KLM zegt dat het bedrijf weer veilig kan vliegen op Dubai en Tel Aviv. Vandaag worden de vluchten van en naar Dubai hervat, Tel Aviv wordt maandag en dinsdag weer aangedaan.

Op 23 januari besloot de luchtvaartmaatschappij helemaal niet meer naar het Midden-Oosten te vliegen, vanwege de "geopolitieke situatie". Wat daarvoor de exacte aanleiding was is niet bekendgemaakt, maar het besluit heeft vermoedelijk te maken met het geweld in Iran en het mogelijk militair ingrijpen van de VS in de regio.

Een paar dagen later hervatte KLM de vluchten op Dammam en Riyad, in Saudi-Arabië.

Hoe het vluchtschema van KLM er na komende week uit gaat zien, is nog niet bekend. "Wij blijven de situatie nauwlettend volgen en zullen onze vluchtschema's op basis daarvan vaststellen", zegt het bedrijf.

Deze week bereikte de prijs van goud weer een nieuw record: 5000 dollar voor een zogenoemde troy ounce, ofwel 31,1 gram. De afgelopen dagen is de prijs aardig gezakt, maar die blijft historisch hoog.

Wie koopt al dat goud en is het wel echt? Vijf vragen en antwoorden.

Wie drijven de goudprijs op?

Vooral de centrale banken. Hun bezit van het edelmetaal is meer dan verdubbeld sinds 2021, volgens de World Gold Council, een dataverzamelaar van de goudbranche. De afgelopen maanden hebben veel investeerders hun Amerikaanse dollars en staatsobligaties verkocht vanwege de economische instabiliteit in de VS. Velen hebben goud gekocht, vooral de centrale banken van Polen, Turkije, India en China.

"Centrale banken kopen meer goud in tijden van stress", zegt Ewa Manthey, goudexpert bij ING. "Door de jaren heen hebben we gezien dat goud relatief waardevast blijft bij geopolitieke onrust." Goud wordt dan gezien als een veiligere investering dan staatsobligaties en valuta's. Het aanbod is redelijk stabiel, omdat er relatief weinig goud wordt gedolven, en vrijwel ieder land is bereid om ermee te handelen.

Het vertrouwen in de waardevastheid van goud maakt het natuurlijk ook aantrekkelijk voor andere investeerders, zoals particulieren. Daarnaast kocht ook cryptobedrijf Tether grote hoeveelheden goud aan en blijft dit komende tijd ook doen, zei de bestuursvoorzitter tegen persbureau Bloomberg. Het heeft daardoor al meer goud in bezit dan de meeste centrale banken.

Hoeveel goud heeft ons land in bezit?

Nederland, in de vorm van De Nederlandsche Bank (DNB), bezit 612.000 kilo goud. En dat is niet veranderd in de afgelopen jaren.

Per inwoner gaat het om 34 gram goud. Dat maakt Nederland de tiende grootste goudbezitter wereldwijd per inwoner. "We hebben daarmee al een stevig vertrouwensanker", aldus een woordvoerder van DNB.

Hieronder laten we de verdeling van al het goud in de wereld zien per eind 2024:

Koop je daadwerkelijk goud als je erin investeert?

Soms wel. Er zijn in principe drie manieren om in goud te investeren.

Fysiek goud: dan heb je zelf echt een stuk goud gekocht. Dat kan alles zijn van een muntje tot een goudstaaf. Vooral centrale banken kopen de staven. Dat doen ze op de goudbeurs in Londen, het wereldwijde centrum voor goudhandel.

Goud-ETF's (exchange-traded funds): dat zijn fondsen die met geld van investeerders goud kopen. "Voor de meeste fondsen geldt dat er dan daadwerkelijk goud wordt aangekocht", zegt Teeuwe Mevissen, macrostrateeg bij Rabobank. "De waarde van de deelname in het fonds is direct gelinkt aan de waarde van het goud."

Syntheten: nog een stap verder verwijderd van de goudstaven is het beleggen in synthetische goud-ETF's. Die fondsen bezitten geen goud; de waarde van de fondsaandelen is wel gekoppeld aan de prijs van echt goud. Dit zijn abstracte beleggingsproducten die de echte prijs van goud proberen na te bootsen.

Waar ligt het goud?

Particulieren bewaren hun investeringen vaak simpelweg in een kluis bij de bank of thuis. Centrale banken stallen hun goudstaven in kluizen verspreid over de wereld. Een derde van het Nederlandse goud ligt in een kluis in Zeist. De rest ligt in de kluizen van buitenlandse centrale banken in de VS, Canada en Londen.

"Bij een fysieke goud-ETF heeft het fonds het goud in een eigen kluis of bij een bank liggen", zegt Jan Wirken, aandelenexpert bij ABN Amro. Als belegger ben je dan indirect eigenaar van het goud, ook al zal het moeilijk zijn om een deel van dat goud los te krijgen. "En bij het beleggen in synthetische producten is het niet mogelijk om aan het goud te komen; dan beleg je in feite niet in echt goud."

Maar bijna de helft (45 procent) van al het gedolven goud wordt niet ingezet om rijk te worden. Je vindt het terug in kettingen, oorbellen en andere sieraden.

Gaan we ons goud verplaatsen?

Sommige mensen vragen zich af of het wel verstandig is dat Nederland het goud deels stalt in de kluizen van de Amerikaanse centrale bank. In Duitsland eisen vooraanstaande economen en politici dat hun goudreserve wordt "gerepatrieerd" uit de VS.

Nederland heeft 190.000 kilo goud liggen in de kluis van de Amerikaanse centrale bank in New York. En daar blijft het voorlopig. "We twijfelen niet aan de bestaande afspraken met de VS", zegt de DNB-woordvoerder. Ze wil niet kwijt wat er nodig zou zijn voor de bank om de opslaglocaties van het goud te heroverwegen.

Zo hard als de prijs van goud en zilver de afgelopen weken steeg, zo hard zakte die vandaag opeens. Aan de daling van de waarde van de dollar kwam juist een einde. Heel voorzichtig krabbelde de Amerikaanse munt weer wat op na een wekenlange daling.

Goud verloor vandaag zo'n 500 dollar in waarde, waarmee de prijs zo'n 10 procent daalde. Zilver kelderde met een daling van 30 procent nog harder.

De reden voor de trendbreuk lijkt Kevin Warsh. De Amerikaanse president Trump schoof hem vanmorgen naar voren als nieuwe baas van de Federal Reserve (Fed), het stelsel van Amerikaanse centrale banken. Wekenlang werd op de financiële markten gevreesd dat Trump Fed-voorzitter Jerome Powell, die in mei afzwaait, ging vervangen door een marionet.

Wantrouwen

Trump ligt al maanden in de clinch met de Fed, omdat hij wil dat de beleidsrente flink wordt verlaagd. Hij probeerde in augustus bestuurder Lisa Cook te ontslaan vanwege vermeende hypotheekfraude en twee weken geleden kreeg Powell opeens een dagvaarding over uit de hand gelopen verbouwingskosten bij de Fed.

Met name dat laatste deed de vrees toenemen dat het binnenkort uit kon zijn met de politieke onafhankelijkheid van de Fed. Daarmee nam het vertrouwen in de dollar als veilige haven verder af. Ook werd gevreesd voor een Amerikaanse oorlog met Iran, maar daarover zei Trump vandaag dat er mogelijk een deal met Iran wordt gesloten.

Lagere rente

Door de nominatie van Warsh lijkt het vertrouwen in de Fed en de dollar terug te keren. Weliswaar is hij voorstander van een verdere renteverlaging, maar niet met de helft zoals Trump wil. In het verleden gold Warsh juist als iemand die fel tegenstander was van lage rentes.

Dat Powell in mei niet direct zou vertrekken, lijkt voor de financiële markten ook een geruststelling. Zijn voorzitterschap loopt in mei af, maar zijn lidmaatschap van het bestuur van de Fed loopt nog ruim een jaar door.

Als het aan D66, VVD en CDA ligt gaat de leeftijd waarop je een AOW-uitkering krijgt sneller oplopen. Dat staat in het coalitieakkoord dat de drie partijen vandaag hebben gepresenteerd.

Per 2033 zou de AOW-leeftijd, anders dan nu, direct moeten meestijgen met de levensverwachting. Volgens de partijen is dat nodig om de AOW ook in de toekomst betaalbaar te houden.

Volgens eerdere berekeningen van het Centraal Planbureau (CPB) zou de AOW-leeftijd in 2060 daardoor uitkomen op 70 jaar en negen maanden. Iemand die nu in de dertig is, zou dan bijna vier jaar langer door moeten werken dan mensen die nu met pensioen gaan.

AOW duurder

Door de vergrijzing lopen de kosten voor de AOW op. In 2025 telde Nederland ruim 18 miljoen inwoners. Daarvan is ruim 20 procent 65 jaar of ouder, bijna 3,8 miljoen mensen, blijkt uit CBS-cijfers.

Aan het begin van de eeuw kostte de AOW nog zo'n 20 miljard euro en dat werd volledig betaald uit premies van werkenden. Inmiddels is het aantal ouderen ten opzichte van werkenden hard gegroeid. In 2024 kostte de AOW 52 miljard euro.

Oorspronkelijk werd de AOW uit premies van werkenden betaald, maar er is steeds meer belastinggeld nodig om de AOW-uitkeringen op te hoesten. Zo moest in 2024 de helft worden betaald uit algemene middelen.

VVD-plan

Daarom willen de coalitiepartijen ingrijpen. Dat doen ze met een plan uit het VVD-verkiezingsprogramma: de zogeheten een-op-eenkoppeling. Dat moet per 2033 jaarlijks 2,7 miljard euro besparen.

Nu komt het erop neer dat als de levensverwachting met een jaar stijgt, de AOW-gerechtigde leeftijd met twee derde jaar stijgt, acht maanden dus. Dat is in 2019 zo afgesproken in het pensioenakkoord omdat men er vanuit gaat dat mensen tot zo'n beetje twee derde van hun leven werken.

Maar de levensverwachting schommelt al jaren rond de 85 jaar en daalde zelfs tijdens en na corona licht. Daardoor loopt de AOW-leeftijd al een aantal jaar niet zo hard op. Die ligt nu op 67 jaar en wie in 2028 met pensioen gaat moet drie maanden langer doorwerken.

D66, VVD en CDA hebben nu afgesproken dat er een een-op-eenkoppeling wordt ingevoerd, die eerder ook al bestond. Kortweg gaat de AOW dan één jaar omhoog als de levensverwachting ook een jaar stijgt.

70 jaar

De vakbonden reageren afwijzend. "Onacceptabel, onnodig en oneerlijk", aldus vakbond FNV. "Op deze wijze kunnen we het Malieveld vast reserveren", reageert vakbond CNV.

Piet Fortuin, voorzitter van vakbond CNV, zegt dat de coalitie met deze maatregelen "een bom onder het pensioenakkoord" legt. "Zorgvuldig gemaakte afspraken met de polder worden met één pennenstreek teniet gedaan", stelt Fortuin.

De vakbonden vrezen dat mensen met een zwaar beroep hierdoor langer moeten werken. De coalitiepartijen zeggen dat ze nog in gesprek willen met werkgevers en werknemers, met name over de zware beroepen.

Voor het derde jaar op rij zijn er minder woningen bij gekomen. Daarmee lukt het moeilijk om het woningtekort in te lopen en blijft het aantal nieuwe huizen achterlopen bij de plannen van het demissionaire kabinet. Dat blijkt uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS).

In 2025 zijn er bijna 80.000 nieuwe woningen opgeleverd. In 2022 waren dit er nog ruim 90.000. Het kabinet had eerder als doel om per jaar 100.000 nieuwe woningen toe te voegen.

De krapte op de huizenmarkt leidt al langer tot problemen bij het vinden van een huis. Ook afgelopen verkiezingen was het daarom een belangrijk thema. Huizenprijzen zijn gestegen en belangstellenden moeten vaker boven de vraagprijs bieden.

Woningvoorraad

Van de woningen die zijn toegevoegd, is het aantal nieuwbouw 69.000. Dan zijn er nog 11.000 woningen bij gekomen doordat deze gesplitst worden of doordat een kantoorpand omgebouwd wordt tot wooncomplex.

Naast de bouw van woningen worden er ook huizen gesloopt. Dit waren er in 2025 rond de 10.000. De totale 'woningvoorraad' nam met 70.000 toe. Het totaal staat daarmee op bijna 8,3 miljoen woningen.

Niet direct effect

Vorig jaar is er voor bijna 86.000 nieuwbouwwoningen een vergunning afgegeven. De afgelopen twee jaar is het aantal verleende vergunningen hoger dan de jaren ervoor, maar dit leidt er niet direct toe dat er ook meer nieuwbouw bij komt.

Het CBS meldt namelijk dat het steeds langer duurt om deze nieuwe huizen te bouwen als er eenmaal een vergunning is. Daarnaast worden sommige vergunningen later weer ingetrokken. Sinds 2019 beweegt dit tussen de 3 en 5 procent.

Kapelle

In Noord-Holland zijn vorig jaar de meeste nieuwbouwwoningen gebouwd: 14.000 in totaal. De provincies Zuid-Holland en Noord-Brabant volgen dicht daarop. Drenthe en Friesland staan onderaan in de lijst met beide 1300 nieuwbouwwoningen.

Op gemeenteniveau steeg het aantal woningen naar verhouding in Kapelle het meest. Afgelopen jaar werden er 260 woningen gebouwd waardoor het totaal aantal beschikbare huizen in de Zeeuwse gemeente met een krappe 5 procent is gestegen.

Consumentenorganisatie Foodwatch heeft in Frankrijk een zaak aangespannen tegen Nestlé en twee andere fabrikanten van babyvoeding. Volgens Foodwatch hebben de bedrijven en autoriteiten het publiek "veel te laat" gewaarschuwd over besmet melkpoeder. Nestlé spreekt dat tegen.

Nestlé ontdekte eind november in een Nederlandse fabriek de giftige stof cereulide in babymelkpoeder, erkent het bedrijf. Dat gebeurde in een productielijn waar net nieuwe machines waren neergezet. De productie werd stilgelegd en de nieuwe machines werden ontmanteld en verder onderzocht.

Nieuw onderzoek bevestigde begin december de aanwezigheid van sporen van cereulide. Daarna werden volgens Nestlé alle producten teruggeroepen die van de nieuwe lijn waren gerold. De voedingsgigant meldde de besmetting op 10 december aan de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA).

Ook andere landen, waaronder Frankrijk, werden toen op de hoogte gebracht van de besmetting. Nestlé zegt dat het bedrijf eerst de risico's van de gevonden stof in kaart wilde brengen voordat het de autoriteiten op de hoogte stelde.

Vervuild ingrediënt

De bron van de besmetting van de babymelk werd volgens Nestlé op 23 december officieel vastgesteld. De fabrikant zegt dat pas op die datum duidelijk werd waar de cereulide vandaan kwam. Maar volgens een hooggeplaatste bron van Le Monde wist het voedingsconcern dat al op 10 december.

De oorzaak van de besmetting bleek na onderzoek niet in de Nederlandse fabriek te liggen: er was een vervuild ingrediënt binnengekomen. Volgens Nestlé is dat ingrediënt geleverd door een externe toeleverancier, later geïdentificeerd als het Chinese bedrijf Cabio Biotech.

Op 5 januari begon een grotere terugroepactie. De vertraging in het informeren van de autoriteiten roept vragen op, schrijven Franse media, waaronder Le Monde. Vooral omdat de gezondheidsrisico's van cereulide al goed bekend zijn. De toxine, geproduceerd door de bacterie Bacillus cereus, kan maagklachten, misselijkheid, braken en buikpijn veroorzaken.

Klacht ingediend

Bij jonge kinderen, vooral bij baby's onder de zes maanden, kan het leiden tot uitdroging. Hoewel er geen wettelijke grenswaarde voor cereulide bestaat, benadrukken gezondheidsautoriteiten zoals de EFSA dat het verboden is om producten op de markt te brengen die de gezondheid van kinderen in gevaar brengen.

Foodwatch heeft niet alleen een zaak aangespannen tegen Nestlé, maar ook tegen de Franse babyvoedingproducenten Lactalis en Vitagermine. Ook die bedrijven hebben babymelkpoeder op de markt gebracht dat mogelijk besmet was met cereulide.

Bij de klacht zijn acht gezinnen betrokken van wie kinderen ziek werden na het consumeren van besmet babymelkpoeder. De bedrijven zijn aangeklaagd voor onder meer het in gevaar brengen van de gezondheid van baby's en misleiding van consumenten.

Nestlé Nederland zegt in een reactie dat Foodwatch "flagrante leugens" verspreid heeft over de terugroepactie en de tijdlijn van de gebeurtenissen. Volgens het bedrijf is er "snel, proactief en adequaat gehandeld".

Er loopt ook een onderzoek naar de dood van twee baby's die de besmette babymelk hadden gedronken.

Het afgelopen jaar is de Nederlandse economie harder gegroeid dan het jaar daarvoor. Het bruto binnenlands product (bbp) groeide met 1,9 procent, meldt het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS).

Daarmee is de groei sterker dan in 2024. Toen groeide het bbp 1,1 procent. Het bbp geeft de omvang van de economie aan, het is de som van wat bedrijven, huishoudens en de overheid toevoegen aan de economie.

Olie en machines

De groei van de economie wordt voor een belangrijk deel verklaard door een sterke export vanuit Nederland naar het buitenland. Vooral olieproducten, machines en voertuigen werden aan het buitenland verkocht.

Onlangs liet het CBS zien dat de export naar de VS in de eerste 10 maanden van 2025 daalde. "Blijkbaar hebben we dat gecompenseerd met export naar landen binnen de Europese Unie", zegt Peter Hein van Mulligen, hoofdeconoom van het CBS. "Die export is een belangrijke bron van onze welvaart."

Overheid en consument

Ook de overheid jaagde in 2025 de economie wat aan. Door vergrijzing lopen de uitgaven aan de zorg op. Verder werd er in 2025 meer uitgegeven aan salarissen van ambtenaren. Die hogere overheidsbesteding zorgt voor meer economische groei.

Nederlanders zelf blijven ook uitgeven. "Dat is wel opvallend, want het consumentenvertrouwen is al een tijd laag", zegt Van Mulligen. "Mensen voelen zich niet helemaal happy over hun portemonnee. Aan de andere kant geven mensen dat geld wel uit."

De stijging van het loon was voor de meeste Nederlanders ruim voldoende om het duurder wordende leven te compenseren. Daardoor gaven huishoudens 1,4 procent meer uit dan in 2024.

Signify ontslaat 900 mensen. Dat maakte de lichtproducent, voorheen Philips Lighting, vandaag bekend bij de presentatie van de jaarcijfers. Het bedrijf uit Eindhoven zegt er niet bij waar de ontslagen vallen. Signify is wereldwijd actief in meer dan zeventig landen.

Volgens het bedrijf is de ontslagronde nodig om uiteindelijk 180 miljoen euro te besparen. Signify verkoopt vooral led-verlichting voor huishoudelijk gebruik en voor bedrijven. Het bedrijf is in Nederland beursgenoteerd aan de Midkap-index, de beurs voor middelgrote bedrijven.

Veel minder winst

2025 was geen best jaar voor het bedrijf. Er werd weliswaar voor bijna 6 miljard euro aan licht verkocht, maar daarvan bleef slechts 259 miljoen euro aan winst over. Dat is ruim 22 procent minder dan een jaar eerder.

Zowel de verkoop aan consumenten als aan bedrijven stokte. Zo kochten Europese consumenten minder licht en bleef de verkoop aan Chinese bedrijven achter.

Daarnaast verkocht Signify een stuk minder onderdelen waarmee andere bedrijven weer verlichting kunnen maken.

Heffingen en dollar

Ook heeft Signify last van de Trumps importtarieven. Volgens het bedrijf raken de heffingen de verkopen indirect. De extra kosten die Europese bedrijven moeten maken voor de export naar Amerika, worden deels doorberekend aan Amerikaanse bedrijven. Die berekenen dat weer door aan de consument.

Daarnaast daalde in 2025 de dollar in waarde, waardoor de verkoop in Amerika minder waard werd. Dat drukt de inkomsten van het bedrijf.

In 2025 nam Signify ook al afscheid van personeel, blijkt uit de cijfers. Afgelopen jaar waren er 26.629 voltijdsbanen, bijna 3000 minder dan in 2024.

Het aantal vacatures in ons land is opnieuw afgenomen, meldt statistiekbureau CBS. In de laatste drie maanden van 2025 waren er ook meer mensen werkloos. De cijfers passen in een trend die al langer zichtbaar.

In het laatste kwartaal van vorig jaar waren 410.000 mensen werkloos, een stijging van 11.000. In die periode nam het aantal beschikbare banen af naar 380.000.

Vooral jongeren thuis

Volgens het CBS is de werkloosheid terug op het niveau van vlak voor de coronapandemie. Vooral jongere mensen van 15 tot 25 jaar zitten zonder baan. Er is ook een stijging van het aantal 45-plussers zonder werk.

De meeste werklozen zitten minder dan een jaar thuis. Het aantal mensen dat langer op zoek is naar werk is de afgelopen drie maanden wel toegenomen, van 16 naar 18 procent van de werkzoekenden.

Veel vacatures in de zorg

Het aantal vacatures neemt al bijna drie jaar op rij af, maar in de zorg waren er juist meer vacatures. Ook dat is een ontwikkeling die al langer bezig is. Inmiddels worden er volgens het CBS 71.000 mensen gezocht voor de zorg.

Ook in de horeca waren er in oktober, november en december iets meer openstaande banen.

Zzp'ers en flexwerkers

In het laatste kwartaal van vorig jaar zag het CBS ook een daling in het aantal zelfstandigen. Ruim 1,5 miljoen mensen haalden hun hoofdinkomen uit het zzp-schap, 21.000 minder dan in juli, augustus en september.

Die afname is door meerdere instanties afgelopen tijd opgemerkt. Zo zag de Kamer van Koophandel begin vorig jaar dat de daling van het aantal zzp'ers was ingezet.

Dat heeft te maken met het handhaven van de wet tegen schijnzelfstandigheid. Daarmee moeten zzp'ers worden beschermd die eigenlijk een werknemer zijn, maar de wet leidt ook tot onrust en onduidelijkheid. Veel opdrachtgevers zien preventief af van samenwerking met zelfstandigen.

Het aantal mensen dat een flexibele arbeidsrelatie heeft, zoals oproep- en uitzendkrachten, nam volgens het CBS juist toe afgelopen maanden.

Waarnemend president Rodríguez van Venezuela heeft een wet ondertekend waarmee de oliesector in het land wordt opengesteld voor privatisering na jaren van onteigening en nationalisatie.

Parlementsleden stemden eerder op de dag in met de ingrijpende hervorming. De nieuwe wetgeving geeft buitenlandse bedrijven controle over productiebedrijven. Hierdoor krijgt het nationale oliebedrijf van het land, Petróleos de Venezuela, een ondergeschikte rol.

Terwijl het wetsvoorstel werd aangenomen, begon het Amerikaanse ministerie van Financiën officieel de sancties die het al jarenlang heeft ingesteld tegen Venezolaanse olie te versoepelen. Door deze sancties kon het land met de grootste bewezen oliereserves ter wereld de olie lastig kwijt.

Correspondent Latijns-Amerika Nina Jurna:

"Met deze oliewet kan Amerika de grip en controle op Venezuela en het regime verder verstevigen; het is namelijk de VS die bepaalt aan wie wel en aan wie geen olie verkocht mag worden. Dat het Trump zoals verwacht vooral om de olie van Venezuela te doen is, en niet zozeer om de strijd tegen drugshandel zoals steeds beweerd werd, maakt dit opnieuw duidelijk.

Desalniettemin kan de hervorming ook leiden tot een stuk stabiliteit in Venezuela en in het voordeel werken van de bevolking. Er zal naar verwachting meer oliegeld binnenkomen, en dat is weer gunstig voor de groei van de economie en aanpak van inflatie."

Ook meldde het Amerikaanse ministerie van Financiën dat Amerikaanse oliemaatschappijen meer mogelijkheden krijgen om in het Zuid-Amerikaanse land aanwezig te zijn.

Het was een stap die minister van Buitenlandse Zaken Rubio een dag eerder al had genoemd toen hij de Amerikaanse plannen voor Venezuela uiteenzette. Kort nadat president Maduro werd ontvoerd naar de VS, pleitte de Amerikaanse president Trump al voor investeringen in de Venezolaanse oliesector.

Hij stelde dat Venezuela de olie van de VS had gestolen. "Een enorme industrie werd ons afgenomen alsof we baby's waren en we deden er niets aan." Hiermee doelde hij op de investeringen die Amerikaanse bedrijven jarenlang hebben gedaan voor oliewinning in het land, bijvoorbeeld door raffinaderijen te bouwen die olie uit het land verwerkten.

Onder de socialistische president Chávez (1999-2013) nam de staat de controle over de industrie over. Faciliteiten van Amerikaanse oliemaatschappijen werden in beslag genomen en de bedrijven werden niet of nauwelijks gecompenseerd, tot grote woede van de VS, die het land sancties oplegde.

Rusland mag niet meedoen

De opgeheven sancties op olie-export betekenen dat veel landen weer Venezolaanse olie kunnen kopen. Bedrijven uit China, Rusland, Iran, Noord-Korea en Cuba mogen niet deelnemen van de VS.

Voor de stemming in het Venezolaanse parlement liepen duizenden oliearbeiders door Venezolaanse hoofdstad Caracas om de hervorming van de oliesector in hun land te ondersteunen. Die demonstratie was georganiseerd door de regering en Rodríguez liet zich uitgebreid door hen toejuichen.

Een omstreden gasproject in Mozambique is officieel weer van start gegaan. Het Franse olie- en gasbedrijf TotalEnergies legde het project in 2021 stil vanwege aanvallen van een jihadistische groepering. Daarbij vielen zeker 1500 doden, onder wie werknemers van het project en veel burgers.

Vanochtend liet de Mozambikaanse overheid weten dat het project vandaag weer van start gaat, onder toeziend oog van de Mozambikaanse president Chapo en de hoogste baas van Total.

Het miljardenproject bij de stad Palma, in het uiterste noorden van Mozambique, moet ervoor zorgen dat Total aardgas uit een van de grootste velden ter wereld kan tappen, vlak voor de kust. Een fabriek op land moet dit gas vloeibaar maken om het vervolgens de wereld over te verschepen.

Er is veel kritiek op het bouwproject. Milieuorganisaties wijzen op gedwongen verhuizingen en zeggen dat de gaswinning bijdraagt aan instabiliteit in het noorden van Mozambique.

Nederlandse hulp

Toch was het al een paar maanden duidelijk dat Total de werkzaamheden weer wilde hervatten. Daardoor kwam het dossier ook in Den Haag weer bovenaan de stapel te liggen. Want het project heeft ook een Nederlands tintje.

De Nederlandse baggeraar Van Oord nam een deel van het werk op zee op zich. En de Nederlandse overheid stond daarvoor garant.

Naast de zogeheten exporteurspolis verzekerde Nederland ook een deel van de financiering van het gasproject. Vanwege alle kritiek overwoog Nederland dit najaar of het daarmee wel moest doorgaan. Die keuze werd uiteindelijk voor de minister gemaakt: Total liet eind november weten de garantie niet meer nodig te hebben.

Tegelijkertijd kwam het ministerie met de resultaten van twee onderzoeken naar de situatie in Noord-Mozambique. De onderzoekers bevestigen de structurele mensenrechtenschendingen door Mozambikaanse veiligheidsdiensten in het gebied. Ze stellen dat de rust nu wat terug is doordat het Rwandese leger een oogje in het zeil houdt. Maar tegelijkertijd is de situatie op de lange termijn niet stabiel en blijven de onderliggende conflicten spelen, volgens de onderzoekers.

Ondanks deze conclusies loopt de Nederlandse verzekering voor Van Oord wel door. Volgens een Kamerbrief uit december kan de Nederlandse overheid niet onder deze garantstelling uit. De baggeraar is op dit moment voorbereidingen aan het treffen om het werk in Mozambique ter hervatten.

Om industrie te behouden voor de toekomst moet Nederland scherper kiezen. Met gerichte steun voor veelbelovende groene sectoren, maar ook door te accepteren dat sommige bedrijven hier geen perspectief hebben. Dat schrijft de Wetenschappelijke Klimaatraad (WKR) in een ongevraagd advies aan demissionair minister Hermans van Klimaat en Groene Groei.

"Als je geen keuzes maakt, loop je het risico dat je alles verliest", zegt WKR-lid Henri de Groot. "Daar dienen we Nederland en Europa niet mee. Niet alles kan. Je kunt niet alles in de lucht houden." Zo zijn sommige industrieën in Nederland opgekomen omdat de energie goedkoop was. Dat is niet meer zo, en dat lijkt ook niet meer te veranderen.

De raad adviseert door te gaan met beleid dat bedrijven dwingt te vergroenen. Maar de industrie verdient wel bescherming tegen oneerlijke concurrentie van viezere bedrijven buiten Europa. Ook moeten de stroomkabels en leidingen die bedrijven nodig hebben om groen te werken er wel liggen.

Hulp voor groene koplopers

Veelbelovende sectoren zouden juist hulp moeten krijgen. Bijvoorbeeld door te verplichten dat in producten een aandeel groen staal of hergebruikt plastic zit. Daardoor moeten alle fabrikanten van bijvoorbeeld auto's of verpakkingen wel groene materialen kopen, ook als die nog duurder zijn. Zo ontstaat een markt die staal- en plasticbedrijven helpt om te schakelen. In Brussel wordt al aan zulke regels gewerkt.

Normaal bepaalt de markt welke sectoren en bedrijven het redden. En is het niet de overheid die de 'winnaars' kiest. "Daar moet je inderdaad terughoudend mee zijn", erkent De Groot. Toch zijn er volgens hem soms goede redenen om in te grijpen. "We weten dat innovaties vaak steun nodig hebben om tot stand te komen." Ook zijn sommige producten nu zo goedkoop doordat fabrikanten niet betalen voor de vervuiling.

De Groot benadrukt dat steun alleen zin heeft in sectoren waarin Nederland uitblinkt. Als voorbeeld noemt hij de groene chemie. Dat zijn bedrijven die chemicaliën maken zonder gas of aardolie te gebruiken als grondstof. "De kaarten liggen er voor Nederland daar goed voor", zegt De Groot. "Het heeft geen zin om middelen te stoppen in bedrijven, waar je met een nuchtere analyse ziet dat het alleen maar uitstel oplevert. Maar dat vergt wel politieke moed."

Industrie is een grote uitstoter

Nederland heeft een relatief grote industrie. Een paar basissectoren, die onder meer metaal, kunstmest en chemicaliën maken, gebruiken veel energie. Zij stoten meer dan een vijfde van alle broeikasgassen uit.

De sectoren maken maar een klein deel uit van de economie, maar hebben een belangrijke functie. Ze leveren de bouwstenen voor de rest van de maakindustrie. Het wordt steeds belangrijker gevonden dat Europa die zelf kan maken, aangezien vrije handel niet meer vanzelfsprekend is en de Verenigde Staten en China handel meer en meer als wapen gebruiken.

De afgelopen jaren heeft de Nederlandse industrie het zwaar. Niet alleen verloopt het verduurzamen moeizamer dan gehoopt, maar ook hebben bedrijven last van zware concurrentie. En dan vooral de bedrijven die veel energie gebruiken. Concurrenten buiten Europa hebben vaak lagere energieprijzen en minder regels. Ook wordt er in de chemische en staalsector wereldwijd meer geproduceerd dan de vraag.

Volgens de Wetenschappelijke Klimaatraad is het af en toe nodig om bedrijvigheid die niet rendabel is, toch te behouden. Dit om te zorgen dat Europa onafhankelijk blijft van andere blokken. "In sectoren waar je mogelijk chantabel wordt, moet je het heft in handen nemen", zegt De Groot. "Maar dat is echt iets wat je op Europees niveau moet doen."

PostNL is van plan vanaf komende zomer de bezorging van rouwkaarten volledig door pakketbezorgers te laten doen. Momenteel bezorgen pakketbezorgers op maandagen al rouwpost, omdat brievenpost op die werkdag niet wordt bezorgd. Het besluit is nog niet definitief, het gaat om voorgestelde aanpassingen.

Vorig jaar besloot het kabinet dat PostNL langer over de bezorging van een brief mag doen. Vanaf 1 juli wordt dat twee dagen, het jaar daarna wordt het drie. Dat geldt niet voor rouwkaarten, die moeten nog zo snel mogelijk worden bezorgd.

"Dit gaat niet met één druk op de knop", zegt PostNL tegen de NOS. In de aanloop naar de nieuwe regelgeving wil de postdienst "noodzakelijke voorbereidingen" treffen. Of daardoor de werkdruk voor bezorgers hoger wordt, is de vraag. "We kijken altijd of we routes of wijken moeten aanpassen, hoe dan ook neemt de hoeveelheid pakketten altijd toe."

PostNL wil ook dat brievenbuspakketjes die snel geleverd moeten worden door pakketbezorgers worden rondgebracht.

Steeds meer pakketten, steeds minder brieven

Nederlanders versturen steeds minder post. In de afgelopen twintig jaar is de hoeveelheid post met 70 procent gedaald, zegt PostNL. Toch lukt het de postdienst de afgelopen jaren niet om aan de wettelijke bezorgplicht te voldoen. PostNL is nu nog verplicht 95 procent van de post die onder de Universele Postdienst (UPD) valt, in één dag te bezorgen.

Vorig jaar kondigde demissionair minister Karremans aan dat die regels versoepeld zouden worden. "We maken de regels voor de postbezorging iets ruimer, om ervoor te zorgen dat de postbezorging in heel Nederland blijft werken", zei de minister.

De toezichthouder Autoriteit Consument & Markt (ACM) waarschuwde eerder al dat de nieuwe regelgeving de betrouwbaarheid van de post weinig goed zou doen, omdat miljoenen brieven te laat zouden worden bezorgd.

Met de voorgestelde aanpassingen hoopt PostNL "op tijd klaar te staan voor de nieuwe situatie".

ING heeft het afgelopen jaar goed afgesloten. In 2025 werd een omzet behaald van 23 miljard, bijna 2 procent meer dan een jaar daarvoor. Daarvan bleef een winst van 6,3 miljard euro over. De winst lag iets juist lager dan in 2024.

De omzetgroei komt vooral doordat de bank meer heeft verdiend aan klanten die betalen voor een rekening bij ING. Daarnaast profiteerde de bank van de hoge rente. ING verdiende een stuk meer aan rente op leningen dan dat de bank hoefde uit te geven aan spaarders.

De grootste bank van Nederland wist ruim een miljoen klanten in Europa naar zijn betaalapp te lokken.

Onzekerheid

ING-topman Steven van Rijswijk is tevreden met het afgelopen jaar. De bank wijst op "voortdurende geopolitieke onzekerheid". Daarmee verwijst hij naar de spanningen tussen grote machts- en handelblokken wereldwijd.

Hoewel ING niet denkt dat die spanning zomaar is verdwenen, verwacht de bank ook in 2026 en 2027 goede resultaten. De Verenigde Staten blijft daarbij belangrijk. "Amerika is onderdeel van de wereldeconomie", zegt Van Rijswijk. "We blijven klanten ook daar helpen in tijden van grote onzekerheid. Dat is ons eerste belang. Niet of we wel of niet weggaan uit een bepaalde markt."

Meerdere keren waarschuwde De Nederlandsche Bank (DNB) ervoor dat Europese banken te afhankelijk zijn van Amerikaanse tech, zoals data-opslag bij grote Amerikaanse bedrijven zoals Microsoft, Alphabet (van Google) en Amazon.

Bij ING staan alle data grotendeels op eigen servers. "Maar laten we ons niet voor de gek houden", erkent Van Rijswijk. "Voor ons allemaal geldt, ook voor ING, dat we afhankelijk zijn van die Amerikaanse grote bedrijven."

Ontslagen

In oktober 2025 gaf ING aan dat er in Nederland mogelijk zo'n 950 banen dit jaar zouden verdwijnen in 2026. Of en wanneer dat precies gaat gebeuren is nog niet duidelijk. Vooralsnog verwacht ING niet dat het uiteindelijk om meer ontslagen gaat: "We zijn niet van plan om een grote herstructurering te gaan doen."

Wel zegt ING zich te blijven richten op digitale dienstverlening. "Dan kan het zijn dat ook de vorm van het personeelbestand verandert."

ING heeft nog altijd zaken lopen in Rusland. Een jaar geleden kondigde de bank de verkoop aan van het Russische deel van de bank, maar dat is nog niet gebeurd. Inmiddels is er wel een koper, zegt de bank, maar die zou nog geen toestemming hebben. ING gaat ervan uit dat de verkoop met verlies gepaard zal gaan.

De Russische oliemaatschappij Lukoil verkoopt zijn buitenlandse bezittingen aan de Amerikaanse investeringsmaatschappij Carlyle. In oktober kondigde Amerika sancties aan tegen Lukoil, vanwege de oorlog van Rusland in Oekraïne. Lukoil kreeg van de Amerikaanse overheid tot eind februari om zijn buitenlandse bezittingen te verkopen.

Eerder had Lukoil een deal over verkoop aan het Zwitserse oliehandelbedrijf Gunvor. Maar de regering-Trump ging niet akkoord en noemde Gunvor een marionet van het Kremlin. De nieuwe koper, Carlyle Group, is dus Amerikaans en investeert in allerlei bedrijven wereldwijd. In Nederland is Carlyle eigenaar geweest van lingerie-keten Hunkemöller.

De Amerikaanse autoriteiten moeten nog akkoord gaan met de nieuwe deal met Carlyle.

Tientallen tankstations

Lukoil heeft in Nederland naar eigen zeggen zo'n zeventig tankstations. Ook in andere Europese landen is het bedrijf actief, met tankstations en raffinaderijen. In Bulgarije is de grootste raffinaderij van Lukoil en heeft het bedrijf ook honderden tankstations.

Het Bulgaarse parlement had in november plannen om de controle van die raffinaderij over te nemen van Lukoil, om te garanderen dat die niet stil zou komen te liggen vanwege de sancties. Maar de president van Bulgarije hield dat toen tegen; het zou kunnen leiden tot grote schadeclaims van Lukoil.

Hoeveel Carlyle betaalt voor de buitenlandse bezittingen van Lukoil is niet bekendgemaakt. Volgens analisten zijn ze zo'n 18 miljard euro waard. De activiteiten van Lukoil in Kazachstan, een buurland van Rusland, zijn geen onderdeel van de deal.

Het is maar de vraag of de twee miljard euro groene subsidie die de Nederlandse Staat aan Tata Steel wil geven, daadwerkelijk leidt tot minder CO2-uitstoot. Jaren overleg tussen verschillende kabinetten en de staalfabriek over vergroening leidde afgelopen september tot een conceptakkoord met het ministerie van Klimaat en Groene Groei (KGG).

De NOS sprak de afgelopen tijd met experts die grote vraagtekens hebben bij die afspraken. De kern van de kritiek: de deal leidt weliswaar tot minder CO2-uitstoot binnen Nederland, maar een deel van die uitstoot wordt verplaatst naar het buitenland. Ook zijn toekomstige vergroeningsplannen nog te onzeker om ze nu al voor waar te kunnen aannemen.

"Ik moet de berekeningen nog zien die bewijzen dat dit echt wat oplevert voor het klimaat," zegt een van de experts, de Tilburgse hoogleraar Herman Vollebergh. "Ik vind dat er niet overtuigend is aangetoond dat deze deal tot voldoende CO2-vermindering gaat leiden. Het is in ieder geval geen garantie."

De komende maanden worden details van de overeenkomst verder uitgewerkt. Het nieuwe kabinet zal daar dan weer over moeten beslissen.

Grootste uitstoter

Tata Steel is de grootste CO2-uitstoter van Nederland en verantwoordelijk voor bijna een kwart van de CO2-uitstoot van de Nederlandse industrie. Al die koolstofdioxide draagt bij aan de opwarming van de aarde. Als Nederland zijn eigen klimaatdoelen wil halen, zal de industrie flink moeten verduurzamen. In 2050 zou Nederland zelfs helemaal geen extra CO2 meer moeten uitstoten.

Om die uitstoot naar beneden te krijgen, probeerden de afgelopen kabinetten afspraken te maken met de grootste uitstoters. Vrijwel al die gesprekken zijn stukgelopen, maar met Tata Steel ligt er dus wel een concept. Een deal die geldt als de hoofdprijs, gezien het hoge CO2-aandeel van Tata. Het kabinet hoopt met de deal ook het bedrijf in Nederland te houden, en de leefomgeving gezonder te maken voor omwonenden.

Tata wil in 2045 volledig klimaatneutraal zijn, onder meer door over te schakelen van kolen op aardgas en daarna van aardgas naar groen gas. Beide overgangen zijn discutabel, zeggen experts.

Amerikaans schaliegas

Zo is de wereld veranderd sinds de politiek gesprekken begon met de industrie over aardgas. De gaskraan in Groningen is dichtgedraaid en de verwachting is dat de Europese gasmarkt zal worden overspoeld met Amerikaans gas.

Dat Amerikaanse gas is echter veel vervuilender. Bij de winning van Amerikaans schaliegas lekt veel methaan weg, een broeikasgas dat 25 keer zo sterk kan zijn als CO2. Een adviescommissie die in opdracht van het ministerie keek naar de afspraken met Tata Steel schreef al dat de wereldwijde uitstoot zal toenemen bij een grotere afhankelijkheid van Amerikaans gas.

Methaanexpert Thomas Röckmann van de Universiteit Utrecht kijkt daarom met verbazing naar de Nederlandse keuze. "Milieumaatregelen bij gasproductie en het toezicht erop worden wereldwijd steeds meer geschrapt. Wat dat betreft kun je vraagtekens zetten bij de klimaatwinst als je overstapt van kolen naar gas."

'Papieren werkelijkheid'

Tata Steel en het ministerie van KGG zeggen dat ze geen eisen kunnen stellen aan waar het gebruikte gas vandaan komt, want het is een groothandelsmarkt. Volgens beide partijen valt het niet op voorhand te zeggen dat Tata Steel gas zal krijgen uit het buitenland, en ook niet uit welk specifiek land dat zal zijn. Daarnaast komt ook bij het winnen van kolen methaan vrij.

Röckmann pleit er daarom voor dat goed in beeld wordt gebracht tot hoeveel uitstoot gaswinning leidt. "Ik vind het niet verstandig om twee miljard belastinggeld te investeren als je niet heel goed monitort hoe groot de methaanlekkages zijn bij het gas dat je gebruikt."

Voor de Nederlandse klimaatdoelen zou deze deal wel winst zijn, want de uitstoot op Nederlandse bodem daalt wel. Maar dat is een papieren werkelijkheid, zeggen de experts, CO2 houdt namelijk niet bij de landsgrenzen op.

In een reactie wijst KGG erop dat bij dit soort afspraken tussen de overheid en vervuilende bedrijven altijd alleen wordt gekeken naar uitstoot die plaatsvindt bij het bedrijf in kwestie. "Omdat we daar directe invloed op hebben. Uitstoot elders is ook belangrijk, maar die ontstaat vaak bij andere bedrijven waarmee wordt samengewerkt."

Overstap naar groen gas

Op den duur is het plan dat Tata helemaal geen aardgas meer gebruikt, maar overstapt op groen gas. Dat is bijvoorbeeld gemaakt uit afval of mest. Ook daarover zijn zorgen.

Op dit moment is de markt voor groen gas nog lang niet groot genoeg om Tata volledig van groen gas te voorzien. Tata zelf zegt dat dit kan op het moment dat het "beschikbaar is op grote schaal". Het bedrijf heeft 1,5 keer zoveel nodig als wat er nu al in Nederland beschikbaar is. En ook andere bedrijven staan in de rij, zeggen de experts.

De zorg is dat rond 2035, als Tata de overstap wil maken, er nog steeds enorme tekorten en dus hoge prijzen zijn. De adviescommissie schreef eerder al dat daar serieuze risico's aan kleven. "Tata blijft dan langer dan gepland afhankelijk van aardgas."

Versnellen

Maar, zeggen zowel Tata als KGG en een aantal experts, de (enorme) vraag van Tata naar groen gas kan ook een impuls geven aan de markt. Tata: "Onze langjarige contracten helpen bij investeringsbeslissingen." Hoeveel groen gas Tata moet afnemen, moet nog worden uitgewerkt in de definitieve afspraken. Ook zijn er volgens het ministerie Europese investeringen en aankomende Nederlandse wetgeving die dit proces gaan versnellen.

Hoogleraar Vollebergh denkt dat ook het gebruik van gas op lange termijn niet houdbaar is voor Tata Steel. "Het zal denk ik overal gaan uitlopen op elektrificatie. Dan zou je toch willen dat we daarmee opschieten en niet eerst miljarden investeren in een tussenfase met gas en dan alsnog naar elektrificatie overstappen."

Een nieuwe minister zal het komende jaar de knoop moeten doorhakken.

Als defensie snel wil groeien, is het de moeite waard om goed te kijken naar de groep werkzoekenden onder de 35 jaar. Dat stelt een rapport van uitkeringsinstantie UWV.

19.000 jonge werkzoekenden kunnen volgens het UWV iets betekenen voor defensie. Vooral bij ondersteunende functies in de logistiek, zorg en techniek zouden de werkzoekenden en defensie elkaar goed moeten kunnen vinden.

Wat het aantrekkelijk kan maken, is dat defensie voor uiteenlopende ondersteunde functies een opleiding aanbiedt. Die opleiding volg je terwijl je werkt.

Ondersteuning

Defensie wil het personeelbestand laten groeien van 80.000 naar 100.000 in 2030 en op termijn zelfs naar 200.000 mensen. Daarom onderzocht het UWV wat de werkzoekenden die bij hen bekend zijn kunnen betekenen. Het UWV keek naar werkzoekenden onder de 35 jaar, met of zonder uitkering.

De conclusie is dat een brede groep van 19.000 werkzoekenden een achtergrond of interesse hebben die aansluit bij een defensiefunctie. Het UWV weet ook waar deze werkzoekenden naar kijken en of dit mogelijk matcht met waar defensie naar op zoek is.

"Dan moet je denken aan ondersteunende, militaire functies", zegt UWV-onderzoeker Stef Molleman. "Denk aan bouwpersoneel voor bruggen en uitkijktorens, monteurs voor onderhoud van voertuigen, verpleegkundigen en en operatieassistenten."

Bij defensie vallen dit soort functies onder de ondersteunende diensten van de krijgsmacht, waarmee ze als militaire functies worden aangeduid. Burgers, niet-militaire functies bij defensie zoals ICT, administrateurs en inkopen, worden veel minder gezocht.

Vaardigheid vs. opleiding

Bij veel van deze ondersteunende taken kan je aan de slag terwijl je ook binnen defensie wordt opgeleid. Het UWV ziet dat als een voordeel voor deze groep. Het zou een drempel wegnemen, omdat er voor sommige functies geen opleidingseisen zijn. Een deel van deze werkloze jongeren heeft nog geen afgeronde opleiding of geen ruime werkervaring.

Het UWV heeft de indruk dat ook werkzoekenden vaker overwegen om bij defensie aan slag te gaan dan voor de Russische inval in Oekraïne. "Afgelopen jaar zijn duizend werkzoekenden bij defensie terechtgekomen", zegt Molleman, "Het is een stukje van de puzzel."

Defensie heeft verschillende campagnes lopen om jong personeel binnen te halen. Zo kunnen jongeren kennismaken met de krijgsmacht via het dienjaar. Daarnaast zijn een werkstudentprogramma en een nieuwe mbo Veiligheid in trek. Ook is er onlangs een traject gestart voor het opleiden van reservisten.

Krapte

Begin 2022, voor het begin van de oorlog in Oekraïne, was defensie met 67.400 mensen een stuk kleiner. Ook buiten defensie wordt gezocht naar personeel op het gebied van logistiek, zorg en techniek. "Dat raakt een dilemma", zegt Molleman, "Er ligt een veiligheidsopgave. Defensie heeft veel personeel nodig. Dat raakt de samenleving."

Defensie zegt dat op te lossen door veel te werken met reservisten. Zij trainen regelmatig, maar hebben daarnaast een andere baan. Alleen als het nodig is, worden ze ingezet voor bijvoorbeeld het bewaken van havens en luchthavens of hulp bij rampen.

Inderdaad wordt een groot deel van de groei bij defensie momenteel verklaard door reservisten. Vorig jaar kwamen er zo'n 1400 reservisten bij, wat ongeveer een kwart van de totale groei verklaarde van het personeelsbestand.

Werknemers van universitaire ziekenhuizen gaan de komende jaren 7 procent meer salaris verdienen. Dat is de uitkomst van de cao-onderhandelingen tussen de vakbonden FNV, CNV en NU'91 en de ziekenhuizen.

De eerste verhoging van 3,5 procent komt in juli van dit jaar; de resterende 3,5 procent volgt in mei 2027. Naast de salarisverhoging krijgen de zorgmedewerkers voortaan ook meer toeslag voor onregelmatig werken, bijvoorbeeld op zaterdagochtend en tijdens de jaarwisseling.

Daarnaast gaat de reiskostenvergoeding met 3 cent per kilometer omhoog en is er geen minimale afstand van zeven kilometer meer. Stagiairs krijgen een betere vergoeding en gaan 500 euro verdienen, 80 euro meer dan nu.

Verder zijn er nieuwe afspraken gemaakt over veiligheid. Zo hoeven medewerkers niet langer hun naam te dragen op hun werkkleding, om zo stalking en doxing te voorkomen. Ook komt er ruimte voor maatwerkafspraken bij hormoongerelateerde problematiek, zoals menstruatieklachten.

Zeven UMC's

De nieuwe cao gaat met terugwerkende kracht vanaf 1 januari in en geldt voor ongeveer 80.000 werknemers. De huidige cao liep afgelopen december af. De leden van de vakbonden moeten nog instemmen met hun nieuwe arbeidsvoorwaarden.

Nederland telt zeven universitaire ziekenhuizen (UMC's): het Amsterdam UMC (VUmc en AMC), het Universitair Medisch Centrum Groningen, het Leids Universitair Medisch Centrum, het Maastricht UMC+, het Radboudumc in Nijmegen, het Erasmus MC in Rotterdam en het Universitair Medisch Centrum Utrecht. Voor niet-universitaire ziekenhuizen geldt een andere cao.

Dit jaar gaan gepensioneerden van de vijf grootste pensioenfondsen er financieel op vooruit. De fondsen kunnen de pensioenen verhogen omdat ze er goed voor staan. Dat komt mede door de stijgende rente.

Bij alle vijf kwam de dekkingsgraad het afgelopen jaar uit boven de 100 procent. Dat betekent dat ze voldoende geld hebben om alle pensioenuitkeringen nu en in de toekomst te kunnen uitbetalen. Hoe hoger de dekkingsgraad, hoe meer ruimte in de toekomst om de pensioenen te verhogen.

Pensioenverhoging

Gepensioneerden van ambtenarenfonds ABP, het grootste pensioenfonds van Nederland, krijgen een verhoging van 2,8 procent. Het pensioenfonds Zorg & Welzijn (PFZW), met bijna 3 miljoen deelnemers, laat de pensioenen zelfs met ongeveer 12 procent stijgen. Hoe dit per persoon uitpakt, weten ze over een paar maanden. Dan krijgt iedereen een brief met de definitieve berekening.

PFZW is een van de fondsen die dit jaar zijn overgestapt naar de vernieuwde pensioenregeling. In de nieuwe regeling worden pensioenen op een andere manier opgebouwd en berekend. Waar voorheen het vermogen van het pensioenfonds in één grote pot zat, krijgt voortaan iedereen binnen het fonds een eigen pensioenpotje. De resultaten op de beurs hebben invloed op de omvang van dat potje.

"We snappen dat het voor onze deelnemers en pensioengerechtigden spannend is", zegt bestuursvoorzitter Joanne Kellerman van PFZW. "Ze moeten allemaal mee uit het vertrouwde stelsel naar een nieuw pensioenstelsel dat zich nog moet bewijzen."

Stabiliteit

Het afgelopen jaar kende ook een periode van onrust voor de pensioenfondsen. Met de invoerheffingen van president Trump was er veel beweging op de beurs. "Al met al ontbreekt het aan stabiliteit", zegt voorzitter Alae Laghrich van metaalfonds PME.

Volgens hem is het moeilijk in te schatten of die stabiliteit terugkeert. Het fonds wil vooral houvast bieden. "In deze tijden is dat belangrijker dan ooit." Dit jaar gaan PME-deelnemers er in ieder geval met 2,8 procent op vooruit.

Christian Dior, Louis Vuitton, Hermès en Chanel: alle toonaangevende modehuizen laten deze weken in Parijs hun haute-couture- of mannencollecties zien. Maar achter al die pracht en praal is het onrustig in de luxesector.

Louis Vuitton Moët Hennessy (LVMH), het Franse moederbedrijf van onder meer Louis Vuitton en Tiffany, draaide vorig jaar minder omzet, zo bleek uit de jaarcijfers. Ook het luxeconcern Kering, eigenaar van Gucci en Yves Saint Laurent, noteerde in het derde kwartaal van vorig jaar een omzetdaling van 10 procent.

Frédéric Grangié, hoofd sieraden en horloges bij Chanel, waarschuwde in 2024 al voor een lange crisis in de modewereld, veroorzaakt door onder meer "luxevermoeidheid". Wat is de oorzaak?

Chinese afkeer

De luxesector zit inderdaad in een terugval sinds corona, toen consumenten meer te besteden hadden, zegt Ward van der Stee, sectoranalist bij ABN Amro. "Door de stijgende prijzen en inflatie in Europa zijn consumenten voorzichtiger geworden met hun uitgaven."

Ook de geopolitieke spanningen op het wereldtoneel en de dreigementen van president Trump om importheffingen op te leggen of Groenland in te lijven, spelen een rol. "Mensen houden hun hand op de knip; dat zien we terug in hoge spaarcijfers", zegt Van der Stee. "Dat zet een rem op duurdere aankopen."

Volgens retailspecialist Dirk Mulder van ING is behalve de VS en Europa ook China een belangrijke afzetmarkt voor luxemerken, maar ook daar zijn consumenten terughoudender. "Het werd gezien als groeiregio, maar die groeit toch minder hard dan gehoopt."

Dat komt volgens hem onder meer door de handelsoorlog tussen de VS en China. Een andere factor is regelgeving van de Chinese overheid, die consumenten aanmoedigt om steeds meer producten binnen China te kopen.

Van der Stee wijst erop dat Chinese consumenten steeds meer afkeer hebben van Europese en Amerikaanse producten vanwege recente handelsmaatregelen. "Daarnaast worden Chinese producten, denk aan elektrische auto's, steeds beter."

Ben Wubs, hoogleraar Internationale Bedrijfsgeschiedenis, doet onderzoek naar conglomeraten zoals LVMH. Hij zegt dat de luxeconcerns in Europa sinds eind jaren 80 enorm zijn gegroeid door de afzetmarkten in Azië, maar dat het tij nu langzaam begint te keren.

"Chinese luxury groeit", zegt hij. 'Er komen steeds meer Chinese merken in het hoge segment bij die hun eigen markt bedienen en geen belang hebben bij export." Denk bijvoorbeeld aan Songmont, een Chinees luxemerk dat tassen verkoopt vanaf 173 euro, in plaats van 1750 euro voor een instapmodel Hermès-tas.

Rijken worden rijker

Bregje Lampe, hoofd Fashion & Branding bij het Amsterdam Fashion Institute (AMFI), ziet dat de prijzen van luxemerken enorm zijn gestegen, maar dat dit niet betekent dat de kwaliteit er ook op vooruit is gegaan.

"Er is een race to the bottom gaande. Alles moet steeds meer. Er worden zo veel modeproducten en collecties gemaakt en (online) content geproduceerd, dat er steeds minder beklijft."

Bovendien slinkt het imago van luxeproducten doordat ze niet langer exclusief of bijzonder zijn. "Het wordt steeds meer een massaproduct. En de marges staan onder druk. Aandeelhouders willen bepaalde winstmarges en om die te bereiken, worden concessies gedaan op het gebied van kwaliteit, zoals aan de stof, of aan de manier waarop het wordt geproduceerd."

Mensen worden weliswaar elk jaar rijker, maar de prijzen van designerproducten zijn zo enorm gestegen dat ze voor een grote groep nog steeds onbereikbaar blijven, aldus Lampe.

Lampe ziet ook dat er steeds meer kritiek en 'tegenbewegingen' tegen luxe ontstaan. Zo ontstond afgelopen zomer enorme ophef toen bekend werd dat LVMH-merk Loro Piana zijn kasjmier truien liet maken in een Chinees atelier in de buitenwijken van Milaan, waar illegale arbeiders 90 uur per week werkten.

"Er is een groeiend besef dat luxemerken ook bijdragen aan een vervuilende en mensonterende industrie. Kortom: wat zij symboliseren, is niet per se wat mensen willen uitstralen." Vooral de jongere generaties keren zich hiertegen en hebben een voorkeur voor het zelf maken van spullen of het hergebruiken van kleding, zegt ze. "Luxemerken voldoen dan niet aan de behoefte."

Rustiger vaarwater

Volgens retaildeskundige Mulder heeft de luxesector wel vaker te maken met pieken en dalen. Zo had Burberry het een jaar geleden moeilijk, maar het merk is langzaam weer aan het opklimmen en zichzelf aan het herdefiniëren. 'Hoewel de rendementen van modehuizen teruglopen, is er op dit moment geen luxemerk dat op omvallen staat."

Hij is ervan overtuigd dat luxe altijd wel iets is wat mensen blijven kopen. "Als de onzekerheid in de wereld afneemt, zoals de oorlog in Oekraïne, de handelstarieven en de inflatie, zal je wereldwijd herstel zien."