en onderzoeksbureau TNO dat de werkstress onderzocht in 2024.

Vijf jaar daarvoor werd het onderzoek ook gedaan. Toen gaven nog meer mensen aan een stressvol beroep te hebben: eerder vond 18 procent van de werknemers de werkdruk te hoog, afgelopen jaar was dat 16 procent.

De top 10 van stressvolle beroepen is in vijf jaar tijd nauwelijks veranderd. Apothekersassistenten steken er qua stress met kop en schouders bovenuit. Ruim de helft van de apothekersassistenten ervaart stress in het werk.

Veel taken, weinig invloed

Van de basisschoolleerkrachten en huisartsassistenten geeft bijna 40 procent aan dat er veel werkdruk is. Ook in andere beroepen in de zorg en het onderwijs komt veel stress voor.

Horecamedewerkers, bakkers en koks hebben ook te maken met werkdruk.

Om te bepalen of iemand veel druk ervaart in het werk, wordt er gekeken naar hoeveel taken en verantwoordelijkheden iemand heeft. Daarnaast wordt gevraagd of mensen zelf iets te zeggen hebben over de invulling van hun werk.

Vaste instructie, herhalen van protocollen

CBS en TNO zien een terugkerend patroon bij de beroepen waarbij veel stress wordt ervaren. Die banen bestaan veelal uit het uitvoeren van vaste instructie en herhalen van protocollen.

Mensen met zo'n stressvol beroep zien het niet snel verbeteren. De helft verwacht dat het werk over vijf jaar nog zwaarder zal zijn. Ook verwacht ruim de helft dat dit invloed zal hebben op het werkplezier.

China bevestigt dat er uitzonderingen zijn gemaakt op het exportverbod voor chips van chipfabrikant Nexperia. Vorige week zaterdag kondigde China al aan dat het zou kijken naar uitzonderingen op het exportverbod. Sommige bedrijven konden een vrijstelling krijgen voor "in aanmerking komende exporten". Het Chinese ministerie van Handel bevestigt nu dat die uitzonderingen zijn gemaakt.

Het Duitse Aumovio, dat onderdelen maakt voor de auto-industrie, was vrijdag de eerste leverancier die aankondigde dat het een uitzondering kreeg op het exportverbod. Eurocommissaris Sefcovic voor Handel sprak deze week van "welkome vooruitgang" in de onderhandelingen tussen China en Nederland.

Auto-industrie

Het Chinese exportverbod had grote gevolgen, omdat de producten van Nexperia in vrijwel elk elektrisch apparaat nodig zijn. Met name Europese automakers als Volkswagen hebben er last van, omdat zij veel gebruikmaken van de chips.

Fabrieken dreigen vanwege het exportverbod stil te vallen. Afgelopen week zei Sigrid de Vries van de Europese brancheorganisatie ACEA dat sommige autofabrikanten nog maar voor een aantal dagen chips hadden.

Woede Nederlandse ingreep

Nexperia heeft zijn hoofdkantoor in Nijmegen, maar de chips worden voornamelijk gemaakt in fabrieken in China. China stopte vorige maand met de export uit woede over Nederlandse ingrepen bij het bedrijf. Zo had een Nederlandse rechter de Chinese directeur uit zijn functie gezet. Verder dreigde volgens het ministerie van Economische Zaken een kennislek en een risico voor de Nederlandse en economische veiligheid.

Wanneer de chips daadwerkelijk geleverd worden, is nog onduidelijk.

Correctie van de redactie:

In een eerdere versie van dit bericht stond dat China het exportverbod grotendeels heeft opgeheven en dat alle Nexperia-chips die China produceert en die voor niet-militaire doeleinden zijn, het land weer uit mogen. Dat bleek later niet te kloppen. Het Chinese ministerie van Handel heeft slechts bevestigd dat China uitzonderingen heeft gemaakt op het exportverbod. De kop en tekst zijn daarom aangepast.

De hotelkamer wat goedkoper maken, maar dan de prijs van het ontbijt en zwembad met dat bedrag verhogen. Op die manier proberen sommige hotels de pijn van de aanstaande btw-verhoging te verzachten, blijkt uit een rondgang van de NOS.

Voor overnachtingen gaat de btw 1 januari 2026 omhoog van 9 naar 21 procent. Maar voor andere dingen die hotels ook vaak aanbieden - zoals ontbijt, zwembad of sauna - blijft de btw 9 procent.

Betaal je als klant een all-inprijs voor een hotel met ontbijt en zwembad, dan moet het hotel bij de Belastingdienst zelf aangeven welk deel van die prijs nou eigenlijk voor de kamer was en welk deel voor zwembad en ontbijt.

En hoe meer de hotelondernemer rekent voor zwembad en ontbijt, hoe minder btw hij hoeft te berekenen en hoe minder hard de prijs stijgt voor de consument.

Een rekenvoorbeeld:

Zo zal hotelketen Fletcher kritisch kijken naar wat ze kunnen doen met die verschillende btw-tarieven, vertelt topman Rob Hermans. "Bij arrangementen zullen we aan de achterkant de omzet verschuiven van overnachtingen naar bijvoorbeeld eten en drinken."

De keten gaat kijken naar alles wat een laag btw-tarief heeft en uitgesplitst kan worden. "Bijvoorbeeld wellness, maar ook het flesje water op de kamer. Dat flesje was gratis en wordt een euro, dat bedrag kan dan weer van de kamerprijs af."

'Arrangementen met zoveel mogelijk 9 procent btw'

"We proberen er creatief mee om te gaan door arrangementen te maken met zoveel mogelijk 9 procentproducten", zegt ook Diana Huls van hotel Klein Zwitserland in het Limburgse Slenaken. "Puur op een kamer (het logies deel) moet je het volledig doorbelasten, er is geen keuze."

Het hotel ligt op een steenworp afstand van de grens met België, waar de btw op overnachtingen 6 procent is. En Duitsland (7 procent btw) is nog geen 10 kilometer verderop. "Als ik niet creatief word en de btw-verhoging helemaal doorbereken, dan is de keuze van de gast snel gemaakt. Net als voor de goedkopere benzine gaat die dan de grens over."

Brancheorganisatie: wees terughoudend

"Natuurlijk bekijken hoteliers waar de mogelijkheden liggen", erkent Marijke Vuik, voorzitter van brancheorganisatie Koninklijke Horeca Nederland (KHN). "De marges staan onder druk, het is niet meer dan logisch dat ondernemers nu goed kijken hoe ze dit kunnen opvangen."

KHN heeft leden wel geadviseerd terughoudend te zijn met dit soort 'creatieve oplossingen'. "Constructies waarbij de verhouding tussen overnachting en ontbijt volledig uit de pas loopt (bijvoorbeeld 10 euro voor overnachting en 190 voor ontbijt) zijn gedoemd te mislukken. De Belastingdienst zal naar de economische waarde kijken, bijvoorbeeld door prijzen te vergelijken via platforms of door een (historische) vergelijking te maken met kamerprijzen zonder ontbijt."

Ook Jos Klerx, sectormanager horeca, recreatie en toerisme bij Rabobank, ziet dat ondernemers creatief zijn met het beprijzen van diensten. "Het moeten wel marktconforme prijzen zijn", erkent ook hij. "Je kan niet opeens de kamer heel goedkoop maken en voor het ontbijt 80 euro vragen als het alleen een croissantje is." Dan is namelijk de kans groot dat de Belastingdienst het niet accepteert en het hotel alsnog meer btw moet betalen.

Belastingdienst: moet op basis van gangbare prijs

In een korte reactie stelt de Belastingdienst dat belastingplichtigen bij een splitsing van vergoedingen de zogeheten marktwaardemethode moeten hanteren. Die houdt in dat ze "de toerekening moeten baseren op basis van de gangbare prijs van een product of dienst".

Als bedrijven van zo'n gangbare prijs afwijken dan moeten ze volgens de Belastingdienst kunnen aantonen dat die afwijkende prijs reëel is. Stef Driessen, sectorbankier vrijetijd bij ABN Amro, verwacht dat hotels noodgedwongen de grenzen zullen opzoeken. "Dit gaat sowieso rechtszaken opleveren."

Rest van btw-verhoging geschrapt

Het demissionaire kabinet was van plan om volgend jaar de btw op zowel overnachtingen als sport, cultuur en media te verhogen van 9 naar 21 procent. Maar de Tweede Kamer hield die verhoging voor sport, cultuur en media tegen. Alleen die voor overnachtingen gaat door.

De hotelbranche vreest dat het aantal boekingen fors omlaaggaat als ze die btw-verhoging helemaal doorberekenen aan klanten.

Een bonus van 1000 miljard dollar. Dat is een 1 met 12 nullen. Tesla-baas Elon Musk mag deze gigantische bonus krijgen, zo besloten de aandeelhouders. Vijf vragen en antwoorden over dit 'extraatje'.

Wat moet Musk doen om de megabonus te krijgen?

Musk krijgt de bonus als hij bepaalde doelen haalt. Zo moet het bedrijf de komende tien jaar 20 miljoen auto's per jaar afleveren. Ook wordt van hem verwacht dat hij in die tien jaar miljoenen robottaxi's en AI-robots verkoopt.

Maar het grootste doel is verbonden aan de beurswaarde: die moet stijgen van 1500 miljard naar 8500 miljard dollar. Als Musk al die doelen weet te halen, krijgt hij de megabonus van 1000 miljard dollar. Als hij een deel van de doelen haalt, krijgt hij een lagere bonus.

Waarom is de bonus zo hoog?

Hoogleraar corporate governance Mijntje Lückerath noemt de hoogte van de bonus "absoluut absurd". In euro's komt het neer op zo'n 865 miljard euro. Ter vergelijking: dat is zo'n 200 miljard euro minder dan de omvang van de hele Nederlandse economie per jaar (zo'n 1000 miljard euro).

Dat de aandeelhouders hiermee instemmen komt volgens hoogleraar Lückerath door de Amerikaanse manier van denken. "Er wordt gedacht: bestuurders zijn opportunistische mensen. Daarom zetten ze een bonus op iets wat een aandeelhouder wil bereiken, namelijk hogere winst. De bestuurder gaat dan iets achterna wat hij wil bereiken, namelijk de bonus", legt Lückerath uit.

Daarbij wil Tesla voorkomen dat Musk de komende tien jaar vertrekt. Zo'n hoge bonus moet een extra motivatie zijn om te blijven, vertelt Joost Schmets van de Vereniging van Effectenbezitters. "Beleggers denken dat Elon Musk dingen gaat verzinnen die de wereld gaan veranderen. Het gaat niet zozeer om Tesla, maar om Musks ideeën over bijvoorbeeld robots en zelfrijdende auto's", zegt Schmets.

Waarom zijn de aandeelhouders akkoord gegaan?

75 procent van de aandeelhouders is akkoord gegaan en dat heeft vooral te maken met de doelstellingen. "Beleggers denken: als hij het bedrijf zoveel meer waard weet te maken, dan is het voor ons meeprofiteren", vertelt Schmets van de belangenvereniging. "Ze beleggen in de fantasie en genialiteit van één man, het zijn ook gelovigen."

Tegelijkertijd plaatst hij ook een grote kanttekening. "Musk denkt dat het bedrijf niet zonder hem kan. Uiteindelijk krijgt hij zoveel macht dat hij op allerlei manieren het belang van andere aandeelhouders kan schaden. Zo zou hij Tesla als pinautomaat voor zijn andere bedrijven kunnen gaan gebruiken."

Waarom heeft 25 procent tegengestemd?

Voor sommige aandeelhouders is dat een beleidskwestie. Zo stemden twee grote Nederlandse pensioenfondsen tegen. Pensioenfonds Metaal en Techniek (PMT), dat voor een half miljard euro aan aandelen heeft, stemde tegen omdat het fonds het een "excessieve beloning" vindt. Pensioenfonds Zorg en Welzijn (PFZW), met een aandeel van 200 miljoen euro in Tesla, noemt het "buitensporig".

Daar komt nog eens bij dat het aandeel van Musk in Tesla groter zou kunnen worden. Als hij zijn doelen haalt, verdubbelt zijn aandelenbelang en zou hij bijna een kwart van alle aandelen in handen hebben.

Dat één iemand zoveel macht heeft binnen een bedrijf baart sommige aandeelhouders ook zorgen. Voor PMT en PFZW was dat ook een extra reden om tegen te stemmen.

Jeroen Veldman, hoogleraar corporate governance aan Nyenrode Business Universiteit, deelt die zorgen. "We moeten ons afvragen wat we vinden van zo'n superster-CEO. Zoveel macht bij één persoon leidt tot autocratische verhoudingen in het bestuur en minderheidsaandeelhouders krijgen minder te zeggen. Dat gaat ook onze pensioenfondsen direct aan."

Eerder stapte het grootste Nederlandse pensioenfonds ABP al uit Tesla na een eerder beloningsvoorstel voor Musk.

Hoe groot is de kans dat Musk de doelen haalt?

Dat valt nog moeilijk te zeggen, maar dat het - op z'n zachts gezegd - een uitdagende klus wordt, is wel duidelijk. Als Musk de beurswaarde echt weet te vergroten naar 8500 miljard dollar, wordt Tesla het waardevolste bedrijf ooit.

"Het is moeilijk om daar iets over te zeggen", zegt Veldman. "In het verleden heeft hij hele hoge doelen gekregen en behaald. Hij moet het bewijzen, maar hij heeft wel laten zien dat hij zaken die andere mensen niet voor mogelijk hielden wist te bereiken."

De oorlog kost Oekraïne 160 miljoen euro per dag. En dat is een conservatieve schatting. Nu al weet de regering dat het volgend jaar nog meer zal moeten uitgeven voor de strijd tegen Rusland. Bijna alles wat de regering binnenkrijgt aan inkomsten gaat op aan de oorlog.

Dat bedrijven en winkels openblijven is van levensbelang voor Oekraïne. Die financieren de strijd indirect via belastingen en douaneheffingen. Oekraïense ondernemers zijn zich daarvan bewust. "Wij zijn de ruggengraat van de economie", zegt Maksym Sjeremet, directeur van Epicenter, een van de grootste warenhuizen van Oekraïne. Zijn bedrijf investeert weer volop, nadat veertien Russische drones in september nog een distributiecentrum van Epicenter verwoestten.

Dat was niet voor het eerst. "Ik heb op ruïnes gestaan in Boetsja en in Tsjernihiv, toen winkels afbrandden. En we verloren er een in Marioepol", zegt Sjeremet, die de schade schat op bijna een miljard euro. Onlangs brandde er weer een winkel af in de buurt van Dnipro, die werd geraakt door een raket.

Toch ging er vorig jaar een nieuw winkelcomplex van Epicenter open in een buitenwijk van Kyiv. "We namen het besluit met overtuiging", zegt Sieremet. "Het werd wel de "dappere opening" genoemd. Gebaseerd op een van onze principes: als je vandaag niet investeert, is er morgen geen toekomst."

Schatkist

Het risico van nieuwe investeringen is groot, zegt Oleksandr Skyba. Toch bouwt ook zijn bedrijf een nieuwe fabriekshal voor een productielijn betonblokken. Kosten: 50 miljoen euro. "Het is een investering in onze toekomst. Op een dag is de oorlog voorbij en dan is er behoefte aan bouwmaterialen. Wij verwachten dat de vraag dan zal verdrievoudigen."

De kosten van de strijd tegen Rusland zullen de komende tijd alleen maar verder oplopen. En het begrotingstekort daarom ook. Het IMF heeft berekend dat de Oekraïense schatkist de komende twee jaar ruim 55 miljard euro extra nodig heeft om de economie en de oorlog te kunnen blijven financieren.

Europa gaf al geld, de VS en het Internationaal Monetair Fonds (IMF) gaven geld, maar Amerika doet niet meer mee en ook steun uit Europa loopt niet van een leien dakje: niet alle EU-landen willen Oekraïne steunen vanuit hun eigen begroting. Van de leningen en subsidies die Oekraïne nu ontvangt voor wederopbouw, modernisering en hervormingen moet het land uitendelijk het grootste deel weer terugbetalen.

Ook buitenlandse bedrijven zijn terughoudend met investeringen in Oekraïne vanwege de risico's. Daarom belooft Kyiv belastingvoordelen, staat de EU mede garant voor privéinvesteringen en is er voor buitenlandse bedrijven zelfs een speciale 'Investeringskaart' met wederopbouw-projecten in regio's door het hele land.

Op de Kyiv School of Economics verwachten ze dat de begrotingstekorten door de kosten van de oorlog zonder buitenlandse hulp flink zullen oplopen. "Soldaten moeten worden betaald, er is brandstof nodig, voedsel", zegt econoom en oud-minister van Economische Zaken Tymofi Mylovanov. "Elke dag zijn ruim een miljoen mensen intensief bezig met dingen die veel geld kosten. Een gigantische operatie."

Volgens de econoom is er voor ander beleid als gezondheidszorg, onderwijs, pensioenen in de Oekraïense begroting nu weinig geld over. Mylovanov. "Als dat geld er niet komt, krijg je een crisis. De civiele economie zal dan instorten en het belastingsysteem, dat het leger financiert, stort dan ook in. Al is de economie veerkrachtig, hij staat ook aan de rand van de afgrond."

Russische tegoeden

Oekraïne is daarom niet alleen voor wapens afhankelijk van het Westen, maar ook voor de begroting. Westerse landen hebben geopperd om Oekraïne te steunen met in het buitenland bevroren Russische tegoeden. De EU wil dat geld gebruiken als onderpand voor leningen ter waarde van 140 miljard.

Maar EU-leiders, die het idee vorige maand bespraken, bereikten geen overeenstemming. Met name België, dat het grootste deel van het geld in beheer heeft, heeft kritiek op het plan uit angst voor mogelijke juridische claims van Rusland. Vandaag is er waarschijnlijkk een overleg tussen de Europese Commissie en de Belgische regering over de kwestie. Noorwegen zou eventueel garant willen staan voor de financiële risico's die België loopt.

Oekraïne hoopt vooral dat landen nog voor het eind van het jaar zullen instemmen met het voorstel. Anders kampt het land vanaf volgend jaar met een gigantisch begrotingstekort.

De aandeelhouders van Tesla hebben een enorm beloningspakket voor topman Elon Musk goedgekeurd. Als Musk de komende tien jaar de beurswaarde van zijn bedrijf naar 8,5 biljoen dollar laat stijgen, krijgt hij voor 1 biljoen dollar aan aandelen. Dat is 1000 miljard dollar. De huidige beurswaarde ligt op 1500 miljard dollar. Ook moet Tesla onder leiding van Musk ambitieuze verkoopdoelen voor robottaxi's en AI-robots halen.

Driekwart van de aandeelhouders stemde voor het gigantische pakket, dat zeer waarschijnlijk het grootste beloningspakket ooit is voor een topbestuurder. Door de bonus in het vooruitzicht te stellen, wil Tesla voorkomen dat Musk de komende tien jaar het bedrijf verlaat.

Protest

Er was de afgelopen tijd protest tegen de megabeloning, onder meer van het Noorse staatsinvesteringsfonds dat ruim 1 procent van alle Tesla-aandelen in handen heeft. Ook vandaag werd er in de stad Austin, waar het hoofdkantoor van de elektrische autofabrikant staat, geprotesteerd door Amerikanen die de beloning extravagant vinden. Musk zelf dreigde met opstappen als de bonus niet zou worden goedgekeurd.

Musk was een belangrijke donateur en bondgenoot van president Trump en de Republikeinse Partij. Van Trump kreeg hij eind vorig jaar de leiding over een taskforce die flink moest snoeien in de Amerikaanse overheidsuitgaven. Eind mei stopte Musk daarmee en daarna vocht hij op sociale media verschillende ruzies uit met Trump.

Nieuwsuur maakte in juni deze video over de verbroken bromance tussen Musk en Trump:

Musk is niet alleen de hoogste baas bij Tesla. Hij geeft ook leiding aan het door hem opgerichte ruimtevaartbedrijf SpaceX en aan X, het voormalige Twitter. Het vermogen van de in Zuid-Afrika geboren techmiljardair wordt geschat op een kleine 500 miljard dollar.

Demissionair minister Karremans van Economische Zaken verwacht dat klanten van Nexperia binnenkort weer chips gaan ontvangen. "Gegeven de constructieve gesprekken met de Chinese autoriteiten, verwacht Nederland dat Chinese chips de komende dagen klanten van Nexperia in Europa en de rest van de wereld zullen bereiken", schrijft hij in een verklaring.

Afgelopen weekend zei China al dat Nexperia-chips onder voorwaarden weer geëxporteerd mochten worden, onder meer voor de automarkt. In de week daarvoor spraken de Chinese president Xi en de Amerikaanse president Trump elkaar in Zuid-Korea. Officieel stond Nexperia niet op de agenda, maar het lag voor de hand dat het ter sprake zou komen. Amerikaanse media suggereren dat het hervatten van de export onderdeel is van een "handelswapenstilstand" die is gesloten.

'Verwelkomen hervatting'

Karremans zegt nu geïnformeerd te zijn over de handelsdeal tussen China en de VS. "En wij verwelkomen de aankondiging dat China weer leveringen toestaat vanuit Nexperia's fabrieken in China. Hiermee wordt de cruciale levering van deze cruciale chips wereldwijd hervat."

Karremans zegt verder hierover in nauw contact te blijven staan met de Chinese autoriteiten. "We zullen de ontwikkelingen nauwlettend volgen en steunen. En waar nodig passende maatregelen nemen."

De chips van Nexperia zijn nodig in allerlei apparaten, waaronder auto's. Door de leveringsblokkade dreigden bijvoorbeeld Duitse autofabrikanten geen nieuwe auto's meer te kunnen produceren.

Nijmeegs hoofdkantoor

Nexperia heeft het hoofdkantoor in Nederland. Karremans nam daar een maand geleden de controle over. Dat betekent dat hij belangrijke beslissingen in het bedrijf kan tegenhouden als die de toekomst van Nexperia bedreigen of de chipproductie in Europa in gevaar brengen.

Karremans greep in omdat er door het handelen van de Chinese directeur te veel technologische kennis en intellectueel eigendom in Chinese handen zou komen. Hij ziet dat als bedreiging voor de Europese economie en veiligheid.

China was daar boos over en verbood vervolgens de export van Nexperia-chips vanuit China.

Gameontwikkelaar Rockstar, bekend van de GTA-games, heeft de afgelopen week meer dan dertig medewerkers ontslagen. Volgens het bedrijf hebben ze geheime informatie van het bedrijf gedeeld op een online forum. Een vakbond ziet dat anders.

Volgens The Independent Workers' Union of Great Britain zijn de werknemers lid van de bond of wilden ze zich aansluiten en zijn ze daarna ontslagen. Het gaat om personeel in het Verenigd Koninkrijk en Canada. De vakbond noemt de ontslagen onwettig.

Rockstar zegt in reactie daarop dat de medewerkers zijn ontslagen vanwege wangedrag. Ze zaten volgens het bedrijf in een openbare Discord-groep, een online platform. Daar zaten ook vertegenwoordigers van de vakbond in.

GTA VI

De medewerkers zouden de richtlijnen van het bedrijf hebben geschonden door geheime informatie op het platform te delen. "Dit had op geen enkele manier te maken met het recht van mensen om lid te worden van een vakbond of deel te nemen aan vakbondsactiviteiten", zegt een Rockstar-woordvoerder tegen persbureau Bloomberg. Het bedrijf zegt niet om welke gegevens het ging.

Rockstar Games is de maker van populaire gametitels als Grand Theft Auto en Red Dead Redemption. Momenteel wordt binnen het bedrijf druk gewerkt aan het langverwachte vervolg in de GTA-reeks: GTA VI.

De lancering van de game staat gepland in mei volgend jaar. Dat was eigenlijk eind dit jaar, maar de datum werd uitgesteld. Rockstar had meer tijd nodig om de opvolger van een van de meestverkochte spellen aller tijden af te maken.

Crunch

Rockstar Games heeft altijd streng toegezien op de geheimhouding van gegevens over spellen die nog moeten uitkomen. Het nambijvoorbeeld maatregelen nadat in 2022 tientallen beelden uitlekten van GTA VI.

De sector is berucht om de extreme werkdruk, vooral in de laatste fase van het ontwikkelen van een nieuwe game, de zogenoemde crunch. Medewerkers moeten overuren draaien om het spel op tijd af te kunnen krijgen.

Opnieuw leidt de interne crisis binnen vakbond FNV tot een gang naar de rechter. Oud-politicus Lodewijk Asscher en oud-voorzitter Ton Heerts, de tijdelijke toezichthouders van FNV, willen meer mogelijkheden om de vakbond te hervormen. Daarom vragen zij de rechter om hun macht te vergroten om veranderingen door te voeren.

Daarmee zouden zij het ledenparlement eenvoudiger kunnen passeren. Dit ledenparlement blokkeerde vorige week hun hervormingsvoorstel.

Het rommelt al maanden binnen de grootste vakbond van Nederland. Er verschenen meerdere rapporten over een onveilige werksfeer. Ook oordeelde de Ondernemingskamer eerder dat het onduidelijk is wie waarover gaat binnen de FNV. Verkiezingen voor een nieuwe bestuur zijn al maanden uitgesteld.

Ledenparlement opheffen

Asscher en Heerts kregen van de rechtbank opdracht om orde op zaken te stellen binnen de FNV. Eén van de belangrijkste veranderingen die zij voorstellen is de vervanging van het ledenparlement. Hiervoor in de plaats zou een bondsraad moeten komen, met rechtstreekse vertegenwoordigers van de verschillende sectoren, zoals transport, havens, onderwijs, zorg en overheid.

Het ledenparlement bestaat uit 104 vakbondsleden die regelmatig bij elkaar komen om over de koers van de FNV te beslissen. De kritiek vanuit de sectoren is dat zij te ver af staan van de werkvloer.

Het ledenparlement ziet niets in het plan. Vrijdag weigerde het ledenparlement zichzelf op te heffen en stemde tegen het voorstel van Asscher en Heerts. Vijftig leden stemden tegen het plan, 46 voor.

Impasse doorbreken

Volgens Lodewijk Asscher is de nieuwe gang naar de rechter onvermijdelijk om de FNV uit de interne crisis te halen. Volgens de toezichthouders heeft de rechter eerder gezegd dat hard ingrijpen nodig is.

"Zolang de FNV met zichzelf bezig is, kan zij niet haar belangrijke maatschappelijke rol vervullen als behartiger van de belangen van werkenden, uitkeringsgerechtigden en gepensioneerden", zegt Asscher. "Uitstel kunnen we ons niet veroorloven; de formatie is begonnen en de FNV moet aan tafel zitten als de plannen voor de komende jaren worden gesmeed."

Vooral mensen met een laag uurloon hebben de afgelopen jaren geprofiteerd van de gespannen arbeidsmarkt. Uit een analyse van de groei van uurlonen tussen 2015 en 2022 door het Centraal Planbureau blijkt dat de lonen het hardst stegen in sectoren waar de krapte het hoogst was, en dan vooral bij werknemers met lagere lonen.

Al jaren zijn er in Nederland meer vacatures dan dat er geschikt personeel is. Doordat er veel personeel wordt gezocht, hebben werknemers een betere onderhandelingspositie. Dat geldt dus vooral voor werknemers met lage lonen. Door de krapte kunnen zij betere arbeidsvoorwaarden eisen van hun werkgever, zoals een hoger loon.

Ook heeft de krapte ertoe geleid dat werknemers die in een slecht betaalde of weinig passende baan zitten, makkelijker de overstap kunnen maken naar een geschiktere baan. Zo'n overstap betekent ook vaak een beter loon.

Volgens het CPB kan de arbeidsmarktkrapte ertoe leiden dat er in zijn algemeenheid minder ongelijkheid is als het gaat om lonen: bij hogere inkomensgroepen is er namelijk vaak nauwelijks looneffect van de krapte.

Praktische opleiding

Dat krapte kan samengaan met een afname van ongelijkheid blijkt ook uit eerder onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau: daaruit bleek dat werkgevers in tijden van krapte meer werkuren aanbieden. Daarnaast wordt er eerder een vast contract aangeboden.

Werknemers met een lager uurloon hebben ook vaker een lager of praktisch opleidingsniveau. Het merendeel heeft een middelbare school afgerond of een mbo-opleiding. Er is ook nog een deel dat nog studeert en naar verwachting nog een hoger opleidingsniveau bereikt.

Van zo'n 30 procent van de onderzochte werknemers is het opleidingsniveau onbekend. Dat komt vaker voor bij ouderen en mensen met een migratieachtergrond, omdat de data die het CPB heeft onderzocht alleen Nederlandse opleidingsgegevens omvatten.

Krapte

Het tekort aan mensen blijft een probleem voor werkgevers. Zo blijft de vraag naar personeel groot in de zorg, specialistische zakelijke diensten en informatie en communicatie. Door de extra investeringen in defensie zal ook hier de vraag naar personeel sterk groeien.

Toch verwacht het UWV dat de banen de komende twee jaar minder voor het oprapen liggen. Het UWV verwacht zelfs een krimp van het aantal banen in bepaalde regio's zoals delen van Limburg, de Achterhoek en Zeeland. In met name de landbouw en visserij plus uitzendbranche daalt het aantal banen juist flink, verwacht het UWV.

Al jaren is het tekort aan personeel de meest genoemde belemmering van ondernemers. Daarnaast komen pas zaken als onvoldoende vraag en financiële beperkingen.

Luchtvaartmaatschappij KLM blijft dit jaar kwakkelen, ondanks meer passagiers en een hogere omzet. Het bedrijf is flink aan het besparen om de maar stijgende kosten bij te kunnen benen. Dat leverde in het derde kwartaal van dit jaar weer winst op. "Maar we zijn er nog lang niet", zegt KLM-topvrouw Marjan Rintel.

Over het eerste half jaar van 2025 leed KLM nog een verlies van 2 miljoen euro. In het derde kwartaal bleef er onder aan de streep 341 miljoen euro winst over. Dat kwam door een lichte groei van 7 procent meer reizigers, maar ook door goedkopere brandstof.

Toch hangt KLM met de cijfers uit het derde kwartaal nog niet de vlag uit. "Hoge kosten en operationele uitdagingen blijven ons parten spelen", zegt Rintel over de cijfers.

Daarmee wijst zij onder meer naar de hogere tarieven die de luchthaven Schiphol in rekening brengt aan luchtvaartmaatschappijen. Ook had KLM last van drie stakingen van grondpersoneel. Afgelopen vrijdag werd een akkoord gesloten met de vakbonden voor een nieuwe cao. De leden moeten die nog wel goedkeuren.

Zoeken naar verbeteringen

KLM probeert via besparingen en digitalisering terug op het niveau van voor de corona- en energiecrisis te komen. Dit jaar betekende dat ruim 300 miljoen minder kosten. Toch noemt KLM al deze maatregelen "nog onvoldoende om de aanhoudend hoge kosten te compenseren".

Financieel directeur Bas Brouns zegt dat de financiële positie van KLM "beduidend zwakker" was geweest als de besparingen niet waren doorgevoerd. "Niettemin verdienen we nog niet genoeg voor onze noodzakelijke investeringen in klanten, mensen en operatie om KLM concurrerend en toekomstbestendig te houden", voegt hij daaraan toe.

Met het moederbedrijf Air France-KLM gaat het ondertussen iets beter. De nettowinst van 799 miljoen euro uit het derde kwartaal lag 67 miljoen euro hoger dan dezelfde periode van vorig jaar. Toen werd vooral dochter Air France getroffen door reizigers die Parijs mijden vanwege de Olympische Spelen in de Franse hoofdstad.

Verschillende organisaties die opkomen voor arbeidsmigranten trekken bij de Tweede Kamer aan de bel over het schrappen van maatregelen die de positie van arbeidsmigranten kunnen verbeteren. Demissionair minister Paul (VVD) van Sociale Zaken besloot vorige week om die toch niet door te zetten.

Vier belangenorganisaties schrijven in een brief dat uitzendbureaus met het terugdraaien van de maatregelen opnieuw ruim baan krijgen om door te gaan met "dubieuze praktijken". De brief is ondertekend door het Leger des Heils, Fairwork, Stichting Bewonersbelangen Arbeidsmigratie en vakbond FNV.

Opvallend genoeg is de op een na grootste vakbond, CNV, het juist eens met het besluit van de demissionaire minister. Dat geldt ook voor de werkgevers. De Nederlandse Arbeidsinspectie is juist tegen het besluit van Paul. Het laat zien dat partijen behoorlijk verdeeld zijn over wat de beste oplossing is.

Loon inhouden

De maatregelen werden bedacht door Pauls voorganger Eddy van Hijum. De meest in het oog springende maatregel is het stapsgewijs verbieden dat kosten voor huisvesting ingehouden worden op het minimumloon van arbeidsmigranten. Dat loon is dit jaar 2509 euro bruto bij een 40-urige werkweek.

Een werkgever mag op dit moment voor het huren van een woning maximaal 25 procent inhouden van het minimumloon. De werknemer ontvangt daardoor een bedrag dat lager is dan het minimumloon, omdat de werkgever de kosten van de huisvesting draagt.

Vanaf januari zou dat verlaagd worden naar 20 procent, en vanaf 2030 zou het inhouden helemaal niet meer mogelijk zijn.

Onwenselijke situaties

Van Hijum schreef destijds dat arbeidsmigranten door hun werkgever weliswaar snel aan een woning komen, maar in de praktijk onwenselijke situaties ontstaan "waarin een deel van de werkgevers huisvesting aan arbeidsmigranten als verdienmodel ziet". Volgens Van Hijum raken arbeidsmigranten bij het verliezen van hun baan ook hun woning kwijt. Dat vergroot hun afhankelijkheid van de werkgever.

Demissionair minister Paul wil het inhouden van huur mogelijk houden, omdat werkgevers volgens haar alsnog naar manieren zouden zoeken om loon buiten het zicht in te houden. De kwaliteit van huisvesting zou daardoor onder druk komen te staan. Vanwege de krappe woningmarkt is het voor arbeidsmigranten juist nadelig als de inhoudingsregeling stopt, zegt Paul.

Voorstanders van de maatregelen zeggen dat arbeidsmigranten bijvoorbeeld niet doorstromen naar een direct dienstverband, omdat hun huisvesting dan ophoudt. Ze hebben volgens de organisaties bovendien geen huurbescherming en verliezen onderdak als de arbeidsovereenkomst stopt.

Ook de Arbeidsinspectie is voor de afschaffing van de inhoudingsregeling, omdat die het belangrijk vindt dat het verdienmodel van vervoer, werk en huisvesting minder aantrekkelijk wordt voor werkgevers. Werkgevers kunnen verdienen aan de huisvesting van arbeidsmigranten, ten opzichte van mensen die al een huis hebben in Nederland. "Daarmee ontstaat ook een afhankelijkheid van de werknemer van de werkgever: baan kwijt, huis kwijt, dakloos."

ID-pas

Demissionair minister Paul schrapt ook het invoeren van een identificatiepas op de bouwplaats, waar veel arbeidsmigranten in dienst zijn. Zo'n pas moest een einde maken aan de onduidelijkheid wie, met welke kwalificaties, voor welke werkgever op de bouwplaats werkt.

Doordat iedereen valt te identificeren met de pas zou dat bijvoorbeeld zwartwerken tegengaan en gewerkte uren en opgebouwde rechten zoals pensioen bijhouden. Maar volgens de minister geeft zo'n pas geen garantie op veilig en eerlijk werk. Bovendien zou de privacy van werknemers in het geding komen. Ze wil dus geen wettelijk verplichte identificatie op de bouwplaats, maar ziet alleen een optie daarvoor "op basis van vrijwilligheid".

Ook Bouwend Nederland werkt aan andere oplossingen om de veiligheid en positie van arbeidsmigranten te verbeteren. Zo werken ze onder andere aan een app en een systeem om onveilige situaties te melden, en inzicht te krijgen in de veiligheidseisen.

Andere oplossingen

Werkgevers en vakbond CNV staan achter het besluit van de minister. Volgens CNV zou het doorgaan van het besluit de positie van arbeidsmigranten verslechteren, omdat de huisvesting dan op een andere manier betaald moet worden: "Dat wordt dan bijvoorbeeld contant of met PIN gedaan. Dan hebben we het liever op de loonstrook, dat is transparant", zegt CNV-bestuurder Henry Stroek.

De Algemene Bond Uitzendondernemingen (ABU) zegt het goed te vinden dat de minister de maatregelen terugdraait, met name vanwege transparantie, en omdat de bond ervan overtuigd is dat de regeling de kwaliteit van woningen borgt.

Volgens minister Paul blijft het belangrijk om de positie van arbeidsmigranten te verstevigen en hen meer onafhankelijk te maken van hun werkgever. Daarvoor zegt ze te werken aan andere manieren om dat voor elkaar te krijgen, zoals informatiepunten, en een wetsvoorstel om de huurbescherming van arbeidsmigranten te verbeteren.

Het Noorse oliefonds hoeft zich niet langer te houden aan het ethische beleggingsbeleid. Dat heeft het Noorse parlement gisteren besloten op voorstel van de regering. Het besluit volgt twee maanden na Amerikaanse kritiek op het Noorse beleggingsbeleid.

Het oliefonds is met 21 biljoen Noorse kronen (rond de 1,8 biljoen euro) aan bezittingen het grootste investeringsfonds ter wereld. Ter vergelijking: pensioenbeheerder APG, het grootste investeringsfonds van Nederland, is goed voor ongeveer 0,6 biljoen euro.

Het oliefonds pauzeert de verkoop van belangen in bedrijven die niet binnen het ethische investeringsbeleid passen. Bijvoorbeeld bedrijven die bijdragen aan vervuiling, mensenrechtenschendingen of oorlog.

"De wereld is veranderd sinds de ethische richtlijnen voor het eerst werden aangenomen", zei minister van Financiën Jens Stoltenberg, de oud-NAVO-chef, gisteren tegen het parlement. "De regels moeten worden herzien."

Techbedrijven

Stoltenberg stelt dat het oliefonds met de huidige regels belangen in grote internationale bedrijven zou moeten verkopen. Het gaat hier met name om Amerikaanse techbedrijven die veel winst maken. "Zonder deze investeringen is het oliefonds niet meer een divers, mondiaal fonds. Dat brengt verhoogde risico's en een lager rendement met zich mee."

De Noorse minister zegt dat het fonds goed is voor een kwart van het Noorse overheidsbudget. "Geen andere inkomstenbron is belangrijker voor onze welvaart. Het ethische investeringsbeleid dreigt nu consequenties te krijgen die niet te voorzien waren toen het beleid ooit werd ingevoerd."

Bulldozers

Eerder dit jaar zorgde het ethische beleggingsbeleid ervoor dat het oliefonds zijn aandelen in het Amerikaanse Caterpillar en vijf Israëlische banken verkocht.

Het Israëlische leger zet graafmachines en bulldozers van Caterpillar in bij sloopwerkzaamheden in de Palestijnse gebieden, zo is te zien in deze video die we eerder maakten:

De Noorse bank, die een sterke invloed heeft op het oliefonds, sprak over "een onaanvaardbaar risico dat de bedrijven bijdragen aan ernstige schendingen van de rechten van individuen in oorlogs- en conflictsituaties".

Maar het niet meer investeren in Caterpillar en de Israëlische banken maakte het Amerikaanse Witte Huis "zeer bezorgd". De regering-Trump zou hierover in gesprek gaan met de Noorse regering. Nu, twee maanden later, is het Noorse beleggingsbeleid voorlopig niet van kracht.

Volgens de Noorse regering wordt het investeringsbeleid van het oliefonds geparkeerd totdat er nieuw beleid is ontworpen. Het ligt voor de hand dat dit uit minder strenge duurzaamheidscriteria zal bestaan. De Noorse oppositie reageert daar kritisch op. Het is nog niet bekend wanneer het nieuwe beleid voor het Noorse oliefonds klaar is.

ABP: geen kritiek ontvangen

Eerder dit jaar besloot ook het Nederlandse pensioenfonds ABP om zijn aandelen in Caterpillar te verkopen. Ook dit gebeurde op basis van ethisch investeringsbeleid.

Het fonds laat nu weten dat het geen kritiek kreeg van de Amerikaanse regering op de verkoop van het belang in Caterpillar. De stap van het Noorse fonds om het ethisch investeringsbeleid los te laten heeft verder geen invloed op het ABP-beleid, laat een woordvoerder weten.

Duurzame beleggingen: lager rendement?

Bedrijven in duurzame investeringsfondsen halen vaak een lagere omzet, zegt Larissa de Barros Fritz, onderzoeker duurzame investeringen bij ABN Amro. "Maar ze hebben vaak ook een lager risicoprofiel."

Duurzame bedrijven zijn in hun bedrijfsvoering vaak beter voorbereid op risico's als een stijgende zeespiegel of verlies aan biodiversiteit. Dat brengt wat lagere kosten voor risicomanagement met zich mee.

"Op die manier wordt het gebrek aan rendement op korte termijn gecompenseerd door het lagere risicoprofiel van een duurzaam of ethisch fonds", zegt de econoom. "Ethische fondsen renderen op lange termijn daarom even goed of soms zelfs beter dan het gemiddelde."

Veel investeerders zijn hiervan op de hoogte, zegt de onderzoeker. "Daarom denk ik dat het pauzeren van het ethische investeringsbeleid meer een politiek verhaal is."

Een reis met de trein wordt volgend jaar opnieuw flink duurder. NS verhoogt de prijzen van treinkaartjes gemiddeld met 6,52 procent. Die stijging is ongeveer gelijk aan die van dit jaar. Maar het is wel de helft minder dan werd gevreesd.

Deze zomer schreef demissionair staatssecretaris Aartsen nog in een brief aan de Tweede Kamer dat het treinkaartje bij NS tot wel 9 procent duurder kan worden. NS zegt zelf dat een verhoging tot 12 procent op tafel lag.

Dat komt doordat NS de prijs van een treinkaartje de afgelopen vier jaar minder hard liet stijgen dan de inflatie. Die verhoging werd twee keer afgewend door een bijdrage vanuit het ministerie. Daar was voor 2026 alleen geen meerderheid in de Tweede Kamer meer voor.

Om een extreme prijsverhoging te voorkomen had NS zelf weinig financiële middelen. Het vervoersbedrijf zit al jaren in de rode cijfers, omdat het aantal reizigers nog altijd niet terug is op het niveau voor de coronacrisis. Dat komt doordat forensen vaker thuiswerken.

Uitsmeren

Besloten is nu om de hoge inflatie uit de energiecrisis over vier jaar uit te smeren. "De prijsverhoging is daardoor hoger dan we hadden gewild, maar wel een stuk lager dan eerder gevreesd", zegt commercieel directeur Bertien van Baak.

In de prijsverhoging van 6,52 procent zit de verwachte inflatie van volgend jaar van 2,3 procent verwerkt, aldus de NS. Daar komt nog 3,05 procent bij van de prijsverhoging die eerder werd uitgesteld, plus nog 1,17 procent van de inflatieverhoging die nog niet is doorgevoerd.

Het verlieslijdende NS zegt dat de prijzen omhoog moeten om de kosten te kunnen blijven betalen. De lonen van onder meer machinisten en conducteurs maakt 43 procent uit van de kosten. In augustus bereikte NS na een serie stakingen een akkoord met de vakbonden over een nieuwe cao. Komend jaar krijgen medewerkers er 3,5 procent bij.

Daarnaast betaalt NS een vergoeding om op het spoor en op de hogesnelheidslijn te mogen rijden. En wil het bedrijf investeren in nieuwe dubbeldekkertreinen.

Uitcheck vergeten

Om de kosten onder controle te houden stopt NS met het abonnement waarmee reizigers de hele dag met korting de trein kunnen nemen. Ook het abonnement om in het weekend met korting te reizen wordt gestaakt.

Verder wordt het huren van een OV-fiets met 4,80 euro per dag 15 cent duurder. Ook verhoogt NS de prijs van een vergeten check-out van 20 euro naar 33,30 euro. Reizigers die een vergeten check-out niet terugvragen, zijn daardoor meer kwijt.

Wie graag bij NS eerste klas rijdt is volgend jaar ook duurder uit. Die prijs gaat met de jaarwisseling meer omhoog dan een gewoon kaartje. In het weekend wordt het verschil tussen eerste en tweede klas juist kleiner.

Om de trein betaalbaar te houden voor gezinnen blijft de prijs van een abonnement waarmee kinderen tot en met 11 jaar gratis kunnen meereizen met een volwassene gelijk. Dat geldt ook voor de prijs van 2,50 euro voor een Railrunner-kaartje, waarmee kinderen een dag onbeperkt kunnen reizen.

De tijd dringt voor grote automakers die werken met chips van het Nijmeegse bedrijf Nexperia. Fabrieken dreigen stil te vallen, omdat China de export van de chips sinds een maand blokkeert. Sommige autofabrikanten hebben nog maar voor een aantal dagen chips, zegt Sigrid de Vries van ACEA, de Europese vereniging van autobedrijven.

Volkswagen (waar ook Audi, Porsche en Skoda onder vallen) en Nissan zeggen dat het onzeker is of zij na deze week nog vooruit kunnen. De Japanse automaker Honda heeft vorige week al een fabriek in Mexico stilgelegd door het chiptekort, meldt de Japanse zakenkrant Nikkei.

Nexperia heeft zijn hoofdkantoor in Nijmegen, maar de chips komen uiteindelijk uit fabrieken in Azië. Vooral in China worden veel chips gemaakt, maar de Chinese overheid houdt de uitvoer al een aantal weken tegen, omdat Nederland eind september de controle op het hoofdkantoor overnam vanwege wanbestuur door de Chinese directeur.

Zonder chips geen auto

Nexperia-chips zijn eenvoudig, maar heel belangrijk voor de auto-industrie. "Het zijn chips die in heel veel verschillende onderdelen zitten", zegt De Vries. "Daardoor kan een tekort voor één onderdeel of bij één leverancier al grote gevolgen hebben."

"Het is simpel, zonder deze chips kan een auto de fabriek niet uit", zegt automaker Richard Holleman. Zijn bedrijf Carice maakt elektrische auto's in een hal in Voorhout, bij Leiden.

Hij houdt een dun, groen, rechthoekig schijfje omhoog. Daarop lopen koperen draden naar allerlei kleine zwarte blokjes. 'Dropjes' noemt Holleman ze. Dat zijn ze, de Nexperia-chips waar het allemaal om draait. Ook in de auto's van Carice sturen ze verschillende signalen rond. "Daardoor kan bijvoorbeeld de auto starten, werkt het dashboard en gaan de koplampen aan en uit."

"Net als de grote automakers gebruiken wij deze simpele chipjes", vertelt Holleman. "Opeens stopt de levering daarvan. Als je geen voorraad meer hebt, ben je als automaker niet een beetje de pineut, maar gigantisch. Wij kunnen nog vooruit, want we zijn natuurlijk een kleinere speler dan Volkswagen, maar we snappen dondersgoed wat voor buikpijn de grote automakers nu hebben."

Ook bij Carice was het even zoeken toen bleek dat de Nexperia-chips voorlopig niet meer uit China zouden komen. "Waar gebruiken we die chips precies? Hoe staat het met onze voorraad? Welke chips zullen moeilijk te krijgen zijn? Kunnen we chips van andere bedrijven gebruiken?"

Niet zomaar vervangen

Kunnen de autofabrikanten dit soort chips niet gewoon ergens anders halen? "Dat zou kunnen", zegt De Vries van autovereniging ACEA. Maar omdat enorm veel chips van Nexperia komen, is dat volgens haar makkelijker gezegd dan gedaan.

"Zelfs als je een andere leverancier vindt, is het de vraag of die dezelfde grote hoeveelheden kan leveren. Dat heb je niet in een paar weken of maanden geregeld."

Bij automaker Carice in Voorhout weten ze dat het ook technisch gezien niet zo makkelijk is. Holleman verwijst weer naar dat groene plaatje met koperen draden en 'dropjes'. "De printplaat is het brein van de auto", zegt hij.

"Je zou een Nexperia-chip kunnen vervangen door een andere chip die er behoorlijk op lijkt, maar elke techneut weet dat het niet zo werkt. Op zo'n printplaat kan dat zo een reeks aan problemen veroorzaken. Daar schiet je niets mee op. Het liefst laat je het zo, als je weet dat het werkt."

Autofabrikanten proberen van alles, zegt De Vries. Ook zij hoort van automakers dat ze kijken of ze producten kunnen aanpassen of andere chips kunnen gebruiken. "Maar dat zijn enorme investeringen."

Hoop en onzekerheid

Om de acute problemen op te lossen, is er voor de auto-industrie eigenlijk maar één snelle oplossing: weer Nexperia-chips krijgen.

De Europese autovereniging noemt een bericht van het Chinese ministerie van Handel van afgelopen weekend hoopvol. Daarin kondigde het ministerie aan dat bedrijven die in de problemen zitten, zich kunnen melden, zodat China mogelijk een uitzondering kan maken op het exportverbod.

"Maar er is nog veel onduidelijk", zegt De Vries. "Aan welke voorwaarden moeten de bedrijven bijvoorbeeld voldoen? Ook het papierwerk kan weken duren. De onzekerheid is nog absoluut niet weg."

Als de chips niet deze week komen, zullen sommige autofabrikanten de productie alsnog moeten verlagen of stilleggen, zegt De Vries. "We hebben de Nexperia-chips niet nu nodig, maar gisteren."

Jongvolwassenen hebben steeds vaker behoefte aan een reis die speciaal op hen is afgestemd en zoeken daarvoor reisadviseurs op. Dit blijkt uit een rapport van ABN Amro over de toerismesector. Deskundigen zeggen dat een rol speelt dat een reisbureau onzekerheid wegneemt en dat er behoefte is aan het creëren van een unieke ervaring.

De bank haalt cijfers van het CBS aan waaruit blijkt dat het aantal reisbureaus de afgelopen tien jaar met 34 procent is gestegen. In diezelfde periode is het aantal reisbureaus in de winkelstraten juist gehalveerd, blijkt uit cijfers van marktonderzoeker Locatus.

'Jongvolwassenen' zijn in dit rapport 18- tot 24 jarigen en 25- tot 34-jarigen. Het blijkt dat zij vaker gebruik maken van reisadviseurs dan ouderen. De jongste groep doet dit het vaakst met bijna 12 procent. Alleen ouderen boven de 65 jaar maken evenveel gebruik van deze reisbureaus, alleen zijn dat vaker fysieke winkels, terwijl jongeren in zee gaan met individuele reisadviseurs.

Reisagenten

Volgens de bank zijn er steeds meer zelfstandige reisbureaus bijgekomen, ook wel 'reisagenten' genoemd. ABN Amro ziet dat deze reisagenten vaak zijn gespecialiseerd in een bepaald type reis, zoals natuurreizen naar IJsland of fietsvakanties in Spanje.

Deze agenten passen echt de beleving aan op de persoon, zegt Ward van der Stee, sectoranalist bij ABN Amro. "Jongeren worden veel blootgesteld aan reizen via sociale media, maar krijgen daardoor ook keuzestress. Dan gaan ze dus op zoek naar een reisbureau om een unieke reis samen te stellen."

Ook ziet hij dat het vertrouwen dat een reisagent geeft een grote rol speelt. "Ik kan me voorstellen dat je je reis naar Italië niet via een organisatie boekt, maar je gaat niet zo makkelijk naar het Chinese binnenland zonder hulp van iemand die daar bekend is."

Jacqueline den Dunnen is zelf reisagent. Ze helpt met het verzorgen van reizen naar bestemmingen over de hele wereld. Zij ziet dat steeds meer jongeren naar haar toekomen. Een deel is afgestudeerd en gaat op examenreis. Ook zijn er steeds vaker jongeren die iets anders willen en er ook meer geld aan uitgeven. "Laatst nog kwam een jongen bij mij toen hij voor het eerst alleen met zijn vriendin op vakantie ging."

Een reis begint al snel bij 600 euro voor twee weken Albanië, en loopt makkelijk op naar 2.500 euro voor een reis naar Australië, vertelt ze. "Voor een deel sparen of lenen jongeren dit geld, maar ze krijgen ook vaak hulp van hun ouders."

Onzekerheid

Hoogleraar toerisme aan de Universiteit Leuven Jan van der Borg wijst op de behoefte aan houvast die een reisbureau biedt. "Als je ergens naartoe reist waar de kans op overstromingen hoog is ben je in je eentje gewoon de klos, via een reisbureau heb je dan een vangnet om op te kunnen terugvallen." Ook weet een reisagent goed welke risico's er spelen en welke plekken je beter kan mijden.

Bij Den Dunnen kunnen klanten tijdens de reis haar een bericht sturen als er iets aan de hand is. "Het verschil met een groter reisbureau is dat de drempel om mij een bericht te sturen heel laag is. Klanten hebben vaker behoefte aan één vertrouwd contactpersoon en waarderen dit ook enorm."

Voor de tweede keer dit jaar struikelt een bedrijf dat gemeenten helpt met isolatieplannen voor inwoners. Winst Uit Je Woning: Samen inkopen, dat door een groot aantal gemeenten wordt ingehuurd om inwoners te helpen met het verduurzamen van hun woning, heeft gisteren faillissement aangevraagd. Aan de NOS laat bestuurder Michel Muurmans weten dat het faillissement waarschijnlijk vandaag nog wordt uitgesproken.

Twee maanden geleden viel al het doek voor Groupcard. Dit bedrijf gaf voor veel gemeenten onder meer stadspassen en kaarten uit met financiële hulp voor inwoners met lage inkomens. Die hulp was bijvoorbeeld bedoeld voor de aanschaf van energiezuiniger witgoedapparaten of het isoleren van een woning.

Bedrijven uit de isolatiebranche noemen Winst Uit Je Woning "een grote speler" in het nationaal isolatieprogramma. Hiermee wil het ministerie van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening tot en met 2030 in totaal 2,5 miljoen woningen isoleren. Winst Uit Je Woning werd door veel gemeenten ingehuurd om inwoners te helpen isolatieplannen te maken.

Kosten te hoog

Het bedrijf zegt in financiële problemen te zijn gekomen omdat elke gemeente eigen eisen en regelingen heeft. "Dit betekent dat wij maatwerk moesten gaan leveren om aan de verplichtingen te kunnen voldoen", legt Muurmans uit. "Voor het faciliteren van maatwerk per gemeente zijn er vaak kostbare technische ontwikkelingen nodig of juist handmatige werkzaamheden."

Muurmans zegt dat de afgelopen maanden "diverse mogelijkheden zijn bekeken" om de financiële problemen op te lossen. "Helaas bleken de mogelijkheden te weinig vertrouwen te geven voor een succesvol vervolg." Hij zegt te hopen op een doorstart. Bij het bedrijf werken 73 mensen.

Uit de laatste jaarrekening blijkt dat Winst Uit Je Woning over 2024 een negatief eigen vermogen van 1,3 miljoen euro had. Het bedrijf nam een maand geleden nog wel een deel van het failliet gegane Groupcard over.

Er werd 100.000 euro neergelegd voor het systeem dat lokaal de verkopen van cadeaukaarten en andere passen afhandelt. Hiervoor nam Winst Uit Je Woning ook drie medewerkers van Groupcard over. De verwachting was dat het systeem van pas kon komen bij doe-het-zelfregelingen.

Onaangenaam verrast

De gemeente Den Haag maakte eind september bekend de cadeaukaart om woningen te verduurzamen bij Winst Uit Je Woning onder te brengen. Dat ligt nu opnieuw stil, omdat het bedrijf alle werkzaamheden heeft stilgelegd. "Het is mogelijk dat de uitvoering van verduurzamingsprogramma's van gemeenten vertraging oploopt", laat Winst Uit Je Woning weten

In de provincie Utrecht was Winst Uit Je Woning ingehuurd om voor twintig gemeenten inwoners die hun woning willen isoleren te helpen. Dat ging via persoonlijk advies aan huis, het maken van een bespaarplan, het aanvragen van subsidies en door de woningeigenaar vervolgens te koppelen aan een isolatiebedrijf.

De provincie Utrecht is "onaangenaam verrast" door het faillissementsbericht. Een woordvoerder zegt dat Winst Uit Je Woning "de afgelopen jaren een belangrijke rol speelde" in de verduurzamingsopgave voor de provincie. Het faillissement heeft gevolgen, maar welke dat precies zijn is de provincie nog aan het onderzoeken. "Het is wel bekend dat het geen gevolgen heeft voor de middelen die beschikbaar zijn voor woningeigenaren."

Ruim 150 gemeenten

Winst Uit Je Woning werkte de afgelopen jaren voor ruim 150 gemeenten. Er liepen nog vijftig projecten. Naast de veertien gemeenten uit Utrecht werkten onder meer Helmond, Someren, Deurne, Wijk bij Duurstede, Stichtse Vecht, Ronde Venen, Soest, IJsselstein, Soest en Waterland samen met Winst Uit Je Woning.

De Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) zegt verontrust te zijn door het nieuws. "Dit faillissement raakt niet alleen de betrokken gemeenten, maar ook hun inwoners en de medewerkers van Winst Uit Je Woning." De gevolgen van dit faillissement kan de VNG nog niet overzien.

China lijkt z'n geduld met de Nederlandse regering in de onderhandelingen over Nexperia te verliezen. Het ministerie van Handel uit vandaag felle kritiek op Nederland. Het verwijt het kabinet een niet-constructieve houding en stelt dat Nederland de crisis in de wereldwijde toeleveringsketen escaleert.

De stevige woorden staan hiermee haaks op de woorden van Eurocommissaris Sefcovic. Gisteravond sprak hij van "vooruitgang" in onderhandelingen over Nexperia en van "nauwe samenwerking met de Nederlandse overheid en constructieve samenwerking met China".

'Wettelijke rechten geschonden'

In een buitengewoon scherpe verklaring noemt China de beslissing van de Nederlandse Ondernemingskamer vandaag 'misplaatst' en zegt ook dat die de wettelijke rechten van Nexperia heeft geschonden. De Ondernemingskamer schorste vanwege beschuldigingen over wanbestuur de Chinese ceo van Nexperia en nam hem tot nader order de zeggenschap over het bedrijf af.

Volgens Peking probeert China tot een oplossing te komen, maar zou Nederland niet constructief zijn, de redelijke eisen van de Chinezen negeren en geen actie ondernemen.

Een woordvoerder van het ministerie van Economische Zaken wil niet op de uitspraken reageren.

De boodschap van Peking lijkt niet alleen bedoeld als waarschuwing aan Nederland, maar ook als signaal aan een breder publiek. Waar China Nederland herhaaldelijk beschuldigt van onverantwoordelijk gedrag, prijst het zichzelf als verantwoordelijke natie die er naar eigen zeggen alles aan doet om de toeleveringsketen van halfgeleiders in binnen- en buitenland te stabiliseren. Dat China zelf ook deels schuld heeft aan de crisis door een breed exportverbod op Nexperia-chips in te stellen, wordt daarin buiten beschouwing gelaten.

Export aan banden gelegd

Vorige maand greep de Nederlandse regering in bij chipfabrikant Nexperia en nam de controle over, dit gebeurde naast de procedure bij de Ondernemingskamer. In reactie daarop besloot de Chinese overheid de export van de chipmaker aan banden te leggen. Het Chinese exportverbod heeft mogelijk grote gevolgen voor de Europese industrie en dus staat het onderwerp bij veel landen en de Europese Unie hoog op de agenda.

De voorbije weken spraken Chinese en Nederlandse functionarissen meerdere keren met elkaar over een oplossing. In eerdere reacties verweet China Nederland vooral de "verstoring van de mondiale productie- en toeleveringsketens". Dat waren bewoordingen waarmee Peking de gemoederen niet te veel wilde laten oplopen. Maar daar kwam vandaag dus verandering in.

Eerder liet het Chinese ministerie van Handel wel weten dat bedrijven die hinder ondervinden van het exportverbod op chips zich kunnen melden. Het ministerie zal vervolgens beoordelen of een uitzondering mogelijk is. Over de criteria voor zo'n uitzondering is tot nu toe niets bekendgemaakt.

Ondanks Amerikaanse importheffingen heeft Philips een prima kwartaal achter de rug. Het gezondheidstechnologiebedrijf draaide in de afgelopen drie maanden 4,3 miljard euro omzet. Daardoor bleef er iets meer winst over dan in hetzelfde kwartaal een jaar geleden, namelijk 187 miljoen euro.

Hoewel het bedrijf wel last heeft van spanningen in de wereld, wordt het maar beperkt geraakt door de Amerikaanse importheffingen. "In Noord-Amerika blijft het uitermate sterk", zegt Philips-topman Roy Jakobs. "We zien meer investeringen in de zorg, maar ook de vraag van consumenten blijft sterk."

Scheren en ontharen

Met name op het gebied van persoonlijke hygiëne gaat het goed met Philips. Door onder meer een sterke verkoop van nieuwe modellen scheerapparaten en ontharingslasers is er ruim 10 procent meer verkocht.

Philips heeft zich in de afgelopen jaren steeds meer toegelegd op de productie van medische apparatuur. Dat gaat om innovatieve apparaten voor het stellen van diagnoses en het uitvoeren van behandelingen. Daar blijft de omzet juist wat steken in de afgelopen maanden.

Door toenemende vergrijzing heeft Philips al lang hoge verwachting van de verkoop van medische apparaten in China. Toch blijft de vraag achter. Volgens Jakobs is daar al de klad in gekomen tijdens de coronapandemie. Daarna is de vraag niet volledig hersteld mede door Chinees overheidsbeleid dat de eigen markt afschermt.

Nexperia

De hoogopgelopen ruzie tussen Nederland en China over Nexperia raakt Philips naar eigen zeggen niet. Nadat Nederland de controle binnen het bedrijf naar zich toe had getrokken en de Chinese bestuurder aan de kant had geschoven, stopte de Chinese Nexperia-fabriek met de export van chips.

Inmiddels zou dit worden hervat, maar de tijdelijke stop kan de Europese maakindustrie raken. Met name de autobranche vreest te moeten stoppen met fabriceren omdat er te weinig computerchips binnenkomen. Maar de Nexperia-chips zitten ook in medische apparaten.

Toch heeft Philips daar geen last van, zegt topman Jakobs. Zijn bedrijf zou hebben geleerd van de coronacrisis toen ook veel export stil kwam te liggen en onderdelen niet geleverd werden: "We hebben alternatieven voor die chips. We kopen in bij meer partijen."

Dat Philips graag meerdere leveranciers van chips heeft, heeft volgens Jacobs niets te maken met de toegenomen Chinese invloed binnen Nexperia. Dat Nijmeegse bedrijf is overigens een afsplitsing van NXP, dat ooit voortkwam uit Philips.