Demissionair minister Karremans van Economische Zaken wil samen met China een oplossing vinden voor het Chinese exportverbod op Nexperia-chips. Dat verbod werd deze week van kracht nadat Nederland de controle over het van oorsprong Nijmeegse bedrijf had overgenomen, en de Chinese topman, Zhang Xuezheng, door de Ondernemingskamer van het gerechtshof in Amsterdam aan de kant werd gezet.

Karremans hoopt dat overleg met China ertoe leidt dat het exportverbod wordt opgeheven.

De chips zijn onder meer van levensbelang voor autofabrikanten wereldwijd. Binnen enkele weken kan er een tekort ontstaan aan Nexperia-chips die onmisbaar zijn in de elektronica van auto's.

Door in te grijpen kan het ministerie van Economische Zaken beslissingen van het bedrijf tegenhouden of terugdraaien. Karremans wil zo voorkomen dat er in een noodsituatie geen chips beschikbaar zijn voor de Nederlandse en Europese industrie.

De chipmaker werd in 2019 overgenomen door het Chinese bedrijf Wingtech. De hoofdvestiging zit in Nijmegen.

Belangrijke productielocatie

Nexperia heeft in China een belangrijke productielocatie staan. Het Chinese exportverbod heeft tot gevolg dat de ruim 50 miljard chips die daar jaarlijks worden gemaakt het land niet meer uitgaan. China stelt dat Nederland bij Nexperia heeft ingegrepen onder druk van de Verenigde Staten.

Karremans ziet dat anders: "In hun tegenreactie halen ze dingen door elkaar. Dat ze zeggen dat we onder druk zijn gezet door de Amerikanen, dat we onder een hoedje spelen. Dat is pertinent niet het geval." De minister benadrukt dat hij er met geen enkele Amerikaan over heeft gesproken. "Het is een afweging vanuit mijzelf, en ook in dit geval."

Uit de rechtbankstukken van de Ondernemingskamer blijkt wel dat de VS contact heeft gehad met het ministerie van Buitenlandse Zaken. Daarin werd aangegeven dat de Chinese topman weg moest.

Volgens minister Karremans was Nexperia-topman Zhang Xuezheng mogelijk bezig informatie te verplaatsen naar China. Over zijn ingreep bij Nexperia zegt de minister "Als je zoiets doet, een wet inzetten die nog nooit eerder is ingezet, dan ga je alle scenario's na en ga je ook kijken wat er mogelijk kan gebeuren."

De Ondernemingskamer van het gerechtshof in Amsterdam stuurde de topman uiteindelijk weg. De rechtbank oordeelde daarna dat het besluit van de Ondernemingskamer terecht was, vanwege Xuezhengs onnodige miljoenenbestedingen en zijn ingrepen in het bestuur.

Automakers wereldwijd bezorgd

De Alliance for Automotive Innovation, die in de Verenigde Staten een grote groep autofabrikanten vertegenwoordigt, waarschuwt voor leveringsproblemen, meldt persbureau Reuters. Sommige autofabrikanten denken dat die gevolgen volgende maand al merkbaar zijn.

"Als de levering van autochips niet snel wordt hervat, zal dat de autoproductie in de VS en vele andere landen verstoren", zegt de CEO van de Amerikaanse autobranche tegen Reuters.

Eerder werd al duidelijk dat autofabrikanten zoals BMW en Volkswagen door de situatie bij Nexperia in de crisisstand staan. Volgens de Duitse vereniging van elektrotechnieken verwachten zij binnen enkele weken al tekorten.

Ook de Europese autobranche ACEA trekt aan de bel. Zonder de chips kunnen Europese autotoeleveranciers de onderdelen niet produceren die nodig zijn in auto's. Uiteindelijk zal dat leiden tot het stilvallen van de productie: "We bevinden ons plotseling in deze alarmerende situatie. We hebben echt snelle en pragmatische oplossingen nodig van alle betrokken landen", schrijft directeur-generaal Sigrid de Vries.

'Belang wereldwijde economie'

In de gesprekken die Karremans nu voert met Nexperia en de Chinese autoriteiten benadrukt hij het belang van de chips voor die economieën: "We moeten er eerst voor zorgen dat Nexperia uit de situatie komt, in het belang voor de Amerikaanse, Nederlandse, Europese en ook Chinese economie."

Juist vanwege die belangen is Karremans optimistisch dat de gesprekken goed zullen verlopen. Hij wil niet zeggen of hij al contact heeft gehad met zijn Chinese ambtsgenoot.

Honderden sjorders in de Rotterdamse haven stoppen met staken. Ze hebben vanochtend "massaal" voor het cao-akkoord gestemd dat gisteren door vakbond FNV en havenbedrijven ILS en Matrans werd bereikt. Volgens FNV-bestuurder Niek Stam ging ruim driekwart van de ongeveer 700 sjorders akkoord met het opschorten van de acties.

De komende weken zullen de vakbondsleden schriftelijk stemmen over het resultaat. Daar krijgen ze drie weken de tijd voor. Stam: "De mensen moeten thuis in alle rust kunnen nadenken over het bereikte akkoord. Ongeveer half november moet dan van hen een definitief akkoord volgen."

De FNV-onderhandelaar Stam zelf is ook tevreden. Volgens hem stemde ongeveer 85 procent van de sjorders van Matrans voor het opschorten van de stakingen, bij ILS was dat zo'n 70 procent. "Dit is geen kantje-boord-akkoord."

Tot 20 procent meer loon

In het cao-akkoord is afgesproken dat de lonen voor sjorders in drie jaar tijd tussen de 17 en 20 procent omhooggaan. Dat is inclusief de voor havenwerkers gebruikelijke automatische compensatie van de inflatie voor de jaren 2025 en 2026. Daarnaast komen er twee fondsen die moeten leiden tot betere werkomstandigheden.

De staking die vorige week begon, had grote impact op de haven, omdat containerschepen niet konden laden en lossen door de acties. Volgens de ondernemersvereniging in de haven van Rotterdam, Datalinqs, bedroeg de schade van de eerste staking van vijf dagen "tientallen miljoenen euro's".

Via de rechter werd een compromis bedongen, waarbij de staking van afgelopen maandagochtend tot vanochtend 7.00 uur werd opgeschort.

De Autoriteit Persoonsgegevens heeft databedrijf Experian een boete van 2,7 miljoen euro opgelegd. De Nederlandse tak van het Ierse bedrijf verkocht gegevens over betalingen, schulden en faillissementen van consumenten, zonder dat die dat altijd wisten. Door deze zogenoemde kredietscores werden mensen bijvoorbeeld geweigerd bij het overstappen naar een nieuwe energieleverancier.

De toezichthouder startte een onderzoek naar de werkwijze van Experian nadat mensen hun beklag hadden gedaan. Experian erkent nu dat het de wet heeft overtreden met het verzamelen en doorverkopen van betaalgegevens. Het bedrijf is inmiddels gestopt met die praktijken en gaat volgens de Autoriteit Persoonsgegevens niet in beroep tegen de boete.

Op de website van Experian Nederland staat dat het kredietinformatiebureau "zijn diensten heeft beëindigd". Alle gegevens van Nederlandse consumenten worden dit jaar nog gewist, belooft Experian.

Slechtere voorwaarden

De financiële gegevens van consumenten verzamelde Experian uit openbare bronnen, zoals het Handelsregister van de Kamer van Koophandel. Daarnaast kocht het ook informatie van andere bedrijven, zoals telecom- en energiebedrijven.

Met al die gegevens bouwde Experian kredietscores op, waarmee andere bedrijven konden controleren hoe groot het risico was dat nieuwe klanten niet zouden betalen. Bij een goede score werd iemand snel geaccepteerd als klant of kon die betere voorwaarden krijgen, zoals een lagere rente bij het betalen in termijnen. Bij een slechte score kregen klanten slechtere voorwaarden of werden ze als klant geweigerd.

Veel consumenten wisten helemaal niet dat zij in de database van Experian zaten. "Zo konden ze ook niet op tijd checken of de gebruikte informatie wel klopte", zegt voorzitter Aleid Wolfsen van de Autoriteit Persoonsgegevens. "Ik kan me voorstellen dat dat enorm vervelend is om mee te maken."

De toezichthouder begon een onderzoek na klachten: "Mensen meldden zich nadat ze niet langer iets op afbetaling hadden kunnen kopen of omdat zij opeens een hoge borgsom moesten betalen bij een overstap naar een nieuwe energieleverancier. Pas achteraf bleek dat dit kon komen door kredietscores van Experian."

Vakbond FNV Havens en de sjorbedrijven zijn het eens geworden over een nieuwe cao. De leden van de bond moeten nog wel instemmen met het voorstel.

Sjorders zetten de containers vast en maken ze los. Vorige week staakten sjorders van twee Rotterdamse havenbedrijven vijf dagen lang, waardoor schepen niet konden laden of lossen.

De bond en bedrijven hebben afgesproken dat de sjorders er tot en met 2028 jaarlijks ruim 4 procent op vooruit gaan. Dat komt bovenop de automatische prijscompensatie, wat inhoudt dat de lonen ook meegroeien met de inflatie.

Inclusief de prijscompensatie komt de loonstijging de komende drie jaar uit op zo'n 17 tot 20 procent.

Fysieke klachten

Daarnaast zijn er afspraken gemaakt over veilig werken en het aantrekkelijker maken van het sjorwerk voor jongeren. Het werk leidt volgens de vakbond tot fysieke klachten bij medewerkers, waardoor ze eerder moeten stoppen met werken.

De bond had ingezet op een loonsverhoging van 7 procent. "We hebben niet alles gekregen wat we vroegen, maar we zijn tevreden met de uitkomst," zegt FNV-onderhandelaar Niek Stam. "Uiteindelijk is de balans in ons voordeel uitgeslagen."

"Dit is een zeer welkom signaal vanuit werkgevers en de vakbond FNV Havens," zegt Victor van der Chijs van de vereniging van havenbedrijven Deltalinqs. "De gevolgen van de staking waren groot. Complimenten aan alle betrokkenen dat er nu een akkoord is bereikt op de enige plek waar dat hoort, namelijk aan de onderhandelingstafel."

25.000 containers per dag

Hoewel de stakingen voorbij zijn, hebben ze wel hun sporen nagelaten in de Rotterdamse haven. Daar wordt normaal gesproken elke drie seconden een container afgehandeld. Per dag komen er 25.000 containers binnen. Vijf dagen staken, zoals de sjorders vorige week deden, telt dan dus flink op.

Volgens Havenbedrijf Rotterdam liggen er door de staking momenteel negentien schepen te wachten in de ankergebieden voor de Nederlandse kust. In de containers zit onder meer eten, machineonderdelen, grondstoffen en medische en huishoudelijke producten.

"Een staking als die van vorige week heeft grotere impact dan covid en de blokkade van het Suezkanaal", zegt een woordvoerder van Havenbedrijf Rotterdam. "Als de haven op slot zit, zoals tijdens een staking, zijn er geen alternatieven om de producten te laden en te lossen."

De staking werd afgelopen weekend in een kort geding tijdelijk opgeschort tot vrijdag 07.00 uur. De rechter oordeelde dat de staking te veel gevolgen had voor het havenproces. De zaak was aangespannen door Havenbedrijf Rotterdam en andere belangenpartijen.

Tientallen miljoenen euro's

Deltalinqs, de vereniging van havenbedrijven, schat dat de staking in de Rotterdamse haven tientallen miljoenen euro's heeft gekost. "Het gaat niet alleen om containers die stilstaan, maar ook wat er omheen gebeurt", zegt voorzitter Van der Chijs.

"Heel veel binnenvaartschepen liggen nu stil of varen maar halfvol rond. Ook staan er honderden vrachtauto's stil en rijden treinen leeg rond. Maar ook koelhuizen zijn overvol, want het is in Nederland oogstseizoen en die producten die moeten worden afgevoerd, raken we nu niet kwijt."

Achterstand wegwerken

Los van de staking waren er de afgelopen tijd ook andere problemen in het havengebied, vertelt haveneconoom Martijn Streng. "Het weekend voor de staking was er een storm, waardoor een deel van de containerterminals al stil kwam te liggen. Daarnaast werd er ook in Antwerpen gestaakt door de werknemers in de loodsen, dus het vaarverkeer naar die haven omleiden was ook geen optie."

Het wegwerken van de achterstand kan volgens Streng weken duren. Toch zullen consumenten en winkels niet gelijk de gevolgen van de staking merken, denkt hij. "Er zal vast ergens sprake zijn van vertraging of van een product dat iets minder verkrijgbaar is. Maar de distributiecentra liggen vol, dus ik verwacht niet dat de bevoorrading van winkels veel problemen heeft opgelopen."

Wel kan het volgens de econoom zijn dat een deel van de goederen die nog niet zijn uitgeladen, wordt afgekeurd. "Bijvoorbeeld omdat producten niet meer vers genoeg zijn."

De Duitse autoproductie komt in de problemen als er niet snel een oplossing komt voor het conflict rond chipfabrikant Nexperia tussen China en het Nederlandse ministerie van Economische Zaken.

Autofabrikanten als BMW en Volkswagen staan inmiddels in de crisisstand, zo melden verschillende Duitse media.

De fabrikanten zijn afhankelijk van de chips die Nexperia in China maakt. In één auto gaan al snel zo'n 600 van die chips. Maar van China mogen ze het land niet meer uit.

Binnen enkele weken zouden hierdoor tekorten kunnen ontstaan, zo schat Wolfgang Weber van de Duitse vereniging van elektrotechniekbedrijven in.

Tegenreactie

Demissionair minister Karremans (VVD) van Economische Zaken nam de controle over Nexperia over, omdat hij vreesde dat het bedrijf de chipproductie op den duur van Europa naar China zou verplaatsen. Maar door China's tegenreactie zit de Europese auto-industrie nu met een acuut probleem.

Volgens oud-topman Frans Scheper van Nexperia veroorzaakt demissionair minister Karremans de acute chipcrisis in de Europese auto-industrie.

"Het Chinese exportverbod heeft veel grotere gevolgen dan wat wij in Nederland doen", zegt Scheper. "Het zou logischer zijn om het langs diplomatieke weg op te lossen."

Wafers

Nexperia heeft chipfabrieken over de hele wereld, waaronder in Europa en China. Maar de Europese fabrieken van Nexperia kunnen niet zelfstandig de chips maken die de auto-industrie nodig heeft. Zij maken wafers, platen waaruit vervolgens in China de chips worden gesneden. Die chips worden vervolgens naar Europa verscheept. De Chinese Nexperia-fabriek is zo een schakel in een productieketen.

Oud-Nexperia-topman Scheper: "Ik denk dat Karremans het een beetje onderschat heeft, en dat hij misschien niet helemaal begrepen heeft, hoe de supply chain van dit soort chips eruitziet. Dus dat wij ook afhankelijk zijn van de fabrieken in Azië om een dergelijke chip te maken."

"En dat is precies de maatregel die de Chinezen nu nemen door te zeggen: 'dan sturen we het eindproduct niet meer terug naar Europa'."

Correspondent Duitsland Charlotte Waaijers:

"Niemand wil er nog heel openlijk over praten, maar op de achtergrond zijn in Duitsland duidelijke zorgen te horen. Autofabrikanten en hun toeleveranciers zijn hier de belangrijkste industrietak, en zij vrezen leverproblemen die hen herinneren aan de coronacrisis.

Daarbij komt dat Duitse autobedrijven het al moeilijk hebben vanwege relatief hoge productiekosten, concurrentie uit China en verhoogde importheffingen in de VS. Op de langere termijn moeten ze hun onafhankelijkheid van andere landen zien te vergroten, maar voor nu hopen ze op een snelle politieke oplossing."

Scheper vermoedt dat er nog een beperkte voorraad Nexperia-chips op de planken ligt bij verschillende distributeurs.

Vervangers voor de Nexperia-chips die China nu blokkeert, kunnen elders worden gemaakt. "Maar het duurt maanden om het proces aan te passen aan andere chips", zegt Scheper. "En niemand kan de tekorten nu opvangen, er is geen overcapaciteit in de markt."

Demissionair minister Karremans laat weten dat "de situatie waar Nexperia zich nu in bevindt door de exportmaatregel vanzelfsprekend onze volste aandacht heeft. We zijn hierover in gesprek met de betrokken Europese en internationale autoriteiten."

Modebedrijf Armani heeft Giuseppe Marsocci als nieuwe CEO aangesteld. Hij volgt de onlangs overleden oprichter van het bedrijf Giorgio Armani op.

De 61-jarige Marsocci zal per direct aan de slag gaan in zijn nieuwe functie. Hij werkt al 23 jaar voor het Italiaanse modebedrijf en was de afgelopen zes jaar de commercieel directeur van Armani.

Verkopen

Marsocci's opdracht is om een koper te vinden voor een deel van het bedrijf. Armani heeft in zijn testament plannen vastgelegd voor de verkoop van zo'n 15 procent van de belangen. Daarbij wordt de voorkeur gegeven aan het moederbedrijf van Louis Vuitton LVMH, cosmeticaketen L'Oréal, brillengigant EssilorLuxottica of een andere concern van "gelijke status", zoals vastgelegd in het testament.

Armani's nicht Silvana Armani wordt de vicepresident. Zij stond al aan het hoofd van de vrouwencollectie.

Armani overleed in september op 91-jarige leeftijd. Hij stond sinds de oprichting in 1975 aan het roer van het modebedrijf.

Spijkerbroeken van de Amerikaanse merken Levi's en Wrangler stapelen zich op in een textielfabriek in Lesotho, een bergachtig koninkrijkje zo groot als België dat verscholen ligt in Zuid-Afrika. Bekend als de 'denimhoofdstad van Afrika' staan de naaimachines daar nu stil, waardoor tienduizenden banen op de tocht staan.

Binnen de Afrikaanse natie heerst grote onzekerheid over de African Growth and Opportunity Act (AGOA). Dit historische handelsakkoord bood de afgelopen kwart eeuw 32 Afrikaanse landen belastingvrije toegang tot de Amerikaanse markt. Maar de toekomst ervan staat op het spel nu het Witte Huis verlenging uitstelt.

Het straatarme Lesotho is voor een groot deel van zijn economie afhankelijk van de Amerikaanse markt. Zo exporteerde het land in het afgelopen jaar ongeveer 220 miljoen euro aan textiel naar de VS, goed voor zo'n 11 procent van het totale bbp.

Afrika-correspondent Elles van Gelder:

"Opvallend was dat juist dat hele kleine landje Lesotho initieel geraakt werd door heel hoge handelstarieven vanuit de VS. Trump noemde het 'het land waar nooit iemand van heeft gehoord' maar ze kregen wel een handelstarief van 50 procent om de oren.

In juli werd dat verlaagd naar 15 procent maar ondertussen hadden veel Amerikaanse importeurs hun bestellingen vanuit Lesotho al geannuleerd en hadden veel mensen, voornamelijk vrouwen want ook hier domineren die de textielindustrie, hun baan al verloren. Lesotho is een land waar de helft van de mensen onder de armoedegrens leeft. Er is een gevoel van verraad in Lesotho dat ze eerst goedkoop de spijkerbroeken mochten maken voor de VS en daarna zo aan de kant werden gezet."

Maar ook andere Afrikaanse handelspartners van de VS zouden hard worden geraakt als AGOA komt te vervallen. Zo gaat zo'n 80 procent van de Keniaanse textiel- en kledingproductie naar de VS. In de sector werken bijna 70.000 mensen, onder wie veel vrouwen en jonge mensen.

En ook de vanille-industrie in Madagaskar is sterk afhankelijk van de Amerikaanse markt: driekwart van de oogst wordt erheen geëxporteerd.

"Het mogelijke einde van het akkoord gaat met name gevoeld worden in de vijf landen met een hoge utilization rate, zoals Lesotho en Kenia", zegt hoogleraar Armin Cuyvers, die veel lesgeeft in Afrikaanse landen. "Daar hebben bedrijven zich gericht op de Amerikaanse handelsketens. Als Amerika de deal niet voortzet, is er zeker schade."

AGOA werd in 2000 in het leven geroepen als paradepaardje van de toenmalige Amerikaanse president Bill Clinton: het moest handel stimuleren én de VS voet aan de grond geven in de regio. Meer dan 1800 Afrikaanse producten, van auto-onderdelen uit Zuid-Afrika, cacao uit Ivoorkust, ruwe olie uit Angola, konden zonder invoerrechten de Amerikaanse markt op.

AGOA heeft een enorme impuls gegeven aan de textiel- en kledingsector, waardoor landen als Lesotho en Kenia konden concurreren met grote Aziatische exporteurs zoals Bangladesh en Vietnam. Mede hierdoor is Kenia uitgegroeid tot een van de grootste textielexporteurs van het continent.

Chinese invloed

Maar ondanks de positieve effecten is het akkoord niet zo succesvol gebleken als aanvankelijk werd gehoopt, zegt Cuvyers. "Een van de doelen van Clinton was om Afrika economisch te ontwikkelen, maar dat doel is heel beperkt bereikt. Daarnaast wilde Amerika zich beter positioneren in de regio, ook dat is niet gelukt."

Dit komt doordat China zich sinds de eeuwwisseling heeft ontpopt als de grootste handelspartner en kredietverstrekker van Afrika. Inmiddels is het land zowel de belangrijkste export- als importpartner van het Afrikaanse continent.

"De VS is een veel kleinere handelspartner voor Afrika dan Europa en China", zegt Cuyvers. "Het feit is dat de Amerikaanse benadering niet werkt: die draagt niet bij aan de diversificatie van producten." Volgens hem is het in Afrikaans belang om handelsakkoorden te sluiten die verder gaan dan alleen invoerrechten, zoals de EU wel al doet.

Verwerken tot chocolade

Het probleem is dat sommige Afrikaanse sectoren zich nog te veel in de beginfase van de waardeketen bevinden. "Echte economische winst zit pas in de latere fasen van verwerking", zegt Cuyvers. "Neem bijvoorbeeld rauwe cacaobonen: daarmee verdien je nauwelijks iets. Worden ze echter verwerkt tot chocolade of andere eindproducten, zoals Nestlé doet, dan ligt de winst veel hoger."

Chibuike Uche, hoogleraar financiële integriteit in Afrika aan het African Studies Centre Leiden, is het daarmee eens. Hij stelt dat armoede toeneemt wanneer er geen waarde wordt toegevoegd aan een natuurlijke grondstof of product. "De Chinezen begrijpen dat goed. Zij verstrekken bijvoorbeeld leningen aan cacaobedrijven in Ghana, zodat die de bonen kunnen verwerken tot chocolade en vervolgens exporteren."

China heeft inmiddels afspraken met 53 Afrikaanse landen, waardoor zij duizenden producten belastingvrij naar de Chinese markt kunnen exporteren. "Goederen die oorspronkelijk bedoeld waren voor de Amerikaanse markt, kunnen nu naar China worden omgeleid", zegt Uche. "En olie die in Angola geproduceerd wordt, daar is wereldwijd zoveel vraag naar, daar heeft het land de VS niet voor nodig."

Volgens de twee hoogleraren zal met name de textielindustrie een flinke klap krijgen door het wegvallen van AGOA, en zullen banen verloren gaan. Maar ook in de VS zal het pijn doen, zegt Cuyvers, als vrijhandel met Afrika wegvalt. "Hoe meer de VS schade aanricht, hoe meer ruimte er ontstaat voor China en Europa om een deel van dat gat op te vullen. Maar ik verwacht niet dat de handelsstroom binnen een week zal verschuiven; dat heeft tijd nodig."

Nederland kan er over 25 jaar veel groener uitzien, met meer natuur, meer soorten die hier voorkomen en schoner water. Daarmee zou ons land ook voldoen aan Europese natuur-, water- en klimaatdoelen. Maar de opgave is historisch in omvang, schetst het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) in een verkenning van twee scenario's.

De doelen worden nu bij lange na niet gehaald, volgens het PBL omdat het de politiek niet lukt om het "complexe vraagstuk van landbouw en natuur te kunnen temmen". Daarom besloot het planbureau zelf aan de slag te gaan.

Het PBL onderzocht een scenario waarin de oplossing met name in landbouwtechnologie wordt gezocht en een waarin natuurinclusiviteit centraal staat, oftewel het verweven van landbouw met natuur. Beide opties worden vaak als voorkeur genoemd in politiek en maatschappij.

In beide scenario's zullen er veel minder koeien in Nederland gehouden worden. Met de huidige stand van de techniek vormt volgens het PBL niet zozeer stikstof de grootste beperking, maar methaan. Dat is een sterk broeikasgas, dat onder meer door koeien wordt uitgestoten. Als er voor een strikt klimaatdoel gekozen wordt voor de landbouw, dan zal ook een halvering van het aantal koeien nodig zijn.

Geen koeien in de wei

In het techniek-scenario moet er 150.000 hectare landbouwgrond natuurgebied worden. Dat is een kleine 10 procent van het huidige landbouwareaal en ongeveer de oppervlakte van de provincie Utrecht. Ook komen er stroken van 2 kilometer breed als overgangsgebieden tussen landbouw en natuur. Daar wordt veel minder vee per hectare gehouden dan nu het geval is, het zogenoemde extensiveren.

Landbouwbedrijven zullen waarschijnlijk nog groter worden dan nu, omdat dit efficiënter is. Het landschap wordt een stuk leger aangezien dieren het hele jaar hoofdzakelijk binnen moeten staan. Zo kan de staltechniek optimaal benut worden. "Koeien in de wei zijn een beeld uit het verleden geworden."

Als er een minder strikt klimaatdoel voor de landbouw gekozen wordt, of innovaties voor het zuiveren van methaan uit stallucht breed worden toegepast, dan hoeft de melkveestapel veel minder te krimpen en kan de landbouwproductie wel grofweg op peil blijven, zegt PBL-onderzoeker Martijn Vink. "Dat is het positieve nieuws voor de agrosector. Aan de andere kant moet er wel ontzettend veel worden geïnvesteerd in die techniek. De overheid zal moeten controleren of de techniek goed werkt en er zal gehandhaafd moeten worden. Dus ook dat is een enorme opgave."

Oostenrijk of Engeland

Als Nederland kiest voor natuurinclusieve landbouw, komt er 100.000 hectare natuur bij en maar liefst 650.000 hectare wordt geëxtensiveerd. Vink vergelijkt het landschap in dit scenario met hoe het er nu uitziet in Oostenrijk of delen van Engeland. "Waarbij er veel meer kleinschalige landbouw zal plaatsvinden en waarbij boeren ook naar andere inkomstenbronnen moeten zoeken. Ze moeten wellicht ook subsidie krijgen om hun bedrijf te laten draaien."

Niet alleen de rundveestapel halveert, dat geldt voor de hele landbouw. Koeien lopen permanent buiten en varkens en kippen krijgen ook een uitloop.

Om de doelen linksom of rechtsom te halen, moet de overheid het tempo waarin landbouwgrond wordt aangekocht volgens onderzoeker Vink flink versnellen. "Dat moet echt twee tot vier keer zo snel."

Het PBL adviseert om een staatscommissie in te stellen, waarin naast politici ook wetenschappers en mensen uit de praktijk kunnen meedenken over oplossingen.

Diabetes type 2 kost de economie meer dan een miljard euro per jaar. Dat blijkt uit onderzoek van het economische onderzoeksbureau SEO Economisch Onderzoek. Volgens de onderzoekers leidt de ziekte er onder meer toe dat mensen minder, voor een lager salaris of helemaal niet kunnen werken, wat de samenleving veel geld kost.

Het onderzoek werd uitgevoerd in opdracht van het Amsterdam Research Center for Health Economics, een gezondheidsonderzoekplatform waarin onder meer Amsterdam UMC en de Universiteit van Amsterdam samenwerken.

Minder werken

Bij diabetes type 2 reageert het lichaam niet goed op insuline. Zo'n 1,1 miljoen mensen in Nederland hebben op dit moment de ziekte, aldus het Diabetes Fonds. Het is de meest voorkomende variant van de ziekte: bij diabetes type 1 maakt het lichaam helemaal geen insuline aan en ontstaat de ziekte vaak al op jonge leeftijd. Diabetes type 2 ontstaat meestal op latere leeftijd en is dan ook vaak gerelateerd aan leefstijl.

De aandoening kan leiden tot vermoeidheid of concentratieverlies, of tot complicaties zoals schade aan het hart, de nieren en ogen. Bij ongeveer een half miljoen mensen in de leeftijdsgroep van 18 tot 67 is de bloedsuikerspiegel zo hoog dat ze hier medicatie voor gebruiken. En dat heeft dus ook invloed op hun werkprestaties.

Als mensen behalve medicijnen ook insuline gebruiken, is het effect op werk en salaris nog groter, concluderen de onderzoekers. De kans op werk daalt voor deze groep met 4,8 procentpunt.

Maatregelen

"We hebben mensen die diabetes krijgen vergeleken met hun broers en zussen. Ook hebben we gekeken naar de kans op werk, wat mensen verdienen, hoeveel ze werken en dat hebben we over de tijd gevolgd", legt hoofdonderzoeker Wouter Vermeulen uit over de studie.

"En daarbij zagen we dat mensen die diabetes krijgen minder vaak werk hebben, dus de kans op werk neemt af. Ook komen ze vaker terecht in een uitkering en mensen die wel blijven werken, gaan minder werken en het loon neemt af. Dus ze gaan minder produceren, hun bijdrage aan de economie neemt af en die kosten hebben we berekend op meer dan een miljard per jaar. En dat zijn alleen nog de kosten op de arbeidsmarkt."

De onderzoekers adviseren meerdere maatregelen om de economische schade door diabetes type 2 terug te dringen. Zo is geld dat wordt geïnvesteerd in preventie al snel terugverdiend als het wordt weggezet tegen wat het de arbeidsmarkt anders had gekost.

Het gaat verder om maatregelen die in het buitenland al "effectief zijn gebleken", aldus de onderzoekers. Zo stellen ze een hogere belasting voor op frisdranken met meer suiker (getrapte frisdranktaks, eerder al in het Verenigd Koninkrijk ingevoerd), het eerder vergoeden van afslankmedicijnen voor mensen met overgewicht en het opstarten van een bevolkingsonderzoek om diabetes type 2 eerder op te sporen.

Nestlé wil 16.000 mensen ontslaan. Dat maakt het Zwitserse bedrijf vandaag bekend bij de presentatie van de kwartaalcijfers.

De banen zullen in de komende twee jaar verdwijnen. "De wereld verandert, en Nestlé moet sneller dan dat veranderen," zegt de Nestlé-topman Philipp Navratil in een persbericht.

Naast chocolade en koffie verkoopt Nestlé babyvoeding, gezondheidsvoeding, dierverzorgingsproducten en bronwater. Wereldwijd werken er ruim 250.000 mensen bij het bedrijf.

Met name mensen met een kantoorbaan moeten vrezen voor ontslag: driekwart van de ontslagen zullen daar vallen.

Kostenbesparing

In totaal moet Nestlé ruim 3 miljard euro bezuinigen. De fabrikant van grote merken zoals Nespresso en KitKat wil snel kosten besparen vanwege tegenvallende resultaten. De omzet van Nestlé is in de eerste negen maanden van 2025 bijna 2 procent lager dan in dezelfde periode vorig jaar.

Weliswaar werd er iets meer verdiend met de verkoop van koffie, maar dat komt vooral door de hogere verkoopprijs. Daarom is het toch nodig om meer kosten te besparen, zegt Navratil, die onlangs aantrad als baas van het bedrijf.

Vorig jaar stegen de prijzen van koffie en chocolade hard en dat zet de markt in beweging. Zo werd Douwe Egberts-fabrikant JDE Peets onlangs overgenomen door het Amerikaanse Keurig Dr Pepper. De Nestlé-topman wil de strijd aangaan: "Het verlies van marktaandeel is niet langer acceptabel".

Exploderende beurskoersen, deals van honderden miljarden en eindeloos veel optimisme. Beleggers wereldwijd zijn in de ban van kunstmatige intelligentie (AI). Grote vraag rond al die AI-euforie is alleen: gaat het hier niet om een hype en staan we eigenlijk aan de vooravond van een knappende bubbel, die misschien wel leidt tot een nieuwe economische crisis?

De groei van grote techbedrijven houdt niet op. Vooral bedrijven die afgelopen jaren de focus hebben verlegd naar AI beleven gouden tijden. Bedrijven als Microsoft, Google en Nvidia doen het ongekend goed op de beurs.

Met name chipmaker Nvidia profiteert van het AI-enthousiasme. In minder dan drie jaar is het aandeel maar liefst tien keer zoveel waard geworden. De marktwaarde van het bedrijf is gestegen van ruim 400 miljard dollar naar 4000 miljard. De vijf grootste Amerikaanse techbedrijven zijn inmiddels zelfs groter dan de economieën van Nederland, Duitsland, Frankrijk, het VK, Italië en Spanje bij elkaar.

'Veel nuances weggelaten'

Niet alleen beleggers steken veel geld in de ontwikkeling van AI. Ook bedrijven sluiten grote deals. Zo maakte Nvidia onlangs bekend 100 miljard dollar te steken in OpenAI, het bedrijf achter ChatGPT.

Verder wordt er wereldwijd massaal geïnvesteerd in de bouw van gigantische datacenters en overheden willen maar al te graag dat deze investeringen in hun landen worden gedaan.

Tegelijk waarschuwen steeds meer experts voor een bubbel. Het idee dat AI snel zal leiden tot meer productiviteit en grote kostenbesparingen is volgens Jelle Zuidema, universitair hoofddocent explainable AI aan de Universiteit van Amsterdam, zeer de vraag.

"Al die bedrijven die met miljarden dollars nu proberen AI verder te brengen, laten in hun pitches naar investeerders heel erg veel nuances weg", zegt Zuidema. "Ik denk daardoor: dat verhaal klopt niet. De zekerheid waarmee ze verkondigen dat de volgende generatie AI-systemen nog weer veel beter gaat zijn dan de huidige generatie, daar heb ik mijn twijfels over."

Parallellen met internetbubbel

Als beleggers hun geduld verliezen, kan dat grote gevolgen hebben op de wereldwijde aandelenbeurzen. Het International Monetair Fonds (IMF) waarschuwde gisteren nog eens dat de gang van zaken rond AI steeds meer weg lijkt te hebben van de internetbubbel die begin 2000 knapte.

In de jaren negentig kon het geloof in het internet niet op. Er werd massaal geïnvesteerd in kleine, opkomende internetbedrijven die het moesten gaan maken. Beleggers sloten zelfs leningen af om te beleggen. Vervolgens ging het mis. Beleggers verloren het vertrouwen dat internet de wereld zo snel zou veranderen. Het leidde tot een beurscrash en een wereldwijde financiële crisis.

Net als toen kan nu ook geloof in nieuwe technologie leiden tot teleurstelling, en vervolgens in beurskoersen die kelderen.

"Wat de toekomst gaat brengen, weet niemand", zegt Zuidema over de huidige situatie met AI. "Maar ik zou niet verbaasd zijn als de bubbel op een of andere manier gaat barsten. En dat er een paar spelers overblijven. Maar dat veel van de honderden miljarden die afgelopen jaren in AI geïnvesteerd zijn, toch afgeschreven moet worden."

IMF-hoofdeconoom Pierre-Olivier Gourinchas denkt wel dat, als de AI-bubbel zou knappen, dit niet van dezelfde orde zal zijn als bij de internetbubbel.

Economen van de Amerikaanse bank Goldman Sachs vragen zich af of er überhaupt van een AI-bubbel gesproken kan worden, ondanks de enorme interesse in AI en beurswaarde van de grote techbedrijven, die niet in verhouding staat met de bedrijfsresultaten.

Zij zien grote verschillen met eerdere bubbels. Zo is er nu niet een wildgroei aan kleine bedrijven die willen meeliften op de AI-euforie. De investeringen worden momenteel voornamelijk gedaan in grote spelers als OpenAI, Google en Meta. Bovendien zijn de resultaten van deze bedrijven goed. OpenAI is als enige nog niet winstgevend, maar dit bedrijf is niet beursgenoteerd en wordt vooral privaat gefinancierd.

Ondertussen blijft het onduidelijk of AI de grote beloften op tijd gaat waarmaken voor beleggers: het is pas bekend of het een bubbel is, wanneer hij knapt.

Een megagasproject van het Franse TotalEnergies in het noorden van Mozambique staat op het punt te worden hervat. Het project ligt al vier jaar stil, na aanvallen door een jihadistische groepering. Daarbij vielen zeker 1500 doden, onder wie werknemers van het project en veel burgers.

Toch is de Nederlandse baggeraar Van Oord in die periode aan het werk geweest voor Total. Zij hebben voorbereidende werkzaamheden uitgevoerd. Mocht er iets misgaan in het project, dan betaalt de Nederlandse staat de rekening.

Het gaat om de ontginning van een van de grootste gasvelden ter wereld. TotalEnergies wil een installatie voor vloeibaar gas (lng) bouwen aan de kust van de Mozambikaanse stad Palma, een investering van zo'n 20 miljard dollar.

Vermeende wandaden

Volgens TotalEnergies kan het project, dat in 2029 operationeel moet zijn en jaarlijks 13 miljoen ton vloeibaar aardgas zal produceren, cruciaal worden voor de wereldwijde energiemarkt.

Het bedrijf wil nu op korte termijn weer aan de slag. De herstart is omstreden. In Frankrijk loopt een gerechtelijk onderzoek naar TotalEnergies. Slachtoffers en nabestaanden hebben het bedrijf aangeklaagd voor dood door schuld en beschuldigen Total ervan niet adequaat te hebben gereageerd tijdens de aanval op Palma.

In Mozambique zelf loopt een onderzoek naar vermeende wandaden van het leger tegen burgers daarna. Er zijn ook beschuldigingen dat Mozambikaanse soldaten die de gasinstallaties moesten beschermen na de aanval burgers hebben opgepakt, gemarteld en vermoord.

Nederland staat garant

De Nederlandse overheid staat garant voor Van Oords werkzaamheden in de vorm van een exportkredietverzekering. Dit doet de Staat wel vaker, als bedrijven risicovolle projecten aangaan in het buitenland. Ondernemers betalen dan een premie en mocht er iets misgaan, dan schiet de Staat te hulp.

In dit geval zou het om ruim een miljard euro gaan. De verzekering werd verstrekt door Atradius, de vaste kredietverzekeraar van de overheid.

Een deel van de verzekering staat momenteel op pauze, juist vanwege de gevaarlijke situatie in de regio. Maar het gedeelte van de verzekering dat Van Oords werkzaamheden dekt, de zogenoemde exporteurspolis, loopt nog steeds. "Van Oord houdt zich aan de voorwaarden dus we hebben geen grond om de verzekering te beëindigen", zegt een woordvoerder van het ministerie van Financiën.

De NOS heeft Van Oord de afgelopen weken meerdere malen vragen voorgelegd. Het bedrijf zegt wegens een geheimhoudingsclausule geen commentaar te willen geven.

Onder druk van de Tweede Kamer stelde minister Heinen van Financiën vorig jaar een onafhankelijk onderzoek in, dat naar eigen zeggen wordt gebruikt bij de herbeoordeling van een gedeelte van de verzekering.

Afgelopen maand bleek na Kamervragen van GroenLinks-PvdA'er Hirsch dat Van Oord voorbereidende baggerwerkzaamheden heeft mogen uitvoeren, gedekt door de verzekering van de staat.

Dat verbaast Kamerlid Hirsch. "Terwijl ons al die tijd is verteld dat het project stilligt, en terwijl het onafhankelijk onderzoek en de herbeoordeling lopen, bleek vorige maand dat al die tijd een verzekering aan Van Oord is blijven doorlopen. De Kamer is in ieder geval onvolledig geïnformeerd."

Koraalriffen

Isabelle Geuskens van Milieudefensie noemt het onbegrijpelijk dat Van Oord doorging met het project. "Van Oord is dus gewoon aan de slag gegaan voor een project dat stilligt na een bloedige terroristische aanval en in opspraak is wegens vermeende betrokkenheid bij zware mensenrechtenschendingen - met meerdere lopende onderzoeken als gevolg. En toch vindt minister Heinen dit alles 'maatschappelijk verantwoord ondernemen?'"

Ook wijst Geuskens op de schade aan de natuur. Milieudefensie werkte samen met het Britse onderzoekbureau Datadesk dat satellietbeelden van het baggerwerk analyseerde. Daarop zou te zien zijn dat Van Oord koraalriffen heeft beschadigd bij het voorbereidende baggerwerk voor een pijplijn.

Extreem geweld

Ondertussen gaan de aanvallen door in het gebied waar de werkzaamheden plaatsvinden. Sinds februari zijn er volgens Artsen zonder Grenzen 50.000 mensen op de vlucht. In een deel van de provincie heeft de organisatie de hulp op moeten schorten vanwege de onveiligheid.

Conflictonderzoeksorganisatie Acled meldt dat er de afgelopen acht jaar meer dan 6000 doden zijn gevallen door de terroristische aanvallen in de provincie. Zij waarschuwen voor meer instabiliteit en een opleving van het geweld.

De directie en eigenaren van het Nederlandse cryptoplatform Bitvavo konden jarenlang persoonlijke gegevens en rekeningen van klanten inzien. Experts noemen het problematisch, omdat privacyregels bepalen dat alleen een beperkte groep medewerkers van een bedrijf, zoals de anti-witwasafdeling of de klantenservice, toegang mag hebben tot zulke gegevens.

Het bedrijf bevestigt dat de top tot het voorjaar van 2024 in klantdata kon kijken. Volgens Bitvavo was de toegang nodig in de beginjaren van het bedrijf, toen de leiding nog meehielp met het registreren van nieuwe klanten en het beantwoorden van vragen.

Hoogleraar privacyrecht Gerrit-Jan Zwenne zegt in het Financieele Dagblad dat het "met het oog op de bedrijfsomvang en -groei, misschien handig is om de directie allerlei toegangsrechten te geven, maar dat staat wel op gespannen voet met de privacywet".

Er wordt momenteel onderzoek gedaan of medewerkers zich hebben gehouden aan de privacy- en gedragsregels. Dat onderzoek wordt uitgevoerd door advocatenkantoor Stibbe en accountantskantoor PwC.

'Destijds kleiner'

Een woordvoerder van het cryptobedrijf zegt dat Bitvavo destijds een veel kleiner bedrijf was. Inmiddels telt de Amsterdamse cryptobeurs 460 voltijdsbanen, zo'n driehonderd meer dan in die periode. Met een transactievolume van ruim 34 miljard euro was Bitvavo in 2023 de grootste cryptobeurs van Europa.

Het interne onderzoek naar de naleving van privacy- en gedragsregels bij Bitvavo werd ingesteld nadat topman Mark Nuvelstijn afgelopen zomer was afgetreden, na berichtgeving van het FD. De krant meldde dat hij zijn bank onjuiste informatie had gegeven en de intentie had om te handelen met voorkennis.

In chatberichten leek hij te suggereren dat hij Bitvavo-systemen kon gebruiken om een privékwestie op te lossen. Nuvelstijn ontkende dat en zei geen klantgegevens te hebben bekeken. Hij zei dat hij zelf slachtoffer was van de inmiddels veroordeelde beleggingsfraudeur Max R., tegen wie hij aangifte deed.

Bitvavo zegt dat inmiddels alleen de afdelingen die daar recht op hebben toegang hebben tot de klantgegevens.

De Autoriteit Persoonsgegevens laat aan de NOS weten niet te reageren, omdat het niet ingaat op individuele casussen.

Correctie van de redactie

In een eerdere versie van dit artikel stond dat het Financieele Dagblad had onthuld dat topman Mark Nuvelstijn zijn bank onjuiste informatie had gegeven en profiteerde van handel met voorkennis. Die formulering is onjuist en is aangepast.

ASML verwacht in 2026 aanzienlijk minder chipmachines te verkopen in China. Toch blijft het bedrijf optimistisch over komend jaar. De chipmachinefabrikant uit Eindhoven verwacht niet dat de omzet volgend jaar lager is dan die van dit jaar.

De afname van vraag uit China schrijft ASML toe aan de uitzonderlijke goede afgelopen twee jaar. Volgens het bedrijf werd dit vooral veroorzaakt doordat er nog een achterstand weggewerkt moest worden. Door de coronapandemie kon er veel minder geleverd worden en de afgelopen twee jaar is deze achterstand dus weggewerkt.

De topman van ASML, Christophe Fouquet, zei in een toelichting op de derde kwartaalcijfers dat hij verwacht dat grote investeringen in kunstmatige intelligentie (AI) het komende jaar het bedrijf toch nog een boost zullen geven. ASML maakt chipmachines die nodig zijn om de geavanceerde chips te maken die nodig zijn voor de AI-industrie.

Geopolitieke spanningen

Van de zomer temperde ASML de verwachtingen al. Het blijft het voor hightechbedrijven roerige tijden door de geopolitieke spanningen met China. Deze week bijvoorbeeld voelde demissionair minister Karremans zich genoodzaakt in te grijpen bij chipmaker Nexperia vanwege zorgen over China.

Ondanks de donkere wolken boven de markt deed ASML het de afgelopen drie maanden niet slecht. De omzet was iets lager met 7,5 miljard euro, vorig kwartaal was dit nog 7,7 miljard. Maar het bedrijf kreeg wel weer iets meer orders binnen dan verwacht. Ook verwacht de ASML-topman nog een flinke stijging van de omzet aan het einde van dit jaar.

De wereldeconomie lijkt tot dusver niet al te hard geraakt te worden door de handelsoorlog. Toch zijn de daadwerkelijke gevolgen nog niet te overzien en blijft onzekerheid op termijn overheersen. Dat meldt het Internationaal Monetair Fonds in zijn nieuwe groeivoorspelling.

Voor de tweede keer op rij wordt de wereldgroei voor dit jaar licht naar boven bijgesteld - met een extra 0,1 procent naar 3,2 procent.

Het hielp dat de hoge aangekondigde heffingen van de Amerikaanse president Trump in veel gevallen zijn verlaagd door handelsakkoorden, ook al zijn details hiervan nog niet altijd even duidelijk. Ook de Europese Unie sloot zo'n akkoord met de VS.

Ook de flexibiliteit van de private sector droeg bij aan de gematigde gevolgen, zegt IMF-hoofdeconoom Pierre-Olivier Gourinchas. De sector haalde import naar voren en was snel in het verleggen van toeleveringsketens.

Blijvende onzekerheid

Toch blijft de onzekerheid over de stabiliteit en de koers van de wereldeconomie kritiek, benadrukt het IMF.

"Landen, instellingen en markten hebben zich aangepast aan een landschap dat gekenmerkt wordt door toenemend protectionisme en fragmentatie", aldus het IMF.

Dit gaat volgens de organisatie gepaard met sombere groeivooruitzichten en op een gegeven moment ook de roep om verandering van het macro-economische beleid van landen.

De gevolgen van Trumps heffingen zijn ook verder nog niet helemaal te overzien, zegt Gourinchas. "De gevolgen van deze spanningen kunnen toenemen wanneer bedrijven de heffingen gaan doorberekenen aan klanten en handelsroutes permanent via andere landen worden gelegd. Dan wordt de wereldeconomie langzaamaan minder efficiënt."

Ook benadrukt het IMF de gevolgen van strenger migratiebeleid. Dit zorgt er bijvoorbeeld in de Verenigde Staten voor dat er minder arbeiders het land inkomen, wat slecht kan zijn voor de productieketen. Op dit moment daalt ook de vraag naar arbeid, waardoor het nog niet zo'n probleem is.

Het is een bedrijf dat voor velen tot deze week onbekend was, maar nu in het middelpunt van de belangstelling staat. Chipfabrikant Nexperia blijkt een speelbal te zijn van belangen die zich uitstrekken tot Amerika en China.

Uit rechtbankstukken en een Kamerbrief van minister Karremans, wordt duidelijk hoe dit heeft geleid tot handelsbeperkingen en een uitzonderlijke ingreep van de Nederlandse overheid.

Al jarenlang maakt het bedrijf 'eenvoudige' chips, bedoeld voor bijvoorbeeld telefoons, zonnepanelen en auto's. In 2019 kwam Nexperia in Chinese handen toen het werd overgenomen door het Chinese Wingtech. Een jaar later werd Zhang Xuezheng CEO. Het hoofdkantoor bleef wel in Nijmegen.

Zorgen over Chinees bestuur

Sinds de Chinese overname groeiden de zorgen. Bestuurders van Nexperia namen eind 2023 contact op met het ministerie van Economische Zaken. Ze maakten zich er zorgen over dat Nexperia in handen was van een Chinese eigenaar, en vroegen om volledige erkenning als Nederland/Europees bedrijf. Ze drongen hierop aan, omdat ze negatieve gevolgen ervoeren in Europa en de Verenigde Staten.

Daarop volgden maandenlange gesprekken tussen het ministerie en Nexperia. Het bedrijf deed daarbij toezeggingen. Zo werd een raad van commissarissen beloofd die zou gaan toezien op het inperken van de invloed van de Chinese topman. Maar daar kwam weinig van terecht, blijkt uit rechtbankstukken.

Roekeloosheid

Ondertussen bleef de onrust over de topman groeien. Zo deed hij namens Experia een miljoenenbestelling bij het Chinese bedrijf WSS, een zusterbedrijf dat financieel in de klem zat, en waar hij zelf een belang in had. Die bestelling was volgens de rechtbank niet nodig en te groot.

Daarbovenop trok de Chinese topman vorige maand de betalingsbevoegdheden in van belangrijke financieel bestuurders van het bedrijf. In plaats daarvan liet hij de bankzaken regelen door personen zonder financiële ervaring, onder wie iemand die nog niet bij Nexperia werkte. De rechtbank bestempelde dit als een handelwijze die grenst aan roekeloosheid.

Medewerkers van Nexperia stapten daarom naar de Ondernemingskamer van het gerechtshof in Amsterdam, die Xuezheng vervolgens wegstuurde.

Druk vanuit Amerika

Terwijl het ministerie en Nexperia in gesprek waren, werd de druk van buiten opgevoerd.

Wingtech kwam namelijk eind 2024 op een Amerikaanse 'zwarte lijst' terecht, en vanwege de bijbehorende handelsbeperkingen kon Nexperia daar vanaf september ook last van krijgen. Om met bedrijven of personen uit de lijst zaken te doen moet er een speciale vergunning aangevraagd worden, maar die wordt bijna nooit verleend. Om een vrijstelling te krijgen voor deze handelsbeperking zou het nodig zijn om de Chinese topman te vervangen, die zelf ook op de lijst stond.

Uit rechtbankstukken blijkt nu dat Xuezheng, door aan te blijven als bestuurder, handelde tegen het belang van Nexperia in.

Nederland grijpt in

"Het lijkt er toch wel op dat de VS het signaal heeft afgegeven dat zij een regel invoeren waardoor Nexperia - als onderdeel van Wingtech - onder handelsbeperkingen valt. En dat de Nederlandse overheid toen heeft besloten om bij Nexperia de controle over te nemen", zegt Sebastiaan Bennink, advocaat internationaal handelsrecht.

Minister Karremans benadrukt in zijn brief aan de Tweede Kamer juist dat zijn besluit is genomen "zonder last of ruggespraak met welk land dan ook". Maar volgens de rechtbankstukken had het ministerie wel degelijk contact met de VS over de handelsbeperkingen voor Nexperia, en de eis om de topman te vervangen.

Volgens Karremans is sprake van een 'noodsituatie' en hij zegt verontrustende signalen te hebben ontvangen over het handelen van de Chinese topman.

Bennink denkt dat nu de aandelen niet meer worden beheerd door de Chinese CEO, de VS alsnog een exportvergunning zal afgeven. "Omdat ze zeker weten dat er geen Chinese invloed meer is binnen het bedrijf."

Tegenmaatregel

De Chinese regering reageerde met een exportverbod op chips uit de Chinese fabriek van Nexperia.

Nexperia en Karremans schrijven beide dat er gesprekken plaatsvinden met Chinese autoriteiten. Nexperia zet in op een zo snel mogelijke vrijstelling van de beperkingen om de impact ervan zo klein mogelijk te houden.

Bierbrouwer Heineken gaat reorganiseren en schrapt vierhonderd banen op het hoofdkantoor in Amsterdam. In totaal werken er 3700 mensen voor Heineken in Nederland.

Een deel van de banen wordt verplaatst naar het buitenland. Later deze maand komt Heineken met details over de reorganisatie. "We erkennen de impact die deze veranderingen kunnen hebben op onze mensen en zijn vastbesloten om hen met zorg en respect te ondersteunen", zegt Heineken-topman Dolf van den Brink.

In een verklaring zegt Heineken dat de veranderingen op het hoofdkantoor onder meer bedoeld zijn om de onderneming wendbaarder te maken met de nadruk op groei en innovatie.

Economische druk

De bierbrouwer spreekt van een snel veranderende wereld. "De geopolitieke en economische druk is reëel, maar dat geldt ook voor de kansen die worden gecreëerd door technologie en veranderende consumententrends", zegt Van Den Brink. Volgens hem moet het bedrijf voorop blijven lopen en moet de digitale transformatie worden versneld.

Eerdere reorganisatie

Het is niet de eerste keer dat Heineken reorganiseert. In 2021 kondigde de bierbrouwer aan dat er in een paar jaar tijd 8000 banen wereldwijd zouden verdwijnen, met een jaarlijkse besparing van zo'n 350 miljoen euro.

Aanleiding toen waren onder meer tegenvallende resultaten door de coronapandemie.

Wereldwijd werken in totaal zo'n 85.000 mensen voor Heineken.

De Chinese regering heeft chipfabrikant Nexperia een exportverbod opgelegd. Het betekent dat de chips, jaarlijks zo'n 50 miljard, die in de Chinese fabriek van Nexperia worden geproduceerd het land niet meer uit mogen. Dat schrijft het bedrijf met hun Nijmeegse hoofdkantoor op zijn website.

China lijkt dit exportverbod op te leggen na ingrijpen door de Nederlandse overheid in het bedrijf. Het risico was namelijk te groot dat cruciale technologie uit Nederland zou weglekken, zegt het ministerie. Daarnaast werd de Chinese Nexperia-topman Zhang Xuezheng uit zijn functie gezet door de Ondernemingskamer van het gerechtshof in Amsterdam.

'Impact beperken'

Op zijn website schrijft Nexperia dat het bedrijf in nauw overleg is met Chinese overheidsinstanties om de impact van de maatregel te beperken. Verder overlegt het bedrijf actief met Chinese autoriteiten om een vrijstelling te krijgen.

Sinds 4 oktober is het verboden om vanuit de Chinese fabriek van Nexperia eindproducten naar andere landen te exporteren. Het bedrijf heeft meerdere vestigingen over de hele wereld, en maakt relatief eenvoudige chips voor onder andere telefoons, auto's en zonnepanelen. In 2019 nam het Chinese concern Wingtech het hele bedrijf over, maar het hoofdkantoor bleef in Nijmegen.

Harde ingreep

De Nederlandse regering greep eind vorige maand in bij het bedrijf. Met een maatregel kan het ministerie beslissingen binnen het bedrijf tegenhouden of terugdraaien. Door in te grijpen kan Nederland voorkomen dat er in een noodsituatie geen chips beschikbaar zijn voor de Nederlandse en Europese industrie.

Vandaag blijkt uit de uitgebreide rechtbankstukken dat Nexperia al in 2023 aan de bel trok bij het ministerie van Economische Zaken. Binnen het bedrijf waren er zorgen over de rol van de enige aandeelhouder Wingtech, het bedrijf van Zhang Xuezheng. Wingtech heeft sterke verbintenissen met de Chinese staat.

Nexperia deed vervolgens toezeggingen aan de overheid om daar verandering in te brengen, maar daar is volgens de rechtbank weinig van terecht gekomen.

Twijfel aan topman

Volgens die rechtbankstukken had de Ondermingskamer terechte twijfels over het handelen van topman Zhang Xuezheng. Zo deed hij een miljoenenbestelling namens Nexperia bij het Chinese bedrijf WSS, waar hij ook een belang in heeft, terwijl die order volgens de rechtbank helemaal niet nodig was.

Daarbovenop trok de voormalig topman volgens de rechtbank afgelopen september de bankvolmachten in van belangrijke financieel bestuurders binnen het bedrijf. In plaats daarvan liet hij de bankzaken regelen door personen zonder financiële ervaring, onder wie iemand die nog niet bij Nexperia werkte.

Druk van VS

Volgens China grijpt Nederland in onder druk van de Verenigde Staten. Eerder zei demissionair minister Karremans dat dat niet het geval was. Toch blijkt uit de rechtbankstukken dat Nederland onder druk is gezet. Daarin staat dat op 30 september Nexperia Amerikaanse handelsbeperkingen opgelegd kreeg. Precies op die dag greep de minister in.

Voor het ingrijpen bij Nexperia maakt de overheid gebruik van de Wet beschikbaarheid goederen. Die bestaat sinds 1952 en is niet eerder gebruikt. Met de wet kunnen ministers als voorbereiding op noodsituaties bevelen geven waarmee zeker gesteld wordt dat bepaalde goederen beschikbaar blijven.

Minister Karremans schrijft in een brief aan de Tweede Kamer dat hij de maatregel heeft genomen vanwege serieuze signalen van bestuurlijke tekortkomingen binnen het bedrijf.

De maatregel geldt voor maximaal één jaar. De minister zegt verder gesprekken te voeren met de Chinese autoriteiten over de handelsbeperkingen. Tot wanneer die gelden, is onduidelijk.

Nederland grijpt in bij chipfabrikant Nexperia met vergaande maatregelen tegen de Chinese invloed bij het bedrijf. Het risico was te groot dat cruciale technologie uit Nederland zou weglekken, zegt het ministerie van Economische Zaken. Waarom wil Nederland dit chipbedrijf plotseling beschermen? Vijf vragen over Nexperia.

Wat doet Nexperia?

Het bedrijf is een afsplitsing van het Nederlandse chipbedrijf NXP, dat is ontstaan binnen Philips. Terwijl NXP is doorgegaan met complexere computerchips, bijvoorbeeld voor contactloos betalen met je telefoon, maakt Nexperia relatief eenvoudige chips voor onder andere telefoons, auto's en zonnepanelen.

In 2019 werd Nexperia in zijn geheel overgenomen door het Chinese bedrijf Wingtech. Het bedrijf heeft zijn hoofdvestiging in Nijmegen, maar ook andere vestigingen in diverse landen.

Wat is er aan de hand?

Het ministerie van Economische Zaken heeft ingegrepen via de Wet beschikbaarheid goederen. De overheid kan nu beslissingen in het bedrijf tegenhouden of terugdraaien als deze schadelijk zouden kunnen zijn voor Nederlandse of Europese productie. De inzet van deze wet is erg uitzonderlijk. Het is zelfs voor het eerst sinds de wet in 1952 inging, dat deze wordt gebruikt.

Volgens het ministerie gaat het om "een noodsituatie." Als Nexperia steeds meer losgeweekt zou raken van Nederland en Europa zouden "cruciale technologische kennis en capaciteiten" verloren gaan.

Het ministerie noemt in het bijzonder het belang voor de Europese auto-industrie en de Europese consumentenelektronica. Van de ruim 2 miljard euro omzet van Nexperia in 2024, kwam ruim de helft uit chips voor auto's. De ingreep past dus bij de Europese ambities om de eigen maakindustrie te beschermen.

Waarom nu deze stap?

Er is meer aan de hand dan het beschermen van chips voor auto's. De topman van Wingtech, Zhang Xuezheng, was ook bestuurder bij Nexperia. Hij is wegens "ernstige bestuurlijke tekortkomingen" door de Ondernemingskamer uit zijn functie zijn gezet nadat hij eerder al was geschorst. Daarmee zet Nederland de Chinese aandeelhouder buiten de deur.

Wingtech is deels in handen van de Chinese staat. Topman Xuezheng zou binnen het bedrijf veel macht naar zich toe trekken, meldt een bron aan de NOS. Wingtech reageert niet op vragen van de NOS.

China zegt ook weinig, maar stelt wel dat bij dit soort acties de Verenigde Staten altijd een rol spelen. Volgens de Nederlandse regering is dit niet waar. Wel kwam Wingtech eind vorig jaar op een Amerikaanse 'zwarte lijst'. Er is sindsdien een speciale vergunning nodig om bepaalde Amerikaanse technologie aan bedrijven op deze lijst te mogen verkopen.

Minister: 'Cruciaal bedrijf bevel gegeven chipproductie te handhaven'

Demissionair minister Karremans van Economische Zaken zegt "niet lichtzinnig" voor het eerst in de geschiedenis de Wet beschikbaarheid goederen te hebben ingezet. Tegenover de NOS noemt hij chipmaker Nexperia een "heel belangrijk bedrijf dat een belangrijke toeleverancier is voor de Europe auto-industrie, consumentenelektronica en defensie".

"Recent heb ik ernstige en acute signalen gekregen dat er bij het bedrijf ernstige tekortkomingen zijn die de leveringszekerheid in gevaar kunnen brengen. Dat zou grote gevolgen hebben voor de Europese en Nederlandse economie. Op basis van de signalen die ik heb gekregen had ik in mijn ogen geen andere keuze dan in te grijpen via deze wet."

Karremans stelt dat hij met de wet uit 1952 in zijn hand Nexperia "het bevel heeft gegeven" om de productie van chips te handhaven. "Zij maken chips in Nijmegen. We hebben gezegd: dit moeten jullie blijven doen. Er staat een straf op als zij iets doen dat de productie zou kunnen schaden." Karremans ontkent dat de stap is gericht tegen China: "Dit is gericht tegen het bedrijf."

Morgen informeert Karremans de Tweede Kamer over de situatie.

Wat heeft Nexperia nou te bieden aan China?

Het gaat om simpele chips die China ook zelf maakt. Toch kunnen die eenvoudige chips interessant zijn voor China, zegt Maaike Okano-Heijmans van Clingendael, gespecialiseerd in de technologische kant van geopolitiek. "Het is vooral vanwege de ruime toepassing van die chips. Het gaat echt niet alleen maar om zonnepanelen, maar ook om auto's en robots waarin AI wordt verwerkt."

Sinds 2022 valt ook de Delftse startup NOWI onder Nexperia. Dat bedrijf kan draadloos energie overdragen waardoor chips zichzelf kunnen opladen. In 2023 werden Kamervragen gesteld over de overname. De zorgen gingen met name over risico's op sabotage en toepassingen voor Defensie.

Europarlementariër Bart Groothuis (VVD) maakt zich al jaren zorgen om de Chinese invloed op Europese bedrijven. Hij noemt deze overname "een grote blunder die nooit had mogen gebeuren". Hij waarschuwt voor de mogelijkheid om deze kennis militair in te zetten, bijvoorbeeld voor drones.

Maaike Okano-Heijmans van Clingendael zegt dat de goedkeuring voor overname van NOWI "toen al niet logisch was. Idealiter was dit eerder gebeurd omdat het deze toepassing kan gebruiken voor robots waar AI in verwerkt zit."

Wat gaat er nu gebeuren?

Nu de Chinese topman weg is, stelt de rechtbank een onafhankelijke bestuurder aan die beslissingen mag nemen. Ook zijn alle aandelen, op één na, naar een beheerder gegaan die door de rechter is aangewezen. Het is nog niet duidelijk wie dat ene aandeel in handen heeft.

Partijen kunnen tegen de inzet van deze wet bij de rechter in bezwaar gaan. Het reguliere productieproces van het bedrijf kan wel doorgaan. Europarlementariër Groothuis hoopt dat het bedrijf nu volledig in Europese handen komt.

Deze vragen heeft de NOS ook voorgelegd aan Nexperia, maar dat was vandaag niet bereikbaar voor commentaar.

In de eerste helft van dit jaar is meer geld illegaal vergokt dan legaal. Dat is voor het eerst sinds de legalisering van het online gokken in Nederland in 2021. De Kansspelautoriteit schat de omvang van de illegale markt op 617 miljoen euro, tegenover een legale markt van 600 miljoen euro. Dat blijkt uit de halfjaarlijkse monitor van de toezichthouder.

Eerder dit jaar kondigde het kabinet opnieuw maatregelen om gokverslaving onder jonge spelers tegen te gaan. De minimumleeftijd voor risicovolle gokspellen gaat van 18 naar 21 jaar en er komt een stortingslimiet per speler. Ook wilde het kabinet de speellimiet van online gokkers centraal gaan bijhouden, zodat zij niet bij verschillende aanbieders met hoge bedragen spelen.

De Kansspelautoriteit ziet een positief effect van de nieuwe regels, zoals van de stortingslimiet. De hoeveelheid verloren geld op de legale online gokmarkt ging omlaag. Per speler daalde het gemiddelde verlies per maand van 146 euro naar 119 euro.

Uitwijken naar illegaal aanbod

Daar staat volgens de Kansspelautoriteit tegenover dat spelers uitwijken naar het illegale aanbod, want daar gelden die nieuwe, beperkende regels niet. "Wij vinden dit een zorgelijke ontwikkeling, omdat spelers op de illegale markt veel minder goed worden beschermd", zegt de autoriteit.

De speelautomaten zijn onder de casinospellen het populairst. Driekwart van het legale online vergokte geld ging daar aan verloren.

De Kansspelautoriteit is de toezichthouder op de markt voor de kansspelen. De instantie verleent onder andere vergunningen aan kansspelaanbieders en geeft voorlichting over (online) gokken.