Nu de Amerikaanse president Trump voor het eerst komt met sancties tegen Rusland en vanuit Europa alweer het negentiende sanctiepakket is aangekondigd, is het de vraag wat de gevolgen zullen zijn voor de Russische economie. Die zal er wel in enige mate door worden getroffen, zeggen deskundigen tegen de NOS. Tegelijkertijd zouden we ook in Europa iets kunnen gaan voelen in onze energierekening.

De nieuwe sancties zijn "heel zwaar", zegt advocaat en sanctie-expert Heleen over de Linden. Vooral de Amerikaanse maatregelen zullen volgens haar hard aankomen in de landen die tot nu toe zijn blijven handelen met Rusland.

Die Amerikaanse sancties betekenen kort gezegd dat als bedrijven zaken willen doen met de Russische energiebedrijven Rosneft en Lukoil, ze dat niet meer mogen doen met de dollar. Sinds de oorlog in Oekraïne is de handel in olie en gas uit Rusland verschoven van Europa naar Aziatische landen.

Die landen, zoals Kazachstan en Kirgizië, lopen nu het risico om op de zwarte lijst van de VS gezet te worden. En dat terwijl veel van de Aziatische bedrijven handelen in de dollar omdat hun eigen munt instabiel is.

India en China

"Denk bijvoorbeeld aan een partij in India die een rekening heeft in dollars", zegt Hans van Cleef, hoofd energieonderzoek bij onderzoeksbureau EqoLibrium. Eerder werd niet ingegrepen als bedrijven de olie kochten en daarna eventueel doorverkochten. "Maar nu wordt betaling in dollars dus verboden." Toch betekent dat volgens Van Cleef niet direct dat zo'n bedrijf geen Russische olie meer afneemt. "Daar kun je omheen werken door bijvoorbeeld een andere bv op te richten."

Oliebedrijven in India hebben al aangekondigd een stuk minder producten te willen kopen uit Rusland en ook Chinese staatsoliebedrijven hebben nieuwe aankopen stopgezet.

Economische gevolgen

Volgens energiedeskundige Van Cleef hebben deze sancties uiteindelijk wel "een klein beetje" effect op de Russische economie. Energiebedrijven Lukoil en Rosneft zullen nog steeds producten blijven verkopen, zegt hij, al is het misschien tegen een iets lagere prijs. Maar de wereldmarkt kan niet ineens afstappen van het gebruik van olie en gas.

Als je alle sancties van de afgelopen jaren bij elkaar optelt, heeft dat wel effect gehad, zegt sanctie-expert Over de Linden. "Belangrijke oligarchen op de zwarte lijst kunnen geen zaken meer doen met hun zakelijke netwerken in bijvoorbeeld Amsterdam. Die zijn vertrokken. En ik denk zeker dat zonder de bestaande sancties Oekraïne nu platgebombardeerd was geweest."

Toch zal volgens haar de Russische president Poetin niet snel toegeven dat deze sancties hem en het land raken.

Rusland-correspondent Geert Groot Koerkamp:

"Het Kremlin heeft vooralsnog niet gereageerd op de aangekondigde sancties en bezint zich kennelijk nog op een antwoord. Alleen oud-president Medvedev haalde op Telegram fel uit naar Trump, die hij betichtte van 'een oorlogsdaad'.

De nieuwe sancties gaan Rusland beslist pijn doen, maar zullen niet leiden tot verandering van beleid. Ook zonder deze sancties vallen de olie- en gasinkomsten al terug en wordt de Russische oorlogsinspanning steeds meer bekostigd met geld dat aan andere sectoren wordt onttrokken. Zo gaat de btw omhoog en komen er verschillende andere heffingen.

Moskou rekent er ook op dat, net als voorheen, Rusland erin zal slagen ook deze sancties te omzeilen en dat Russische olie via tussenhandelaren en met fikse kortingen alsnog afnemers in vooral Azië zal bereiken."

Het is niet voor het eerst dat de Verenigde Staten sancties opleggen aan Russische bedrijven, maar begin dit jaar nam Trumps voorganger Biden juist de beslissing om Rosneft niet op de zwarte lijst te zetten. Dat zou volgens hem de wereldwijde energiemarkt verstoren, met als gevolg dat huishoudens meer geld kwijt zijn aan energie.

Dat scenario ziet econoom Van Cleef nu wel als reëel. "We gaan de winter in, we willen niet dat de gasprijzen te hoog worden. Onze Nederlandse voorraden zijn al minder hoog dan vorig jaar. Er is wat meer olie te koop op de markt, maar je wil niet dat Rusland helemaal niet kan leveren. Dat kan leiden tot een hogere olieprijs en daarmee tot een hogere energierekening."

Asiel is ook deze verkiezingscampagne weer een hot topic. Maar wie de verkiezingsprogramma's bestudeert, ziet dat partijen ook steeds meer willen doen om de arbeidsmigratie naar ons land terug te dringen.

Hoeveel arbeidsmigranten er in Nederland zijn is onduidelijk. Schattingen lopen uiteen van 700.000 tot meer dan een miljoen. Het zet druk op de toch al krappe huizenmarkt, zorgt voor nog vollere schoolklassen en leidt in sommige buurten tot verloedering.

Arbeid is verreweg de belangrijkste reden voor migranten om naar Nederland te komen:

De meeste politieke partijen zijn het er over eens dat de hoogopgeleide kennismigranten niet het grootste probleem vormen. Zij zetten dan wel druk op de voorzieningen, maar hun bijdrage aan de Nederlandse economie wordt belangrijk gevonden.

De partijen richten hun pijlen vooral op de groep arbeidsmigranten met laagbetaald werk, vaak in distributiecentra, glastuinbouw en de vleesverwerkende industrie. Van dit soort banen kwamen er afgelopen tien jaar relatief veel bij, staat in een adviesrapport aan de overheid.

Minimumloon omhoog

Partijen als GroenLinks-PvdA, D66, NSC, SP, Denk, Partij voor de Dieren en Volt willen dit soort laagbetaalde banen minder aantrekkelijk maken voor werkgevers, door bijvoorbeeld het minimumloon te verhogen. Het wordt daardoor duurder om arbeidsmigranten in te huren.

VVD, CDA, D66 en ChristenUnie willen ook inzetten op robotisering en automatisering, waardoor er uiteindelijk minder arbeidsmigranten nodig zijn. VVD en JA21 zien ook veel potentieel in Nederlanders die nu werkloos zijn: zij zouden deels de banen van arbeidsmigranten kunnen overnemen.

Andere maatregelen in verkiezingsprogramma's

De PVV is de enige partij die in het verkiezingsprogramma niet de woorden 'arbeidsmigratie' of 'arbeidsmigranten' gebruikt. Bij vorige verkiezingen wilde de PVV nog een stop op de "toestroom arbeidsmigranten" door vergunningen in te voeren.

Een fors hoger uurloon is het schrikbeeld van veel bedrijven. "Het zal een enorme druk op de kosten voor de sector betekenen", zegt Remco Buurman van Nederland Distributieland. "Distributiecentra komen op plekken die het meest efficiënt zijn. Als de omstandigheden veranderen door maatregelen, heb je kans dat distributiecentra voor de Nederlandse markt over de grens gaan kijken."

Volgens hem kan dat weer problemen opleveren voor de bezorging van pakketjes. "Als je nu bevoorraadt vanuit een distributiecentrum vlakbij en dat straks vanuit België of Duitsland gaat, dan krijg je langere levertijden en vollere wegen."

Op dit moment zijn er juist relatief veel distributiecentra in Nederland, vlak bij de Belgische grens. Doordat in België nachtwerk in distributiecentra niet is toegestaan, is het aantrekkelijker om ze in Nederland te bouwen. Die distributiecentra leveren dan wel weer in België.

"Wij hebben arbeidsmigranten echt nog nodig", zegt Quincy von Bannisseht van Glastuinbouw Nederland. "Als je grootschalige beperkingen oplegt, dan word je voor je voedselvoorziening meer afhankelijk van het buitenland."

Volgens Von Bannisseht zijn glastuinders al bezig met automatisering en de inzet van robots. "Het aantal arbeidsmigranten dat we gebruiken is daardoor al langzaam aan het dalen. Maar het ontwikkelen van oogst- en plukrobots is complex en kost tijd. Voorlopig kunnen we dus niet zonder arbeidsmigranten."

'Uiteindelijk politieke afweging'

Hoe dan ook: beperkende maatregelen voor arbeidsmigratie hebben gevolgen voor de inrichting van Nederland en de economie. "Het is uiteindelijk een politieke afweging, over baten en lasten", zegt econoom Olaf van Vliet van de Universiteit Leiden.

"Voor werkgevers zijn deze mensen voordelig, maar consumenten profiteren er ook van", vertelt hij. Zo zouden tomaten wel eens een stuk duurder kunnen worden als ze niet meer door arbeidsmigranten worden geplukt. "Tegelijk worden er maatschappelijke lasten ervaren, zoals druk op de woningmarkt."

De angst voor de economische gevolgen is mede de reden dat echt strenge maatregelen deze kabinetsperiode uitbleven. Zo werd een verbod op arbeidsmigranten in de vleessector toch weer op de lange baan geschoven. Desondanks lijkt er deze campagne meer dan ooit een wil te zijn om iets te doen aan de instroom van arbeidsmigranten.

Wie komen er naar Nederland? En waarom? Ontdek het in de onderstaande special:

Bierbrouwer Heineken gaat de komende vijf jaar opnieuw flink in de kosten snijden. Jaarlijks verwacht het bedrijf dat er 400 tot 500 miljoen bespaard kan worden, wat een totale bezuiniging van 2 tot 2,5 miljard moet opleveren tussen nu en 2030. Dat maakt het bedrijf vandaag bekend, een dag na de presentatie van tegenvallende kwartaalcijfers.

De verkoop van de Heineken-bieren verloopt al langer moeizaam. Met name in Europa en Amerika valt de bierverkoop tegen. De omzet daalde in het laatste kwartaal met 4 procent. Naast Heineken horen ook merken als Amstel, Brand en Affligem tot het bedrijf.

In 2020 startte Heineken een vergelijkbare bezuinigingsronde van 3 miljard over vijf jaar.

Traag herstel

Naar eigen zeggen heeft Heineken nog altijd te maken met "traag herstel" van de verkoop van bier nadat deze flink is ingezakt tijdens de coronapandemie. Volgens topman Dolf van den Brink is het nodig om het bedrijf "fundamenteel te veranderen om aan kop te blijven".

Wel vertrouwt het bedrijf erop dat de groei weer ingezet kan worden. In landen met een opkomende economie kan veel meer bier verkocht worden, zegt het bedrijf. Met name in landen als India, Vietnam, Ethiopië en Mexico verwacht Heineken groei vanwege bevolkingsgroei en de opkomst van de middenklasse.

Banen

De bezuinigingen van de afgelopen jaren ging gepaard met het schrappen van 8000 banen. Volgens het bedrijf is die reorganisatie goed verlopen, maar is er meer voor nodig om wereldwijd marktleider te blijven.

Of de miljardenbezuiniging ten koste van banen wereldwijd gaat, wil Heineken nog niet zeggen. Vorige week maakte Heineken bekend dat er 400 kantoorbanen op het hoofdkantoor in Amsterdam zouden verdwijnen. De bierbrouwer gaat op andere plekken in de wereld juist kleinere kantoren openen.

Ook verwacht het bedrijf veel van digitalisering. Dat moet kosten besparen op de kantoren, maar ook in de bierfabrieken, zegt een woordvoerder van het bedrijf. Wat die digitalisering precies gaat betekenen legt Heineken niet verder uit.

Volkswagen zit in acute problemen door een naderend tekort aan Nexperia-chips, blijkt uit berichtgeving van Duitse media. Volgens het Duitse dagblad Bild moet het bedrijf volgende week woensdag de productie van de Golf stilleggen. Der Spiegel heeft het over donderdag.

De automaker is ook in overleg met de Duitse overheid over arbeidstijdverkorting, melden Bild en de Frankfurter Allgemeine Zeitung. Dat houdt in dat er een regeling komt omdat Volkswagen tijdelijk minder werk voor zijn personeel heeft.

Vanavond vindt er crisisoverleg plaats tussen de Duitse overheid en de auto-industrie, bevestigt een bron binnen het Duitse ministerie van Economische Zaken tegen de NOS.

China verbiedt export

Nexperia heeft zijn hoofdkantoor in Nijmegen, maar is in 2019 overgenomen door het Chinese bedrijf Wingtech. De Nederlandse overheid greep drie weken terug de controle bij het bedrijf door middel van een uitzonderlijke wet. Hiermee kan de overheid beslissingen binnen Nexperia tegenhouden of terugdraaien.

Als reactie daarop verbood de Chinese overheid om Nexperia-chips te exporteren. In China worden tientallen miljarden chips per jaar gemaakt, waarvan een groot deel in auto-onderdelen terechtkomt.

Het betekent dat automakers of leveranciers geen nieuwe chips meer uit China kunnen ontvangen. De Duitse auto-industrie vreest sindsdien voor een tekort. Als bepaalde onderdelen met Nexperia-chips niet meer gemaakt of geleverd kunnen worden, kunnen de bedrijven geen auto's maken.

Volkswagen erkent dat er op korte termijn inderdaad gevolgen voor de productie kunnen ontstaan, zegt het bedrijf in een reactie tegen de NOS. Het bedrijf zegt dat de productie op dit moment niet is geraakt, maar volgens Duitse media duurt dat dus tot halverwege volgende week.

Correspondent-Duitsland Chiem Balduk:

"Duitse autofabrikanten en toeleveranciers proberen voor de buitenwereld het hoofd koel te houden, maar vandaag is duidelijk geworden dat de paniek groot is. Het naderende chiptekort is slechts deels op te vangen met andere fabrikanten. Vanuit de industrie wordt daarom gekeken naar de politiek. 'Het is een politiek probleem, dus er is een politieke oplossing nodig', klinkt het.

In Duitse media wordt de Nederlandse ingreep bij Nexperia kritisch beschouwd. Analisten stellen dat Nederland zich laat leiden door de Verenigde Staten in het handelsconflict met China. Een commentator sprak van een 'zeldzaam domme stap' van Nederland, omdat een Chinese tegenreactie te voorzien was."

Demissionair minister Karremans (Economische Zaken), die eind september ingreep bij Nexperia, belde gisteren met zijn Chinese collega. Dat gesprek heeft er niet voor gezorgd dat China de export weer toestaat. De Chinese minister van Handel zei juist dat Nederland deze kwestie moet oplossen.

Karremans greep in vanwege de gevolgen van wanbestuur door de Chinese directeur, die inmiddels aan de kant is gezet door de Ondernemingskamer. De minister zegt dat de directeur "productiefaciliteiten, financiële middelen en intellectuele eigendomsrechten" naar het buitenland zou verplaatsen. Welke concrete stappen de directeur daarvoor zou hebben gezet, wil het ministerie niet zeggen.

Nederlanders geven een kleiner deel van hun inkomen uit aan boodschappen. ABN Amro vergeleek het deel van het inkomen dat nu naar boodschappen gaat, met de situatie zes jaar geleden. Volgens het rapport is de bestaanszekerheid onder werkenden toegenomen, ondanks de duurdere boodschappen.

De prijzen van boodschappen zijn de afgelopen tijd flink toegenomen. Huishoudens geven ook wel een hoger bedrag uit aan boodschappen, maar ten opzichte van hun totale inkomen is dit bedrag procentueel iets gedaald. Waar toen 14,2 procent naar boodschappen ging is dat nu 14 procent.

Waarom het wel voelt alsof alles duurder is, komt ook door het 'sticker-effect', legt econoom bij ABN Amro Jeannine van Reeken-van Wee uit. "Bijna elke dag zie je de prijzen als je boodschappen doet en het geld dat uit je portemonnee gaat, terwijl je vaak maar een keer per maand weer geld binnenkrijgt."

Het Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting (Nibud) zegt in een reactie dat ook zij zien dat mensen de afgelopen jaren steeds wat beter rond kunnen komen. "Na de energie- en inflatiecrisis heeft de overheid veel maatregelen genomen om huishoudens financieel te ondersteunen. Dat geeft veel mensen wat ruimte in de portemonnee."

Inkomen harder gestegen

ABN Amro heeft gekeken naar 150.000 huishoudens. Het onderzoek laat zien dat ten opzichte van zes jaar geleden een kleiner deel van hun salaris naar boodschappen en vaste lasten gaat. Dit kan verschillende oorzaken hebben. "De procentuele daling komt vooral doordat het inkomen harder gestegen is dan de vaste lasten inclusief boodschappen", zegt Van Reeken-Van Wee.

Daarnaast kan het ook te maken hebben met welke producten mensen kopen. Zo staat in het rapport dat huishoudens mogelijk goedkopere producten als alternatief voor de A-merken kopen, of bij andere winkels hun boodschappen doen.

Niet voor iedereen

Toch kan je niet helemaal stellen dat alle Nederlanders een kleiner deel van hun inkomen kwijt zijn aan vaste lasten. In het onderzoek zijn alleen mensen meegenomen die een salaris ontvangen. Ook het Nibud is kritisch op welke groepen wel en niet zijn meegenomen in het onderzoek van ABN. "Mensen met een uitkering zijn ook niet meegenomen, daarmee sluit je de laagste inkomens buiten."

Daarnaast benadrukt het Nibud: "Bestaanszekerheid omvat meer dan alleen koopkracht en er zijn nog steeds verschillende groepen financieel kwetsbaar in Nederland."

Van Reeken-Van Wee herkent dit en zegt dat het ook niet voor alle huishoudens geldt. "We zien dat bestaanszekerheid gemiddeld verbetert, maar dit betekent niet dat dit ook voor elk individueel huishouden geldt."

Over de definitie die ze aanhouden voor bestaanszekerheid zegt ze: "We houden de definitie aan van de Europese Commissie. Juist door niet alleen te kijken naar de vaste lasten maar naar ook de boodschappen, krijg je een beter beeld van hoeveel ruimte huishoudens hebben om onverwachte uitgaven op te vangen."

Deze uitkomsten zijn in lijn met die van het Centraal Planbureau eerder dit jaar. Het CPB meldde dat de vaste lasten weliswaar duurder werden, maar het besteedbaar inkomen harder steeg. Het planbureau vergeleek de situatie van 2023 met die van voor de coronapandemie.

De vraag naar uitzendkrachten blijft verder teruglopen, merkt Randstad. Het afgelopen kwartaal daalde de winst van het uitzendbureau opnieuw stevig. De nettowinst van 83 miljoen euro over het derde kwartaal was bijna een kwart lager dan in dezelfde periode een jaar geleden.

Ook in Nederland loopt de omzet van Randstad, dat in 39 landen actief is, verder terug, omdat bedrijven minder uitzendkrachten nodig hebben. Volgens directeur Jeroen Tiel van Randstad Nederland maken bedrijven "een pas op de plaats". "We zien nu 42 periodes van vier weken van neergang met gewerkte uren", zegt hij.

Grote onzekerheid

Tiel ziet dat bedrijven vanwege alle onzekerheid wachten met investeringen. Met name bedrijven in de industrie, de maak-industrie en de financiële dienstverlening zijn voorzichtig geworden: "In de logistiek en de zorg is weer wel groei, waar wij als uitzendbureau op meevaren. Toch een erg gemengd beeld."

De dalende vraag naar uitzendkrachten in de industrie komt volgens Tiel niet direct doordat diverse bedrijven hebben besloten uit Nederland te vertrekken. "Dat heeft meer te maken met het vestigingsklimaat", zegt hij. "De daling waarmee wij te maken hebben, komt door het wachten van bedrijven met investeringen en het aannemen van mensen, door alle onzekerheid. Die pas op de plaats duurt nu echt vrij lang."

Veranderend werk

Tiel zegt daarom uit te kijken naar de verkiezingen van volgende week en naar de komst van een stabiel kabinet: "Eén dat echt structureel de problemen op de arbeidsmarkt aanpakt. De koers moet worden verlegd naar een arbeidsmarkt die dynamisch en wendbaar is. We moeten af van de focus op contractzekerheid en over naar werkzekerheid."

Daarmee bedoelt Tiel dat arbeidskrachten zich moeten instellen op werk dat steeds vaker verandert. "Het werk dat je vandaag hebt, bestaat morgen misschien niet meer." Hij wijst op snelle ontwikkelingen door digitalisering, automatisering en kunstmatige intelligentie. "Daar moet je naar toe geleid worden. We moeten voorkomen dat we in stilstand komen."

AI-chatbots geven nieuws geregeld verkeerd weer. Dat blijkt uit onderzoek van de BBC, het samenwerkingsverband van publieke omroepen EBU en 22 publieke omroepen, zowel in Europa als Canada en de Verenigde Staten. Zij zochten uit hoe betrouwbaar de resultaten van AI zijn. Ook de Nederlandse Publieke Omroep (NPO) en de NOS werkten mee aan het onderzoek.

In het onderzoek werden ruim 3.000 vragen, zogeheten prompts, gesteld aan vier AI-hulpen. Dat waren ChatGPT, Gemini (Google), Copilot (Microsoft) en Perplexity. De antwoorden werden vervolgens door journalisten van de verschillende omroepen gecontroleerd op onder meer nauwkeurigheid en bronvermelding.

Verkeerde bronnen

Volgens EBU en BBC gebruiken mensen de AI-chatbots om een samenvatting van het nieuws te krijgen, maar gaat er bij 45 procent van de antwoorden iets mis. Zo geeft de chatbot vreemde bronnen voor zijn informatie aan en ook linkt de chatbot naar sites die niets met de vraag te maken hebben.

Dat gebeurde onder andere bij de Vlaamse omroep VRT. Die vroeg aan Perplexity waarom de naam van de Golf van Mexico is veranderd in de Golf van Amerika. In het antwoord worden links aangehaald die niets met het onderwerp te maken hebben.

Ook werden er in antwoorden citaten van sprekers toegeschreven aan een artikel of radiogesprek van een publieke omroep die niet in het originele materiaal van de omroep zaten. Dat gebeurde het meest bij de AI-hulp van Google, Gemini.

Overleden paus

Uit het onderzoek blijkt ook dat nauwkeurigheid en genoeg relevante context in de antwoorden een probleem is. Zo gaat het bij paus Franciscus mis. Deze paus overleed in april dit jaar. Het AI-onderzoek werd eind mei uitgevoerd. Drie van de chatbots geven aan dat Franciscus dan nog paus is. Microsoft's Copilot zet er nog wel bij dat hij al overleden is.

De antwoorden waar informatie ontbreekt of waar foute elementen in staan, hebben volgens de publieke omroepen effect op hoe mensen kijken naar hun neutraliteit. Zo wordt er in een vraag aan ChatGPT over klimaatverandering een waardeoordeel gegeven. In het antwoord worden alleen NOS-bronnen getoond, wat bij de lezer tot de foutieve conclusie kan leiden dat de NOS een standpunt aanhangt.

Alle antwoorden van de AI-hulpen zijn via de publieke, gratis versie van de chatbots verkregen. De Britse omroep BBC deed dit jaar al een zelfde soort onderzoek naar de betaalde versies. Ook toen werden veel fouten gevonden in de antwoorden, maar uit het nieuwe onderzoek blijkt wel dat er verbetering is.

De EBU en de publieke omroepen roepen de Europese Unie op om het naleven van de wetten over AI beter te handhaven. Ook zou er volgens hen een waakhond moeten komen die regelmatig de AI-hulpen controleert.

Universal Music hoeft muzikanten Arriën Molema, Henk Westbroek en Marinus de Goederen geen hoger deel te geven uit de streaminginkomsten van hun muziek op internet. Volgens de rechtbank in Amsterdam heeft de platenmaatschappij de artiesten niet te weinig betaald.

De drie artiesten eisten bij de rechtbank een groter deel van de inkomsten. Zij willen de helft van de opbrengst als een liedje via streamingsplatforms zoals Apple Music, YouTube of Spotify wordt afgespeeld. Universal Music verhoogde het percentage voor artiesten al naar 20 procent, maar Molema, Westbroek en De Goederen eisten de helft.

In de zaak bepleitten de artiesten onder meer dat zij hun muziek zo goed als af bij Universal aanleveren. Anders dan bij een lp of cd zou het platenlabel aan de distributie op internet weinig extra werk hebben. De drie zeggen dat het streamen van muziek niet eens bestond of nog in de kinderschoenen stond toen zij hun handtekening onder een contract zetten.

Universal stelde daar tegenover dat het platenlabel zelf flink heeft geïnvesteerd om überhaupt iets te verdienen aan muziek via internet. Ook spreekt het in Hilversum gevestigde bedrijf tegen dat het tegenover de artiesten onduidelijk is geweest over de vergoedingen.

Grote gevolgen

Omdat de uitspraak wereldwijd grote gevolgen kan hebben, wilde de rechtbank zich alleen richten op de afspraken die de drie artiesten hebben gemaakt met Universal. De rechter concludeert nu dat niet genoeg duidelijk is gemaakt waarom de artiesten recht hebben op een hogere vergoeding.

"Het is niet vast komen te staan dat Universal de platencontracten verkeerd heeft toegepast en te lage royalty's heeft betaald", luidt het vonnis.

Universal Music zegt blij te zijn met het oordeel van de rechter. "De deur stond en staat open voor de artiesten om de relatie, de contracten en hun optreden verder te bespreken", laat een woordvoerder weten.

De rechtszaak was aangespannen met hulp van belangenorganisaties De Kunstenbond/Ntb en BAM! Popauteurs. Die spreken van "een gemiste kans voor eerlijke beloning in het digitale tijdperk". Zij weten nog niet of zij in hoger beroep gaan.

'Amper van rond te komen'

Platenlabels en artiesten klagen al langer over de geringe opbrengsten die grote platforms als Spotify, Apple Music of YouTube per gedraaid liedje afdragen. Dat bedrag is weliswaar verbeterd, maar volgens de artiesten vooral in het voordeel van platenmaatschappijen.

Zo bleek in maart dat Nederlanders vorig jaar opnieuw meer geld hebben uitgegeven aan het luisteren van muziek op internet. Toch betekent dat volgens branchevereniging NVPI niet dat de artiesten er meer aan overhouden.

In Groot-Brittannië zorgde de klaagzang van muzikanten er enkele jaren terug voor dat een parlementaire enquêtecommissie onderzoek deed naar de betaling van artiesten uit 'streaming royalty's'.

Fiona Bevan, die liedjes schreef voor One Direction, Kylie Minogue en Natalie Imbruglia, vertelde de commissie dat zij amper kon rondkomen van haar werk. Voor het nummer Unstoppable van Kylie Minogue had ze in een jaar tijd zo'n 100 Britse pond ontvangen via streaming. "De meest succesvolle songschrijvers ter wereld kunnen hun huur niet betalen", vertelde ze. "Schrijvers van hits moeten daarnaast als chauffeur bij Uber werken."

Demissionair minister Karremans (Economische Zaken) heeft contact gehad met zijn Chinese collega Wang Wentao over de crisissituatie rond chipmaker Nexperia. China heeft de export van chips uit Nexperia-fabrieken in China verboden, waardoor tekorten dreigen voor de Europese auto-industrie.

Door overleg met China hoopt Karremans dat het land het exportverbod opheft. Vooralsnog is daar geen sprake van.

In een verklaring zegt Karremans alleen dat de twee ministers opties hebben besproken en met elkaar in contact blijven.

De Chinese overheid spreekt na het telefoongesprek tegenover het persbureau Cailian Press van "een serieuze impact" op de stabiliteit van de wereldwijde industrie en toeleverketen. De minister van Handel, Wang Wentao, zegt in een verklaring dat Nederland deze kwestie "dringend" moet oplossen. Volgens de Chinese minister moet Karremans zich houden aan "marktgerichte en rechtsstatelijke beginselen".

Overname

Het exportverbod werd opgelegd nadat Karremans op 30 september de controle over Nexperia had overgenomen. Dat deed hij door voor het eerst een wet uit 1952 in te zetten. Door de stap kan de overheid beslissingen in het bedrijf tegenhouden of terugdraaien, als deze schadelijk zouden kunnen zijn voor Nederlandse of Europese productie.

De minister greep in uit angst dat "productiefaciliteiten, financiële middelen en intellectuele eigendomsrechten" naar het buitenland zouden worden verplaatst. Welke concrete stappen de directeur daarvoor zou hebben gezet, wil het ministerie niet zeggen.

Directeur uit functie gezet

Nexperia maakt relatief eenvoudige chips die onder meer worden gebruikt in auto's en elektrische apparaten. Het bedrijf heeft zijn hoofdkantoor in Nijmegen, maar is in 2019 overgenomen door het Chinese bedrijf Wingtech.

Wingtech-eigenaar Zhang Xuezheng had het tot voor kort voor het zeggen bij Nexperia. Hij werd op 1 oktober, een dag nadat Karremans de controle bij Nexperia had overgenomen, door de rechter geschorst.

Dat gebeurde onder meer nadat hij een veel te grote bestelling had gedaan bij een ander bedrijf van hem in China, dat het geld hard nodig zou hebben. Daarnaast probeerde hij kritische topmensen te ontslaan. Daarmee handelde hij niet in het belang van Nexperia, oordeelde de rechter.

Handelsbeperkingen

Het Nijmeegse bedrijf hangt daarnaast ook handelsbeperkingen uit de Verenigde Staten boven het hoofd. Die gaan eind november in, tenzij Nexperia een uitzondering krijgt. Om te voorkomen dat de chipmaker last gaat krijgen van de Amerikaanse handelsbeperkingen heeft de Nederlandse overheid de afgelopen maanden geprobeerd om het bedrijf 'minder Chinees' te maken.

De onrust bij een van Europa's grootste bedrijven wil maar niet overgaan. Bij Novo Nordisk, vooral bekend van de afslankmiddelen Ozempic en Wegovy, is de helft van de raad van commissarissen (rvc) vertrokken, ook de voorzitter.

De commissarissen houden toezicht op het uitvoerende bestuur. Ze zijn vertrokken vanwege onenigheid met de grootaandeelhouder. Deze aandeelhouder, de Novo Nordisk Foundation, drong aan op een grondige herstructurering van de raad van commissarissen.

Die pleit zelf voor minder nieuwe bestuursleden, in het belang van de continuïteit van het bedrijf. Er zijn al nieuwe bestuursleden voorgedragen. Half november volgt er een buitengewone aandeelhoudersvergadering waarin zij moeten worden goedgekeurd.

Topman vervangen

Het dagelijkse bestuur van Novo Nordisk is ook al op de schop gegaan. In juli werd de topman ontslagen en opgevolgd door Maziar Mike Doustdar. Hij moet het bedrijf weer op koers krijgen. Het bedrijf kampt onder meer met stevige concurrentie uit de Verenigde Staten.

Novo Nordisk maakte de afgelopen jaren een enorme groei door vanwege de populariteit van hun middel Ozempic. Dat is bedoeld als diabetesmedicijn, maar omdat het middel ook de eetlust vermindert, wordt het door veel mensen gebruikt als middel om af te vallen.

Door de problemen kondigde de farmaceut in juli al een winstwaarschuwing af waarop de beurswaarde flink daalde. Vorige maand volgde het bericht dat 9000 banen geschrapt worden.

De cacaoprijs ligt dit jaar hoog en dat plaatst fabrikanten in de aanloop naar sinterklaas voor een lastig dilemma. Krijgen de kruidnoten net zoveel chocolade als vorig jaar, maar worden ze wel een stuk duurder, of krijgen ze een dunner jasje van chocolade voor een meer betaalbare prijs.

In een jaar tijd is de prijs van chocoladekruidnoten gestegen met ruim 22 procent, blijkt uit cijfers van marktprijsanalist Circana. Er is gekeken naar de kiloprijs van de afgelopen drie maanden en die zijn vergeleken met dezelfde periode een jaar geleden.

Die flinke prijsstijging komt voor een groot deel door mislukte cacao-oogsten in West-Afrika. Die hebben de wereldwijde cacaomarkt maandenlang onder druk gezet. "In landen als Ghana en Ivoorkust werken arme cacaoboeren. En die hebben weinig middelen om zich tegen het veranderende klimaat te beschermen", zegt ING-econoom Thijs Geijer.

Inmiddels is de prijs van cacao alweer een tijdje aan het dalen. Maar het duurt nog wel even voordat dit terug te zien is in de winkels.

Smaak

Om de stevige prijsgroei van chocoladekruidnoten iets te beperken, geven sommige bakkers hun noten een dunner laagje chocolade. "Bij de bodem zie je soms het koekje er doorheen", zegt Miguel Groeneveld van Peppernuts Holland. De kruidnotenmaker zegt dat ze zelf niet hebben afgeschaald, wel hebben ze de prijzen verhoogd.

Een andere optie is minder cacao gebruiken voor de chocolade. "Maar dat heeft ook echt invloed op de smaak", zegt Groeneveld.

Van Delft Biscuits in Harderwijk is een van de grootste kruidnotenfabrikanten van Nederland. Ook hier is gekeken naar andere mogelijkheden, zegt directeur Oscar de Lange. "We hebben alternatieven onderzocht waar veel minder cacaoboter in zit. Die hebben we geproefd, maar dat smaakt heel anders. Toen hebben we besloten dat niet te doen. Ook de retailers wilden dat niet."

Duurdere kruidnoten soms in kleinere zak

De prijs van normale kruidnoten zijn ook fors gestegen, met bijna 13 procent.

Sommige fabrikanten doen de duurdere kruidnoten in een kleinere verpakking, zodat de prijsverhoging minder opvalt. Zo heeft Bolletje geen zak kruidnoten meer van 1 kilo: "We hebben nu een iets kleinere verpakking, zodat we net onder de 4 euro kunnen blijven", zegt een woordvoerder. In een zak zit nu 950 gram. Ook zijn er nieuwe kruidnoten met bijvoorbeeld mokka en stroopwafel. Die zijn duurder dan normale kruidnoten, maar goedkoper dan de choco-variant.

De chocokruidnotenmakers hopen vooral op een lagere cacaoprijs. Sinds mei gaat de prijs stapsgewijs omlaag. Toch zal het nog maanden duren voordat dat is terug te zien in de supermarkt. "De contracten voor cacao zijn vaak zes maanden of langer geleden afgesloten, toen de prijs van cacao nog hoger lag", zegt Rabobank-econoom Sebastiaan Schreijen.

"Chocolade wordt nooit meer zo goedkoop als twee jaar geleden, toen was het de helft", zegt de directeur van Van Delft. Want er speelt meer dan alleen mislukte cacao-oogsten.

Ook loonkosten spelen een rol, zegt ING-econoom Thijs Geijer. "De prijzen van cacao, suiker en zuivel kunnen nog wel een beetje schommelen, maar loonkosten dalen eigenlijk nooit." Ook de energiekosten om cacao te verwerken zijn de laatste jaren fors gestegen.

Andere producten

In andere producten wordt soms ook minder chocolade gestopt, ziet Geijer. "Het is een bredere trend." Een koekje dat eerst 'goed in de chocolade' zat, heeft nu soms alleen nog aan de bovenkant een laagje.

Galapagos stopt met het ontwikkelen van een medicijn om kanker te genezen. Het Nederlands-Belgische medicijnbedrijf zegt de divisie die de celtherapie ontwikkelt te gaan afbouwen. Daarmee gaat onder meer een ontwikkelcentrum in Leiden zo goed als zeker dicht.

In onderzoekscentra in Leiden, Bazel, Princeton, Pittsburgh en Shanghai werken in totaal 365 mensen. De kans is groot dat zij allemaal hun baan verliezen. Het bedrijf moet nog wel met alle ondernemingsraden tot een akkoord komen.

In reactie op het nieuws kelderde vanochtend het aandeel van het bedrijf op de Amsterdamse beurs met zo'n 15 procent. In de loop van de dag werd dat verlies wel weer deels ingelopen. Waarschijnlijk reageerde de beurs zo heftig omdat het afbouwen van de activiteiten bij elkaar 250 tot 325 miljoen euro gaat kosten.

Grote belofte

Vijf jaar geleden was Galapagos op de beurs nog een grote belofte. Het Amerikaanse Gilead investeerde indertijd zo'n 4,5 miljard euro in een nauwe samenwerking. Op de beurs daalde het enthousiasme de afgelopen jaren omdat een doorbraak bij een serie nieuwe medicijnen uitbleef.

Een half jaar geleden besloot de nieuwe topman Henry Gosebruch de celtherapie-ontwikkeling nog te verkopen. Gosebruch zegt dat er wel geïnteresseerde kopers waren, maar dat er maar een beperkt aantal biedingen binnenkwamen. Die zouden ook niet haalbaar zijn gebleken.

Daarom is besloten de celtherapie-activiteiten af te bouwen en mogelijk zelfs helemaal te sluiten. Galapagos sluit niet uit dat ze de komende tijd alsnog deels of volledig worden verkocht.

Opvallend is dat Galapagos in een persbericht over de afbouw van de stamcel-activiteiten spreekt van een unaniem besluit in de raad van bestuur, maar dat twee door Gilead aangestelde bestuurders zich onthielden van stemming.

Telefonische energieverkopers proberen de laatste tijd steeds vaker een volmacht te krijgen om energiecontracten af te sluiten voor consumenten en ondernemers. In de praktijk blijkt dat dit vaak gebeurt tegen voorwaarden die vooral voor de verkoper aantrekkelijk zijn.

Toezichthouder Autoriteit Consument & Markt (ACM) merkt uit klachten dat deze praktijken steeds vaker plaatsvinden. De ACM doet daarom een oproep om extra alert te zijn als iemand belt om een nieuw energiecontract te verkopen.

"Telefonische verkoop waarbij volmachten worden gebruikt, maakt het risico op misleiding nog groter", waarschuwt ACM-bestuurslid Manon Leijten. "We zien dat consumenten en ondernemers hierdoor vaak vastzitten aan contracten die zij niet bewust hebben gekozen."

Niet duidelijk

Volgens de ACM is er in de basis niets mis met een volmacht. Bijvoorbeeld als iemand zaken regelt voor een persoon die dat zelf niet meer kan, vanwege ziekte of afwezigheid. Maar de ACM benadrukt dat volmachten niet zijn bedoeld voor telemarketeers die voor een vergoeding energiecontracten verkopen.

Uit klachten blijkt dat verkopers niet altijd duidelijk zijn over wat het afgeven van een afgegeven volmacht precies inhoudt. Consumenten en bedrijven ontdekken volgens de ACM pas achteraf dat zij opeens vastzitten aan een andere energieleverancier, inclusief een hoge boete voor het opzeggen van het contract bij de oude leverancier.

Ook vragen verkopers vaak hoge boetes om de volmacht weer in te trekken of de overstap ongedaan te maken. Ook dat mag helemaal niet, zegt de ACM. Een volmacht mag namelijk op elk moment kosteloos worden ingetrokken.

Ongevraagde telefoontjes

Het is niet de eerste keer dat de ACM waarschuwt voor telefonische verkopers van energiecontracten. De ervaring leert dat energiecontracten die via de telefoon worden verkocht eigenlijk nooit het beste aanbod zijn voor consumenten en ondernemers, constateert de toezichthouder.

"Energiecontracten zijn ingewikkelde producten die je niet via een (ongevraagd) telefoongesprek af moet sluiten", zegt bestuurslid Leijten.

Er loopt bij de ACM al een onderzoek of bedrijven die telefonische energiecontracten verkopen zich wel aan nieuwe strenge regels houden. Uit onderzoek van de ACM blijkt dat een op de vier huishoudens het afgelopen jaar telefonisch benaderd is over een nieuw energiecontract.

Bijna de helft van de consumenten voelt zich onder druk gezet om toe te geven. De toezichthouder wil daarom het liefst een verbod op de praktijken. Dat is vooralsnog niet gebeurd.

De Chinese tak van Nexperia heeft in een brief aan de medewerkers in het land duidelijk gemaakt dat het los staat van het Nederlandse kantoor. Daarmee lijkt de essentiële productielocatie zich doelbewust te distantiëren van de ontwikkelingen in Nederland van de afgelopen dagen.

De brief is te lezen op het officiële WeChat-kanaal van Nexperia, dat zijn hoofdvestiging in Nijmegen heeft. Nexperia China, zoals het onderdeel heet, benadrukt een Chinees bedrijf te zijn met Chinese wortels dat zich moeten houden aan de lokale regels.

In de brief staat ook dat medewerkers een e-mail van een Nederlandse bestuurder over de stand van zaken binnen het bedrijf moeten negeren. Opdrachten van buiten China mogen werknemers naast zich neerleggen. Zo hoeven ze niet in te gaan op e-mails en uitnodigingen voor online vergaderingen, valt te lezen.

Medewerkers zijn volgens de brief verplicht hun werk te blijven uitvoeren zoals de Chinese leiding verlangt. "Salarissen, bonussen en andere verdiensten zullen blijven worden betaald door Nexperia China, niet door Nexperia Nederland."

Internationale spanningen

Het van oorsprong Nederlandse chipbedrijf maakt relatief eenvoudige chips voor onder andere huishoudelijke apparaten en auto's. In 2019 kwam het volledig in handen van het Chinese bedrijf Wingtech. Het bedrijf heeft zijn hoofdvestiging in Nijmegen, maar ook andere vestigingen in diverse landen wereldwijd.

Nexperia is in twee weken tijd onderwerp geworden van internationale spanningen. Topman van Wingtech, Zhang Xuezheng, werd wegens "ernstige bestuurlijke tekortkomingen" door de Nederlandse rechter aan de kant gezet. Daarnaast trok het Nederlandse ministerie van Economische Zaken de macht binnen het bedrijf naar zich toe, vanwege zorgen over beschikbaarheid van chips voor Nederland en Europa.

China reageerde met een exportverbod van Nexperia-chips. Die chips worden veelal in China gemaakt. Met name de Europese autobranche maakt zich zorgen over een tekort aan chips.

Ministers in gesprek

Nu onderstreept het Chinese deel van het bedrijf dus dat het een Chinees bedrijf is. De woordvoering van Nexperia Nederland laat weten op de hoogte te zijn van de brief, maar gaat hier verder niet inhoudelijk op in.

Het ministerie van Economische Zaken wil ook niet veel zeggen, behalve dat demissionair minister Karremans later deze week met zijn Chinese ambtsgenoot in gesprek gaat. Waar en wanneer dat gesprek zal zijn, wil het ministerie niet zeggen.

Het luxebedrijf Kering, eigenaar van onder meer Gucci en Balenciaga, verkoopt voor 4 miljard euro zijn schoonheidsafdeling aan L'Oréal. Met deze overeenkomst krijgt L'Oréal onder meer het exclusieve parfummerk Creed in handen.

Kering lanceerde in 2023 een nieuwe beauty-afdeling in de hoop te kunnen profiteren van de groei van cosmetica en parfums en nam parfummerk Creed over. Andere onderdelen van het bedrijf, waaronder het mode merk Gucci, kwamen de afgelopen jaren onder druk te staan waardoor de schulden flink opliepen.

Sinds een maand heeft Kering een nieuwe CEO, Luca de Meo. De verkoop van de schoonheidstak laat zien dat hij zich wil richten op de 'kernactiviteiten' van het bedrijf, de modemerken. Met deze verkoop vermindert hij de hoge schulden.

L'Oreal is wereldwijd de grootste speler op het gebied van cosmetica. Met deze aankoop stijgt dit marktaandeel nog verder.

Zwaar weer

Het is al langer onstuimig in de wereld van de luxemerken. In april nam het Italiaanse modebedrijf Prada zijn concurrent Versace over, dat last had van tegenvallende resultaten, voornamelijk door een afnemende vraag vanuit China.

Ook het grootste luxeconcern LVMH, met merken als Louis Vuittton en Christian Dior, zag in april zijn omzet dalen. Consumenten gaven minder uit aan luxemerken door de economische onzekerheid en de merken kregen last van importtarieven van Trump, blijkt uit cijfers van Bain & Company van juli.

Ook Gucci, het grootste merk binnen Kering, kampt met teruglopende groei door minder vraag naar luxeproducten vanuit China.

Door de overeenkomst krijgt L'Oréal de rechten voor vijftig jaar om producten te ontwikkelen voor de merken Bottega Veneta en Balenciaga. Sinds 2008 heeft L'Oréal al de licentie voor de schoonheidsproducten van Yves Saint Laurent, een van de merken onder Kering. De overname van de beautytak van Kering wordt voor L'Oréal de grootste tot nu toe.

Iedereen die ziek wordt in Nederland moet ook in de toekomst kunnen rekenen op efficiënte behandelingen en de nieuwste medicijnen. Dat schrijven zestien patiëntenorganisaties in een brandbrief aan de politiek. De organisaties vrezen voor "situaties waarin alleen de rijkste Nederlanders met bijvoorbeeld kanker, alzheimer, reuma of een andere ziekte in aanmerking komen voor zo'n behandeling".

Aanleiding voor de brief is dat zes partijen het basispakket in de zorg willen bevriezen. Het gaat om VVD, D66, SGP, ChristenUnie, Volt en JA21. Door weinig tot geen nieuwe behandelmethoden meer op te nemen in het basispakket van de zorgverzekering kan de overheid kosten besparen.

Volgens het Centraal Planbureau (CPB), dat de plannen van de partijen doorrekende, levert dat bij de komende kabinetsperiode een besparing op van een half miljard. Dat loopt in de decennia erna op tot 7,7 miljard euro. Maar economen zijn niet onder de indruk van de plannen.

Weinig verschil

"Als er nieuwe en efficiëntere behandelingen en medicijnen op de markt komen, dan zullen ook beleidsmakers willen dat die in het basispakket zitten", zegt David Bolscher, zorgeconoom bij ABN Amro.

Als voorbeeld noemt hij de nieuwe medicijnen tegen obesitas. Het slikken van deze dure medicijnen heeft vaak een reeks positieve gezondheidseffecten, zoals lagere bloeddruk, minder pijnklachten en verhoogde vruchtbaarheid. Zo kan het vergoeden van een duur medicijn toch goedkoper zijn voor de overheid dan het behandelen van een aantal andere klachten.

Partijen stoppen ook nieuwe dingen in het basispakket

VVD, D66, SGP, ChristenUnie, Volt en JA21 willen het basispakket bevriezen, maar er tegelijkertijd ook weer nieuwe preventieve maatregelen in stoppen. Zo willen D66, SGP, ChristenUnie en Volt weer tandartscontroles opnemen in het basispakket. D66 en Volt willen bijvoorbeeld anticonceptie terug in het basispakket.

Op dit moment bepaalt het Zorginstituut welke medicijnen en behandelingen worden gedekt door de basisverzekering. Als het basispakket wordt bevroren, kunnen politici in de Tweede Kamer er straks alsnog voor stemmen om nieuwe medicijnen en behandelingen in de basisverzekering op te nemen.

De partijen nuanceren het beeld dat het basispakket straks helemaal bevroren wordt. Zo laat VVD-lijsttrekker Yesilgöz weten dat er nog heus wel nieuwe behandelingen en medicijnen worden toegelaten, maar dat keuzes onvermijdelijk zijn als de zorg betaalbaar moet blijven.

"Het zijn straks iedere keer politieke keuzes, waarbij we apart een besluit nemen en dekking moeten vinden", zegt ook voorman Grinwis van de ChristenUnie in het EO-radioprogramma Geld of je Leven.

"Als de medicijnen en behandelingen levens kunnen redden, gaan we ze natuurlijk vergoeden", vindt ook lijsttrekker Jetten van D66. "Maar we kiezen er wel voor om de uitgaven van de zorg niet ongebreideld te laten groeien, omdat dan de zorgpremie voor Nederlanders onbetaalbaar wordt."

Niet iedereen toegang

Bolscher vraagt zich af "of we moeten willen" dat de zorg een politieke kwestie wordt. Ook vraagt hij af of het zin heeft. "Ik verwacht dat evenveel nieuwe behandelingen in het basispakket zullen belanden als nu. Dan vraag je je natuurlijk af of je hiermee überhaupt geld gaat besparen."

Het CPB constateerde in zijn doorrekening dat het op slot zetten van het basispakket op termijn nadelige gevolgen kan hebben voor patiënten: dat niet iedereen toegang krijgt tot de meest efficiënte behandelingen en dat vooral mensen met geld goede zorg en medicijnen kunnen betalen.

'Volstrekt uitgesloten'

Toch hoeven patiëntenorganisaties zich geen zorgen te maken, zegt Marcel Canoy, hoogleraar gezondheidseconomie aan de Vrije Universiteit in Amsterdam.

"Het is volstrekt uitgesloten dat het basispakket wordt bevroren", concludeert hij. Volgens hem stellen de partijen dit nu voor, omdat het een manier is om geld over te houden voor iets anders in de begroting. En dat is hard nodig, helemaal nu Nederland enorm moet investeren in defensie.

Canoy: "Het is prima dat een aantal partijen kritischer wil kijken naar het basispakket. Maar als ze alleen maar goed uit de verf willen komen in de berekeningen voor de verkiezingen, dan zegt dat weinig over wat de plannen betekenen in de praktijk."

De sportapp Strava wil in New York naar de beurs op Wall Street, bleek deze week. Het gebruik van sporttechnologie heeft een hoge vlucht genomen. Sinds de coronapandemie zijn apparaten om stappen te tellen en routes weer te geven uitgegroeid tot een wereldwijde miljardenindustrie. Nederlanders spendeerden afgelopen jaar 700 miljoen euro aan sportuitrusting, volgens onderzoeksbureau Multiscope.

"Het is een gigantische business. Uitrusting is een enorme industrie geworden", zegt Frans Folkvord, sportpsycholoog en universitair hoofddocent. Meer dan de helft van de Nederlanders gebruikt wearables (meetapparatuur) en apps om sportprestaties te monitoren.

De sportieve resultaten worden gretig online gedeeld. Je ziet op jouw scherm de afgelegde afstand, snelheid, verbrande calorieën, hartslag en andere data. Experts zien de voordelen, maar waarschuwen ook voor de valkuilen van data-gedreven sport en het online delen van de resultaten.

Wat zijn wearables?

Wearables zijn draagbare apparaten die gezondheidsgegevens verzamelen. Het gaat bijvoorbeeld om smartwatches, fitnesstrackers en slimme ringen. Ze registreren zaken als fysieke inspanning, hartslag en slaapkwaliteit. Daarnaast zijn er fitness- en gezondheidsapps, zoals Strava.

Sportonderzoeksinstituut Mulier publiceerde onlangs een studie waaruit blijkt dat twee op de drie sporters wearables en apps gebruiken. Meer dan 8 miljoen mensen in Nederland maken er gebruik van, van wie ruim 1,5 miljoen sporters allebei gebruiken.

De meeste apparaten zijn voldoende betrouwbaar voor het peilen van sportactiviteiten, zegt Elçin Hanci, onderzoeker van draagbare technologie, maar minder voor andere dingen, zoals het monitoren van slaap.

Sportpsycholoog Folkvord sluit zich daarbij aan. "Het vertrouwen in de instrumenten is vrij groot, terwijl de wetenschappelijke validiteit niet altijd zeker is." Desondanks neemt de populariteit van sporttechnologie toe.

Sporters ervaren door de technologie meer zelfbewustzijn en krijgen het gevoel dat ze meer regie hebben over hun levensstijl, blijkt uit wetenschappelijk onderzoek. Zelfmonitoring helpt om gezondere keuzes te maken, maar heeft ook onbedoelde effecten, zoals sociale druk om jezelf continu te verbeteren.

Sporters kunnen gemotiveerd zijn aan lichaamsbeweging te doen vanwege reacties die zij krijgen. Eén op de tien sporters gebruikt de technologieën namelijk om hun sportprestaties te vergelijken met die van anderen, volgens sportonderzoeksinstituut Mulier.

Deze sociale druk groeit wanneer gebruikers de data delen op sociale media. "Je raakt te veel afhankelijk van commentaren en likes, van sociale beïnvloeding en waardering", zegt sportpsycholoog Folkvord.

Hij ziet dit terug in de manier waarop mensen communiceren wanneer resultaten anders uitpakken dan gehoopt. "Er worden verklaringen gegeven, zoals blessures of slecht weer. Er ontstaat een ratrace op sociale media."

Onderzoeker Hanci merkt op dat competitiedrang de basis vormde voor een nieuw verdienmodel: hardlopers die tegen betaling met andermans wearable gaan lopen voor snellere tijden.

Atleet Julian Westerbaan (28) uit Amsterdam vergelijkt zijn resultaten ook. "Het is stom. Ik hoef een ander niet te verslaan, maar ik ben me er wel bewust van." Sportliefhebber Lars Wever (22) uit Egmond aan den Hoef herkent dit. "Je bent bezig met andermans scores."

Doordat de sporttechnologie ook vaak een spelletjeselement heeft, bijvoorbeeld een prijs voor de snelste hardloper op een bepaald traject, ervaren sporters het competitiegevoel sterker. Deze gamificatie is vooral nuttig wanneer je net ermee begint.

Hoelang iemand sporttechnologie gebruikt, hangt namelijk samen met de reden waarom die is aangeschaft, zeggen de experts. "Het gebruik is vergelijkbaar met nieuwjaarsvoornemens en vaak tijdelijk", zegt Folkvord. "Is het vanuit groepsdruk? Dan wordt het onderdeel van je sociale identiteit en de manier waarop anderen je zien", aldus Hanci.

Sporters Julian Westerbaan en Lars Wever kijken beide na het wakker worden eerst naar de apps. "Als mijn herstelresultaten slecht waren bij het opstaan, dan leefde ik er die dag naar, terwijl ik dat niet zo voelde", zegt Wever.

De ervaring die hij omschrijft, is het fenomeen van de self-fulfilling prophecy: een overtuiging die ervoor zorgt dat je je zo gaat gedragen dat die overtuiging ook echt uitkomt. "Ik overtrainde heftig, maar dat was niet zichtbaar in de meetapparatuur." Hij ging uiteindelijk langs een sportarts. "Nu gebruik ik de technologie meer dan eerst, maar ik interpreteer de data wel anders."

Wever gebruikt het nu meer om een globaal idee te krijgen van zijn gezondheid, zoals Westerbaan. "Mensen moeten niet vergeten: luister naar je lichaam. De tools zijn ondersteunend, niet leidend."

Gemeenschapsgevoel

Tegelijk onderstrepen experts het belang van het hebben van een gemeenschap. Onderdeel uitmaken van een collectief, elkaar motiveren en plezier maken. Dat is nodig voor gezonde en duurzame gedragsverandering, zeggen zij.

Westerbaan beaamt dat. "Het is educatief en zorgt voor leuke interacties met mijn gemeenschap, J2 Collective. Ik zit meer op Strava dan op Instagram."

Het is een dramatische week geweest voor chipmaker Nexperia in Nijmegen. Demissionair minister Karremans van Economische Zaken heeft de controle over het bedrijf overgenomen vanwege wanbestuur, dat volgens hem een bedreiging vormde voor de Europese economie en veiligheid. Europese automakers en defensie-industrie hebben halfgeleiders zoals die van Nexperia hard nodig.

Nexperia heeft een Chinese eigenaar. Als reactie op Karremans' ingreep heeft China nu een volledig exportverbod op Nexperia-chips ingevoerd. Want ook al is het hoofdkantoor in Nijmegen, de chips worden voor een belangrijk deel in China gemaakt.

"Ik denk dat het beste zou zijn als de minister afreist naar Peking om daar met de Chinese regering over te spreken", zegt Ed Kronenburg. Hij was ambassadeur in Peking van 2017 tot 2019. "Dan heeft hij de gelegenheid om uit te leggen wat zijn motivatie is geweest. En dan heb je kans dat je tot een oplossing kunt komen met de Chinezen."

'Heel gewaagd'

Demissionair minister Karremans stelde in een Kamerbrief dat hij het besluit om Nexperia over te nemen heeft genomen zonder overleg met andere landen, ook niet met China. Als je zo te werk gaat, dan kun je ook wel verwachten dat er heftige reacties komen van de tegenpartij, zegt Kronenburg.

"Het is één ding als je een conflict hebt in het management van Nexperia en dan naar de ondernemingskamer stapt", vindt Kronenburg. "Het is wel heel iets anders als je de complete besturing van het bedrijf overneemt. En als je dan verwacht dat je nog steeds de chips kunt blijven importeren, dat is denk ik wel heel gewaagd."

Peking gaat er volgens minister Karremans ten onrechte van uit dat Nederland onder Amerikaanse druk heeft gehandeld. De demissionaire minister zei daarover: "Ik heb er met geen enkele Amerikaan over gesproken sinds ik minister van Economische Zaken ben. Dus dat is allemaal niet waar."

Maaike Okano-Heijmans, onderzoeker geopolitiek en technologie bij Clingendael, trekt de uitleg van de minister in twijfel. "De VS wil koste wat kost tegengaan dat China een technologische grootmacht wordt. Over wat Europa wil met China is lang niet goed genoeg nagedacht en gesproken. En dus wordt er nu, waarschijnlijk onder aandringen van de VS, hard ingegrepen."

Goed signaal

Okano-Heijmans verwacht niet dat Karremans de controle over Nexperia zomaar zal opgeven. Er moet dus onderhandeld worden. De minister gaf eerder deze week aan dat hij in gesprek is met de Chinese overheid, maar wil daar verder niets over kwijt.

Er zit wel een einddatum op Karremans' controle: het bevel zal maximaal één jaar duren. Dat geeft goede signalen af tegenover Peking, vindt Okano-Heijmans. "Voor China is het ook niet bepaald handig dat het met een overschot aan chips blijft zitten. Dat er een einddatum is op Karremans bevel signaleert dat Nederland de intentie heeft om zaken te heroverwegen en tot een oplossing wil komen."

De doorstart van vloerenwinkel Carpetright gaat definitief niet door. Dat bevestigen de curatoren na berichtgeving van De Telegraaf. "Hoewel de curatoren hoopvol gestemd waren, is vandaag duidelijk geworden dat het niet zal komen tot een doorstart met behoud van werkgelegenheid."

Volgens de curatoren was Carpetright in korte tijd in grote financiële problemen geraakt. De afgelopen maand waren er gesprekken over een gehele of gedeeltelijke doorstart, maar dat blijkt financieel niet haalbaar te zijn.

Ook speelt mee dat een deel van de huurovereenkomsten van de 75 vestigingen in Nederland in de afgelopen periode al werd opgezegd door verhuurders. De curatoren zullen de overige overeenkomsten alsnog opzeggen.

CBW

Vorige maand werd Carpet-Land, het moederbedrijf van vloerenwinkel Carpetright, failliet verklaard door de rechtbank in Amsterdam. "De winkels waren al dicht en zullen ook dicht blijven", aldus de curatoren.

Consumenten die bestellingen hebben gedaan en al een deel hebben aanbetaald, kunnen zich wenden tot het CBW of moeten hun vorderingen bij de curatoren indienen.

Het CBW is een organisatie voor de meubel-, gordijn-, bedden- en keukenbranche. CBW-erkende winkels geven klanten zekerheid in geval van faillissement. Klanten kunnen daar bijvoorbeeld een aanbetalingsregeling aanvragen.

Ruim honderd zeevarende naties stonden op het punt om vandaag in Londen een historisch klimaatakkoord voor de internationale scheepvaart te tekenen.

Op het laatste moment besloot de internationale scheepvaartorganisatie IMO de stemming over het akkoord met een jaar uit te stellen. Waar er eerder een ruime meerderheid voor het akkoord was, bleek een meerderheid vandaag onzeker.

Trump dreigt met strafmaatregelen

Onder meer grote scheepvaartlanden als Griekenland, Malta en Cyprus bleken gevoelig voor de dreigementen van de Verenigde Staten die zich verzetten tegen een belangrijk onderdeel van het akkoord, een CO2-belasting voor schepen.

President Trump dreigde alle landen die voor het akkoord zouden stemmen met hogere importbelastingen en uitsluiting van visa en Amerikaanse overheidsopdrachten. Deze week deed hij een oproep op zijn eigen social mediakanaal om het akkoord te blokkeren.

Belangrijkste onderdeel van het klimaatvoorstel is een CO2-belasting voor zeeschepen boven de 5000 ton. Die belasting moet reders stimuleren over te schakelen op duurzamer brandstoffen. Nu vaart ruim 90 procent van de schepen nog op vervuilende stookolie.

De Amerikanen vrezen kostenverhoging van het goederenvervoer van en naar de Verenigde Staten door een organisatie die daar volgens hen niet toe bevoegd is. De internationale scheepvaartorganisatie IMO is onderdeel van de Verenigde Naties en bepaalt de regelgeving voor zeeschepen.

Overigens heeft de VS zelf maar een hele kleine rol in de internationale zeescheepvaart, er varen maar heel weinig schepen onder Amerikaanse vlag.

Nederland teleurgesteld

"Dit had het sluitstuk moeten zijn van een jarenlang proces om de sector versneld te verduurzamen," zegt Annet Koster die als directeur van de Koninklijke Vereniging van Nederlandse Reders (KVNR) in Londen aanwezig was. "Dit uitstel is dan ook zeer teleurstellend."

Demissionair minister Robert Tieman van Infrastructuur en Waterstaat (BBB) is teleurgesteld dat er vandaag geen akkoord is gesloten om de mondiale uitstoot van de zeevaart te verlagen en daarin een gelijk speelveld te verkrijgen. Nederland blijft zich volop inzetten om deze doelen te bereiken, zegt hij.

Europa laat schepen via het emissiehandelssysteem ETS al betalen voor hun uitstoot. Omdat andere mogendheden en landen dat niet doen is er geen gelijk speelveeld.