Mensen met een 15 jaar oude auto van de zaak dreigden per 1 januari veel meer belasting te gaan betalen. Demissionair staatssecretaris van Financiën Heijnen komt nu met een maatregel om dat te voorkomen.

Het gaat om de zogeheten youngtimerregeling. Mensen kunnen daardoor relatief goedkoop rijden in een auto van de zaak van 15 jaar of ouder.

De Tweede Kamer besloot op 27 november om die regeling in twee stappen te versoberen: per 1 januari 2026 geldt de youngtimerregeling voor auto's vanaf 16 jaar en op 1 januari 2027 komt dan de 'grote klap' en gaat het omhoog naar 25 jaar en ouder.

Nog net geen 16

Voor auto's die heel 2025 al minstens 15 jaar waren verandert er 1 januari dus nog niks. Want dan is die auto inmiddels 16 jaar. Maar rijders in een auto die in de loop van dit jaar pas 15 is geworden, zouden per 1 januari te maken krijgen met een flinke kostenverhoging.

Mensen met een auto van de zaak die bijvoorbeeld pas in oktober 15 werd, zouden van januari tot en met september tot wel honderden euro's per maand meer kwijt zijn.

Hoe werkt de youngtimer-regeling?

De youngtimer-regeling wordt vooral gebruikt door zzp'ers en ondernemers met een klein of middelgroot bedrijf. Ze kopen een auto van 15 of ouder voor hun zaak en kunnen alle kosten, zoals reparaties, benzine, parkeergeld en wegenbelasting, voor de fiscus van hun winst aftrekken. Daardoor betalen ze minder inkomstenbelasting.

Ze gebruiken de auto ook voor privé-ritjes en moeten daar belasting voor betalen. Dat heet bijtelling. En bij die youngtimer-regeling is die bijtelling veel voordeliger dan bij nieuwere auto's.

Bij een youngtimer is de bijtelling 35 procent van de dagwaarde, bij een nieuwere auto 22 procent van de cataloguswaarde. En 35 procent van de dagwaarde van een minstens 15 jaar oude auto is natuurlijk veel lager dan de cataloguswaarde, dus nieuwwaarde, van een jongere auto.

Een rekenvoorbeeld: Een Volvo V70 uit 2007 kost nu nog zo'n 12.000 euro. Dat betekent 4200 euro bijtelling. In belastingschijf 2 moet daarover ruim 37 procent belasting worden betaald. Dat komt neer op 131 euro per maand.

Een nieuwe Volvo V60 kost 59.000 euro. De bijtelling is dan 12.980 euro. Dat levert 405 euro per maand extra belasting op.

De Tweede Kamer wilde met de kleine verhoging naar 16 jaar mensen een jaar de tijd geven om zich voor te bereiden op de grote verhoging naar 25 jaar in 2027. Dat gebeurde op initiatief van de ChristenUnie en D66. De twee partijen kwamen met dit voorstel om het rijden in elektrische auto's te stimuleren. Want met het geld dat het opbrengt moet de lagere bijtelling voor elektrische auto's verlengd worden.

"Tegelijkertijd is er nu een groep autogebruikers die per 1 januari 2026 te maken krijgt met een hogere bijtelling en weinig tot geen handelingsperspectief heeft om hierop te anticiperen." zegt staatssecretaris Heijnen in een brief aan de Tweede Kamer.

Onbedoeld effect

"Het kabinet denkt dat dit niet een bedoeld effect is geweest van de indieners, omdat expliciet is benoemd dat de gefaseerde leeftijdsverhoging bedoeld is om gebruikers een jaar de tijd te geven op de versobering van de youngtimerregeling te anticiperen", aldus Heijnen.

In de Eerste Kamer kreeg hij daarom de vraag of hij met een overgangsregeling kan komen. De Eerste Kamer stemt vandaag over de versobering van de youngtimer-regeling. Maar die versobering is onderdeel van het veelomvattende Belastingplan 2026. En de Eerste Kamer kan alleen voor of tegen dat hele Belastingplan stemmen en niet specifiek die youngtimer-regeling nog aanpassen.

Verhoging in 2027

Dus regelt Heijnen nu dat rijders van auto's die in de loop van 2026 pas 16 worden toch niet belast worden met de hogere bijtelling. In 2027 wordt de leeftijdsgrens voor youngtimer wel verhoogd naar 25 jaar. Daar tornt hij niet aan.

Verkopers en rijders van youngtimers zijn daar nog altijd boos over. Verkopers stellen dat er opeens een hele groep auto's is waarvoor nog maar moeilijk een koper gevonden kan worden. En rijders balen dat ze meer belasting gaan betalen.

Het is niet duidelijk wat de effecten zijn van de milieumaatregelen rond het Groen Staal-plan bij Tata Steel in IJmuiden. Dat stelt de commissie voor milieueffectenrapportage (MER). De adviescommissie zegt dat de gevolgen voor de leefomgeving "niet navolgbaar en onvoldoende inzichtelijk" zijn.

Tata Steel is teleurgesteld in de uitspraken van de commissie, omdat er nog aanvullende maatregelen genomen moeten worden. Het staalconcern heeft samen met de overheid een plan opgesteld om miljarden te steken in de verduurzaming van de fabriek. Die plannen moeten leiden tot een vermindering van de gezondheidsrisico's van omwonenden, maar zijn niet meegenomen door de commissie.

De commissie heeft alleen gekeken naar het Groen Staal-plan. Dat plan houdt in dat staal CO2-neutraal gemaakt wordt. Volgens Tata Steel richt dat plan zich niet op de impact voor de leefomgeving, maar toch heeft de commissie daar naar gekeken.

Stikstof en fijnstof

Die impact op de leefomgeving zegt de commissie niet te kunnen meten, omdat in de plannen van Tata Steel belangrijke cijfers en verklaringen ontbreken. "Daardoor is het effect voor de omwonenden en de leefomgeving ook niet goed inzichtelijk", legt Harry Webers, vicevoorzitter van de MER uit.

De commissie denkt dat de maatregelen van Tata Steel de CO2-uitstoot kunnen verminderen. "Dat is alleen niet de belangrijkste meter voor de leefomgeving", vertelt Webers. In het Groen Staal-plan is het volgens de commissie onduidelijk of het ook leidt tot een vermindering van andere schadelijke stoffen zoals stikstof en fijnstof.

'Intenties hetzelfde'

Tata Steel is verbaasd over de conclusies, omdat de commissie wist dat het Groen Staal-plan niet gericht was op de leefomgeving, maar op het verlagen van de CO2-uitstoot. "Ik denk dat onze intenties allemaal hetzelfde zijn. We willen groen staal en een verbeterde leefomgeving. Ik vind het wel jammer", zegt een woordvoerder.

Vicevoorzitter Webers hoopt dat Tata Steel toch iets gaat doen met het rapport. "We hebben het met Tata Steel besproken en hopen dat het gaat leiden tot een aanvulling."

Werknemers van wie het loon volgend jaar gelijk blijft, houden in 2026 meer geld over dan dit jaar. Dat blijkt uit berekeningen van salarisdienstverlener ADP. Iemand met een modaal salaris van 3704 euro (bruto) ontvangt elke maand 26 euro meer.

Dat heeft te maken met de nieuwe belastingmaatregelen. Het belastingtarief in de eerste schijf daalt van 35,82 naar 35,75 procent. Vooral mensen die het minimumloon verdienen, gaan erop vooruit. In de berekeningen van ADP is ook rekening gehouden met de stijging van het minimumloon per 1 januari. Dat wordt 14,71 euro per uur.

Mensen met een bruto maandsalaris tussen de 1000 en 2000 euro gingen er dit jaar op achteruit. Onder meer parttimers en jongeren die het minimumjeugdloon verdienen, waren elke maand zo'n 30 euro meer aan belasting kwijt.

Tegemoetkoming

Het leek erop dat ze er komend jaar nog verder op achteruit zouden gaan, maar door een correctie op het belastingplan gaan zij er in het nieuwe jaar toch op vooruit vergeleken met 2025. Ze houden netto wel minder over dan in 2024.

Ook werknemers die vallen onder de cao Aan de slag en de cao Sociale Werkvoorziening zijn er dit jaar op achteruitgegaan vergeleken met 2024. Ter compensatie ontvangen zij eind dit jaar een tegemoetkoming van de werkgever.

Meer pensioen

In 2026 krijgen gepensioneerden netto ook meer pensioen. Mensen met een aanvullend pensioen van bruto 1000 euro per maand krijgen netto 5 euro meer. Wie een aanvullend pensioen heeft van 1500 euro gaat er 7 euro op vooruit.

Deze netto stijging komt door de daling van de premie voor de bijdrage Zorgverzekeringswet. Ook de lichte daling van het tarief in de eerste belastingschijf draagt bij aan de stijging van het netto pensioen.

PME heeft de jarenlange samenwerking met BlackRock stopgezet. In een verklaring zegt het pensioenfonds voor de metaal- en techindustrie dat de Amerikaanse vermogensbeheerder niet meer past bij het duurzaam beleggingsbeleid.

Begin dit jaar besloot de grootste vermogensbeheerder ter wereld uit een klimaatclub van investeringsmaatschappijen te stappen. Het pensioenfonds dacht toen al na over wat het zou doen met de 5 miljard euro in aandelen bij BlackRock.

Beide partijen zeggen dat ze terugkijken op een goede samenwerking van meer dan tien jaar. Maar BlackRock doet volgens PME nu niet genoeg op het gebied van onder meer milieu en klimaat. Voortaan wordt het vermogen van 5 miljard euro ondergebracht bij de Nederlandse vermogensbeheerder MN en de Zwitserse bank UBS.

Datacenters zijn grootverbruikers van elektriciteit en verbruiken ook steeds meer, blijkt uit cijfers van het CBS. De grootste datacenters van ons land gebruiken net zoveel stroom als bijna een kwart van alle woningen. Wat is het nut van deze gebouwen en wat leveren ze ons op? Vijf vragen over datacenters.

Waarvoor worden datacenters gebruikt?

Voor zo ongeveer alles. Datacenters zijn gebouwen met servers, krachtige computers die digitale informatie opslaan en verwerken. Een ziekenhuis dat zijn klantendossier opslaat, betalen bij een online webshop, een video streamen of bellen met een vriend of vriendin, het gaat allemaal via een datacenter.

Ook de opkomst van kunstmatige intelligentie speelt een belangrijke rol in de uitbreiding van datacenters. "Een chatbot op een site kan je nu vragen stellen in plaats van een medewerker, en dat gaat veel sneller", zegt Rob Stevens, directeur van datacenter Interconnect.

Hoeveel nu en in de toekomst?

Nederland telt bijna 200 datacenters. Vorig jaar gebruikten zij 4,6 procent van alle elektriciteit in Nederland. Zo'n 90 procent van die stroom gaat naar ongeveer 45 grote datacenters.

Je hebt datacenters waar meerdere bedrijven samen hun data laten beheren. Er zijn ook enkele grote datacenters die in gebruik zijn van één techbedrijf. Nederland heeft er hier drie van, twee van Google en één van Microsoft.

Landelijk netbeheerder Tennet heeft een goed beeld van de verwachte groei van het datacenterverbruik. Tennet denkt dat de vraag naar elektriciteit van datacenters de komende jaren minstens verdubbelt naar 10 tot 15 procent van het totale stroomverbruik in 2030.

Tennet verwacht dat dit rond 2030 afvlakt, maar benadrukt dat de lange termijn onzeker is. "Blijft de AI-investeringsgolf aanhouden of niet?", is bijvoorbeeld een vraag die daarbij een rol speelt.

Wat kost het?

Momenteel wordt veel ingezet op het uitbreiden van datacenters wereldwijd, ziet Roel Dobbe, AI- en veiligheidsonderzoeker aan de TU Delft. Kunstmatige intelligentie wordt gezien als oplossing voor economische en maatschappelijke problemen. Er zou met meer zorgvuldigheid naar deze datacenters moeten worden gekeken, zegt hij. "We gaan overal meer energie gebruiken, en dat is zeker niet alleen groene energie."

Zodra de vraag toeneemt op een beperkt stroomnet, zullen we meer fossiele brandstof gaan gebruiken, zegt Alex de Vries-Gao, onderzoeker naar de duurzaamheid van datacenters en AI. Want de hoeveelheid groene energie is beperkt. Als de vraag naar stroom stijgt, zal die met fossiele brandstoffen moeten worden opgevangen.

Dan heb je ook nog 'opofferingskosten', dat gaat over sectoren die geen stroom meer kunnen krijgen omdat er een datacenter staat. Als we prioriteit geven aan datacenters kan deze stroom bijvoorbeeld niet gaan naar toekomstige woningbouw.

Zo bleek dit jaar dat een hogeschool geen ruimte kreeg om uit te breiden omdat het elektriciteitsnet in Almere vol zit. Voor een groot nieuw datacenter was wel ruimte, omdat dat eerder om een aansluiting vroeg.

Wat levert het op?

Oud-topman van ASML Peter Wennink kwam vorige week met een rapport over de toekomstbestendigheid van de Nederlandse economie. Volgens hem moeten we blijven investeren in digitale infrastructuur, waaronder AI.

De overheid zou geld moeten steken in deze sector om Nederland hierin te laten uitblinken, en zo te kunnen blijven concurreren met andere landen. Op de lange termijn zou dit Nederland economische groei opleveren.

Daarnaast zijn we de afgelopen jaren steeds verder aan het digitaliseren, zegt directeur van het datacenter Stevens. "Vroeger deed je de belastingaangifte in een envelop, nu kan dit online en digitaal". Dit zorgt er voor dat we alles dus sneller en efficiënter kunnen doen, maar wel tegen een bepaalde prijs.

Moeten we dit willen?

Het elektriciteitsnet in Nederland zit erg vol: meerdere provincies zeggen dat er geen nieuwe aansluitingen komen voor bedrijven en woningen. Voor nieuwe datacenters zou het dus kunnen betekenen dat ze over de grens worden gebouwd, waar meer ruimte op het stroomnet is.

Maar Stijn Grove, directeur van branchevereniging voor datacenters DDCA, ziet dat niet zitten. "Het is de basisbehoefte voor de online wereld. Je wil die data dichtbij hebben."

Of er nog meer datacenters komen in ons land is een politieke keuze. De provincies en gemeenten bepalen waar en hoeveel er worden gebouwd.

De huur van een sociale huurwoning mag vanaf 1 juli 2026 met maximaal 4,1 procent omhoog. Dat heeft het ministerie van Volkshuisvesting bepaald. Ook voor middenhuurwoningen is er een maximumverhoging bepaald, die geldt vanaf 1 januari en is 6,1 procent. En voor huurhuizen in de vrije sector is dat 4,4 procent vanaf 1 januari.

De overheid bepaalt de maximale huurverhoging ieder jaar op basis van de inflatie of de ontwikkeling van de lonen. Voor elk van de drie soorten huur (sociaal, midden of vrij) is die rekensom weer ietsje anders.

Drie rekensommen

Voor sociale huren is de rekensom als volgt: de gemiddelde inflatie van de afgelopen drie jaar plus 0,5 procentpunt. Van december 2022 tot december 2025 was de gemiddelde inflatie 3,6 procent, dus komt de maximale huurverhoging uit op 4,1 procent. Een sociale huurwoning heeft volgend jaar een huur van maximaal 932,93 euro. Sociale huurwoningen zijn voor het grootste deel van woningcorporaties. Maar er zijn ook sociale huurwoningen van commerciële verhuurders.

Voor middenhuurwoningen is de rekensom: de ontwikkeling van de cao-lonen plus 1 procentpunt. Van december 2024 tot december 2025 gingen de lonen gemiddeld met 5,1 procent omhoog, dus komt de maximale verhoging uit op 6,1 procent. Middenhuurwoningen hebben volgend jaar een huur van tussen de 932,93 euro en 1228,07 euro.

In de vrije sector is de rekensom: de inflatie van afgelopen jaar of de cao-loonontwikkeling plus 1 procentpunt. Of de inflatie of de loonontwikkeling wordt gebruikt, hangt af van wat het laagste percentage was. De inflatie was 3,4 procent, die loonstijging 5,1 procent.

Dus wordt het 3,4 procent plus 1 procentpunt, dus een huurstijging van 4,4 procent. Huurhuizen in de vrije sector hebben een huur van boven de 1228,07

Verhoging kan lager zijn

Het gaat hierbij dus om een maximale verhoging voor zittende huurders. De verhuurder mag dus geen hogere huurverhoging doorvoeren, maar wel een lagere. Soms is in een huurcontract in de middenhuur of vrije sector een lagere jaarlijkse verhoging afgesproken. Dan geldt dat lagere percentage.

Ongeveer 45 datacenters in Nederland gebruiken net zoveel stroom als bijna 1,9 miljoen woningen. Dat meldt het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). De datacenters verbruiken steeds meer elektriciteit: in 2017 ging het om 1,2 procent van het totale elektriciteitsverbruik, vorig jaar was dat 4,2 procent.

Datacenters hebben de elektriciteit nodig voor de computerservers. Daarop kunnen bestanden opgeslagen worden of computerprogramma's draaien. Omdat de servers zoveel stroom gebruiken, geven ze ook veel warmte af. Daarom gebruiken datacenters systemen die de ruimtes koelen, die ook weer extra stroom verbruiken.

Vooral door kunstmatige intelligentie gebruiken datacenters wereldwijd steeds meer stroom, zegt Alex de Vries-Gao. Hij doet aan de Vrije Universiteit Amsterdam onderzoek naar energieverbruik van technologie. "Om kunstmatige intelligentie te ontwikkelen, is relatief veel rekenkracht nodig van computers in de datacenters."

Grote datacenters

Het CBS keek voor de cijfers naar ongeveer 45 datacenters die elk jaar meer dan 10 gigawattuur (GWh) elektriciteit verbruiken. Deze grote datacenters gebruikten vorig jaar samen 4720 GWh aan stroom. Dat is meer dan drie keer zoveel als in 2017. Het aantal grote datacenters is de afgelopen jaren ongeveer gelijk gebleven, maar het elektriciteitsverbruik van deze centers is wel toegenomen.

Op het moment dat een datacenter zich in Nederland vestigt, neemt de vraag naar stroom flink toe. "Maar als het aanbod tegelijkertijd niet toeneemt, krijgen huishoudens een hogere energierekening", zegt Roel Dobbe. Hij is AI- en veiligheidsonderzoeker aan de TU Delft.

Ook zijn investeringen nodig om de capaciteit van het stroomnet uit te breiden. "Dat zijn kosten die op de samenleving worden verhaald." Zonder die investeringen moeten er keuzes worden gemaakt, want er kan niet zomaar iets bij, stelt Dobbe. "Als we prioriteit zouden geven aan datacenters dan gaat dat ten koste van andere sectoren of van bijvoorbeeld woningen."

Het lijkt erop dat Vanke, een van China's grootste vastgoedontwikkelaars, zijn obligatiehouders niet op tijd kan uitbetalen. Morgen moet het bedrijf ruim 241 miljoen euro overmaken aan investeerders, maar dat geld lijkt het niet te hebben.

Vanke had lange tijd de reputatie de best beheerde vastgoedontwikkelaar van China te zijn. Dankzij nauwe banden met de overheid werd het bedrijf gezien als een relatief veilige plek om geld te investeren. Maar dat lijkt tegen te vallen. Na vastgoedgiganten Evergrande en Country Garden lijkt de alsmaar aanhoudende vastgoedcrisis nu ook Vanke de das om te doen.

Onderhandelingen mislukt

De problemen zaten er al lange tijd aan te komen. 2021 markeerde een piekjaar voor Vanke. Het bedrijf gaf in dat jaar meerdere grote series binnenlandse obligaties uit, vele met een looptijd van drie tot vijf jaar. Veel van die leningen moet het nu aflossen. Weinig investeerders zullen brood zien in het door laten lopen van de obligaties, aangezien het land nog steeds in een vastgoedcrisis verkeert.

Vanke vroeg obligatiehouders in drie rondes om betalingsuitstel van honderden miljoenen euro's. In het eerste voorstel vroeg het bedrijf simpelweg om betalingsuitstel van een jaar zonder extra toezeggingen. Geen van de obligatiehouders stemde voor. De twee voorstellen die het bedrijf daarna deed, boden de obligatiehouders meer toezeggingen. Maar het vertrouwen in het bedrijf bleek onvoldoende. Geen van de voorstellen haalde genoeg stemmen.

Persbureau Reuters meldt dat het bedrijf inmiddels vijf dagen extra heeft gekregen om een oplossing te vinden. Maar het zal weinig uitmaken. De volgende groep beleggers staat al voor de deur. Over een kleine twee weken vervalt opnieuw een obligatie-uitgifte, dit keer ter waarde van 447 miljoen euro. Ook hiervoor heeft het bedrijf al om betalingsuitstel gevraagd.

Jarenlang bouwden Chinese vastgoedbedrijven veel schulden op; dat kon zolang de huizenprijs bleef stijgen, was de aanname. Maar daar maakte de Chinese overheid in 2020 een einde aan door strengere kredieteisen in te voeren. Ontwikkelaars die niet aan deze nieuwe eisen konden voldoen, kregen geen toegang meer tot nieuw kapitaal. Deze nieuwe financieringsbeperkingen in combinatie met terugvallende woningverkopen leidden ertoe dat in 2021 meerdere grote ontwikkelaars in de betalingsproblemen kwamen.

Vanwege de crisis stopten veel bouwprojecten, waardoor kopers hun nieuwe huis, waar ze wel al voor betaald hadden, niet kregen. Volgens de Amerikaanse zakenbank Goldman Sachs daalde de gemiddelde huizenprijs in China tussen 2020 en 2024 met 20 procent. En ook dit jaar blijven de prijzen dalen.

De daling in huizenprijzen gaat over meer dan alleen een plek om te wonen. Bij gebrek aan een goed sociaal vangnet gebruikten veel Chinezen vastgoed als belegging voor de oude dag. Door de prijsdalingen hebben veel mensen een groot deel van hun spaargeld verloren.

Deze onzekerheid, versterkt door de gevolgen van de coronapandemie, trekt tot op de dag van vandaag een zware wissel op de Chinese economie. In 2020, vlak voor het uitbreken van de vastgoedcrisis, berekende de Europese Centrale Bank dat ongeveer 15 procent van China's bruto binnenlands product direct verband hield met de bouw- en vastgoedsector. Hiermee was de sector een belangrijke factor bij economische groei. Ondanks vele stimuleringsmaatregelen van de overheid blijft het consumentenvertrouwen laag en zijn Chinezen terughoudend met het uitgeven van geld.

Dat het nu Vanke is dat in de problemen komt, leidt tot extra zorgen. In vergelijking met andere vastgoedgiganten heeft Vanke nauwere banden met de overheid. Zo is Vanke's grootste aandeelhouder Shenzhen Metro, een staatsbedrijf. En eerder riep de Chinese overheid banken al op om Vanke financiële steun te verlenen. Maar die oproep lijkt onvoldoende geholpen te hebben.

Wat de situatie extra gevoelig maakt, is dat de obligaties die Vanke nu moet aflossen binnenlands zijn uitgegeven. Met andere woorden: het zijn Chinezen die mogelijk hun geld verliezen. Eerdere wanbetalingen bij bedrijven als Evergrande en Country Garden troffen in directe zin vooral buitenlandse investeerders.

En daarmee staan de problemen bij Vanke symbool voor een veel breder gedragen angst, namelijk dat de vastgoedcrisis zo groot is dat zelfs de overheid niet meer lijkt te kunnen ingrijpen. Dit roept de vraag op: als zelfs investeringen in staatsgerelateerde bedrijven niet meer veilig zijn, waar dan nog wel?

Pakketjes van buiten de EU worden volgend jaar minimaal 3 euro duurder. Dat hebben de EU-ministers van Financiën vandaag besloten. Er komt een heffing van 3 euro per product of productgroep.

Voor een pakket met drie T-shirts en één koptelefoon wordt bijvoorbeeld een heffing van 6 euro gerekend. De heffing gaat gelden voor pakketjes ter waarde van maximaal 150 euro. Voor duurdere pakketten gelden al heffingen.

EU-landen doen dit om een dam op te werpen tegen de bestellingen bij webshops in vooral China. Demissionair staatssecretaris Heijnen van Fiscaliteit en Douane is er blij mee. "Het is een manier om de stroom pakketten van buiten Europa kleiner te maken."

Producten van buiten de EU voldoen niet altijd aan de Europese regels voor veiligheid en verantwoorde productie, stelt de Europese Commissie.

"De heffing is ook gunstig voor Europese en Nederlandse ondernemers", zegt een woordvoerder van het ministerie van Financiën. "Nu bestellen Europese consumenten in grote mate bij webshops van buiten de EU, omdat het zo goedkoop is."

Kosten bij de klant

Naast de importheffing van 3 euro werkt de EU aan nog een extra heffing, van 2 euro, voor dezelfde soort pakketjes van buiten de EU. Die tweede heffing is bedoeld is voor administratiekosten voor het werk van de douane en moet in november 2026 ingaan. De Nederlandse regering overweegt momenteel die administratiekosten van 2 euro al eerder zelf in te voeren.

"Als dat doorgaat, dan worden de Nederlandse en Europese extra kosten op elkaar gestapeld", bevestigt de woordvoerder. Dat zou betekenen dat het invoeren van een pakket uit bijvoorbeeld Canada minimaal 5 euro meer zal kosten dan nu. Drie verschillende producten in één pakket zou 15 euro aan invoerkosten betekenen.

Bij beide regelingen moet de leverancier de kosten betalen; vaak is dat een webshop. De verwachting is dat ze de toeslag zullen doorberekenen aan de klant.

De Europese invoerheffing wordt in juli volgend jaar van kracht. Het is nog niet duidelijk of ook de Nederlandse douaneheffing doorgaat.

"Wij zullen het vooral doen als Frankrijk en België dit ook doen, om te voorkomen dat alle pakketjes bij ons terechtkomen. Op korte termijn zien we dit niet gebeuren", zegt de woordvoerder.

Het rapport voor de kabinetsformatie dat topadviseur Peter Wennink vandaag presenteerde valt goed in veel bestuurskamers. Philips is positief, Tata Steel spreekt goedkeurende woorden en Havenbedrijf Rotterdam wil de plannen zo snel mogelijk uitgevoerd zien.

Niet vreemd, want oud-ASML-topman Wennink sprak uitgebreid met het grote bedrijfsleven. In zijn klankbordgroep zaten directieleden van Shell, Rabobank, Philips en DSM-Firmenich. Net als enkele burgemeesters en bestuurders uit de wetenschap en medische wereld. Opvallende afwezigen: de vakbonden.

Dat dit advies geschreven is met een ondernemersbril op, valt wel op. Wennink stelt dat Nederland in tien jaar minstens 151 miljard euro moet investeren in "hoogtechnologische niches waarin we onderscheidend zijn".

Er moeten harde keuzes worden gemaakt. Wenninks pijlen richten zich bijvoorbeeld op de rundveehouderij en de papierindustrie. Ook het sociale zekerheidsstelsel wordt niet ontzien.

AI-gigafabriek

"Ik ben erg enthousiast over de plannen", zegt ondernemer Han de Groot. Hij zou een winnaar zijn als Wenninks plannen doorgaan. De Groot wil een AI-gigafabriek bouwen in de Rotterdamse haven. Met het project speelt de datacentrum-ondernemer in op de wens meer grootschalige rekenkracht in Europese datacentra te laten draaien.

Wennink heeft het opgenomen in een lijst van 51 projecten waarin Nederland zou moeten investeren. Het gaat om projecten op het gebied van digitalisering en AI, biotechnologie, veiligheid en weerbaarheid en energie- en klimaattechnologie.

Ondernemers lopen tegen veel obstakels aan, stelt hij. Wennink wil dat het makkelijker wordt vergunningen te krijgen. Nu duurt dat nog te lang. "Van archeologisch onderzoek tot het inventariseren van flora en fauna: deze eisen nemen al snel maanden in beslag."

Ook de beperkte ruimte in Nederland remt ondernemers. Er is te weinig ruimte op het elektriciteitsnet, weinig fysieke ruimte en het land zit tegen het stikstofplafond aan. En dus zal Nederland scherper moeten kiezen.

Zo is de oud-ASML-topman scherp over de rundveehouderij, groot uitstoter van stikstof. Door de hoge stikstofuitstoot liggen innovatieve projecten stil, staat in het rapport. "Het stikstofslot houdt zo de groei én verduurzaming van onze samenleving tegen." Wennink noemt opkoopregelingen en natuurherstel "noodzakelijk om deze crisis het hoofd te bieden".

Ook een deel van de industrie kan niet behouden worden, stelt hij. Het gaat hier bijvoorbeeld om bedrijven die veel energie gebruiken. Hij noemt in die context de papierindustrie.

Milder is Wennink voor chemie, olieraffinage en de staalindustrie. Ook dat zijn energieslurpers, maar deze sectoren staan volgens hem "aan de basis van verschillende ketens van hoogwaardige industrie in Nederland, en afhankelijkheden in deze sectoren zijn risicovol voor onze energievoorziening en krijgsmacht".

Nederlandse chemiebedrijven maken bijvoorbeeld kogelwerende vezels voor pantservoertuigen en uitrustingen van militairen. Wennink legt niet uit waarom de staalproductie hier zou moeten blijven.

Tata steel?

"Wennink begint goed met de analyse dat we keuzes moeten maken", zegt Boris Schellekens van Stichting Onderzoek Multinationale Ondernemingen. "Maar hij durft het niet af te maken."

Tata Steel is bijvoorbeeld niet onmisbaar voor de Nederlandse industrie, zegt Schellekens. "Negentig procent van hun staal gaat naar het buitenland." Hij zou liever zien dat Tata's grootschalige productie stopt en er twee kleine fabrieken in Rotterdam en de Eemshaven voor in de plaats komen. De ruimte die vrijkomt kan bijvoorbeeld worden gebruikt voor het elektriciteitsnet, zegt Schellekens.

Tata wil niet zeggen hoeveel procent van hun staal voor de Nederlandse markt is. "We zijn vooral een Europees staalbedrijf, dat betekent dat wij ons voor een groot deel richten op verkoop binnen Europa", zegt een woordvoerder. Wel benadrukt hij dat Tata de enige fabriek in Europa is die staal voor batterijen maakt. "Dat is een ontzettend strategisch product. Naast onze fabriek kunnen alleen producenten in Japan dat maken."

Twee jaar ziekte

Het geluid van de staalindustrie vond weerklank in de klankbordgroep van Wennink. De oud-topman van Tata zat daar aan tafel. Niet aan tafel zaten de vakbonden.

Zij zijn niet blij met de uitkomst. "De mens wordt gezien als productiemiddel en als kostenpost", zegt Reinier Castelein, voorzitter van vakbond De Unie. "De uitspraken over de arbeidsmarkt raken het niveau van de ouderwets kapitalistische borrelpraat."

Ook FNV en CNV zijn kritisch. Een punt waarover de bonden vallen is Wenninks advies om werknemers bij ziekte nog maar één jaar uit te betalen. Dat voorstel is extra opmerkelijk op een dag dat belangrijke instanties als het UWV en de planbureaus CPB en SCP juist de politiek oproepen om die periode van twee jaar te behouden.

Het is dringend nodig om het arbeidsongeschiktheidsstelsel op korte termijn te hervormen, zeggen ambtenaren van meerdere ministeries, het UWV, het CPB en het SCP. Maar zij roepen de politiek op daarbij wel de verplichting voor werkgevers te handhaven om bij ziekte twee jaar het loon door te betalen.

In het rapport "Werk aan de WIA naar een stelsel dat weer werkt" erkennen ze dat de doorbetaling tot twee jaar ziekte een zware verplichting is voor werkgevers. Maar het is volgens hen wel een van de beste manieren om ziekteverzuim te verminderen en langdurige arbeidsongeschiktheid te voorkomen.

Prikkel om te herstellen

Bij zieke werknemers die niet meer zijn verbonden aan hun werkgever verdwijnt namelijk een belangrijke prikkel om te herstellen, omdat zij geen baan meer hebben om naartoe te werken. En werkgevers spannen zich ook het tweede jaar meer in om werknemers aan het werk te krijgen.

Een ander groot nadeel van het verkorten van de loondoorbetaling is dat er meer mensen eerder gekeurd moeten worden voor een arbeidsongeschiktheidsuitkering. En dat terwijl het stelsel nu al piept en kraakt onder het tekort aan keuringsartsen.

Politiek verslaggever Roel Bolsius:

"Dat er dringend iets moet gebeuren aan het arbeidsongeschiktheidsstelsel zit inmiddels wel tussen de oren in politiek Den Haag. De kosten zijn tussen 2015 en 2023 gestegen van 5,1 miljard naar 8,3 miljard euro. Meer dan de helft daarvan is gerelateerd aan psychische klachten door werk, zoals burn-outs, stress en ongewenste omgangsvormen.

Opvallend is dat de ambtenaren de formerende partijen adviseren om de loondoorbetaling in het tweede jaar niet af te schaffen. Dat staat wel in de verkiezingsprogramma's van D66 en de VVD (voor kleine ondernemers), en het CDA wil discussie over schrappen van het tweede jaar.

Ook kabinetsadviseur Peter Wennink zegt vandaag in zijn rapport dat werkgevers in Nederland in vergelijking met buurlanden te lang moeten doorbetalen."

De wachtlijsten zijn nu al lang en mensen moeten lang wachten op hun beoordeling. De huidige regels en beoordelingen zijn erg ingewikkeld. Daardoor zijn veel fouten gemaakt bij het bepalen van de hoogte van de arbeidsongeschiktheidsuitkeringen. Mensen kregen tijdens hun ziekte te veel of juist te weinig geld. Het kwam ook voor dat mensen onterecht helemaal geen uitkering kregen.

Om de wachtlijsten weg te werken en fouten te voorkomen, adviseren de ambtenaren keuringsartsen vooral in te zetten voor meer ingewikkelde gevallen en een deel van hun huidige taken door anderen te laten uitvoeren.

Daarnaast moet het stelsel veel simpeler en moet de aparte uitkering IVA (Inkomensvoorziening Volledig Arbeidsongeschikten) vervallen. Verder zou er meer ingezet moeten worden op het voorkomen van ziekte en arbeidsongeschiktheid, en moet meer gedaan worden om mensen die uitgevallen zijn weer (deels) aan de slag te krijgen.

Als het stelsel voor arbeidsongeschiktheid niet drastisch wordt aangepakt kan de wachttijd voor een beoordeling oplopen tot drie jaar in 2030.

Wet werk en inkomen naar arbeidsvermogen (WIA)

Werknemers die langer dan twee jaar ziek en daardoor gedeeltelijk of helemaal arbeidsongeschikt zijn komen in aanmerking voor een WIA-uitkering.

Binnen de WIA zijn er twee uitkeringen: de IVA voor mensen van wie verwacht wordt dat herstel in de toekomst bijna onmogelijk is, en de WGA als er nog wel kans is op herstel.

De hoogte van de uitkering hangt af van de mate waarin iemand arbeidsongeschikt is en van de hoogte van het oorspronkelijke loon, en wordt door een arts en een arbeidsdeskundige van het UWV bepaald.

Zelf video's door Sora genereren met daarin figuren als Mickey Mouse, Darth Vader of Iron Man. Dat kan binnenkort: The Walt Disney Company heeft een driejarige overeenkomst gesloten met OpenAI, het bedrijf achter chatbot ChatGPT en video-generator Sora. Disney investeert een miljard dollar in het techbedrijf en staat het gebruik van zijn karakters toe.

De tweede versie van de video-generator Sora werd in oktober gepresenteerd. Gebruikers kunnen zelf met 'prompts', (opdrachten in tekst) aan de AI-tool vragen om video's te laten maken. De belofte bij de tweede editie was dat video's nog realistischer werden. Meteen gingen levensechte video's viraal van Ronald McDonald die aan de politie ontvlucht of Pikachu bij de landingen van D-day.

Disney had Sora toen nog verboden gebruikt te maken van zijn intellectuele eigendommen, maar stelt nu ruim 200 karakters beschikbaar van Disney en Pixar zelf en andere series waar het bedrijf de rechten van heeft, zoals Marvel en Star Wars. Bijvoorbeeld Belle, Stitch, Mufasa, Captain America, Thor en Han Solo zijn dus te gebruiken in video's die door Sora worden gegenereerd.

Disney en OpenAI zijn ook overeengekomen dat een selectie van de films die gebruikers laten genereren, te zien zullen zijn via de streamingdienst Disney+.

Google gesommeerd

Disney wordt ook zelf een grote klant van OpenAI. De entertainmentgigant gaat tools van het techbedrijf gebruiken om nieuwe producten, diensten en "ervaringen" te bouwen, is te lezen in het persbericht. Ook zullen medewerkers van Disney gebruik gaan maken van AI-hulp ChatGPT.

Hoewel Disney dus een samenwerking aangaat met het ene techbedrijf, gaat het juist de strijd aan met het andere. Afgelopen woensdag sommeerde het bedrijf Google nog te stoppen met het gebruiken van intellectueel eigendom voor het trainen van zijn AI-modellen. Disney stelt dat Google het auteursrecht daarmee misbruikt.

Disney stelt met OpenAI dat verantwoord gebruik van AI belangrijk is. Ze schrijven oog te hebben voor bescherming van gebruikers en de rechten van makers.

Auteursrecht

Over dat laatste is sinds de opkomst van AI veel te doen. Zo leek het erop dat AI-modellen van onder meer OpenAI zijn getraind met beelden van Nederlandse makers, die vinden dat er inbreuk wordt gemaakt op het auteursrecht. En in Duitsland oordeelde een rechter dat ChatGPT het auteursrecht op songteksten schendt.

AI-plaatjesmakers Midjourney werd dit jaar aangeklaagd door filmstudio Warner Bros. vanwege copyrightschending. Zo konden gebruikers makkelijk filmpjes en afbeeldingen genereren met superhelden zoals Batman, terwijl Warner Bros. het alleenrecht daarover heeft.

Niet alleen beelden en stemmen, ook teksten van schrijvers worden gebruikt door AI-generatoren. Zo moest het Amerikaanse AI-bedrijf Anthropic dit jaar voor 1,5 miljard dollar schikken met een groep auteurs, omdat het bedrijf chatbots had getraind met boeken die illegaal gedownload waren.

De muziektak van Warner sloot vorige maand een deal met AI-muziekgenerator Suno, nadat de twee bedrijven eerder met elkaar overhoop lagen. Warner Music, waar onder anderen Coldplay en Ed Sheeran onder contract staan, had Suno aangeklaagd vanwege schending van de auteursrechten. Door deze overeenkomst kunnen stemmen van artiesten die daarvoor kiezen gebruikt worden voor het genereren van muziek via de AI-generator.

Kinderen lokken

Er klinkt ook kritiek op de samenwerking tussen OpenAI en Disney. Zo zegt Fairplay, een Amerikaanse organisatie die kinderen wil beschermen tegen marketing en Big Tech, tegen persbureau AP dat OpenAI ,"kinderen met Disney-karakters probeert te lokken naar het platform". Volgens Fairplay probeert het bedrijf hen zo verslaafd te maken aan zijn producten.

Wat nog niet duidelijk is, is hoe de karakters van Disney in Sora-video's zullen klinken. In de overeenkomst is afgesproken dat stemmen van de karakters die door stemacteurs zijn ingesproken, niet gebruikt mogen worden door de video-generator.

Het kabinet moet zich dringend richten op de lange termijn en zorgen voor een goed investeringsklimaat. Doet het dat niet, dan dreigt Nederland achterop te raken in een tijd van geopolitieke spanningen, technologische versnelling en toenemende druk op publieke voorzieningen. Dat is in het kort de boodschap van oud-topman van ASML Peter Wennink.

Vandaag presenteert hij zijn advies om de Nederlandse economie toekomstbestendig en weerbaarder te maken, geschreven op verzoek van minister Karremans. Hij spreekt dreigende taal: "donkere wolken pakken zich samen boven de samenleving" en "onze welvaart begint te eroderen". In zijn advies staat een enorm vraagstuk centraal: hoe blijft Nederland de komende decennia welvarend genoeg om voor de sociale voorzieningen te kunnen blijven betalen?

Het economische speelveld is de afgelopen jaren in rap tempo veranderd, bijvoorbeeld door handelsconflicten en de oorlog op het Europees continent. Ook verliest Europa "in hoog tempo" terrein aan China en de Verenigde Staten in kritieke technologieën, schrijft Wennink. Die landen investeren veel meer in bijvoorbeeld kunstmatige intelligentie en halfgeleiders.

Nederland moet nú investeren om de concurrentie bij te benen, volgens de oud-topman. Dat moet chefsache zijn, aldus Wennink. Oftewel, het is een zaak voor de premier van Nederland.

Miljarden investeren

Het Centraal Planbureau verwacht een daling van de structurele economische groei naar 0,9 procent per jaar. Dat is volgens Wennink te weinig om de huidige voorzieningen op peil te houden. Om de groei op te krikken naar de gewenste 1,5 procent per jaar is een grote investering nodig van 151 tot 187 miljard euro, schrijft de oud-topman.

Het grootste deel hiervan moet uit het bedrijfsleven komen. En bedrijven zijn daar ook toe bereid, meent Wennink. Maar daarvoor moet de overheid wel zorgen voor goede randvoorwaarden.

"Jaren van instabiel beleid hebben geleid tot een vertrouwensbreuk, die alleen kan worden hersteld met een geloofwaardige en consistente strategie voor de aankomende tien jaar."

Randvoorwaarden

De oud-topman onderscheidt vier belangrijkste randvoorwaarden. Ten eerste moeten regels versimpeld worden en moeten vergunningen sneller verleend worden. Door het huidige gebrek aan snelheid en daadkracht raken "maatschappelijke doelen ondergeschikt (...) aan trage en complexe procedures".

Ook moet het tekort aan goed geschoold personeel worden opgelost. Er moeten bijvoorbeeld extra mogelijkheden komen om mensen om te scholen voor technische beroepen, aldus Wennink. Hij roept daarnaast op om meer internationale studenten binnen te halen. Die toestroom werd de afgelopen jaren juist verminderd.

Als derde randvoorwaarde noemt Wennink betaalbare en betrouwbare energie voor bedrijven. De overbelasting van het stroomnet is bedrijven een doorn in het oog; ze moeten soms tijden wachten op een aansluiting. Dat stokt vernieuwing en verduurzaming van de Nederlandse economie, benadrukt Wennink.

Zijn laatste aandachtspunt is een sterkere economische infrastructuur. Plekken als de Rotterdamse haven, Schiphol en een regio met veel technologiebedrijven als Brainport Eindhoven moeten versterkt worden, bijvoorbeeld door te investeren in huisvesting en digitale netwerken.

100 dagen

Wennink maant de politiek tot haast. In zijn rapport zit een tijdschema, waarin de eerste stappen al binnen 100 dagen genomen moeten worden. Er moeten gelijk scherpe keuzes gemaakt worden, vindt hij. Zo is er bijvoorbeeld een juridisch houdbare oplossing voor het stikstofprobleem nodig. Ook moet gelijk begonnen worden met het herstellen van de vier genoemde randvoorwaarden.

Voor de plannen is publiek geld nodig. De overheid moet dat volgens Wennink vrijmaken door minder uit te geven, inefficiënte fiscale maatregelen af te schaffen en moet ook overwegen om de staatsschuld te laten oplopen. Verder pleit Wennink voor de verkoop van bijvoorbeeld aandelen in staatsdeelnemingen als Holland Casino, ABN Amro en de Duitse tak van Tennet, wat tientallen miljarden euro zouden kunnen vrijspelen.

De oud-topman wil ook hervormingen op de arbeidsmarkt. Zo wil hij een voorbeeld nemen aan buurlanden en werknemers minder lang doorbetalen bij ziekte. Hij raadt aan het tweede jaar van de doorbetaling af te schaffen.

Meegenomen in formatie

Wennink wijst vervolgens vier belangrijke sectoren aan waar de overheid het geld in zou moeten pompen, sectoren waar Nederland in kan uitblinken en daarmee zijn positie kan versterken: digitalisering (waaronder AI); veiligheid en weerbaarheid; energie- en klimaattechnologie; en life sciences en biotechnologie.

Met dit advies vertaalt de oud-topman het veelbesproken rapport-Draghi over de Europese concurrentiekracht naar Nederlandse context. De aanbevelingen van Wennink zullen ook zeker gehoor krijgen bij de formerende partijen: de topman schoof eerder al aan bij de onderhandelingen en in het eerste formatiestuk werd al op zijn advies voorgesorteerd.

De rechter in New York heeft de gevallen cryptomagnaat Do Kwon veroordeeld tot 15 jaar cel vanwege een enorme fraude. Kwon is verantwoordelijk voor het verlies van 40 miljard dollar toen de koers van zijn cryptomunten instortte en zijn bedrijf een grote zwendel bleek te zijn.

De Zuid-Koreaan Kwon (34) had in 2018 Terraform Labs opgericht, dat een zogenoemde stablecoin op de markt had gebracht. Met TerraUSD beloofde hij aan cryptobeleggers stabiliteit, omdat de waarde ervan zou zijn gekoppeld aan de Amerikaanse dollar. 1 TerraUSD stond zogenaamd gelijk aan 1 dollar.

Munt stort in

Maar toen de waarde van Terra in 2021 onder de 1 dollar dook, loog Kwon over hoe de koers weer op peil was gebracht. Hij beweerde dat een speciaal algoritme dat had gedaan, maar stiekem had hij een investeringsfirma bereid gevonden om voor miljoenen aan Terra te kopen. Daarmee hield hij de schone schijn op bij zijn klanten, die dachten dat zijn stablecoin inderdaad een veilige belegging was.

Toen de instroom van nieuw geld ophield, stortte Terra in mei 2022 alsnog in. Ook de daaraan gelinkte Luna-munt was weinig meer waard. Kwon probeerde te redden wat er te redden viel, maar vluchtte uiteindelijk naar Montenegro. Daar werd hij in maart 2023 gearresteerd en later uitgeleverd aan de VS.

Spaargeld verdampt

Volgens een schatting van de rechter zijn een miljoen mensen slachtoffer geworden van de fraude. Enkele van hen kwamen tijdens de rechtszaak aan het woord. Gedupeerden vertelden dat ze hun spaargeld, waar ze jaren over hadden gedaan om bij elkaar te krijgen, plots kwijtraakten. "Dat geld in rook zien opgaan, letterlijk van het ene op het andere moment, was een van de angstigste momenten in mijn leven", zei iemand.

"Dit gaat om echte mensen en echt geld, niet om een papieren werkelijkheid", hield de rechter Kwon voor. Hij noemde het een fraude op "epische schaal, die eens in een generatie plaatsvindt". Hij vond de strafeis van 12 jaar dan ook te laag en veroordeelde Kwon tot 15 jaar cel.

Jaarlijks worden veel mensen door valse informatie en misleidende beloftes slachtoffer van beleggingsfraude. Zij zien hun geld nooit meer terug. Nederlanders van jong tot oud trappen erin, omdat de oplichtingstrucs steeds geraffineerder worden. Met als gevolg vaak enorme schade.

De Autoriteit Financiële Markten (AFM) schat dat de werkelijke schade van beleggingsfraude vorig jaar uitkomt op 750 miljoen euro. Vaak gebruiken oplichters namen van experts in de financiële wereld om de slachtoffers te lokken, waaronder die van beleggingsexpert Corné van Zeijl.

'Professor Corné'

Van Zeijl kreeg meerdere appjes van mensen die in een groepsapp terechtkwamen van 'Professor Corné'. Zijn identiteit werd misbruikt door oplichters om beleggers in de val te laten lopen. In de groepsapp stuurt 'Professor Corné' bijna dagelijks appjes met adviezen en tips over beleggen.

"Ik ben het niet want ik zal nooit tips geven", zegt Van Zeijl. "De mensen die mij dan een bericht sturen zijn de slimme mensen. Die moet ik vertellen dat ze in een oplichtersgroep terecht zijn gekomen." Vaak zitten er in één groep meer dan zeventig mensen, zegt Van Zeijl. "En niet iedereen vraagt aan mij of ik het daadwerkelijk ben."

Pump en dump

De oplichters die de groepen beheren, gebruiken volgens hem vaak de 'pump-en-dump'-techniek. Oplichters hebben dan al aandelen in een klein bedrijfje en vragen in de appgroep of de rest ook wil instappen. Als ze dat dan doen, gaat de koers van dat bedrijf hard omhoog en wordt het aandeel in korte tijd veel meer waard.

Vervolgens verkopen de oplichters hun aandelen met veel winst, waardoor de waarde van het aandeel weer snel zakt en veel beleggers hun geld kwijt zijn. Sommigen investeren tienduizenden euro's in aandelen, wat vervolgens in één klap grotendeels verdampt.

Van Zeijl kreeg inzicht in meerdere groepsapps die zogenaamd door hem worden beheerd. "Ik zag schermopnames van 30.000, 40.000 euro dat gestort werd op allerlei vage rekeningen."

De echtheid van al deze overboekingen is niet te verifiëren. Mogelijk wordt een deel van de screenshots door oplichters zelf gedeeld om nieuwe leden in de groep over te halen om hetzelfde te doen.

Door de opkomst van AI ziet Van Zeijl dat de appjes die oplichters sturen steeds professioneler worden. "Je kunt makkelijker goede berichten genereren. Het lijkt zo net alsof je persoonlijk contact hebt met die mensen"

Voorbeelden van zulke appjes:

Ook namen van bekende Nederlanders worden gebruikt bij beleggingsfraude. Zo spande Jort Kelder een paar jaar geleden een rechtszaak aan tegen Google en John de Mol tegen Facebook. Op de platforms verschenen advertenties waarin onder hun namen bitcoin en andere cryptovaluta werden aangeprezen.

De rechter bepaalde dat de advertenties geweerd moesten worden. Maar tegelijkertijd betekende dit niet dat Facebook adverteerders voor altijd moet weren. Hoe het sociale netwerk daarbij te werk gaat, mag het van de rechter zelf bepalen.

Meta-advertenties

Van Zeijl trok zelf al eerder aan de bel en deed aangifte. Toch bleven de WhatsAppgroepen als paddenstoelen uit de grond schieten. "Het is een soort whack-a-mole: je slaat er één weg en dan komt de ander weer naar boven. Het is een gevecht dat bijna niet te winnen is."

Volgens de beursexpert maken de oplichters veel gebruik van goedkope reclames op bijvoorbeeld Instagram en Facebook om mensen te lokken naar de WhatsAppgroepen. "En als ze daar eenmaal in zitten, dan zijn ze elkaar een beetje gek aan het maken", zegt Van Zeijl.

Aan die advertenties van fraudeurs verdient moederbedrijf Meta flink: in een intern document waar persbureau Reuters over schreef staat dat Meta in een half jaar 3,5 miljard dollar heeft verdiend aan advertenties die het bedrijf zelf als 'hoog juridisch risicovol' omschrijft. Daaronder vallen ook de nepadvertenties met bekendheden.

Oplossingen

Hoewel de AFM pleit voor de invoering van een landelijk meldpunt, denkt Van Zeijl dat voorlichting de beste manier is om slachtoffers te voorkomen. Daarnaast kunnen mensen op WhatsApp in hun instellingen ervoor kiezen om niet automatisch door onbekende personen te worden toegevoegd aan een groepsapp.

"Het is heel frustrerend. Je doet je best om zo goed mogelijk beleggingsinformatie te geven en dan misbruiken mensen die naam." Van Zeijl leeft vooral mee met de mensen die worden opgelicht. "Ik moet ze dan teleurstellen dat ik het niet was en dat ze hun geld ook nooit meer terug zullen zien."

De Europese Commissie heeft een inval gedaan bij het Europese hoofdkantoor in Dublin van de Chinese webwinkel Temu. Dat schrijven meerdere media, waaronder persbureaus Bloomberg, Reuters en AFP en de krant Financial Times.

De invallen vonden plaats in het kader van een onderzoek tegen ongeoorloofde staatssteun, waardoor Temu oneerlijk de concurrentie zou kunnen aangaan met andere webwinkels.

De Commissie zelf bevestigde enkel een "onaangekondigde inspectie" te hebben gedaan bij "een bedrijf in de e-commerce-sector", zonder de naam van Temu te noemen. Maar volgens de media gaat het dus wel degelijk om het Chinese bedrijf, zo schrijven ze op basis van bronnen binnen de Commissie. Temu zelf heeft nog niet gereageerd op de invallen.

Meer onderzoeken

De EU introduceerde in 2023 regelgeving tegen marktverstorende staatssubsidies door landen buiten de Europese Unie. Die regelgeving was vooral in het leven geroepen tegen Chinese bedrijven. Peking wordt ervan beschuldigd bedrijven met subsidies te helpen om producten extra goedkoop op de Europese markt te kunnen verkopen.

Naar het snelgroeiende Temu lopen meer Europese onderzoeken. Een daarvan richt zich op mogelijk verboden manieren waarop de webwinkel klanten verleidt om aankopen te doen. Ook beschuldigde het dagelijkse EU-bestuur Temu ervan te weinig te doen tegen illegale producten op het platform.

De schade door oplichting met beleggingstrucs ligt waarschijnlijk tien keer hoger dan wordt aangenomen. Vorig jaar deden slachtoffers aangifte bij de politie ter waarde van 75 miljoen euro. Dat is volgens de Autoriteit Financiële Markten (AFM) slechts het topje van de ijsberg, want slechts een klein deel van slachtoffers doet aangifte.

Op basis van een eigen berekening schat de toezichthouder dat de schade van beleggingsfraude vorig jaar op 750 miljoen euro uitkomt. "En dat is echt geen overdreven schatting", benadrukt AFM-voorzitter Laura van Geest.

Schaamte

Bij mensen die in de val van een beleggingsoplichter trappen is de schaamte bijzonder groot. Omdat slachtoffers de schuld ook vaak bij zichzelf zoeken, doen zij veelal geen aangifte.

Ook zijn er verschillende instanties die los van elkaar alle beleggingsfraude bijhouden. Naast politie en justitie houden ook bijvoorbeeld de AFM en de Fraudehelpdesk meldingen bij.

Jong en oud

Op basis van de informatie van alle instanties en een vergelijking met de gevallen in omliggende landen, vermoedt de AFM dat slechts 5 tot 17 procent van de slachtoffers zich ergens meldt. Daardoor denkt de AFM dat de werkelijke schade vorig jaar uitkomt op in totaal 750 miljoen euro.

De schade is zo groot, omdat het volgens de AFM bij zowel jong als oud voorkomt. "Achter die 750 miljoen euro gaan heel veel slachtoffers schuil. Jong, oud, hoogopgeleid, praktisch geschoold", somt Van Geest op. "Het kan ons allemaal overkomen."

Wat is beleggingsfraude?

Beleggingsfraude komt in vele soorten en maten voor. De AFM spreekt van beleggingsfraude als mensen worden misleid met valse informatie, misleidende beloftes over rendementen of (niet-bestaande) beleggingsproducten. Alleen de crimineel wordt er rijker van.

Een bekende oplichtingsvorm is een piramidespel, waarbij iedereen die geld inlegt hoge winst wordt beloofd als hij of zij nieuwe deelnemers werft. Bij ponzifraude worden winstuitkeringen gefinancierd met geld van nieuwe deelnemers, in plaats van werkelijke winst uit beleggingen.

Bij boilerroomfraude bellen fraudeurs op agressieve toon slachtoffers vanuit een callcenter. Ook worden slachtoffers vaak misleid met zeer complexe producten. Fraudeurs die zich voordoen als advocaten of toezichthouders vallen onder de term recoveryroom-fraude.

Tot slot is er ook nog pump en dump. Hierbij wordt de koers van aandelen expres omhooggeduwd zodat anderen die aandelen ook gaan kopen. Het aandeel stort ineen als de fraudeurs op de piek zelf hun winst pakken.

Op basis van slachtoffers die zich melden verwijst de AFM het vooroordeel dat alleen goedgelovige mensen in beleggingsfraude trappen naar de prullenbak. Veel gedupeerden blijken namelijk wel degelijk enige kennis van beleggen te hebben.

Hoop en hebberigheid

Slachtoffers zijn meestal ouderen die hun pensioen willen aanvullen of werkenden die aan hun appeltje voor de dorst iets meer willen overhouden dan de spaarrente. Daarnaast zijn er nog jongeren die door mooie verhalen denken snel rijk te kunnen worden.

"Mensen worden langzaam, maar zeker toch verleid om in te stappen. Terwijl ze dat beter niet kunnen doen", zegt Van Geest. "Maar door al die hele mooie verhalen word je hoopvol en op zeker moment misschien ook een beetje hebberig. Dan let je niet zo goed op en stink je er tóch in. Hoop en hebberigheid zijn een dodelijke combinatie. Daar spelen die oplichters heel vakkundig op in."

In Nederland rukt beleggingsfraude de laatste jaren snel op. Enerzijds omdat veel Nederlanders online zijn en dus ook makkelijker te benaderen zijn door criminelen. Anderzijds omdat de technieken om mensen op te lichten steeds geraffineerder en ook goedkoper worden.

Oplichting inkopen

Van Geest wijst naar mogelijkheden om via kunstmatige intelligentie heuse nepwebsites te bouwen en amper van echt te onderscheiden filmpjes waarin bekende Nederlanders de beleggingsproducten aanprijzen: "Dat wordt steeds makkelijker en ook goedkoper. Op die manier wordt iemand naar binnen hengelen steeds eenvoudiger."

Eigenlijk hoeft een fraudeur niet eens meer technisch geschoold te zijn. Alleen een listig plan om iemand te verleiden is voldoende. "Onderdelen van de oplichtingspraktijk kun je gewoon op het dark web kopen bij aanbieders in Oost-Europa of Azië. Het is crime-as-a-service. Je hoeft het niet zelf te maken, maar koopt het gewoon in."

De AFM denkt dat beleggingsfraude een grotere prioriteit wordt om aan te pakken als alle meldingen niet meer zo versnipperd worden geregistreerd. Van Geest pleit daarom voor de invoering van één meldpunt.

De Amerikaanse centrale bank, de Federal Reserve, verlaagt de rente verder met een kwart procentpunt. Het is de derde renteverlaging dit jaar.

De centrale bank wil de arbeidsmarkt stimuleren en voorkomen dat de werkgelegenheid afneemt. De rente wordt daarom verlaagd met 25 basispunten, tot een rente tussen 3,5 tot 3,75 procent. Een lagere rente betekent dat bedrijven goedkoper geld kunnen lenen zodat zij meer gaan investeren en meer mensen kunnen aannemen.

Inflatie

Naast het zorgen voor een sterke arbeidsmarkt, is het de taak van de Federal Reserve om de inflatie te beteugelen. Hoewel het verlagen van de rente goed is voor de werkgelegenheid, ligt de inflatie hoger dan de Fed wil.

Een verlaging van de rente brengt het risico met zich mee dat de inflatie verder wordt aangewakkerd. Dat komt doordat bij een renteverlaging geld lenen goedkoper wordt. Dat stimuleert de economie. Maar omdat daarmee de vraag toeneemt, stijgen ook de prijzen en neemt de inflatie toe.

Onder beleidsmakers is er veel verdeeldheid over het rentebesluit. Zo stemden drie beleidsmakers tegen de verlaging: twee van hen wilden de rentestand niet aanpassen, één wilde juist een grotere verlaging.

Druk van Trump

Daarnaast oefende president Trump eerder dit jaar druk uit op de Fed om de rente te verlagen. Volgens hem houdt de centrale bank de rente te hoog waardoor de economie niet kan groeien.

Hoewel de Fed een onafhankelijke positie heeft, zei Trump te willen onderzoeken of hij voorzitter Jerome Powell kon ontslaan. Dit bleek niet te kunnen, juist om te voorkomen dat politici het monetaire beleid gaan bepalen.

Smartphones, laptops en desktopcomputers dreigen de komende maanden flink duurder te worden. Dat komt doordat een belangrijk onderdeel de laatste tijd enorm in prijs stijgt: het werkgeheugen. Dat computeronderdeel is belangrijk voor de rekenkracht van het apparaat: met te weinig werkgeheugen is een telefoon of laptop veel trager.

Een smartphone van 300 of 400 euro is over een aantal maanden misschien wel 50 euro duurder, verwacht Tomas Hochstenbach van techsite Tweakers, die de ontwikkelingen volgt. Ook een laptop kan zomaar 100 euro duurder worden, denkt hij. Inkopers die de NOS sprak, verwachten ook prijsstijgingen in de komende maanden.

Drie keer zo duur

"Werkgeheugen is de afgelopen twee maanden ongeveer drie keer zo duur geworden", zegt Hochstenbach als hij kijkt naar de gegevens op Pricewatch. Dat is een platform van Tweakers waarop de prijs van allerlei elektronica wordt bijgehouden: van smartphones en laptops, maar ook specifieke onderdelen zoals werkgeheugen.

"Dit werkgeheugen wordt opgekocht door andere bedrijven", legt Hochstenbach uit. "Zij hebben het nodig voor datacenters. Die groeien enorm door kunstmatige intelligentie. Daar is de vraag enorm, waardoor tekorten ontstaan voor bijvoorbeeld laptops."

Wat is werkgeheugen?

Elke computer heeft werkgeheugen nodig om taken uit te voeren. De hoeveelheid werkgeheugen wordt uitgedrukt in gigabytes (GB). Laptops hebben vaak een werkgeheugen van 16 GB. Op een smartphone is dat vaak 4, 6 of 8 GB - hoewel de duurste smartphones soms ook 16 GB werkgeheugen hebben.

"Met een vol werkgeheugen wordt je apparaat heel langzaam", zegt Hochstenbach. "Dat merk je bijvoorbeeld als je meerdere apps of computerprogramma's tegelijk gebruikt. Of als je computer op de achtergrond een update installeert."

In krachtige laptops of desktopcomputers is het werkgeheugen 32 GB. "Zoveel werkgeheugen is bijvoorbeeld interessant voor gamers", zegt Hochstenbach. "Dat komt doordat veel games er tegenwoordig erg realistisch uitzien. Het kost veel rekenkracht om de beelden van zo'n virtuele wereld te verwerken."

Sommige gamers kopen de onderdelen voor rekenkracht daarom los. Daarmee kunnen zij hun eigen game-pc bouwen of uitbreiden. "We zien dat 32 GB het populairst is", zegt Hochstenbach. Daarvan is de gemiddelde prijs van vier merken dit jaar al honderden euro's gestegen, blijkt uit gegevens van Pricewatch. Op 1 januari kostte 32 GB nog gemiddeld 111 euro, vorige week was dat 352 euro. "En de afgelopen dagen is het nog verder gestegen."

"Fabrikanten waarschuwden ons in de zomer al dat zij de vraag niet aankunnen", zegt Adri Broos van Megekko, een inkoper van computers en onderdelen, waaronder modules voor rekenkracht.

"Dat horen we wel vaker in de zomer, dus we dachten dat het wel zou meevallen. Maar deze extreme prijsstijgingen had ik niet verwacht. Mensen die zelf een computer willen bouwen, hebben daar nu al last van."

Een van hen is Sergio Meyer uit Rotterdam. Hij bouwt elk jaar zijn eigen game-pc, vertelt hij aan de NOS. "Ik vind het leuk om te doen. Het is een beetje een uit de hand gelopen hobby."

Hij had zijn oude pc al verkocht en wilde aan een nieuwe beginnen. Maar toen zag hij de prijs van het werkgeheugen: 400 euro. "Ik dacht eerst dat het een fout was. Maar het is wel echt de prijs die je nu betaalt."

Dat betekent nu even geen nieuwe game-pc. "Als je dit onderdeel écht nodig hebt, dan moet je dit bedrag wel betalen, maar voor mij is het wel te duur. Ik wacht liever nog even. Dus game ik nu iets minder en ik heb meer tijd voor andere dingen."

'Laptops worden straks duurder'

Broos verwacht dat de prijs van laptops en desktops binnenkort ook stijgt. "De pc's die nu in de winkel liggen, zijn drie of vier maanden geleden gebouwd, met de lage prijs voor werkgeheugen."

Eind november zei computermaker HP al dat het duurdere werkgeheugen zal leiden tot duurdere laptops en desktops. Broos: "Laptops en desktops die straks in de winkel liggen, zijn gebouwd met de hoge geheugenprijzen van nu. En die zullen dus een stuk duurder zijn."

Pas wanneer de prijs van het werkgeheugen zakt, zullen na verloop van tijd ook de apparaten goedkoper worden. "De prijs van werkgeheugen werkt een maand of drie door in producten waar die onderdelen in gaan", zegt Broos.

Hij verwacht dat de prijzen op zijn vroegst pas over een halfjaar op hun normale niveau zijn. "Eén ding is zeker: de prijs van werkgeheugen zal de komende weken echt niet dalen."

Het Pensioenfonds Detailhandel eist 7,5 miljoen euro van bestuurders van de failliete elektronicawinkelketen BCC. Dat blijkt uit het faillissementsverslag van de curatoren, waar RTL Z eerder over berichtte.

Het fonds daagt zowel de bestuurders van BCC als die van moederbedrijf Mirage Retail Group (MRG) voor de rechter. Het pensioenfonds stelt dat de bestuurders de premies van werknemers onrechtmatig niet hebben afgedragen. Curatoren hebben bij het pensioenfonds informatie opgevraagd, maar hier is niet aan voldaan.

Wel ingehouden, niet betaald

Eerder werd bekend dat BCC een jaar lang de pensioenpremies van ongeveer alle duizend personeelsleden niet had betaald, terwijl die premies wel waren ingehouden op de salarissen. Door het faillissement kon het pensioenfonds die miljoenen niet alsnog innen. Het fonds richt zich met de dagvaarding op de bestuurders.

Deelnemers van het pensioenfonds hoeven zich "absoluut geen zorgen" te maken over hun pensioenopbouw. Dit heeft geen gevolgen voor de medewerkers, laat curator Joris Lensink weten.

Big Bazar en Blokker

Het komt vaker voor dat bedrijven die in financiële problemen terechtkomen geen pensioenpremies afdragen. Maar in het geval van BCC gaat het om een omvangrijker bedrag. Bestuursvoorzitter Michiel Witteveen van moederbedrijf Mirage Retail Group bestreed eerder tegen de NOS dat BCC moedwillig geen pensioenpremies heeft betaald.

De Mirage Retail Group was ook eigenaar van Big Bazar en huishoudketen Blokker. Big Bazar ging in 2023 failliet en Blokker volgde in november 2024, waarna ook het moederbedrijf bankroet ging.

De MRG kocht BCC in 2020 van een Frans bedrijf. De elektronicaketen ging in september 2023 failliet en had 56 winkels in Nederland. Het bedrijf leed forse verliezen en had last van een ingezakte markt voor consumentenelektronica. Tegelijkertijd stegen de kosten.