Het aantal zelfstandigen zonder personeel (zzp'ers) daalde vorig jaar voor het eerst in jaren, met 62.000. Hiermee komt het totale aantal zzp'ers uit op 1,2 miljoen. De daling was het sterkst onder jongeren, meldt het Centraal Bureau voor Statistiek (CBS).

In het eerste halfjaar van 2025 zijn veel zzp'ers in loondienst gegaan. En in de laatste zes maanden van vorig jaar zijn er minder mensen gestart als freelancer. "Dat heeft er waarschijnlijk mee te maken dat de Belastingdienst strenger handhaaft op schijnzelfstandigheid, zzp'ers die in feite werknemer zijn", zegt CBS-hoofdeconoom Peter Hein van Mulligen.

Minder jonge zelfstandigen

Opvallend is de daling onder jongeren. In 2024 werkten ruim 100.000 van hen als freelancer, vorig jaar zakte dat naar 86.000. De afname is vooral groot in de zorg, met 5000 minder jonge zzp'ers.

Volgens het CBS is niet precies vast te stellen of dit met schijnzelfstandigheid te maken heeft. "Het zou heel goed kunnen, het kan ook zijn dat werkgevers geen risico wilden nemen en dachten: laten we ze maar in dienst nemen", verklaart Van Mulligen.

Die afname onder jongeren heeft niet geleid tot banenverlies, want uit de cijfers blijkt dat het totaal aantal jonge werkenden is toegenomen. Volgens Van Mulligen heeft dat ook te maken met de krapte op de arbeidsmarkt. Er is nog heel veel vraag, ook naar jongeren, maar die zijn nu wat vaker in loondienst en werken dus minder vaak als zzp'er.

Het overgrote deel van alle zelfstandigen die vorig jaar als werknemer aan de slag ging, heeft nu een flexibel arbeidscontract. Volgens de CBS-hoofdeconoom heeft dat te maken met de vrijheid die ze gewend waren als zzp'er.

In Duitsland is even na middernacht een staking van 24 uur begonnen van piloten en cabinepersoneel van Lufthansa. De luchtvaartmaatschappij had preventief al een groot deel van de vluchten geannuleerd.

Onder meer vanaf de grote luchthaven in Frankfurt vertrekken vandaag vrijwel geen Lufthansa-vluchten. Maar ook veel Lufthansa-vluchten die vanaf andere landen naar Duitsland zouden vliegen zijn geannuleerd. Piloten van de vrachttak van Lufthansa staken eveneens.

Lufthansa zegt de impact op haar passagiers zoveel mogelijk te willen beperken. De luchtvaartmaatschappij meldt dat getroffen passagiers waar mogelijk worden omgeboekt naar andere luchtvaartmaatschappijen.

Treinkaartjes

Passagiers die binnen Duitsland hadden moeten vliegen, kunnen hun vliegtickets omwisselen voor treinkaartjes van spoorwegmaatschappij Deutsche Bahn.

De staking werd aangekondigd door vakbond voor piloten VC en cabinepersoneelsvakbond UFO. De bijna 5000 piloten van Lufthansa en Lufthansa Cargo willen een hogere bijdrage van hun werkgever voor pensioenen. Tot nu toe heeft Lufthansa geweigerd hierover te onderhandelen. Het stelt al betere salarissen te bieden dan de concurrenten.

Achthonderd banen

De cabinepersoneelsvakbond wil Lufthansa aan de tafel krijgen om te onderhandelen over nieuwe cao's voor werknemers van Lufthansa en dochteronderneming CityLine. Bij CityLine staan ongeveer 800 banen op de tocht omdat Lufthansa de dochteronderneming wil sluiten.

Lufthansa stelt dat CityLine-personeel aantrekkelijke overplaatsingsmogelijkheden naar andere luchtvaartmaatschappijen aangeboden heeft gekregen. Maar de vakbond wil onderhandelen over een sociaal plan voor iedereen.

Administratieve afdelingen

Het concern heeft al langer problemen en stelt door de hoge overheadkosten slecht te kunnen concurreren met andere maatschappijen. Al eerder legden stakingen van het personeel het vliegverkeer van Lufthansa plat.

Vorig jaar september kondigde Lufthansa aan tot 2030 4000 banen te schrappen. Die ontslagen vallen vooral in de administratieve afdelingen binnen het bedrijf.

BMW roept wereldwijd honderdduizenden auto's van meerdere modellen terug wegens een probleem met de startmotor. De autoproducent wil niet zeggen hoeveel precies. In Nederland gaat het om 5500 auto's.

Bij controles is vastgesteld dat bij een magneetschakelaar na veel starts slijtage kan ontstaan. Daardoor kunnen auto's na verloop van tijd slechter of helemaal niet starten. Ook sluit het bedrijf kortsluiting niet uit waardoor de startmotor oververhit kan raken.

"In het ongunstigste geval ontstaat brand", laat het bedrijf weten. In dat geval ziet of ruikt de bestuurder rook tijdens het rijden of bij het verlaten van de auto. Eigenaren wordt aangeraden de auto niet met draaiende motor onbeheerd achter te laten.

Concreet gaat het om de 2-serie coupé, de 3-, 4- en 5-serie, de 6-serie Gran Turismo, de 7-serie, de X4, X5, X6 en Z4. "De eigenaren zullen zo spoedig mogelijk benaderd worden om het probleem te verhelpen," zegt een woordvoerder van BMW Nederland.

Het afgelopen najaar riep BMW wereldwijd 1,2 miljoen auto's terug, waarvan 14.000 auto's in Nederland. Toen was het probleem dat er water in de startmotor kon komen, waardoor eveneens kortsluiting en oververhitting kon ontstaan. In het najaar ging het om auto's die gebouwd waren tussen september 2015 en september 2021. Dit keer vooral - maar niet uitsluitend - om auto's geproduceerd tussen juli 2020 en juli 2022.

Er zijn zorgen over Europa's groeiende afhankelijkheid van vloeibaar gas (lng) uit Amerika. Deskundigen van onderzoeksinstituut TNO en Instituut Clingendael waarschuwen dat president Trump de levering van aardgas als politiek drukmiddel kan gebruiken.

Diezelfde zorgen uitte de Mijnraad vorig jaar ook al, een adviesorgaan voor de minister van Klimaat en Groene Groei. Sindsdien is de afhankelijkheid van de VS alleen maar toegenomen: het land is inmiddels samen met Noorwegen onze belangrijkste leverancier van gas dat onze huizen verwarmt. Volgens berekeningen van het Institute for Energy Economics and Financial Analysis (IEEFA) komt over vier jaar zelfs 80 procent van alle lng uit Amerika.

Dat is veel te veel, vindt gasexpert René Peters van TNO. "We hebben ervaren wat het is om heel afhankelijk te zijn van één land en dat dat land die afhankelijkheid ook tegen ons gebruikt."

Peters doelt op Rusland. Europa importeerde decennialang veel gas uit dat land, maar bouwde dat sterk af na de inval in Oekraïne in 2022. Sindsdien is ons continent aangewezen op Amerika. Dat land is van oudsher Europa's bondgenoot, maar de relatie vertroebelt.

Bij Instituut Clingendael, een kenniscentrum voor internationale betrekkingen, zijn daar al langer zorgen over. Volgens expert geopolitiek Louise van Schaik ziet de Trump-regering olie- en gasexport als belangrijk onderdeel van het buitenlandbeleid. "Ze schuwen niet om economische instrumenten in te zetten als er ruzie ontstaat, bijvoorbeeld met Groenland."

Gasdeal van 250 miljard

De EU sloot vorig jaar een handelsakkoord met Amerika om zo de eerder aangekondigde forse importheffingen te verlagen. Onderdeel van dat akkoord is dat de EU voor 250 miljard dollar per jaar aan Amerikaanse olie, uranium en vooral lng afneemt.

Het Europees Parlement moet de deal nog goedkeuren. De verwachting is dat dat volgende maand gebeurt. "Op dit moment hebben we dit handelsakkoord nodig", zegt Europarlementariër Ingeborg ter Laak van het CDA. "We willen de energieleveringen in Europa zekerstellen. Dat hebben we nodig voor onze huishoudens en bedrijven."

Zes tot zeven keer zo vervuilend

Toch ligt er nog een bommetje onder de deal: lng uit Amerika is namelijk slecht voor het milieu. TNO schat dat het zes tot zeven keer vervuilender is dan gas uit Europa. Bij de winning van Amerikaans gas komt veel methaan vrij, een verontreinigend broeikasgas. Ook zorgt het transporteren en vloeibaar maken van het gas voor extra uitstoot.

De EU eist dat lng-producenten uit de VS de methaanuitstoot vanaf 2027 beter monitoren. Maar het lijkt erop dat de Amerikanen dat niet van plan zijn. Gasexpert Peters verwacht dat de VS dan stopt met leveren aan Europa en de afzetmarkt verplaatst naar landen in Azië. "Dan hebben wij een probleem, want dan moeten wij onze lng uit andere landen halen." De vraag is of die landen wel milieuvriendelijk produceren.

Inmiddels deelt ook de Europese Commissie de zorgen over de afhankelijkheid van Amerika. Daarom wordt gezocht naar alternatieve leveranciers die de plek van de VS (deels) kunnen innemen. De vraag is vervolgens: hoe zal Trump reageren als de eerder mondeling toegezegde olie- en lng-deal uit zicht raakt?

Louise van Schaik: "Je hoopt eigenlijk dat hij dan alweer druk is met andere brandjes in de wereld en met armpje drukken met andere landen. Maar dat is misschien ook een beetje wensdenken."

Over weinig zijn Duitsers eensgezinder dan dat de bureaucratie in het land moet worden aangepakt. Talloze regels, eindeloze wachtrijen, benodigde stempels: het is in vele kroegen en kleedkamers een geliefd onderwerp om over te klagen.

De Duitse regering belooft de bureaucratie nu écht flink aan te pakken. Voor de volgende federale verkiezingen in 2029 moeten de kosten van regeldruk met een kwart zijn afgenomen. Dat moet jaarlijks 16 miljard euro opleveren en de economie een flinke steun in de rug geven.

Lange wachttijd crematoria

Jörg Schaldach loopt dagelijks tegen de last van bureaucratie aan. In zijn overvolle crematorium in het Oost-Duitse Meissen staan de kisten opgestapeld. "Toen ik in de jaren 90 begon, werd iemand een dag na de uitvaart gecremeerd, maar de wachttijd is enorm opgelopen." Nu worden de lichamen ruim een week na de uitvaart gecremeerd, vertelt Schaldach.

"Het cremeren zelf is hetzelfde gebleven", vervolgt de directeur, die in ruim dertig jaar naar eigen schatting 300.000 mensen heeft gecremeerd. "Het verschil met de jaren 90 is het papierwerk. Waar het vroeger één dubbelzijdig A5-blaadje was, is het nu een stapel van bijna honderd pagina's." Door problemen met digitalisering bij de burgerlijke stand is er een achterstand ontstaan bij de verwerking van iemands dood.

Schaldach laat de grote koelruimte zien waarin de overledenen in kisten liggen. Op elke kist ligt een stapel papieren, met persoonsgegevens en datum van overlijden. Op een enkele staat polizei geschreven. "Naar dat lichaam wordt nog onderzoek gedaan. Dat kan nog weken duren."

Via een gang waar eveneens kisten staan komen we in de nieuwe koelruimte, die nog deels in aanbouw is. Het aantal sterfgevallen in de vergrijsde regio neemt toe, maar de uitbreiding is vooral nodig omdat de wachttijd oploopt, zegt Schaldach. "We hebben inmiddels vijf keer zoveel opslag als in de jaren 90."

In een aangrenzende ruimte staan twee grote ovens, waar iedere 45 minuten twee overledenen worden gecremeerd. Met temperaturen rond de duizend graden gelden er vanzelfsprekend strenge veiligheidsregels. Begrijpelijk volgens Schaldach, toch zucht hij. "Ook op dit vlak is het papierwerk toegenomen. Iedere stekkerdoos moet gedocumenteerd zijn."

De directeur ergert zich zichtbaar aan de "bureaucratie-fetisjisten" in Duitsland. "Vroeger werd er meer nagedacht en met een gesprek en handdruk iets geregeld." Leidt digitalisering dan niet juist tot meer efficiëntie? Schaldach lacht smalend. "Het probleem is niet de computer, maar de mens. Die denkt niet meer zelf na."

Trend gekeerd

De wens om bureaucratie af te bouwen, leeft al langer in Duitsland. In 2006 werd de Normenkontrollrat (NKR) in het leven geroepen, een raad van economische experts die toeziet op afname van regeldruk. Na een aanvankelijke daling namen de kosten van bureaucratie de laatste jaren juist toe.

De bureaucratie kost Duitse bedrijven jaarlijks zo'n 62 miljard euro, becijferde het federale statistiekbureau. Het maakt Duitsland minder aantrekkelijk als vestigingsplaats, stelt denktank ZEW. Uit berekeningen van de Wereldbank bleek dat het afhandelen van een standaard exporttransactie 37 uur aan afhandeling van bureaucratie kost, de op één na slechtste score van de 21 onderzochte landen.

Toch ziet de NKR verandering. In het recente jaarverslag spreekt de expertraad van een afname van 3,2 miljard euro aan bureaucratiekosten. Een belangrijke oorzaak daarvan is de Bau-Turbo, een pakket aan maatregelen om woningbouw te versimpelen.

NKR-voorzitter Lutz Goebel is desondanks licht sceptisch, vertelt hij in zijn bedrijf voor machinebouw in Krefeld. "De regering is ambitieus, er zijn veel plannen, maar we moeten afwachten of ze het waarmaken." Niet ieder ministerie is even gemotiveerd, ziet hij.

Mentaliteit

De regeldrang zit diep in de Duitse haarvaten, zegt Goebel. "In Duitsland zijn we dol op rechtvaardigheid: het moet tot in de puntjes geregeld zijn." Dat vertaalt zich in zeer complexe wetgeving, waarbij elk detail is dichtgetimmerd. Als voorbeeld noemt hij EU-wetgeving, die nationaal omgezet moet worden. "Wij voeren dan strengere, ingewikkeldere wetten in dan buurlanden."

Mede daardoor verliest exportland Duitsland zijn positie in de wereldhandel, ziet Goebel. "De Amerikanen en Chinezen doen het simpeler en sneller dan wij." Na twee jaar recessie noteerde de Duitse economie het afgelopen jaar een verwaarloosbare groei van 0,2 procent. "Het gaat zo niet langer", zegt hij.

In het crematorium van Meissen is Jörg Schaldach weinig hoopvol. "Als ze wetten willen schrappen, dan gaan ze daar eerst nog jaren over nadenken en ondertussen neemt op een andere manier de bureaucratie wel weer toe", zegt hij cynisch. Zijn crematorium treft daarom al voorbereidingen om de opslag van kisten verder uit te breiden.

De directeur van de Nijmeegse chipmaker Nexperia keert voorlopig niet terug bij het bedrijf. Dat is de beslissing van de Ondernemingskamer, een speciale rechter voor ruzies binnen bedrijven. De rechters hadden directeur Zhang Xuezheng, beter bekend als Mr. Wing, al in oktober aan de kant gezet vanwege twijfel over de gang van zaken bij Nexperia. Een uitgebreid onderzoek moet nu aantonen of er daadwerkelijk sprake is geweest van wanbeleid.

Een aantal bestuursleden van Nexperia stapte in oktober naar de Ondernemingskamer uit onvrede met Mr. Wing. Dat deden ze onder meer omdat Nexperia veel te grote bestellingen zou hebben geplaatst bij een ander bedrijf van hem.

Nexperia maakt kleine en goedkope chips, die onder meer gebruikt worden in de auto-industrie. Die chips worden gemaakt uit platte ronde schijven: wafers. Het andere bedrijf van Mr. Wing maakt dit soort wafers. Nexperia was de belangrijkste klant van deze onderneming, die WingSkySemi (WSS) heet.

Omdat het financieel niet goed ging met WSS, zouden de bestellingen geplaatst zijn om het bedrijf overeind te houden. Op die manier zou WSS geld verdienen, terwijl Nexperia die wafers helemaal niet nodig zou hebben. WSS zou daarvan profiteren, terwijl Nexperia voor de kosten opdraait.

Maar zo simpel is het niet, zeiden de rechters vandaag. WSS is voor Nexperia namelijk een belangrijke leverancier van wafers. Als het financieel moeizaam gaat met WSS, kan het dus in het belang zijn van Nexperia om zijn leverancier met extra bestellingen overeind te houden.

Uitgebreid onderzoek nodig

Om helder te krijgen hoe Nexperia en Mr. Wing met de situatie zijn omgegaan, beslisten de rechters vandaag dat er een uitgebreid onderzoek moet komen. Daaruit moet blijken of er daadwerkelijk sprake is geweest van wanbeleid.

Volgens de rechters is het beter voor de rust binnen het bedrijf als de directeur in de tussentijd niet terugkeert. Mr. Wing blijft voorlopig dus geschorst.

Onrustig

Het is al maanden onrustig bij Nexperia. Door de rechtszaak is niet alleen Mr. Wing aan de kant gezet, maar ook het Chinese moederbedrijf van Nexperia, Wingtech. Dit bedrijf nam de Nijmeegse chipmaker in 2019 over.

De afgelopen maanden is een breuk ontstaan tussen het Nijmeegse hoofdkantoor en het Chinese moederbedrijf. Ook heeft het hoofdkantoor in Nijmegen openlijk ruzie met zijn afdeling in China. In China staat Nexperia's grootste fabriek waarin de wafers worden verwerkt tot de uiteindelijke chips. Andere fabrieken staan in de Filipijnen en Maleisië.

Daarnaast ontstond ook nog eens een politieke ruzie tussen Nederland en China. Dat kwam niet alleen omdat de rechters Mr. Wing op 1 oktober aan de kant zetten, maar ook omdat minister van Economische Zaken Karremans een dag eerder met een wet uit de Koude Oorlog ingreep bij het bedrijf.

In deze video legt NOS op 3 uit hoe dat zit:

De politieke ruzie tussen Nederland en China lijkt enigszins gesust nadat Karremans zijn ingreep opschortte. De minister deed dat in november, onder meer omdat de Ondernemingskamer Mr. Wing een aantal weken daarvoor aan de kant had gezet.

Nexperia hoopt op rust, Wingtech vreest onzekerheid

Nexperia hoopt dat de beslissing van de Ondernemingskamer van vandaag ertoe leidt dat de rust ook binnen het bedrijf terugkeert. In een reactie zegt het Nijmeegse hoofdkantoor dat het de relatie met de Nexperia-fabriek in China wil herstellen.

Dat moet ervoor zorgen dat klanten de zekerheid hebben dat zij chips kunnen ontvangen. Het bedrijf wil daarom ook zijn fabrieken in de Filipijnen en Maleisië uitbreiden, laat een woordvoerder weten.

Nexperia-eigenaar Wingtech vreest juist dat de uitspraak betekent dat Nexperia nog langer in een onzekere periode blijft zitten. Het moederbedrijf had gehoopt dat Mr. Wing weer een plek in het bestuur kon krijgen.

Wingtech hoopt dat de onderzoekers ook zullen kijken naar de rol van de andere Nexperia-bestuursleden. Het bedrijf zegt: hun stap naar de rechter, in combinatie met de ingreep van de minister, is juist de oorzaak geweest van de onrust, en dat had ook anders gekund.

Toch denkt de Ondernemingskamer dat het het beste is voor Nexperia als de situatie blijft zoals hij nu is. Het onderzoek moet duidelijk maken wat er de afgelopen twee jaar is gebeurd. Dit duurt waarschijnlijk maanden.

Uitzendbureau Randstad zag zijn omzet in 2025 opnieuw dalen naar 23,1 miljard euro. Dat is 4 procent lager dan het voorgaande jaar. De winst nam juist toe en kwam neer op 299 miljoen euro. Dat blijkt uit de jaarcijfers.

Het concern zag dat er minder vacatures werden uitgezet en kon minder uitzendkrachten aan een baan helpen. Sander van 't Noordende, topman van Randstad Groep, wijst op een economisch turbulent jaar met een snel veranderende markt.

Ook verandert de arbeidsmarkt structureel met de komst van kunstmatige intelligentie (AI). Daardoor zijn bedrijven minder geneigd om nieuwe vacatures uit te zetten. Desondanks kenmerkt Van 't Noordende 2025 als een veerkrachtig jaar.

Het bedrijf is in met name Europa actief, in totaal in 39 landen. In het afgelopen jaar zag Randstad vooral zijn opbrengsten in Nederland, Frankrijk en Duitsland dalen. In Azië en Zuid-Europa was sprake van een lichte groei.

Het bedrijf, opgericht in 1960 in Amstelveen, vierde afgelopen jaar zijn 65-jarige bestaan.

Heineken schrapt de komende twee jaar nog eens 5000 tot 6000 arbeidsplaatsen. Dat maakte de bierbrouwer vanmorgen bekend bij de presentatie van de jaarcijfers over 2025. Heineken schrijft de productiviteit te willen opvoeren door functies te schrappen.

Bij Heineken werken momenteel ruim 87.000 mensen. Eerder werd al een grote reorganisatie op het hoofdkantoor in Amsterdam aangekondigd. Die ontslagronde van 400 banen maakt onderdeel uit van de reorganisatie die Heineken vandaag aankondigt.

Een groot deel van de 5000 tot 6000 banen moet verdwijnen in Europa, zegt financieel directeur Harold van den Broek. "We zien de noodzaak om de kosten in Europa echt onder controle te houden. Want de consument is nog steeds heel gevoelig voor prijzen. En dus willen we de prijsverhogingen relatief bescheiden houden. Tegelijkertijd willen we investeren in groei."

Europese inflatie

Bestuursvoorzitter Dolf van den Brink wijst naar de maar blijvende prijsstijgingen in Europa: "Het is niet één ding. Er is de inflatie, stijgende salarissen, dure energie. We moeten heel hard peddelen om de winst op peil te houden." Dit alles moet jaarlijks 400 tot 500 miljoen euro aan kosten bij Heineken besparen.

De brouwer heeft al langer last van dalende bierverkopen wereldwijd. In 2025 daalde de omzet opnieuw, met 4,7 procent naar zo'n 34,2 miljard euro. Daarom wil het concern de kosten verlagen en de organisatie wereldwijd versimpelen.

Dat gebeurt onder meer door veel processen voor toeleveranties in de brouwerijen te digitaliseren. Voor marketing wordt meer gebruikgemaakt van kunstmatige intelligentie (AI). Ook stopt Heineken met divisies waar geen verdere groei in zit. Ook gaan enkele brouwerijen dicht. Welke dat zijn is nog onderdeel van discussie. Vooralsnog lijken de brouwerijen in Nederland de dans te ontspringen.

Op de Heineken-manier

Van den Brink, die onlangs bekendmaakte in mei na 28 jaar bij Heineken te vertrekken, benadrukte dat elke herstructurering waarbij mensen geraakt worden "ontzettend droevig blijft". De herstructurering moet volgens hem "zeer zorgvuldig" worden gedaan. "Het moet op de Heineken-manier gebeuren. Dus met zorg en transparantie."

Over zijn vertrek wees Van den Brink naar de "bewogen jaren" die hij meemaakte als hoogste baas van Heineken: "Zes jaar geleden werd ik aangesteld als bestuursvoorzitter. Ik zat toen nog in Singapore. Daar zaten we een week later in de uitbraak van het coronavirus. Toen ik eind mei een enkeltje naar Europa nam, vloog ik in een lege KLM-kist, waar de stewardessen skibrillen op hadden omdat toen nog werd gedacht dat het virus via je ogen naar binnen kwam. Op 1 juni 2020 ben ik hier midden in al die gekkigheid begonnen."

Vanwege de combinatie van die periode waarin ook werd gewerkt aan een nieuwe strategie voor Heineken, noemt Van den Brink dit "een natuurlijk moment om het stokje over te dragen". "Ook om mijzelf een persoonlijke en professionele reset te gunnen. Uiteindelijk leef je maar één keer."

Muziekstreamingdienst Spotify heeft vorig jaar 76 miljoen nieuwe gebruikers gekregen. In totaal maken maandelijks 751 miljoen mensen gebruik van de muziekdienst. Bijna twee derde (63 procent) doet dat zonder ervoor te betalen.

De gratis versie van Spotify is al jarenlang populairder dan de betaalde variant. Het belangrijkste verschil tussen de twee opties is dat mensen die niet betalen tussen hun muziek door advertenties te horen krijgen. Op die manier verdient Spotify alsnog geld aan die gebruikers.

Maar het Zweedse bedrijf verdient vooral geld door de 290 miljoen accounts die wel voor Spotify betalen. Vorig jaar leverde dat 15,4 miljard euro omzet op. Dat is 11 procent meer dan in 2024. Dat komt onder meer doordat het aantal betalende gebruikers in 2025 ook steeg: met 27 miljoen.

Spotify verhoogde de prijs van zijn abonnementen vorig jaar. Een abonnement voor één account ging van 11 euro per maand naar 13 euro per maand. Een gezinsabonnement (voor maximaal zes accounts) ging van 18 naar 22 euro per maand.

Streamingdiensten als Spotify en concurrenten Apple Music en Deezer zijn de grootste inkomstenbron voor de Nederlandse muziekindustrie. Daarnaast heeft vinyl een trouwe basis fans, volgens brancheorganisatie NVPI.

De woonwinkelketens Kwantum en Leen Bakker worden overgenomen door een Europese investeringsmaatschappij. Daarmee lijkt er een einde te komen aan een periode van financiële onzekerheid voor de winkels. Een overnamebedrag is niet bekendgemaakt.

Kwantum en Leen Bakker verkopen interieur- en badkamerinrichting en vloeren aan consumenten. Homefashion Group, het moederbedrijf achter de winkels, bezit zo'n 200 vestigingen in Nederland en België en heeft ongeveer 3325 medewerkers in dienst.

De woonwinkels zaten al geruime tijd in de problemen. Vorig jaar ging de Belgische tak van Leen Bakker failliet waardoor 29 winkels hun deuren moesten sluiten. Het FD meldde in september vorig jaar dat een eventuele verkoop dreigde.

De winkelketens worden nu inderdaad verkocht. Toekomstig eigenaar Orlando Capital V laat weten dat Kwantum en Leen Bakker zelfstandige merken blijven, "elk met behoud van hun eigen identiteit, strategie en klantfocus." De Europese investeringsmaatschappij zegt ook dat alle medewerkers van Kwantum en Leen Bakker in dienst blijven.

Orlando verklaart verder de winkels financieel te kunnen ondersteunen - nu en op de langere termijn. De overname moet nog worden goedgekeurd door de Ondernemingsraad en de Autoriteit Consument & Markt (ACM). Waarschijnlijk gebeurt dat volgende maand.

Het huidige moederbedrijf, Homefashion Group, is eigendom van Gilde Equity Management, een Nederlandse investeringsmaatschappij.

Rabobank, ING en ABN Amro willen hun afhankelijkheid van Amerikaanse techbedrijven zoveel mogelijk verminderen. Dat bevestigen zij aan de NOS. De drie Nederlandse grootbanken zijn hiervoor in overleg met andere Europese banken.

Banken leunen nu nog vooral op Amerikaanse technologie, zoals clouddiensten en kunstmatige intelligentie (AI). "Wij zijn afhankelijk van Amerikaanse techgiganten, daar ga ik niet omheen draaien", zegt bestuursvoorzitter Stefaan Decraene van Rabobank tegen de NOS. "Onze belangrijkste it-leveranciers zitten in Amerika."

Hij reageerde op zorgen bij de Europese Commissie en toezichthouders als de Europese Centrale Bank (ECB) over de afhankelijkheid van Amerikaanse big tech.

Die zorgen groeiden sinds president Trump in april een wereldwijde handelsoorlog dreigde te ontketenen, ook met de Europese Unie. De afgelopen maanden kwam daar de dreiging van een invasie van Groenland nog bij. De afhankelijkheid van Amerikaanse technologische bedrijven zou kunnen worden ingezet als drukmiddel, vreest de EU.

Europese soevereiniteit

Hoewel er volgens Rabo-topman Decraene geen concrete signalen zijn dat Amerikaanse techbedrijven de systemen uit kunnen zetten waardoor bijvoorbeeld klanten geen geld meer kunnen overmaken, is Rabobank zich wel van dit risico bewust. "We werken daarom met een aantal partijen aan oplossingen. Want dit kunnen we als Rabobank niet alleen doen."

Volgens Decraene hebben de Europese banken zelf het initiatief genomen, en doen zij dit niet onder druk van toezichthouders als de ECB of De Nederlandsche Bank (DNB): "We kijken of we hier cloud- en datastructuren kunnen opzetten om de Europese soevereiniteit te bewaren."

ING bevestigt dat het in hetzelfde verband werkt aan manieren om minder afhankelijk te worden van Amerikaanse techbedrijven. De bank noemt concreet clouddiensten. Topman Steven van Rijswijk zei twee weken geleden bij de presentatie van de jaarcijfers tegen de NOS dat ING een eigen cloudomgeving heeft: "Maar laten we ons niet voor de gek houden. Veel onderdelen van deze infrastructuur worden geleverd door Amerikaanse ondernemingen."

Europese iDeal

Decraene van Rabobank wijst als voorbeeld naar de manier waarop zestien grote Europese banken momenteel samenwerken in Wero, de Europese versie van de Nederlandse betaaldienst iDeal. Dat moet een alternatief worden voor de Amerikaanse betaaldiensten Visa, Mastercard, PayPal, Apple en Google.

Bij dit European Payments Initiative zijn naast Rabobank, ING en ABN Amro ook grote Europese banken als Deutsche Bank, het Belgische KBC en het Franse BNP Paribas, Crédit Agricole en Société Générale aangesloten.

Decraene benadrukt dat Europese alternatieven voor Amerikaanse technologie er niet vandaag of morgen zullen zijn. "Het gaat tijd in beslag nemen. Ik denk dat we hier toch praten over drie, vijf jaar."

Rabobank boekt wat minder winst na recordjaar

Rabobank heeft het afgelopen jaar iets minder winst gemaakt dan in 2024, toen het een recordwinst boekte, zo maakte de bank vanmorgen bekend bij de presentatie van de jaarcijfers over 2025. De lichte daling kwam vooral doordat de bank meer geld apart moest zetten voor leningen die mogelijk niet worden afbetaald.

De bank wijst in de jaarcijfers over 2025 naar de schommelende macro-economische omstandigheden van vorig jaar. Die ontstonden vooral door de handelsoorlog die de Verenigde Staten in april wereldwijd ontketende.

Onderaan de streept boekte Rabobank een nettowinst van ruim 4,9 miljard euro. Dat is 4 procent minder dan de 5,1 miljard euro uit het recordjaar 2024. Wel was de winst vorig jaar hoger dan in 2023.

Van de winst maakte de coöperatieve bank 300 miljoen euro over aan maatschappelijke doelen. Zo ging er 60 miljoen euro naar de bouw van een nieuwe vleugel van het Prinses Máxima Centrum in Utrecht.

Philips heeft in 2025 voor het eerst in jaren weer winst gemaakt. Die kwam uit op 897 miljoen euro. De goede resultaten zijn vooral te danken aan de hogere verkoop van tandenborstels en scheerapparaten.

Ook de verkoop van medische apparatuur aan ziekenhuizen nam in de laatste drie maanden van vorig jaar toe. Volgens topman Roy Jakobs groeide met name de verkoop in Noord-Amerika. Dat is opvallend, omdat het afgelopen jaar de Amerikaanse importheffingen werden ingevoerd.

Philips denkt dit jaar de pijn van de heffingen iets meer te voelen. "We verwachten dat de heffingen ons honderden miljoenen extra zullen kosten, maar door maatregelen te nemen verwachten we dat de impact op de resultaten gering zal blijven", zegt Jakobs.

De positieve jaarcijfers voor Philips volgen na jaren van verlies door de grote problemen met de slaapapneu-apparaten. Philips moest in totaal 1,1 miljard dollar aan schikkingen betalen. Het bedrijf leed in 2024 nog een verlies van 698 miljoen euro en het jaar ervoor een verlies van 463 miljoen.

Ook Philips zet meer in op AI

Vandaag maakt Philips ook aan beleggers bekend wat de strategie zal zijn de komende jaren. Topman Jakobs liet tijdens een persbijeenkomst al weten dat het bedrijf de pijlen nog meer wil richten op kunstmatige intelligentie (AI).

"Op dit moment zetten we AI al in bij een aantal van onze apparaten, om te kunnen inschatten hoe groot de kans is dat iemand een hartinfarct krijgt", aldus Jakobs.

Naar verwachting zal Jakobs de komende jaren verantwoordelijk blijven voor het doorvoeren van de nieuwe strategie bij Philips. De raad van commissarissen wil zijn aanstelling als topman verlengen, bleek vandaag. De aandeelhouders stemmen hier in mei over, maar dat is doorgaans niet meer dan een formaliteit.

Door het overvolle stroomnet kunnen duizenden bedrijven die graag willen uitbreiden dat nu niet. En nog even en in Utrecht kunnen nieuwe huizen helemaal geen elektriciteitsaansluiting meer krijgen. Het stroomnet zit dan vol. Daardoor komt alleen al in Utrecht de bouw van 22.000 nieuwe woningen in gevaar. Batterijen kunnen een oplossing bieden, maar Nederland benut die opslag nog amper, zeggen experts.

Volgens topman Marinus Tabak van RWE Nederland, een bedrijf dat batterijen bouwt voor de opslag van elektriciteit, heeft dat alles te maken met de dubbele tarieven die batterijen moeten gaan betalen voor gebruik van het elektriciteitsnet. Eén keer voor het opslaan van stroom en één keer voor het terugleveren."

"In Duitsland betalen we veel minder netkosten voor batterijen. In Nederland zien ze ons als grootverbruiker van stroom. Dat is natuurlijk niet reëel, omdat we de elektriciteit niet verbruiken, maar even tijdelijk opslaan en daarna weer doorsturen."

Opslag in batterijen komt daardoor in Nederland maar moeilijk van de grond, omdat het economisch minder rendabel is dan in andere landen, zegt hij. RWE Nederland is van plan de grootste batterij van Nederland te bouwen, maar het bedrijf aarzelt nog. "Eigenlijk verlenen we het netwerk een dienst door het net te ontlasten. En in plaats van dat we daarvoor beloond worden, moeten we daar extra voor betalen."

Geen stroom voor huizen

Woningen hebben tot nu toe nog weinig last van de netcongestie. Maar vanaf 1 juli zijn ook nieuwe huizen en wijken niet langer zeker van een aansluiting op het stroomnet. En dat heeft grote maatschappelijke gevolgen, zegt de Utrechtse wethouder energie en klimaat Senna Maatoug (GroenLinks). "Dan is het niet langer een vraag van verdelen, maar wie krijgt wel elektriciteit en wie niet. We vragen echt om urgentie vanuit Den Haag. Maatregelen zijn al in kaart gebracht, maar blijven nu op de plank liggen."

Oude regels zitten de overgang naar een nieuw energiesysteem in de weg, vindt Tabak. "De overheid reageert te traag." Terwijl de vraag naar stroom steeds verder stijgt. Dat betekent steeds meer elektriciteit door alle elektriciteitskabels. Het aanbod van stroom van windmolens en zonnepanelen stijgt ook. Dat geeft nog meer drukte op het net. Batterijen kunnen het teveel aan stroom tijdelijk opslaan, zegt Tabak.

Maar er is nog een probleem voor de overgang naar een nieuw energiesysteem: het is nu onduidelijk waar en hoeveel batterijopslag in de toekomst nodig is. "Dat is juist het gemis en wat in andere landen wel gebeurt", zegt Jeroen Neefs van de brancheorganisatie voor energieopslag. "Een land als Italië heeft een 'nationale opslagdoelstelling' en heeft vervolgens aanbestedingen georganiseerd. Dan heb je mechanismes die elkaar helpen en kan opslag ook versneld worden ingezet."

Honderd uur energie

Ook zijn er in Nederland zorgen omdat alle lithiumbatterijen nu nog uit China komen. Vooral lithium-ion-batterijen, oplaadbare batterijen die in consumentenelektronica en elektrische auto's zitten. Zijn de Chinezen op dat gebied nog in te halen? Tabak: "Op het gebied van lithium-ion wordt dat een uitdaging. Maar misschien op andere gebieden nog wel. We hebben ook systemen nodig die bijvoorbeeld voor honderd uur energie kunnen opslaan. We moeten kijken of we die technologie hier kunnen maken."

Dat doen ze op de campus van de TU Delft. Daar staat een ijzer-luchtbatterij. De techniek gebruikt het roesten van ijzer om te ontladen en het ontroesten van ijzer om op te laden. Daarmee is energie tot wel vier dagen op te slaan, zegt Aytaç Yılmaz, oprichter van Ore Energy.

De techniek is nog in ontwikkeling, maar het bedrijf wil binnen twee jaar honderden batterijen per jaar gaan maken. Ze hebben dan wel steun nodig van het nieuwe kabinet, zegt de oprichter. "Nederland heeft een zeer gunstig klimaat om technologie te ontwikkelen. Maar om de productie op te schalen, zijn er nu juist beperkingen. In andere landen ondersteunen ze bedrijven actief."

Voorrang

De Autoriteit Consument en Markt (ACM) zegt in een reactie dat er vanaf dit jaar door de netbeheerders geen ruimte op het net voor kleine aansluitingen zoals woningen meer wordt gereserveerd. Maar de woningbouw krijgt wel, na noodzakelijke voorzieningen als gemalen, politiebureaus en ziekenhuizen, voorrang boven bedrijven die in de wachtrij staan.

Exploitanten van batterijen worden volgens de ACM niet benadeeld. Ze kunnen in Nederland aanspraak maken op tariefkorting, als ze de energie niet aan het net leveren op de piekmomenten, en ze krijgen voorrang op alle partijen in de wachtrij als ze congestie verzachten.

Trouwe klanten van internetproviders betalen vaak te veel voor hun abonnement. En dat moet veranderen, vindt de Autoriteit Consument & Markt (ACM). De toezichthouder gaat internetaanbieders verplichten om voortaan duidelijker en transparanter te communiceren over onder meer aflopende contracten en prijswijzigingen.

Hoe ze hun klanten daarover moeten informeren wordt deze zomer bekend. Dan krijgen ze zogeheten "richtsnoeren". Nu doet elke aanbieder dat op zijn eigen manier. De ene stuurt een app, een andere een mail of ze verwijzen door naar de website.

"Het komt erop neer dat een consument dan zelf moet uitzoeken wat de voordeligste tarieven zijn", zegt een ACM-woordvoerder. "De huidige wetgeving biedt aanbieders ook ruimte om daar zelf invulling aan te geven."

Slapende contracten

Uit eerder onderzoek van de ACM bleek dat het loont om over te stappen naar een nieuwe aanbieder. Nieuwe klanten krijgen vaak een welkomstkorting. Maar als diezelfde klanten jaren trouw blijven aan die provider, zonder om te kijken naar hun contract, dan ontstaan er "slapende contracten". Dat betekent dat de oorspronkelijke contractperiode is verlopen en automatisch wordt verlengd. Ook betekent het dat klanten met een lagere internetsnelheid soms meer betalen dan iemand met een hogere internetsnelheid.

Loyaliteitsboete

Elk jaar worden abonnementen verhoogd voor bestaande klanten, dus voor mensen met zo'n slapend contract kunnen de kosten relatief snel oplopen. Hoe langer iemand klant is bij dezelfde aanbieder, hoe hoger deze 'loyaliteitsboete' wordt. In een paar jaar tijd kan het gaan om een stijging van 10 euro per maand.

Volgens de ACM laten zo'n 5 miljoen huishoudens geld liggen, omdat zij een slapend contract hebben. Het gaat vaak om oudere klanten van boven de 65 die een duur internetabonnement hebben en ook nog eens een lagere snelheid.

De vier Amerikaanse internetgiganten verwachten dit jaar bij elkaar voor zeker 500 miljard dollar (424 miljard euro) te investeren in onder meer datacenters en de apparatuur daarvoor. Dat blijkt uit de meest recente cijfers van Amazon, Alphabet (het bedrijf achter Google), Microsoft en Meta (het bedrijf van Facebook en Instagram).

Deze bedrijven gebruiken allemaal datacenters: vaak grote gebouwen vol rekken met computerservers. Daarop draaien computerprogramma's of worden bestanden opgeslagen. Ze verhuren die computerruimte aan andere bedrijven (vooral Amazon, Microsoft en Google) en gebruiken die voor hun eigen diensten (zoals Facebook, Instagram en YouTube).

De bedrijven krijgen geregeld kritiek op de investeringen in grote datacenters, vanwege het hoge stroom- en waterverbruik. Ook moet de apparatuur vaak na een aantal jaar vervangen worden. Bedrijven die enorme datacenters gebruiken, zeggen dat er nou eenmaal vraag is naar computers voor opslagruimte en rekenkracht, waardoor de investeringen acceptabel zijn.

Internetgiganten investeren ook in Nederland. Zo opende Google in november nog een nieuw datacenter bij Winschoten in Groningen. En Microsoft wil zijn datacenter bij het dorp Middenmeer in Noord-Holland uitbreiden. De bouw daarvan begint naar verwachting in de tweede helft van 2027.

Investeringen in AI

In dit jaar verwacht alleen al Amazon 200 miljard dollar uit te geven aan gebouwen en apparatuur, maakt het bedrijf deze week bekend. Het bedrijf zegt niet precies hoeveel geld daarvan naar datacenters gaat, maar wel dat het bedrag voornamelijk gaat naar Amazon Web Services, de afdeling van het bedrijf die computerruimte verhuurt. "We zien een grote vraag naar deze diensten en blijven erin investeren", zei een topman van het bedrijf.

Ook Alphabet ziet een toenemende vraag naar het gebruik van Google-computerservers. Het bedrijf verwacht dit jaar 175 tot 185 miljard dollar uit te geven aan onder meer datacenters. Een deel daarvan is ook voor eigen gebruik: het bedrijf gebruikt ze voor de ontwikkeling van computerprogramma's op basis van kunstmatige intelligentie (AI).

Dat is ook waarom Meta verwacht dat het dit jaar tussen de 115 en 135 miljard uitgeeft op dit gebied. Ook daar gaat een deel naar de AI-afdeling. Een ander deel is bedoeld voor Facebook en Instagram.

De verwachte investeringen van Amazon, Alphabet en Meta komen samen uit op 490 tot 520 miljard dollar. Daar komen investeringen van Microsoft nog bovenop. Het bedrijf heeft niet bekendgemaakt hoeveel geld het dit jaar exact gaat besteden aan gebouwen en apparatuur voor datacenters.

Maar in oktober zei Microsoft al dat het meer gaat uitgeven aan die apparatuur. Het afgelopen halfjaar kostte de aanschaf daarvan het bedrijf al ongeveer 42 miljard dollar. Microsofts totale kostenpost waar datacenters onder vallen, kwam in 2025 uit op 118 miljard dollar.

Geld snel terugverdienen

Amazon, Google en Microsoft denken dat zij de investeringen snel kunnen terugverdienen. Zij verdienen nu miljarden dollars per maand met hun datacenters. Zo haalde Amazon Web Services in de laatste drie maanden van vorig jaar een omzet van 35,6 miljard dollar. Voor de Google-afdeling die computerruimte verhuurt, kwam dat bedrag uit op 17,8 miljard.

De enorme investeringen zijn daarom logisch, zegt Microsoft. Het bedrijf zegt dat het al contracten heeft afgesloten waarmee de apparatuur wordt terugverdiend. "De vraag is heel erg groot", zegt ook Amazon. "We verdienen er zo snel als we kunnen geld aan."

Voor Meta zijn de investeringen meer gericht op de lange termijn. Dat bedrijf verdient zijn geld niet met de verhuur van computerservers, maar met de advertenties die mensen op Facebook en Instagram zien. De investeringen zijn bedoeld om daar uiteindelijk nog meer geld mee te verdienen.

Het bedrijf ontwikkelt bijvoorbeeld een computerprogramma dat automatisch video's vertaalt. Het idee is dat mensen daardoor meer tijd doorbrengen op Instagram. En dus dat zij meer advertenties zien, waardoor Meta uiteindelijk meer geld verdient.

Hoe groot is de kans dat het aanstaande Nederlandse kabinet nog dit jaar gaat vallen? Het is een van de nieuwste weddenschappen op Polymarket. Een Amerikaans platform waar je op zo'n beetje alles kunt gokken. De Kansspelautoriteit wil dit soort platforms aan banden leggen.

Je kunt het zo gek niet bedenken of er bestaat wel een weddenschap over op Polymarket: keert Jezus terug naar de aarde voor 2027? Wie wint de Golden Globes? Wanneer trouwt Taylor Swift? Maar ook: hoe groot is de kans dat de Amerikaanse president Trump Groenland inneemt?

De oprichter van Polymarket noemt het een voorspelplatform, maar de Kansspelautoriteit concludeert na onderzoek dat het een illegale goksite is. De toezichthouder wil dat de site voor Nederlanders onbereikbaar wordt en dat weddenschappen over de Nederlandse politiek van de site verdwijnen. Als dat niet gebeurt, kan het instituut bijvoorbeeld overgaan tot het opleggen van boetes.

Ella Seijsener, directeur vergunningen en toezicht bij de Kansspelautoriteit, waarschuwt: "Het aanbieden van weddenschappen op politieke gebeurtenissen is te allen tijde verboden in Nederland, ook als de website een gokvergunning zou hebben."

32 miljoen dollar

Wereldwijd steken mensen via Amerikaanse sites als Polymarket en Kalshi miljarden in gokken op politiek, het weer en sportwedstrijden. De sites zijn in België en Duitsland al geblokkeerd en zijn in Nederland illegaal. Toch ging er in een weddenschap over de formatie van de nieuwste coalitie in Nederland 32 miljoen dollar om.

Techondernemer Alexander Klöpping verkondigde vorig jaar dat hij een paar duizend euro had buitgemaakt door te wedden op de uitkomst van de afgelopen Tweede Kamerverkiezingen. De Kansspelautoriteit heeft hem daarop aangesproken.

"Polymarket normaliseert gokken door van vrijwel alles een kans om te gokken te maken", zegt Tony van Rooij, gokonderzoeker bij het Trimbos-instituut. Gebruikers kunnen bij Polymarket ongelimiteerd geld inleggen, zelf weddenschappen opzetten en hier een datum aan verbinden. De kansen, percentages en prijzen worden automatisch bepaald op basis van vraag en aanbod.

Van Rooij wijst op de gezondheidsrisico's van kansspelen. "Gokken klinkt wellicht onschuldig, maar het hangt vaak samen met schulden, schade aan gezinnen en relaties, eenzaamheid, depressie, wanhoop en andere schade."

Handelen met voorkennis

Crypto-expert Bart Mol verdiepte zich in de goksites en ziet in de weddenschappen een graadmeter van de samenleving. "Tijdens de afgelopen Amerikaanse verkiezingen zag je op Polymarket eerder dat Donald Trump ging winnen dan in kranten of op tv werd gemeld. Daarmee kun je met de wijsheid van de massa de uitkomst van gebeurtenissen voorspellen."

Polymarket, een bedrijf dat inmiddels miljarden waard is, maakt gebruik van cryptovaluta en blockchaintechnologie, waardoor gebruikers anoniem kunnen blijven. Daardoor bestaat het risico dat gebruikers handelen met voorkennis.

Zo werd recentelijk een weddenschap aangemaakt met de voorspelling dat de termijn van president Maduro van Venezuela voor het einde van januari ten einde kwam. Die voorspelling kwam uit toen Amerikaanse elitetroepen hem ontvoerden. Een gokker won enkele honderdduizenden dollars. In verschillende media wordt gespeculeerd dat het iemand uit het Witte Huis moet zijn geweest.

Verkiezingen beïnvloeden

In dat verband speelt een ander groot risico, volgens Seijsener van de Kansspelautoriteit. "De weddenschappen kunnen onafhankelijke democratische processen beïnvloeden, zoals verkiezingen. Dat is onwenselijk."

Zij grijpt ook de afgelopen Amerikaanse verkiezingen aan. "Tussen Kamala Harris en Donald Trump was het lang een nek-aan-nekrace totdat er veel geld op de winst van Trump werd ingezet." Seijsener vindt het aannemelijk dat het gedrag van kiezers is beïnvloed. "Mensen stemmen mogelijk anders als zij geld op de uitkomst inleggen."

Polymarket is door de NOS om een reactie gevraagd, maar het bedrijf heeft niet gereageerd.

Het Franse voedingsmiddelenbedrijf Danone roept ook in Nederland baby- en kindervoeding terug omdat er mogelijk de giftige stof cereulide in zit. Het gaat om batches van een aantal producten met de merknaam Nutrilon.

De terugroepactie volgt op vergelijkbare stappen van het Zwitserse voedingsmiddelenbedrijf Nestlé en overleg met de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA).

Nestlé riep begin januari in tal van Europese landen twee producten terug omdat er mogelijk cereulide in een van de gebruikte ingrediënten zat. Het vervuilde ingrediënt kwam uit China. Kinderen die de stof binnenkrijgen, kunnen last krijgen van braken, buikpijn en diarree.

Grenswaarde verlaagd

De Europese levensmiddelenautoriteit EFSA heeft maandag besloten om voor baby's de grenswaarde voor de aanwezigheid van cereulide te verlagen. Op grond daarvan heeft Danone na overleg met de NVWA besloten tot een vrijwillige terugroepactie van veertien Nutrilon-producten. Danone benadrukt dat de babyvoeding die na de terugroepactie nog in de winkel ligt, veilig is.

Vorige week riep Danone in Duitsland al drie batches van het babyvoedingsmiddel Aptamil terug. Daar zijn er vandaag in Duitsland en Oostenrijk tientallen bijgekomen.

In Frankrijk loopt een onderzoek naar een verband tussen met cereulide vervuilde babymelk van Nestlé en het overlijden van twee baby's.

De bitcoin is de laatste weken bezig met een flinke duikvlucht. En daar lijkt maar geen einde aan te komen. In de eerste week van dit jaar schommelde de prijs van de cryptomunt nog rond de 80.000 euro. Vanmorgen zakte de prijs voor één bitcoin naar 51.000 euro. Vorig jaar was de bitcoin op het hoogtepunt in oktober nog meer dan 100.000 euro waard.

Eén specifieke oorzaak voor de onrust over de cryptomunt is er niet aan te wijzen. "Er zijn zóveel mogelijke oorzaken. Het is bijna niet meer bij te houden", zegt Dennis Post, cryptodeskundige bij consultancybureau EY en hoogleraar op Nyenrode Business Universiteit.

De daling van zo'n 25 procent in een maand tijd wordt volgens Post vooral veroorzaakt door flinke onzekerheid op de financiële markten over de wereldeconomie, de geopolitieke onrust in de wereld en de inflatie die wereldwijd maar lastig onder controle komt. "Beleggers vluchten dan naar veilige havens, beleggingen die minder hard schommelen."

Geen nieuw stapje

Beleggingsexpert Jeroen Blokland denkt dat een soort stilgevallen ontwikkeling van cryptomunten meer van invloed is op de scherpe daling. "Bitcoin mist al een tijdje een katalysator", zegt hij. "Nieuws over regulering bijvoorbeeld. Een nieuw stapje dat bitcoin verder helpt op weg naar een volwassen beleggingscategorie."

Twee jaar geleden schoot de prijs van de bitcoin hard omhoog toen grote vermogensbeheerders de handel in bitcoin aanboden. Dat gebeurde met de introductie van zogenoemde exchange-traded funds (ETF's). Zo'n ETF volgt de actuele koerswaarde. Dat maakte het voor meer beleggers makkelijk om in te stappen in bitcoins, waar maar een beperkt aantal van is.

Begin vorig jaar schoot de bitcoin verder omhoog door beloftes van de herkozen Amerikaanse president Trump om de regels voor cryptomunten te versoepelen. Daarvan is vooralsnog niets gekomen.

Zo'n aanjager is er momenteel niet, zegt Blokland. "Die bitcoin-ETF was in 2024 echt een wow-moment. Het maakte bitcoin toegankelijker. Aan zulke ontwikkelingen schort het nu een beetje."

EY-analist Post noemt zulke beleggingsproducten van de bitcoin een mede-oorzaak van de scherpe daling van nu. Omdat de dure bitcoin door onder meer ETF's toegankelijker is geworden voor gewone beleggers, kunnen die ook zorgen voor een scherpere koersdaling. Bijvoorbeeld als veel particuliere beleggers uit schrik massaal verkopen. "Dat hebben we deze week gezien."

De koers zakt ook omdat sommige mensen bitcoins hebben gekocht van geld dat ze hebben geleend, zegt Blokland. Dit worden hefboomconstructies genoemd. Bij die lening wordt afgesproken dat als in dit geval de bitcoin onder een bepaalde prijs komt, je hem moet verkopen. Dat is om grote verliezen te voorkomen. Maar dit soort afspraken zorgen voor een domino-effect waardoor de koers nog meer daalt. "Dat zie je ook hier."

Niet het einde

Slecht nieuws creëert met name bij particuliere beleggers sneller paniek dan bij professionele. Het hoofd koel houden is volgens Blokland belangrijk. "Nu zie je weer mensen onder een steen vandaan kruipen en zeggen dat de bitcoin niets waard is. Particuliere beleggers zijn hier heel gevoelig voor. Ik zeg altijd: kijk even niet op X of LinkedIn."

Post vindt ook niet dat het einde is ingezet van de bitcoin. "De digitale munt is al tig keer doodverklaard. Maar als je in een breder perspectief kijkt, dan is de daling uit 2018 en 2022 percentagegewijs best vergelijkbaar met die van nu. Dus ik denk echt niet dat we nu het einde van de bitcoin- of cryptomarkt zien."

De 19 miljard euro die Nederland elk jaar extra aan defensie wil uitgeven, kan beter niet worden gestoken in de productie van traditionele onderdelen voor het leger. Het gaat dan om defensieonderdelen die ongeschikt zijn voor niet-militair gebruik, zoals tanks en munitie.

Het kan beter worden gebruikt voor het maken van producten waarin Nederland al een voorsprong heeft op andere landen, zoals chips voor in drones. De achterstand die Nederland met wapenproducties heeft op Europese bondgenoten, zoals Duitsland, Frankrijk en Spanje, is daarvoor te groot.

Dat adviseert De Nederlandsche Bank (DNB) naar aanleiding van een onderzoek over het effect van hogere defensie-uitgaven op de Nederlandse economie. Op de korte termijn zullen de miljarden worden gestoken in het snel uitbreiden van de militaire capaciteit, verwacht DNB. Uitbreiding van militair materieel zal dan in het buitenland worden gekocht.

Voor de langere termijn vindt DNB het verstandig om te investeren in eigen productie. En dan van onderdelen waar andere Europese landen niet in gespecialiseerd zijn. Economisch zou het bijvoorbeeld goed zijn om geld te steken in het maken van militaire onderdelen die ook buiten het leger gebruikt kunnen worden. "Denk aan chips die in een drone passen, maar even goed in een telefoon", schrijft DNB.

Chips, microscopen en zeevaart

Nederland heeft nu een voorsprong op andere landen met bijvoorbeeld halfgeleiders. Chipbedrijven als ASML en ASM International lopen hierin voorop. DNB noemt daarnaast ook specifieke typen microscopen en de zeevaart waar Nederland een voorsprong mee heeft. "Onze kennis en productiefaciliteiten op deze terreinen kunnen bijdragen aan het optuigen van een krachtige Europese defensie-industrie."

Bijkomend voordeel is dat Nederland naast de militaire opbouw ook de afhankelijkheid van andere landen kan afbouwen. Het Nijmeegse Nexperia is bijvoorbeeld ook gespecialiseerd in chips, maar laat die uiteindelijk produceren in China. Door een ruzie met het Chinese moederbedrijf is die productie in de knel gekomen. Even dreigde de Europese auto-industrie hierdoor zonder chips te komen.

Het kabinet moet volgens DNB dan wel snel keuzes maken: "Voor de defensiesector is het belangrijk dat ze weet dat ze jaren vooruit op de overheid kan rekenen als klant. De defensie-industrie gaat alleen nieuwe producten ontwikkelen, wat jaren kost, als ze voldoende zekerheid heeft op vraag aan het eind van het proces."

Inflatie

DNB verwacht overigens niet dat de economie meteen een flinke duw in de rug krijgt door de extra investeringen. In het verleden was dit wel zo, maar nu meldt defensie zich als extra werkgever in een toch al grote vraag naar arbeidskrachten. Dit kan leiden tot hogere lonen, wat weer kan leiden tot hogere prijzen door een toenemende inflatie.

"Om deze redenen verwachten we ook niet dat er op de korte termijn flinke groei volgt uit de hogere defensie-uitgaven", stelt DNB.

Uitkeringen voor mensen die veel hebben verdiend gaan flink omlaag, als een plan daarvoor van de formerende partijen D66, CDA en VVD doorgaat. Voor de hoogste inkomens gaat het om 926 euro per maand bruto, blijkt uit berekeningen van de NOS.

De maatregel wordt kort genoemd in de financiële bijlage van het coalitieakkoord. Hij zou in 2029 moeten ingaan en gaat ook voor dan al lopende uitkeringen gelden. Afgelopen jaar hadden 77.500 mensen een uitkering die dan bruto 926 euro lager zou worden, blijkt uit data van uitkeringsinstantie UWV.

Nog eens zo'n 83.000 mensen zouden ook een lagere uitkering krijgen dan nu, ook al gaat het bij hen om bedragen onder de 926 euro bruto.

Verlaagd uitkeringsplafond

De coalitie wil bezuinigen op de uitkeringen door het zogenoemde maximumdagloon te verlagen; dat is het laatst verdiende dagsalaris op basis waarvan de uitkering berekend wordt.

In de praktijk betekent dit dat mensen maximaal 3.705,52 euro bruto per maand kunnen krijgen. Momenteel is het uitkeringsplafond 4.631,90 euro. Voor een specifieke uitkering, de IVA, liggen de bedragen nu wat hoger. Die uitkering verdwijnt in de plannen van de nieuwe coalitie.

Het verlaagde uitkeringsplafond raakt mensen die een hoog salaris hebben gehad en een uitkering krijgen in de vorm van WW, WIA, ziektewet, ouderschapsverlof, partnerverlof en adoptieverlof.

Prikkel

Veel mensen die langdurig ziek zijn maken zich grote zorgen over het plan, horen ze bij belangenorganisatie Patiëntenfederatie. Een van hen is Sander van Boxtel. Hij is ICT'er en kan door een leverziekte en kanker amper werken. Als het plan doorgaat, wordt zijn WIA-uitkering met 600 euro per maand gekort.

"Deze maatregel wordt verkocht alsof de hoogste inkomens worden getroffen. Maar als je in de WIA (Wet werk en inkomen naar arbeidsvermogen, red.) zit heeft niemand meer een hoog inkomen", zegt Van Boxtel, die in Den Bosch woont.

Door zijn ziekte en behandelingen in Amsterdam heeft hij veel extra kosten voor reizen, parkeerkosten bij ziekenhuizen en medicijnen die buiten de verzekering vallen. En hij heeft te veel verdiend om zorgtoeslag te krijgen, zegt hij. Vanwege zijn ziektes denkt hij dat hij binnenkort werkloos is. Dan zal hij maandelijks zo'n 2.000 euro overhouden voor vaste lasten, levensonderhoud en alle medische kosten. Zijn huis staat al te koop, omdat de financiële situatie niet houdbaar is.

De formerende partijen willen het uitkeringsplafond onder meer verlagen om de instroom in de WIA terug te dringen. Ook willen ze de sociale verzekeringen, zoals de WW, "activerender" maken. Het verlagen van uitkeringen moet een prikkel worden om mensen weer aan het werk te krijgen.

"Ik word woedend als ik dat hoor", zegt Van Boxtel. "Werk is voor mij trots, sociale contacten - ik wil heel graag werken. Met een slopende leverziekte en kanker - heb je dan een prikkel nodig? Ik word er droevig van."

Klachten bij D66

Ook bij D66, dat de nieuwe minister van sociale zaken levert, komen er veel klachten binnen over het verlagen van het maximumdagloon. Toch zijn ze vastbesloten om door te gaan met het plan.

De formerende partijen halen inspiratie uit een recent overheidsonderzoek naar de WIA. Daarin staat dat het verlagen van uitkeringen "kan [...] leiden tot een positief effect op de arbeidsparticipatie". Ook zou er in Nederland sprake zijn van een "ervaren onrechtvaardigheid" tussen mensen die hoge en lage uitkeringen krijgen. Het verlagen van de hoogste uitkeringen kan volgens het rapport die "ervaren onrechtvaardigheid adresseren".

Het versoberen van uitkeringen levert ook geld op voor de staatskas. Jaarlijks komt het neer op ruim 800 miljoen euro.