Meta krijgt meer tijd om veranderingen door te voeren op Facebook en Instagram. Begin deze maand bepaalde de rechtbank Amsterdam dat het bedrijf de optie moest geven van een algoritmevrije tijdlijn op beide socialemediaplatforms. Het techbedrijf kreeg daar twee weken de tijd voor.

Volgens Meta is het "om praktische en technische redenen" niet mogelijk binnen twee weken die aanpassingen door te voeren. Daarom heeft het bedrijf begin deze week om extra tijd gevraagd tot eind januari. Het gerechtshof Amsterdam heeft nu uitstel gegeven tot 31 december.

Voor die tijd moet Meta gebruikers van Facebook en Instagram de mogelijkheid geven om te kiezen voor een tijdlijn die niet wordt samengesteld op basis van waarschijnlijke interesses.

'Directe druk weg'

Burgerrechtenorganisatie Bits of Freedom spande 2 oktober een rechtszaak aan tegen Meta omdat het bedrijf met de huidige tijdlijn-instellingen de Digital Services Act zou overtreden. Dat is een Europese richtlijn die de grote internetplatforms reguleert. De burgerrechtenorganisatie kreeg toen gelijk, maar is nu wel teleurgesteld dat het techbedrijf uitstel heeft gekregen.

"Het is spijtig dat de druk bij Meta nu weg is om direct in actie te komen", zegt Maartje Knaap van Bits of Freedom. "Meta overtreedt een belangrijke wet, dus het spoedeisende belang van deze zaak blijft overeind."

Meta is ook in hoger beroep gegaan tegen de uitspraak van begin oktober. Dat beroep dient op 26 januari. Ondanks het hoger beroep moet het bedrijf de aanpassingen die door de rechter zijn opgelegd uitvoeren voor het einde van dit jaar.

Gokbedrijf Betcity moet een boete van 2,7 miljoen euro betalen omdat het bedrijf jongvolwassenen niet goed beschermde tegen gokverslaving. Zo trad het bedrijf niet op tegen een gokker van 21 die in twee weken tijd 45.000 euro verspeelde.

De speler kreeg slechts een e-mail waarin werd aangeraden een speellimiet in te stellen en daarbij een link naar een pagina over verantwoord spelen.

Pas later, als de speler al 64.000 euro naar het gokbedrijf heeft overgemaakt, past het gokbedrijf de stortingslimiet zelf aan: van 100.000 euro naar 400 euro. In de ogen van de Kansspelautoriteit was dit veel te laat en had er eerder persoonlijk contact moeten worden opgenomen.

Half miljoen verloren

Volgens de toezichthouder is dit geval geen uitzondering en heeft Betent, het moederbedrijf van Betcity, vaker niet ingegrepen toen jongvolwassenen zich in het gokken leken te verliezen. De toezichthouder bekeek tien dossiers van jongvolwassenen die veel geld verloren in korte tijd. Bij elkaar verloren ze 500.000 euro.

Betent was niet bereikbaar voor commentaar. Het bedrijf wil dat de rechter de boete alsnog terugdraait.

Aan de Kansspelautoriteit liet het bedrijf eerder weten het niet eens te zijn met de verwijten, omdat niet duidelijk is of voor de jongvolwassenen de verliezen te groot waren. "Bijvoorbeeld een jongvolwassen cryptomiljonair zou die verliezen kunnen dragen", is deels het verweer van het bedrijf in het boetebesluit. Volgens de toezichthouder had geen van de tien onderzochte spelers cryptomiljoenen of andere hoge inkomsten.

Betcity kreeg eerder een boete van 3 miljoen euro voor onvoldoende controles op witwassen. Het bedrijf was een van de eerste aanbieders toen de online gokmarkt in Nederland werd gelegaliseerd. Het bedrijf werd in 2023 overgenomen door het Britse Entain, een van de grootste gokbedrijven ter wereld.

Zorgplicht

De nieuwe boete is de hoogste die de Kansspelautoriteit heeft opgelegd aan een gokbedrijf voor het niet naleven van de zorgplicht. Eerder deed de toezichthouder onderzoek naar gokbedrijven en hun zorgplicht. Daaruit bleek dat veel gokbedrijven niet genoeg doen om kwetsbare spelers te beschermen tegen hoge gokverliezen.

De toezichthouder belooft sneller met boetes te komen. "We willen echt niet meer zien dat aanbieders zo in gebreke blijven als het gaat om hun zorgplicht, juist ook voor kwetsbare jonge spelers", aldus voorzitter Michel Groothuizen.

Wingtech, de Chinese eigenaar van Nexperia, wil dat de Nederlandse overheid de controle over de chipfabrikant teruggeeft. Dat schrijft het bedrijf in een verklaring die vandaag naar de NOS is verstuurd. De overheid nam bijna een maand geleden de controle van het Chinees-Nederlandse bedrijf over door voor het eerst een wet uit 1952 in te zetten.

Daardoor kan demissionair minister Vincent Karremans (Economische Zaken) sinds 30 september belangrijke beslissingen van Nexperia tegenhouden. Het gaat om beslissingen die de toekomst van Nexperia bedreigen of de chipproductie in Europa in gevaar brengen.

Wingtech noemt de inzet van de wet "ongekend" en wil dat die wordt teruggedraaid. Het is voor het eerst dat het bedrijf reageert op de beslissing van Karremans. De Chinese tak van Nexperia publiceerde de afgelopen weken al wel verklaringen waaruit blijkt dat Nexperia niet meer luistert naar het hoofdkantoor in Nederland.

Chipcrisis dreigt

Het ministerie van Economische Zaken wil niet zeggen of de controle teruggeven een optie is. Een woordvoerder laat weten dat het ministerie in gesprek is met de Chinese autoriteiten, maar wil niets zeggen over de mogelijke uitkomsten.

Als reactie op de ingreep houdt de Chinese overheid de export van Nexperia-chips tegen. Het grootste gedeelte van de Nexperia-chips komt uit fabrieken in China. Omdat die niet meer naar Europa komen, vrezen allerlei fabrikanten voor enorme tekorten, vooral de Duitse auto-industrie.

Door het besluit van Karremans en de Chinese tegenreactie dreigt een enorme chipcrisis. De Chinese minister van Handel zei vorige week dat Nederland met een "oplossing" moet komen zodat de wereldwijde chipleveringen door kunnen gaan. Daarmee suggereerde hij dat Nederland eerst actie moet ondernemen voordat China de export weer toelaat.

Chipproductie in Europa en China

Nexperia maakt relatief eenvoudige chips voor onder meer auto's en elektrische apparaten. Het hoofdkantoor staat in Nijmegen, maar de chipproductie vindt in zowel Europa als Azië plaats. In Duitsland en Engeland worden wafers gemaakt. Dat zijn ronde platen waar uiteindelijk chips uit worden gesneden. Dat gebeurt vooral in Nexperia-fabrieken in China.

Karremans greep in omdat Zhang Xuezheng, de Chinese directeur van Nexperia, dingen deed die een "acute en ernstige bedreiging" zouden vormen voor de chipproductie in Nederland en Europa. Zhang zou in het geheim "productiecapaciteit, financiële middelen en intellectuele eigendomsrechten" naar het buitenland verplaatsen. Het ministerie wil niet zeggen om welke concrete stappen het gaat.

Wel is Zhang door een rechtbank als directeur aan de kant gezet. Dat gebeurde nadat andere Nexperia-bestuursleden naar de rechter waren gestapt omdat ze zich zorgen maakten. Dat deden zij op 1 oktober, waarna de rechter direct ingreep. Dat was één dag nadat Karremans bij de chipfabrikant de controle had overgenomen. Dat betekent dat Zhang zijn zeggenschap op dit moment niet terugkrijgt, zelfs als Karremans zijn besluit terugdraait.

Ruzie met Nexperia in China

Anderhalve week geleden stuurde Nexperia China een brief aan medewerkers waarin staat dat zij instructies van het Nederlandse hoofdkantoor niet meer hoeven op te volgen. En vorige week beschuldigde Nexperia China "bepaalde personen van buitenlandse overheden en bij Nexperia Nederland" van het creëren van chaos.

Een woordvoerder van Nexperia in Nijmegen zegt hierover dat Nexperia China de zaken verdraait, maar geeft geen duidelijkheid als de NOS daarom vraagt.

Nexperia-eigenaar Wingtech waarschuwt in zijn verklaring dat een Nexperia zonder Chinese afdelingen gedoemd is te mislukken. Nexperia verliest daarmee het overgrote deel van zijn chipproductie, schrijft Wingtech. Dat is "een verlies dat Europa op korte termijn niet kan opvangen".

Het ingrijpen van Karremans en de rechter heeft daarmee niet alleen geleid tot een politiek conflict waarin Nederland met China om tafel moet, maar ook tot een kloof tussen de Nexperia-afdelingen in Nederland en China. Op papier zijn de bedrijven onderdeel van het wereldwijde bedrijf Nexperia, maar in de praktijk maken de afdelingen duidelijk dat er intern geen harmonie is.

De hele dag thuis wachten op een pakketje om uiteindelijk een briefje in de bus te vinden met: 'We hebben u gemist'. Of elk uur een andere bezorgtijd ontvangen, waardoor je een hele dag zit te wachten.

Gedoe met pakketbezorging blijft voor grote ergernis zorgen. Consumenten ervaren steeds vaker problemen bij de bezorging van pakketten, komt naar voren uit onderzoek van de Consumentenbond onder hun eigen panel waar in totaal 31.000 mensen in zitten. 12.000 van hen vulden over dit onderwerp een online vragenlijst in.

Ruim een derde, 35 procent, van hen zegt het afgelopen half jaar problemen te hebben ondervonden met de bezorging van een pakketje. Bij UPS zijn de problemen het grootst.

Volgens de consumentenorganisatie is het niet gek dat er soms iets misgaat aangezien er dagelijks heel veel pakketjes bezorgd worden. "Maar deze percentages zijn echt te hoog", stelt de Consumentenbond.

Grootste ergernis

De meeste klachten gaan over bezorging op een ander tijdstip dan was doorgegeven. De Consumentenbond zegt te horen dat bezorgtijden gedurende de dag steeds veranderd worden of pakketjes later aankomen. Ook zouden bezorgers aangeven dat klanten niet thuis zijn, terwijl ze dat wel zijn.

Los van de problemen met de bezorging is de klantenservice erop achteruit gegaan in vergelijking met eerdere onderzoeken in 2023 en 2021, zegt de Consumentenbond. De klantenservice van pakketbezorgers in Nederland - DHL, DPD, PostNL en UPS - presteerden slechter dan voorgaande jaren.

Abel is een consument die problemen heeft ervaren in het contact met DHL. Toen hij telefonisch contact wilde opnemen lukte dit niet. "Je wordt gewoon van het kastje naar de muur gestuurd en krijgt niemand te pakken naast een chatbot die je vervolgens niet kan helpen."

DHL bevestigt dat het inderdaad niet mogelijk is om direct telefonisch contact op te nemen. Maar als je na het gesprek met de chatbot nog niet geholpen bent, zegt het bedrijf dat je alsnog door een medewerker van de klantenservice wordt geholpen. Het pakketbedrijf meet zelf ook ervaringen van klanten en daar zouden andere gegevens uitkomen.

PostNL erkent dat er problemen zijn. "We nemen deze signalen serieus." Ook PostNL werkt met een chatbot, maar zegt dat het nog steeds mogelijk is om telefonisch contact op te nemen met het bedrijf als dat nodig is.

Toenemende werkdruk

De Nederlandse belangenvereniging voor webwinkels, Thuiswinkel, benadrukt ook dat er iedere werkdag duizenden pakketten worden geleverd en dat dit in vergelijking met ander Europese landen snel en goed verloopt.

Vakbond FNV benadrukt ook dat er miljoenen pakketjes per dag worden bezorgd en dat er natuurlijk weleens wat misgaat. "Maar de werkdruk onder pakketbezorgers is echt heel erg hoog. Ook de arbeidsomstandigheden zijn zwaar. Werknemers moeten vaak zwaar tillen en hebben weinig tijd om op tijd te bezorgen", aldus een woordvoerder van FNV.

Oplossing

De Consumentenbond zegt dat er voorgaande jaren, toen de problemen ook groot waren, gesprekken zijn gevoerd met de pakketbezorgers. "Maar die leverden niks op", aldus de organisatie. Daarom wil Consumentenbond nu kijken naar een oplossing met webwinkels: "Die zijn primair verantwoordelijk voor de bezorging." Hiervoor gaan ze in gesprek met Thuiswinkel.

Of dat iets oplevert is onduidelijk. "De webwinkel is aansprakelijk voor de levering, maar heeft weinig invloed op een goede en tijdige levering", reageert Thuiswinkel. De suggestie van de Consumentenbond om de bezorgkosten bij een levering die later is dan afgesproken, terug te vragen, is volgens Thuiswinkel geen oplossing.

Philips heeft een waarschuwingsbrief gekregen van de FDA, de Amerikaanse medische waakhond. Het elektronicaconcern zou op drie locaties niet voldoen aan de productienormen.

Het gaat om de Philips-vestiging in Eindhoven en twee locaties in de Verenigde Staten. De toezichthouder voerde dit jaar een inspectie uit bij negen vestigingen. Bij drie fabrieken is vastgesteld dat ze zich niet houden aan de procedures voor een verantwoorde productie van medische apparatuur zoals echoapparatuur.

Geen terugroepactie

De productie in de fabrieken is niet stilgelegd en de apparatuur wordt ook nog steeds verkocht. Een woordvoerder van Philips laat weten dat er ook geen sprake zal zijn van een terugroepactie.

Philips zegt de waarschuwing serieus te nemen en ook al actie te hebben ondernomen om de FDA tegemoet te komen.

Beleggers reageerden direct op het nieuws van de waarschuwing. Op de AEX daalde de waarde van het aandeel Philips met zes procent.

De rijkste Nederlanders zijn het afgelopen jaar nog rijker geworden. Dat meldt zakenblad Quote in zijn jaarlijkse lijst van de 500 Nederlanders met het meeste vermogen. De waarde van hun bezit, zoals aandelen, spaargeld en vastgoed, groeide het afgelopen jaar met een kleine 8 procent. Ter vergelijking: de gehele Nederlandse economie (bbp) groeide met ongeveer één procent.

De rijkenlijst van Quote is een schatting, gebaseerd op onderzoek in jaarverslagen, het Kadaster en andere openbare bronnen.

Wat dit jaar vooral opvalt, is dat het razendsnel kan gaan als je een succesvol bedrijf runt in tech of nog specifieker kunstmatige intelligentie. Volgens Quote duurde het vroeger "decennia of zelfs generaties om een groot vermogen op te bouwen". Dat is tegenwoordig anders. Zo lukte het Douwe Kiela om een vermogen van 200 miljoen euro te vergaren, slechts tweeënhalf jaar na het oprichten van Contextual AI.

De hoogste nieuwkomer in de lijst is David Wyler van Bilt Rewards. Zijn bedrijf biedt loyaliteitsprogramma's aan consumenten in de VS. Mensen die hun rekeningen op tijd betalen, kunnen punten verdienen die ze kunnen gebruiken om korting te krijgen op bijvoorbeeld vliegtickets. Met een geschat vermogen van een miljard euro debuteert Wyler op plek 52.

Selfmademeter

Sinds zes jaar heeft de rijkenlijst van Quote ook een zogenoemde selfmademeter. Bij elke persoon op de lijst wordt aangegeven in hoeverre hun vermogen uit een erfenis komt (lage selfmade-score) of door het opzetten en runnen van een eigen bedrijf (hoge selfmade-score).

Zo krijgt nummer één op de Quote-lijst de laagste selfmade-score. Heineken-erfgenaam Charlene de Carvalho-Heineken is volgens Quote goed voor 12,3 miljard euro.

De selfmademeter is tot stand gekomen omdat mensen dachten dat er vooral erfgenamen op de lijst stonden, vertelt Tim Jansen, chef van de Quote 500-lijst. "Met de score willen we laten zien waar de rijkdom vandaan komt. Hebben ze een bedrijf en vermogen geërfd of hebben ze hun vermogen helemaal zelf verdiend?"

Miljonairsmythe

Sommige economen zijn kritisch op het idee dat er überhaupt zoiets als selfmade miljonairs of miljardairs bestaan. Wie erin is geslaagd een succesvol bedrijf op te zetten, heeft dat te danken aan veel andere factoren, stelt econoom en filosoof Ingrid Robeyns.

"Het succes van een ondernemer is bijvoorbeeld afhankelijk van hooggeschoolde arbeidskrachten en onderwijs gefinancierd door belastinggeld, en dat is een gemeenschappelijk project", zegt Robeyns, die onderzoek doet aan de Universiteit Utrecht naar hoe eerlijk het economische systeem is. "Niet alleen ondernemers werken overuren. Ook in het onderwijs wordt keihard gewerkt, zonder uitzicht op hoge salarissen, met het doel bij te dragen aan groei en welvaart in de maatschappij."

Robeyns onderstreept dat ze de waarde van ondernemers niet wil bagatelliseren. "Het idee van de selfmade miljonair is een mythe die we enorm moeten relativeren. Deze mensen zijn omringd geweest door hulp van anderen, die niet even gunstige omstandigheden hebben gehad."

Goed advies

Tim Jansen van Quote zegt dat hij de kritiek begrijpt. Er is ook niet één definitie van wat een selfmade miljonair of miljardair is: "Soms horen we van mensen dat ze zelf niet vinden dat ze een hoge selfmade-score hebben verdiend. Ze wijten hun succes eerder aan het feit dat ze een goede opleiding hebben mogen volgen en dat ze heel goede medewerkers hebben gehad."

Welke miljardair is dan het meest selfmade van Nederland, als het aan Quote ligt? Volgens Jansen is dat Remon Vos, de nummer twee op de lijst met 7,1 miljard aan vermogen. Hij heeft zijn geld verdiend met zijn vastgoedbedrijf CTP, inmiddels een van de grootste spelers in Europa.

Jansen: "Vos vertrok jong van school richting Oost-Europa en richtte een bedrijf op in een markt die hij niet kende. Dan ben je natuurlijk stevig selfmade. Maar ja, aan de andere kant heeft hij zeker ook wel goed advies gehad."

Bij webwinkelgigant Amazon moeten ongeveer 14.000 medewerkers op zoek naar een andere baan. Er is een grote ontslaggolf aangekondigd op de kantoren van het Amerikaanse bedrijf. Amazon zegt dat de ingrijpende ontslagronde nodig is om de bureaucratie tegen te gaan door onder meer managementslagen op te heffen.

Ook verwacht Amazon dat de snel oprukkende kunstmatige intelligentie de komende jaren veel werk van kantoorpersoneel zal overnemen.

Personeel dat de wacht krijgt aangezegd, krijgt negentig dagen doorbetaald om binnen Amazon een andere functie te vinden. Lukt dat niet, dan belooft het bedrijf hen een ontslagvergoeding te betalen en te helpen met het behoud van hun zorgverzekering.

Klanten aangevoeld

Topman Andy Jassy kondigde in september al aan dat het roer om moest bij Amazon. In een brief aan het personeel vroeg hij zich af of het internetbedrijf nog wel goed genoeg de nieuwe wensen van klanten aanvoelde.

Hij gaf toen opdracht om het aantal managers met 15 procent te verminderen. Ook wilde hij een einde maken aan het vele thuiswerken dat sinds de coronacrisis werd toegestaan.

Gisteren kondigde Amazon nog aan 1,4 miljard euro te gaan investeren in de divisie in Nederland. De omzet van Amazon in Nederland blijft ver achter bij die van marktleider Bol. Amazon was niet beschikbaar voor een toelichting over waarin de 1,4 miljard euro precies in geïnvesteerd gaat worden.

Bij Amazon werken wereldwijd ruim 1,5 miljoen mensen. Zo'n 350.000 van hen werkt op kantoor.

De bekende spaarpunten van Douwe Egberts zijn vanaf volgend voorjaar weer in te wisselen in de winkel. Het koffiemerk heeft in boekwinkel Bruna een nieuwe partner gevonden. De punten zijn vanaf het voorjaar van 2026 in te wisselen in de winkels.

Jarenlang trok Douwe Egberts op met Blokker. Toen die keten vorig jaar failliet ging, kwam daar een einde aan. Fanatieke spaarders zaten met hun handen in het haar. Het koffiemerk liet al meteen weten dat de waardepunten hun geldigheid zouden behouden.

Martijn Schilders, commercieel manager bij Audax Retail, het moederbedrijf van Bruna, is blij met de nieuwe samenwerking. "Een goed boek, een lekker tijdschrift of een gezellig spelletje met vrienden of familie gaat perfect samen met een kopje Douwe Egberts-koffie of Pickwick-thee", stelt hij. "Wij kijken ernaar uit om de spaarders van waardepunten uit het DE-spaarprogramma in onze winkels te mogen ontvangen."

Miljoenen Nederlanders

Volgens Douwe Egberts doet 40 procent van de Nederlandse huishoudens mee aan het spaarprogramma. Miljoenen Nederlanders hebben volgens het bedrijf nog uitgeknipte zegels met punten in lades liggen.

Op elk pak koffie zitten 20 punten. Elke 200 punten zijn een euro waard. De zegels konden voorheen worden ingeruild voor huishoudelijke spullen zoals koffiekopjes of theeglazen. Voor een koffiezetapparaat moest vaak jaren worden gespaard.

De exacte startdatum en het assortiment aan producten die je met de punten kunt kopen, worden begin volgend jaar bekendgemaakt. Tot die tijd kunnen consumenten gewoon blijven sparen of schenken aan een goed doel.

Bouwbedrijf Heijmans maakt binnenkort gebruik van een zelfrijdende asfaltwals. Niet om personeel te vervangen, maar om het tekort daaraan op te vangen: "Een derde van ons personeel gaat bijna met pensioen, en het onderhoud moet blijven doorgaan."

Een groot deel van de Nederlandse wegen, bruggen en viaducten is aan onderhoud toe. Er is meer dan 140.000 kilometer aan openbare verharde wegen in Nederland, waarvan een groot deel al jaren kampt met achterstallig onderhoud. Rijkswaterstaat heeft tientallen infrastructurele projecten op de agenda staan, maar komt volgens een analyse van ABN Amro tot 2038 nog zo'n 35 miljard euro tekort.

Daardoor zijn sommige onderhoudswerkzaamheden uitgesteld, en verwacht wordt dat die problemen alleen maar verder toenemen.

Verouderde wegen, bruggen en viaducten

"Er is heel veel gebouwd en aangelegd na de Tweede Wereldoorlog. De levensduur daarvan komt nu aan zijn eind, dus moet er heel veel tegelijkertijd worden vervangen", zegt Leentje Volker, hoogleraar infrastructuurmanagement bij de Universiteit Twente. Volgens Volker geldt dat niet alleen voor wegen, maar ook voor veel bruggen en viaducten.

Dat betekent dat bouwbedrijven de komende periode veel werk omhanden hebben, ziet Wouter Heijsser, programmamanager bij Heijmans. "Het wordt echt passen en meten. Je hebt niet alleen de renovaties van bruggen maar ook het onderhoud van het wegennet zelf."

Volgens Volker moeten bouwbedrijven kiezen. "Er is nu veel meer vraag en we verwachten echt dat de vraag naar onderhoud het aanbod aan bouwcapaciteit gaat overtreffen."

Daar sluit hoogleraar bouwkunde aan de TU Delft Rob Nijsse zich bij aan: "Het is een geweldige opgave, want bijna al onze bruggen moeten vervangen worden. Rijkswaterstaat staat met de handen omhoog, en zeker als bouwbedrijven geen personeel hebben is de tunnel nu nog erg donker."

Een enorm personeelstekort hangt als een donkere wolk boven de bouwsector. Ruim 80 procent van de bouwondernemers ervaart een tekort aan personeel, bleek uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek.

Ook bij bouwbedrijf Heijmans is die krapte voelbaar. "De collega's van 40 zijn echt de jongeren, de gemiddelde leeftijd ligt rond de 55 jaar", zegt Heijsser. Niet alleen gaan veel werknemers over een aantal jaar met pensioen, ook is de aanwas van jong personeel erg laag. "Als je met een asfaltwals werkt, werk je regelmatig in de nachten en weekenden. Je moet vroeg ergens zijn en je weet niet hoe laat je klaar bent. Dat is voor veel jongeren toch onaantrekkelijk."

Dat ziet Volker net zo. "Bedrijven hebben veel moeite om nieuwe mensen naar de bouw te trekken. Bij het leggen van asfalt werk je veel in de avonden en weekenden om zo min mogelijk overlast te veroorzaken, en er zijn geen mensen meer die dat willen doen."

Een geautomatiseerde asfaltwals kan dus een oplossing bieden. Toch ziet hoogleraar bouwkunde Nijsse dat het inzetten van dit soort machines vooral gebeurt als kostenbesparing. "Na de kredietcrisis kwam de bouw min of meer tot stilstand. Bouwbedrijven hebben toen veel werknemers ontslagen, die nu vaak weer worden ingehuurd als zzp'er, of ze halen arbeidsmigranten goedkoper uit het buitenland."

Maar zzp'ers zijn volgens Nijsse voor werkgevers vaak duurder, en veel politieke partijen willen arbeidsmigratie terugdringen. "Bouwbedrijven voelen die druk uit de markt, en dus kiezen ze voor het investeren in robots en machines", zegt Nijsse.

Hoewel Nijsse het initiatief van de zelfrijdende asfaltwals toejuicht, moeten bouwbedrijven ook zelf personeel opleiden. "Robots zijn vooral een goed idee voor banen die lichamelijk veel vragen."

Daar sluit Volker zich bij aan. "Ik vind het een goed teken dat bouwers investeren in dit soort innovaties, het is namelijk best wel een flinke investering." Volgens de hoogleraar doen bouwbedrijven dit als ze weten dat het positief uitwerkt voor het bedrijf.

Bouwbedrijf Heijmans is in ieder geval van plan om op termijn meer van dit soort asfaltwalsen in te gaan zetten. "We kunnen nu kijken waar we rekening mee moeten houden. Op den duur is het plan dat één werknemer drie walsen gaat bedienen, maar zover is het nu nog niet."

De restaurants van keten Vapiano hebben definitief de deuren gesloten. De pizza- en pastaketen werd vorige maand failliet verklaard. Gisteren gingen de zes vestigingen in Nederland echt dicht.

"Ondanks alle inspanningen is het niet gelukt om voor de vestigingen een geschikte overnamekandidaat te vinden", schrijft de keten op zijn website. De restaurants zaten onder meer in Den Haag, Rotterdam en Utrecht.

De directe aanleiding van het faillissement is een conflict met een payrollbedrijf, vertelt curator Fouad el Houzi. Het bedrijf beschuldigde Vapiano ervan de payrollmedewerkers niet te betalen. "Bij een kort geding werd een voorschot van zeven ton toegewezen dat Vapiano moest betalen." Het payrollbedrijf eiste ruim een miljoen euro aan achterstallige salarissen.

Een onderzoek naar mogelijke andere oorzaken van het faillissement volgt nog.

Eerder faillissement

In 2020 ging de restaurantketen ook al failliet, omdat het toenmalige Duitse moederbedrijf in financiële problemen verkeerde door de coronacrisis. Vapiano maakte toen een doorstart.

In 2007 werd het eerste Nederlandse Vapiano-restaurant geopend in Den Haag. De oorspronkelijk Duitse keten staat erom bekend dat klanten eten moeten bestellen met een pasje.

Een doorstart voor de hele Nederlandse tak komt er nu niet, laat de curator weten. Wel worden er gesprekken gevoerd over een doorstart van het restaurant in Leidschendam.

Amazon zegt het niet officieel, maar met een investering van 1,4 miljard euro in Nederland opent de Amerikaanse techgigant de aanval op de Nederlandse webwinkels Bol, CoolBlue en Wehkamp. De enorme investering kan het volgens experts voor consumenten en verkopers aantrekkelijker maken om producten bij Amazon te kopen en verkopen dan bij een Nederlandse concurrent.

Hoewel Amazon vijf jaar geleden de deuren van zijn digitale winkel opende in Nederland, blijft de omzet nog ver achter bij die van marktleider Bol. Volgens een berekening van Twinkle, dat bijhoudt wat de grootste webwinkels zijn, staat Amazon met een miljard euro aan omzet op plek vijf in Nederland. Bol heeft een geschatte omzet van bijna 4,7 miljard euro.

Volgens de Duitse statistiekwebsite ECDB zijn Nederland en België de enige twee landen in Europa waar Amazon niet de grootste online verkoper is. "Dat komt omdat de naamsbekendheid van Bol in Nederland erg sterk is", zegt retaildeskundige Dirk Mulder van ING. "De consument blijft die winkel daarom nog redelijk trouw."

Amazon zegt in een persbericht dat het de 1,4 miljard euro wil gebruiken om in Nederland te groeien, door te "investeren in technologie en logistiek om het productaanbod uit te breiden, lagere prijzen aan te bieden en de snelheid en het gemak van bezorging te verbeteren". Het bedrijf was niet beschikbaar voor een toelichting aan de NOS.

Clouddiensten

De prijzen drukken kan onder meer door winkels te lokken met de clouddiensten van Amazon. "Dat is de grootste webservice ter wereld", zegt retaildeskundige en oud-hoogleraar Cor Molenaar. "Voor een mkb'er die online wil verkopen kunnen ze alles regelen: documenten, data, logistiek. Daar trekken ze bedrijven mee aan. Bol moet zich zorgen maken."

Mulder benadrukt dat een verkoper via Amazon in één keer in heel Europa zijn spullen kan verkopen. "Je moet marge afdragen, maar het kan de omzet flink verhogen. Bij Bol kan het alleen landelijk."

Omdat Amazon via twee distributiecentra in Duitsland en Spanje spullen voor de hele Europese markt inkoopt, kan de Amerikaanse concurrent spullen goedkoper aanbieden dan landelijke concurrenten. Dat tikt financieel aan, ziet Molenaar. "Zowel Bol als Amazon verkoopt via zijn platform producten van derden. Maar bij Bol is dat 70 procent, en bij Amazon 60 procent."

Succes niet gegarandeerd

Toch is het geen gegeven dat een Amerikaanse techgigant met diepe zakken een Nederlandse concurrent zomaar kan wegduwen, blijkt wel uit het verleden. Socialemediaplatform Hyves verdween toen Facebook opkwam. Daarentegen kan Videoland het nog altijd opnemen tegen Netflix.

Eigenaar AholdDelhaize overwoog eerder om Bol te verkopen of naar de beurs te brengen. Die plannen staan in de ijskast. Mulder denkt niet dat Amazon er veel aan heeft om Bol over te nemen: "Ik denk niet dat de toezichthouder Autoriteit Consument & Markt daarmee akkoord gaat. Het is ook kapitaalvernietiging. Want bedrijven samenvoegen heeft in het verleden nooit zo gelukkig uitgepakt."

Mulder denkt dat kleinere webwinkels als kledingverkoper Wehkamp en Coolblue in eerste instantie meer last krijgen van de concurrentie van Amazon dan Bol. "Je ziet dat Amazon toch moeite had met het 'Vandaag besteld, morgen in huis' van Bol. En qua prijzen houden ze elkaar nog altijd sterk in de gaten. Het assortiment bij Amazon is wel vele malen groter dan dat van Bol. Maar ik weet niet of dat een voordeel is. Je raakt er soms de weg in kwijt."

Uit kunnen zetten

Mulder vindt dat verkopers sowieso nooit hun kaarten op één verkoopkanaal moeten zetten. "Je ziet het bij restaurants die niet meer zonder Uber en Thuisbezorgd kunnen. Als die platforms een hogere vergoeding vragen dan hebben de restaurants geen keuze."

Molenaar heeft daar wat minder zorgen over. "Er is wel een risico dat je als verkoper straks niet zonder kunt als je alles ophangt aan Amazon. Maar daar staat wel omzet tegenover én gemak om ook in het buitenland te verkopen."

"Concurrentie houdt ons scherp", laat Bol in een reactie weten. De webwinkel zegt "te blijven investeren in technologie, data en logistiek om verkopen eenvoudiger te maken en de klantbeleving continu te verbeteren."

De waterwerken, luchthavens of het telefoonverkeer. Allemaal interessante doelwitten in Nederland voor cyber- of hybride aanvallen vanuit landen als Rusland en China, zeggen inlichtingenexperts tegen de NOS. Bedrijven zijn daar volgens hen nog niet goed op voorbereid. In de Poolse hoofdstad Warschau spreken parlementariërs uit NAVO-staten vandaag over deze dreigingen.

"In Nederland zijn cyber- en hybride dreigingen aan de orde van de dag", zegt Rob Bauer. Hij was tot januari 2025 de hoogste militair bij de NAVO en is nu veiligheidsadviseur bij Deloitte. Volgens Bauer merken we niet alle aanvallen op, omdat een groot deel niet succesvol is.

Een voorbeeld van een cyberdreiging is de hack waarbij vorig jaar privégegevens van politiemedewerkers openbaar werden. Een hybride dreiging vormen bijvoorbeeld de drones die een aantal weken geleden boven verschillende Europese luchthavens te zien waren.

Europese steun

"Dat is nog niet per se het voorportaal voor een groot conflict, maar echt een test", zegt Bauer. "Het doel bij die drone-acties kan zijn om mensen bang te maken en verdeeldheid te zaaien om daarmee bijvoorbeeld de Europese steun voor Oekraïne te doen laten afnemen."

Met Bauer zeggen verschillende experts dat er nog best wat stappen te zetten zijn als het gaat om de beveiliging van onze vitale processen en bedrijven.

Wat zijn vitale processen?

De Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) heeft opgeschreven wanneer processen vitaal zijn voor de nationale veiligheid. Het gaat om:

Experts voegen daar nog de voedselvoorziening en zorg aan toe.

De risico's zitten niet puur bij de bedrijven en organisaties die gaan over deze vitale processen, zegt Willemijn Aerdts. Zij is deskundige bij de Universiteit Leiden op het gebied van inlichtingendiensten. "Je ziet dat vitale bedrijven zoals NS of ASML al heel goed weten wat ze doen. In dat geval kijken kwaadwillenden dus óók naar de toeleveranciers van die bedrijven."

Toeleveranciers leveren goederen of diensten aan andere (vitale) bedrijven. "Het kan een bedrijf zijn dat grondstoffen aanlevert, maar ook de cateraar. Dat klinkt als een gek voorbeeld, maar kan wel de weg naar binnen zijn bij een aanval. In vitale bedrijven moet je hier scherp op zijn", legt Aerdts uit.

Welvaartsziekte

Bauer vindt het belangrijk dat er meer bewustzijn komt over veiligheid en weerbaarheid bij bedrijven. "Je merkt dat zij toch veel bezig zijn met aandeelhouders en veel minder met voorbereidingen op een eventueel conflict."

Daar is Eric Schouten het mee eens. Hij hield vroeger voor de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) contact met het bedrijfsleven over dreigingen uit Rusland en China. Inmiddels werkt hij in de private veiligheidssector. "We lijden in Nederland aan welvaartsziekte. We denken dat het wel goed komt, maar realiseren ons niet dat het nu écht anders is."

Bedrijven die zich niet 'vitaal voelen' zijn minder bezig met hun weerbaarheid, zegt Schouten. "Veel toeleveranciers van defensie maken hun producten bijvoorbeeld voornamelijk voor andere sectoren. Bij die bedrijven is echt nog veel naïviteit over de veiligheid."

Een bedrijf dat wél investeerde in de weerbaarheid tegen aanvallen is Croonwolter&dros. Het bedrijf levert beveiligings- en technische systemen voor klanten als Rijkswaterstaat en netbeheerder TenneT. "Waar cyberveiligheid vroeger werd gezien als optie, wordt het nu vooraf meegenomen in het proces", zegt Frank van Olphen, directeur cyberveiligheid.

"In het verleden hoorden we nog vaak dingen als 'het overkomt mij toch niet', tegenwoordig zien we juist een toenemende bewustwording over hoe we omgevingen veiliger maken", voegt hij toe. Het bedrijf heeft een team van dertig medewerkers die zich bezighouden met het veilig inrichten en veilig houden van de systemen waarmee ze werken.

Van Olphen vindt niet dat toeleveranciers verantwoordelijk zijn voor zwakke plekken in vitale processen. "Het is een gezamenlijke verantwoordelijkheid voor opdrachtgevers en leveranciers. Wij ervaren juist dat het ontbreken van een integrale aanpak de zwakke plek is."

Of de NAVO-parlementariërs vandaag in Warschau met concrete oplossingen komen, betwijfelt veiligheidsadviseur Bauer. "Het is lastig je goed tegen hybride aanvallen te wapenen. Je kunt niet voorkomen dat een schip bijvoorbeeld de Noordzee opvaart. Je kan hoogstens sneller of beter worden in het opsporen en indien nodig aanvallen."

De kettingzaag van de conservatief-libertaire presidentskandidaat Javier Milei werd hét beeld van zijn campagne in 2023. Om de zwakke Argentijnse economie er weer bovenop te helpen, moest er hard worden gesneden in de overheidsuitgaven, zei Milei. Die boodschap hielp hem aan het presidentschap.

Nu, bijna twee jaar later, mag Argentinië zich uitspreken over zijn harde beleid. Zijn de Argentijnen nog wel bereid om de hoge prijs daarvoor te betalen? Vandaag zijn er tussentijdse verkiezingen voor een deel van het parlement en de senaat.

Lagere prijsstijgingen

Het terugdringen van de inflatie is één van de belangrijkste doelstellingen van Milei. In dat opzicht lijkt zijn beleid dit jaar effect te sorteren. In 2023 en 2024 waren de prijsstijgingen in Argentinië nog extreem. In 2025 stijgen de prijzen een stuk minder hard.

Door snijden in de overheidsuitgaven daalde ook de staatsschuld. De harde maatregelen trokken in april dit jaar het Internationaal Monetair Fonds (IMF) over de streep om Argentinië opnieuw geld te lenen. Het gaat om 20 miljard dollar over twee jaar tijd.

Toch is de pijn voor veel Argentijnen niet minder. De lonen stijgen te weinig om de toch nog hoge inflatie bij te houden. Dat leidt ertoe dat de Argentijnen van hun salaris minder kunnen kopen.

Nina Jurna, correspondent Latijns-Amerika:

"Milei werd in 2023 gekozen met een ruime meerderheid van stemmen. De belofte dat hij de economie weer gezond zou maken "met een schoktherapie" sprak veel Argentijnen aan.

Ondanks de lagere inflatie en lagere staatschuld kunnen veel Argentijnen maar moeilijk het hoofd boven water houden. Dat komt doordat veel subsidies zijn losgelaten voor bijvoorbeeld elektriciteit, brandstof en transport, en doordat tienduizenden ambtenaren werden ontslagen of op hun salaris werden gekort.

Of de Argentijnen Milei en zijn partij La Libertad Avanza vandaag toch het voordeel van de twijfel willen geven, is de vraag. Voor Milei en zijn radicale hervormingen is het cruciaal dat zijn partij meer zetels binnenhaalt.

Dat is ook belangrijk voor de beloofde steun van Trump. "Als Milei verliest, zullen we niet gul zijn tegenover Argentinië", zei Trump vorige week en daarmee wekte hij de indruk dat veel afhangt van deze verkiezingen, ook wat betreft de Amerikaanse financiële injectie."

Naast het dure leven nemen nu de zorgen toe over de werkloosheid in Argentinië. Die is onder Milei wat opgelopen, van 6 tot bijna 8 procent. Bijna 1 op de 13 Argentijnen zit dus zonder baan. Ter vergelijking: 1 op de 25 Nederlanders is werkloos.

Peso kunstmatig hoog

En Milei heeft niet alleen bezuinigd. Hij heeft ook de nationale munt, de peso, een tijdlang kunstmatig hoog gehouden. De peso daalde al voor Milei's presidentschap, waardoor de Argentijnen minder kunnen kopen met hun geld, zowel in eigen land als in het buitenland.

Milei wist de val van de peso even te stoppen door de dollarreserves van Argentinië te gebruiken om peso's te kopen, maar daar mag hij van het IMF niet mee doorgaan. In ruil voor de miljardenlening moet Argentinië stoppen met het kunstmatig hoog houden van de peso.

Ondertussen liep het nieuwe, broze vertrouwen in de koers van Milei deuken op door een slechte uitslag bij lokale verkiezingen en corruptieschandalen. Het idee dat Milei misschien te weinig tijd zou krijgen om zijn beleid door te zetten, leidde opnieuw tot wantrouwen.

De peso zakte opnieuw weg. Vijf jaar geleden was 1 peso nog een halve eurocent waard (0,0054 euro). Inmiddels is de peso bijna 10 keer minder waard. Nu is de 1 peso nog maar 0,00058 euro waard.

Hulp van Trump

Begin oktober schoot de Amerikaanse regering te hulp. Trump en Milei voelen zich verbonden. Beide presidenten hebben het vaak over een overheid die weinig geld uitgeeft. De VS maakte bekend Argentinië te steunen met 20 miljard dollar. Daarnaast zou Amerika nog eens 20 miljard aan dollars omruilen voor peso's.

Zoveel peso's in Amerikaanse handen, dat moest vertrouwen uitstralen dat het wel weer goed komt met de Argentijnse munt. Even ging de peso-koers omhoog, maar inmiddels staat de peso weer op de lage koers van voor de Amerikaanse steun.

Of Milei nou zetels wint of verliest bij de tussentijdse verkiezingen, economen zijn het er over eens dat er opnieuw maatregelen nodig zijn om de peso te stabiliseren. Dat zal niet gebeuren zonder pijn voor de Argentijnen.

De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) eist van onder meer de voedingsmerken Vivera en De Vegetarische Slager dat ze de term "plantaardig gehakt" niet meer gebruiken. De producten hebben namen die in strijd zouden zijn met de wet. Dit bevestigt een woordvoerder van de toezichthouder na berichtgeving door EenVandaag.

De marktleiders zeggen dat ze de naam al meer dan vijftien jaar gebruiken. De waarschuwing van de NVWA komt volgens hen dan ook onverwacht en "is niet in lijn met eerdere signalen van de toezichthouder of het beschermen van consumenten".

De toezichthouder refereert aan het Warenwetbesluit Vlees, gehakt en vleesproducten. Deze wet komt uit 1998 en werd ingevoerd om de voedselveiligheid te verbeteren, onder meer naar aanleiding van de uitbraak van de gekkekoeienziekte.

Rutger Rozendaal, topman van De Vegetarische Slager, is not amused. "Destijds waren er specifieke problemen rondom de samenstelling van gehakt. Deze regels zijn bedoeld om de voedselveiligheid van vlees te waarborgen en heeft geen betrekking op de plantaardige sector. En zou daarom niet op deze categorie van toepassing moeten zijn."

Volgens Rozendaal is de benaming inmiddels ingeburgerd. "Onderzoek laat zien dat consumenten goed weten wanneer het om een vegetarisch of veganistisch product gaat. Een naamswijziging roept juist meer verwarring en dus zorgen op."

Meer plantaardig eten

De bedrijven snappen de oproep van de voedselwaakhond ook niet. "Meer plantaardig eten is essentieel voor het tegengaan van klimaatverandering, verbeteren van de gezondheid en verminderen van dierenleed."

"Daarom maken we plantaardig eten makkelijker voor consumenten. Een naamsverandering zal het behalen van deze doelen bemoeilijken omdat bekende woorden als 'gehakt' helpen bij het maken van de overstap."

De waarschuwing van de NVWA volgt kort op een stemming in het Europees Parlement over vleestermen voor plantaardige producten. Als het aan de Europarlementariërs ligt verdwijnen termen zoals vegetarische worst, vegaburger en plantaardige schnitzel van verpakkingen. Het is aan de Europese Commissie en de EU-lidstaten of een dergelijk verbod er ook daadwerkelijk komt.

Vivera en De Vegetarische Slager willen in gesprek met de NVWA.

Postzegels worden op 1 januari weer duurder. Wie dan een kaart of brief post, moet een postzegel kopen van 1,40 euro. Dat is een nieuwe verhoging van negen cent. PostNL verhoogde op 1 juli de prijs van een postzegel al met een dubbeltje, toen naar 1,31 euro. Het versturen van een brievenbuspakketje wordt met 4,40 euro 15 cent duurder.

PostNL noemt de zoveelste verhoging van de postzegelprijs "onvermijdelijk". Het bedrijf zegt dat de kosten al jaren stijgen, terwijl er steeds minder kaarten en brieven worden verstuurd.

"Onze postbezorgers lopen hun rondes met dezelfde inzet als altijd, maar met steeds minder post in de tas", zegt Maurice Unck, directeur van de brievenbuspostafdeling van PostNL. "Twintig jaar geleden bezorgden we nog drie brieven per dag per adres, nu zijn dat er gemiddeld drie per week."

Omdat PostNL brieven binnen 24 uur moet bezorgen, wil het bedrijf een verandering van de postwet die dit voorschrijft. Dit jaar probeerde PostNL nog tevergeefs via de rechter subsidie te krijgen als de wet niet wordt aangepast. Van het demissionaire kabinet krijgt het bedrijf vanaf juli volgend jaar twee dagen de tijd voor de bezorging van brieven, vanaf juli 2027 wordt dit versoepeld naar drie dagen.

'Niet fijn'

Die verruiming van de bezorgtijd gaat PostNL toch niet snel genoeg. "We snappen dan ook dat een hogere prijs niet fijn is. Toch is het helaas nodig. We geven meer uit aan het bezorgen van brieven dan dat het oplevert", aldus Unck.

Bij de rechtszaak om subsidie voor de 24 uurs-bezorging af te dwingen moest PostNL achter gesloten deuren de boeken openen. Naast kaarten en brieven, stoppen postbezorgers van PostNL namelijk ook zakelijke en reclamepost door dezelfde brievenbus.

De rechter oordeelde daarop dat de situatie niet zo nijpend was dat er zonder subsidie geen post meer kan worden bezorgd. PostNL zegt dat de verhoging past binnen de jaarlijkse regels om tarieven aan te passen.

Autofabrikant Volkswagen hoeft in ieder geval volgende week nog geen fabriek stil te zetten. Die productiestop dreigde eerder deze week nog, door een naderend tekort aan chips van het Nederlandse bedrijf Nexperia.

"De leveringsproblemen bij de Nederlandse chipmaker Nexperia hebben vooralsnog geen invloed op de productie in de Duitse autofabrieken", aldus een woordvoerder tegen persbureau DPA. "Ook in alle andere Duitse fabrieken van het VW-concern is de productie voor komende week veiliggesteld." Het gaat dan om de dochterbedrijven Audi en Porsche.

Ruzie met China

Nexperia, met het hoofdkantoor in Nijmegen, is in 2019 overgenomen door het Chinese bedrijf Wingtech. De Nederlandse overheid greep drie weken terug de controle bij het bedrijf door middel van een uitzonderlijke wet. Hiermee kan de overheid beslissingen binnen Nexperia tegenhouden of terugdraaien.

Demissionair minister Karremans (Economische Zaken) greep in vanwege vermeend wanbestuur door de Chinese directeur. De minister zei dat die directeur "productiefaciliteiten, financiële middelen en intellectuele eigendomsrechten" naar het buitenland zou verplaatsen.

China reageerde boos op die ingreep. Als reactie verbood de Chinese overheid om Nexperia-chips te exporteren. In China worden tientallen miljarden chips per jaar gemaakt, waarvan een groot deel in auto-onderdelen terechtkomt. Het betekent dat automakers of leveranciers geen nieuwe Nexperia-chips meer uit China kunnen ontvangen.

Vervangende leveranciers

Volkswagen zegt productieproblemen na volgende week niet uit te kunnen sluiten. Een bestuurslid van VW zei gisteren tegen zakenkrant Handelsblatt dat er onderhandelingen gaande zijn met leveranciers die de chips van Nexperia mogelijk kunnen vervangen.

Extra betalen per gereden kilometer in de spits? Een hogere kilometerheffing in een ov-rijk gebied? Of: juist helemaal niets veranderen. Ook bij deze verkiezingen keert rekeningrijden op allerlei manieren terug in de verkiezingsprogramma's.

Verschillende politieke partijen willen dat er minder wordt betaald voor het bezit van een auto, en juist meer voor het gebruik ervan. Een blik op de partijprogramma's geeft een aardig beeld van wie er dan veel gaat betalen, en wie juist minder.

Het idee achter rekeningrijden, zoals er in de politiek over wordt gepraat, is dat de autobezitter gaat betalen per gereden kilometer. Door het toenemende aantal elektrische auto's, loopt de staatskas steeds meer brandstofaccijns mis. In 2040 loopt het tekort op tot meerdere miljarden per jaar. Een kilometerheffing kan die misgelopen inkomsten compenseren, omdat elektrisch rijden zo ook belast wordt.

Maar partijen willen niet dat iedereen evenveel gaat betalen per kilometer. Alle partijen die voor een kilometerheffing zijn, willen dat spitsrijders het meest worden belast. Mensen die niet in de ochtend- of avondspits hoeven te rijden, zouden dan juist op rustige momenten de auto pakken, want dat scheelt geld. Degenen die de spitsuren niet kunnen mijden, staan daardoor minder lang in de file.

De prijs per gereden kilometer kan ook omhoog of omlaag op basis van waar wordt gereden, of het type voertuig. Verder kan met de invoering van een kilometerheffing de bestaande belasting op bezit van een auto omlaag, zoals de wegenbelasting (mrb) en de belasting bij aanschaf van een nieuwe auto (bpm).

Dit zeggen voorstanders van rekeningrijden erover in hun verkiezingsprogramma's. Swipe voor alle opties:

Naast partijen rond het politieke midden en een aantal linkse partijen pleiten ook mobiliteitsorganisaties zoals ANWB en Bovag voor een vorm van rekeningrijden.

Tegenstanders: auto geen luxe, maar noodzaak

Opvallend is dat de VVD als enige partij niks over rekeningrijden heeft opgenomen in het partijprogramma. Bij de vorige verkiezingen was de VVD nog voorstander, zodat "iedereen, ook bij gebruik van elektrisch vervoer, bijdraagt".

In een reactie aan de NOS laat een woordvoerder weten dat de VVD inmiddels tegen een kilometerheffing is. "Nederlanders staan niet voor hun lol 's ochtends vroeg in de file, maar omdat ze gewoon op tijd op hun werk moeten zijn."

Andere tegenstanders van rekeningrijden zijn BBB, Denk, FVD, JA21, NSC, PVV, SGP en de SP. Die laatste is tegen een kilometerheffing, want de partij wil "niet dat de spits gereserveerd wordt voor de mensen die veel geld hebben", zo staat op de partijsite. Ook de PVV is tegen. "Voor veel mensen is de auto geen luxe, maar pure noodzaak."

Het CDA was recent nog tegen, maar heeft inmiddels een ander standpunt. De andere partijen in de Tweede Kamer staan er nog steeds hetzelfde in als bij de vorige Tweede Kamerverkiezingen.

Voorstanders: plaats en tijd bepalende factoren

GroenLinks-PvdA en D66 zijn voorstanders van een kilometerheffing op basis van tijd en plaats. Maar dan moet ook de bereikbaarheid van het openbaar vervoer meespelen. Mensen die in een gebied wonen dat goed te bereizen is met het ov betalen dan meer voor autogebruik.

Op dit moment is de wegenbelasting afhankelijk van onder meer het gewicht van een auto en de uitstoot. Hoe zwaarder en vervuilender een auto, hoe meer er betaald moet worden. PvdD en Volt willen dat deze bestaande belasting op bezit voortaan worden ondergebracht bij een kilometerheffing. Een grote en vervuilende auto die ook nog veel rijdt, kost dan meer dan eenzelfde auto die vaker stilstaat.

Het vaakst keren plaats en tijd terug in de plannen van de partijen, als factoren die bepalend zijn voor de kilometerheffing. "Die helpen echt om files te bestrijden", zegt hoogleraar Transportbeleid Bert van Wee (TU Delft). "Gewicht en vervuiling belasten heeft vooral te maken met milieuredenen."

'Tweede auto mogelijk wel aantrekkelijker'

Toch kan het ook lagere inkomens helpen, zegt Van Wee, "omdat hogere inkomens vaak een grotere auto hebben". Wat betreft elektrische auto's ligt het wat ingewikkelder. Die zijn vaak zwaarder dan benzine- en dieselauto's vanwege het gewicht van het accupakket. Volt pleit daarom voor een kilometerheffing met een gewichtscorrectie, om zo elektrische rijders tegemoet te komen.

Overigens kan een kilometerheffing het wel aantrekkelijker maken om een tweede auto aan te schaffen. "Als de vaste lasten van autobezit dalen, verwacht je een lichte toename van het aantal auto's", legt hoogleraar Van Wee uit.

Verder verwacht hij dat mensen zonder auto er sneller een aanschaffen als het rekeningrijden wordt ingevoerd. En huishoudens die al een auto hebben, kopen volgens hem misschien wel een tweede of derde auto. Dat heeft dan wel weer gevolgen voor de parkeerdruk en mogelijk ook voor de verkeersdrukte.

Steeds meer mensen komen in financiële problemen doordat ze toeslagen moeten terugbetalen. Dat blijkt uit onderzoek van de NOS, gebaseerd op informatie van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) en de Belastingdienst.

Het aantal huishoudens met langdurige toeslagenschulden is bijna verdrievoudigd sinds corona. De Dienst Toeslagen moet steeds vaker grote bedragen terugvragen, omdat achteraf bleek dat mensen te veel geld hadden gekregen. Dit gebeurde het afgelopen jaar 658.000 keer.

De dienst wijt dat grotendeels aan het toeslagensysteem zelf: het is veel te ingewikkeld.

Blauwe brieven

Jeroen Sloot weet hoe het is om een blauwe envelop met slecht nieuws te openen. "Ik snapte er helemaal niets van. Het is niet te begrijpen waar je recht op hebt en of je dat dan later toch moet terugbetalen", blikt hij terug.

Tien jaar geleden woonde Sloot samen met zijn vrouw in een koophuis in Almere, en hij had naar eigen zeggen nog nooit een toeslag ontvangen. Sindsdien kreeg hij te maken met een scheiding en een hersenbloeding. Ook raakte hij dakloos. Vanwege de hersenbloeding kon hij slecht bewegen en kreeg hij moeite met taal. Hij werd aangemerkt als deels arbeidsongeschikt en had recht op huurtoeslag.

Jaren later kwamen de brieven: Over twee jaren moest hij in totaal ruim 7000 euro aan huurtoeslag terugbetalen. Dankzij een erfenis kon hij uit de schulden blijven, zegt hij.

Huurverlaging niet doorgegeven

Een ander voorbeeld is Saskia Brandewijn. Haar huurtoeslag werd gekort omdat ze een huurverlaging niet had doorgegeven. Daarbovenop moest ze ook nog 266 euro terugbetalen.

Ze dacht dat de huurverlaging automatisch zou worden verwerkt, zo ging het immers wel toen de huur ooit omhoogging. "Het is niet te snappen dat je de ene keer niets moet doorgeven en de andere keer wel", zegt Brandewijn.

Ze kampt al tijden met psychische klachten en leefde lang onder bijstandsniveau. Door een posttraumatische stressstoornis werkt ze parttime.

Brandewijn maakte bezwaar, maar kreeg vorig jaar te horen dat ze toch moest betalen. Het is immers de verantwoordelijkheid van de ontvanger om alle informatie op tijd te verstrekken, schreef de overheid in een brief.

"Mentaal was dit een enorme klap", zegt Brandewijn. Ze vertelt dat de kwestie leidde tot herbelevingen van jeugdtrauma's, trillingen en nog meer piekeren.

Bij de Landelijke Cliëntenraad zien ze dit soort gevallen vaker. "Mensen maken één klein foutje en het krijgt verwoestende gevolgen", zegt voorzitter Fatma Koser Kaya. "Het kan iedereen gebeuren, dit systeem vraagt veel te veel van je."

Tunnelvisie

Volgens de Dienst Toeslagen komen de groeiende problemen met toeslagenschulden deels doordat steeds meer geld wordt rondgepompt in het systeem. Vorig jaar werd 21 miljard euro uitgekeerd; bijna een verdubbeling in tien jaar. Daarnaast speelt mee dat de overheid terugvorderingen tijdelijk op pauze zette tijdens corona. Dan blijven er ook meer schulden liggen.

Onderzoek wijst uit dat mensen met financiële stress vaak last hebben van tunnelvisie. "Onder financiële stress kunnen mensen slechter logisch vooruit denken en niet goed voor zichzelf zorgen", zegt Olaf Simonse, onderzoeker economische psychologie aan de Universiteit Leiden. "Dat leidt tot slechte gezondheid, productiviteitsverlies en depressies. Het is lastig om daar een getal op te plakken, maar de economische schade voor de maatschappij is aanzienlijk."

Bij de Dienst Toeslagen zijn ze al jaren bezig met aanpassingen en campagnes die toeslagenschulden onder burgers moeten terugdringen. Via reclamespotjes worden burgers opgeroepen om vaker hun salaris te controleren.

En bij de fiscus loopt een experiment waarbij de fiscus automatisch de kinderopvangtoeslag verlaagt als blijkt dat ouders te veel ontvangen. Ook huurt de overheid ervaringsdeskundigen zoals Saskia Brandewijn in, om beter te begrijpen waar het precies misgaat. Maar dit zijn slechts pleisters op een open wond, volgens de betrokkenen die de NOS sprak.

De Haagse politiek is het erover eens dat het toeslagenstelsel op de schop moet. Zeven partijen schrijven in hun verkiezingsprogramma dat het hele stelsel in de prullenbak moet. Andere partijen gaan niet zo ver, maar stellen bijvoorbeeld voor dat verschillende toeslagen worden samengevoegd.

Politiek verslaggever Jorn Jonker:

"De problemen met toeslagen die teruggevorderd worden, zijn in Den Haag bekend. Veel partijen zeggen dat ze op termijn van de toeslagen af willen en dat we andere systemen moeten bedenken om mensen financieel te ondersteunen.

Maar gaan ze die stap ook echt zetten? In de kabinetsformatie zal blijken hoe ver de partijen echt willen gaan.

De kinderopvangtoeslag veranderen, dat ligt binnen handbereik. Maar andere toeslagen aanpakken is lastig, en bovendien duur. Want als je toeslagen afschaft, wil je mensen helpen die dat geld plots verliezen. En er liggen al zo veel rekeningen die de politiek nog moet betalen, investeren in defensie bijvoorbeeld. Dus of er nu wel serieuze stappen komen en hoe snel, is zeer de vraag."

Wat begon als een Europese poging om bedrijven verantwoordelijk te stellen voor mensenrechten en milieuschade, is uitgegroeid tot een geopolitiek mijnenveld. De Verenigde Staten en Qatar hebben in een ongekend scherpe brief Europese leiders gewaarschuwd dat de nieuwe duurzaamheidswet de energiezekerheid en economische veerkracht van het continent in gevaar brengt. Hun boodschap: Europese idealen kunnen Europa duur komen te staan.

In de brief, gericht aan de regeringsleiders van alle EU-lidstaten en ingezien door de NOS, schrijven de Amerikaanse minister van Energie, Chris Wright, en zijn Qatarese collega Saad Sherida al-Kaabi dat de richtlijn "een existentiële bedreiging vormt voor de groei, concurrentiekracht en veerkracht van de industriële economie van de EU".

De Europese wet, die ook wel de 'antiwegkijkwet' wordt genoemd, zou bedrijven verplichten om misstanden in hun volledige productieketen aan te pakken. Volgens de VS en Qatar zou dat leiden tot "hogere energie- en grondstofprijzen" en "een afkoelend effect op investeringen en handel".

Afhankelijk van lng

De timing van de waarschuwing is geen toeval. Sinds de Russische inval in Oekraïne is de EU voor ongeveer een vijfde van haar gas afhankelijk geworden van vloeibaar aardgas (lng) uit de VS en Qatar. Beide landen zeggen dat de Europese regels hun export en investeringsbereidheid rechtstreeks bedreigen.

"Dit komt op een kritiek moment, nu onze landen en bedrijven niet alleen willen handhaven maar de betrouwbare lng-levering aan de EU aanzienlijk willen uitbreiden", schrijven de ministers.

De waarschuwing uit Washington en Doha valt samen met politieke onrust in het Europees Parlement. Gisteren stemden Europarlementariërs onverwacht tegen een afgezwakte versie van de Europese zorgplichtwet, die officieel de Corporate Sustainability Due Diligence Directive (CSDDD) heet.

Kysia Hekster, correspondent Europese Unie:

"De afzwakkingen van deze wet zijn onder meer gekomen na druk van Qatar en de VS. De discussie over de aanpassingen is al langer aan de gang. Linkse partijen in het Europees Parlement vinden de wet te veel afgezwakt, partijen aan de conservatieve en radicaal-rechtse kant noemen de wet juist nog veel te vergaand.

De verwachting was dat de wet het makkelijk zou gaan halen, omdat er vooraf een politiek akkoord was tussen drie centrumpartijen: de christendemocraten, de sociaaldemocraten en de liberalen. Maar er was door de radicaal-rechtse partijen gevraagd om een geheime stemming en die zorgde voor een verrassing: de wet haalde het nipt niet. Niet alle Europarlementariërs van de middenpartijen hebben zich gehouden aan de eerder gemaakte afspraken over hoe er gestemd moest worden.

Daardoor kunnen de onderhandelingen met de EU-lidstaten, die morgen zouden beginnen, niet van start gaan. Die gesprekken zijn nodig om de afgezwakte wet daadwerkelijk aan te nemen, maar dat proces loopt nu vertraging op.

Hoelang de vertraging zal duren, is nog onduidelijk. Nu het voorstel is weggestemd, kan het hele proces van onderhandelen over de afzwakkingen opnieuw beginnen. Het laat zien hoe sterk de discussie over Europese klimaat- en duurzaamheidswetgeving inmiddels gepolitiseerd is geraakt."

Qatar en de VS zullen bij de hernieuwde onderhandelingen opnieuw de kans krijgen om druk uit te oefenen op Brussel, om zo "de meest economisch schadelijke bepalingen" te schrappen. Zoals de regels die ook buiten Europa gelden, de verplichting tot klimaatplannen en de mogelijkheid dat bedrijven aansprakelijk worden gesteld voor misstanden bij hun leveranciers. Zo niet, waarschuwen ze, dan dreigt een terugslag voor handel en energievoorziening.

Maar de druk komt niet alleen van buitenaf. Ook in Europa zelf groeit de weerstand. De Duitse bondskanselier Merz en de Franse president Macron hebben al gepleit voor uitstel en tientallen Europese topmensen riepen vorige week op tot intrekking van de richtlijn. Zij vrezen dat de regels de concurrentiekracht van Europese industrieën verder zullen aantasten op een moment dat energieprijzen hoog blijven en investeerders richting de VS trekken.

Wat bedoeld was als een moreel kompas voor verantwoord ondernemen, is daarmee uitgegroeid tot een test voor Europa's geopolitieke volwassenheid. De brief van Washington en Doha legt bloot hoe de groene ambities van Brussel botsen met de belangen van zijn energie- en handelspartners en hoe idealen in de Europese besluitvorming uiteindelijk altijd langs de democratische weg worden bijgesteld.

De grootste franchisenemer van Albert Heijn, Bun, is gehackt. Onder meer paspoorten en personeelsdossiers met informatie over salaris, ziekteverzuim en werkbeoordelingen zijn bij de hack gestolen, meldt RTL Nieuws.

Bun en Albert Heijn bevestigen dat er een hack heeft plaatsgevonden. Bun heeft 29 Albert Heijn-supermarkten in Nederland, waar zo'n 3500 mensen werken.

Bun meldt dat de hackers toegang hadden tot een deel van het systeem. De daders hebben zogeheten gijzelsoftware gebruikt om gegevens te vergrendelen en ongeautoriseerd in te zien.

Dark web

Volgens RTL is een deel van de buitgemaakte gegevens gepubliceerd op het dark web. De cybercriminelen zouden gezegd hebben dat ze nu 20 procent van de buitgemaakte data hebben gepubliceerd. Meer zal volgen, als de franchisenemer niet betaalt. De persoonsgegevens kunnen worden gebruikt voor vormen van oplichting, zoals identiteitsfraude.

RTL schrijft dat gegevens van allerlei verschillende functies op straat liggen, zowel van managers als van schoonmakers. Ook zou de buit niet beperkt zijn gebleven tot huidige werknemers en zouden er ook gegevens van oud-medewerkers zijn gepubliceerd.

Ahold Delhaize

Nadat de hack ontdekt was, heeft de franchisenemer een gespecialiseerd onderzoeksteam ingeschakeld, meldt Bun. Op 10 oktober werden de getroffen medewerkers en oud-medewerkers door Bun op de hoogte gebracht.

Eerder dit jaar werden Albert Heijn-medewerkers ook al getroffen door een hack. Toen verkregen hackers toegang tot de systemen van Ahold Delhaize, het moederbedrijf van Albert Heijn, Etos en Gall & Gall. Het doelwit was toen de Amerikaanse tak van Ahold, maar hierbij werden mogelijk ook de gegevens van Nederlandse werknemers buitgemaakt.