Voormalig ING-topman Ralph Hamers hoeft definitief niet voor de rechter te verschijnen vanwege de witwasproblemen bij ING Nederland. Dat heeft het gerechtshof Den Haag besloten.

Vervolging van Hamers is volgens het Hof "niet zinvol" meer. Dat komt enerzijds omdat de problemen inmiddels zo lang geleden hebben plaatsgevonden, dat ze bijna verjaard zijn. Door een uitgebreid onderzoek van het Openbaar Ministerie vindt het hof anderzijds dat er een duidelijk signaal is afgegeven aan topbankiers: "De norm is bevestigd dat ook bestuurders van een bank niet vrijuit gaan als zij hun verantwoordelijkheid niet nemen."

Vijf jaar terug gaf het gerechtshof het OM opdracht om te onderzoeken of Hamers als hoogste baas leidinggaf aan strafbare feiten bij ING. Via ING Nederland konden criminelen tussen 2010 en 2016 bankrekeningen gebruiken om honderden miljoenen euro's wit te wassen. ING schikte deze zaak in 2018 met een recordboete van 775 miljoen euro.

Onvoldoende bewijs

Pieter Lakeman, voorzitter van de Stichting Onderzoek Bedrijfsinformatie (SOBI), spande met succes bij het gerechtshof een procedure aan over het besluit van het OM om niemand bij ING te vervolgen. Na jaren van onderzoek concludeerde het OM een jaar geleden dat er "onvoldoende bewijs" was gevonden om Hamers persoonlijk aan te klagen.

Bij het eerdere besluit om justitie onderzoek naar Hamers te laten doen, verweet het hof de ING'er nog dat hij niet zelf was komen opdagen bij de zittingen. Indertijd was hij topman van de Zwitserse grootbank UBS. Hamers' advocaat stelde dat hij het hof expliciet had gevraagd of zijn cliënt naar Den Haag moest komen, maar dat hij te horen had gekregen dat dit niet nodig was.

In het vandaag verschenen besluit schrijft het hof dat het belangrijk was dat Hamers nu wel is verschenen. "Hij heeft vragen beantwoord en inzicht gegeven in zijn rol als topman bij een complexe internationale bank." Verder erkent het hof dat ING inmiddels de witwascontroles heeft verbeterd.

Thuisbatterijen groeien in populariteit, met name doordat zonnepanelen financieel minder aantrekkelijk worden door aangekondigde afschaffing van de salderingsregeling. Maar die groeiende populariteit heeft ook een keerzijde. Hoe meer batterijen er komen, hoe minder geld er mee wordt verdiend. Dat komt naar voren uit onderzoek van Machiel Mulder en Arjen Veenstra van de Rijksuniversiteit Groningen.

Als 15 procent van de huishoudens die nu zonnepanelen hebben ook een kleine thuisbatterij (6KWh) koopt, kan er met zo'n batterij geen geld meer worden verdiend, zo blijkt uit hun berekeningen. En die 15 procent is al bijna bereikt. "Een thuisbatterij is dan wel een erg risicovolle investering," zegt Mulder.

In de berekeningen zijn de grote batterijprojecten niet meegenomen, zegt Mulder. En daarvan komen er steeds meer bij. "Dit leidt ertoe dat de winstgevendheid van deze batterijen in de praktijk nog lager ligt."

Handelen op de energiemarkt

Mensen met een dynamisch energiecontract kunnen hun thuisbatterij gebruiken om te handelen op de energiemarkt. Met een slimme batterij koop je energie als de prijs laag is en slaat die op.

Als de energieprijs hoog is, kan de opgeslagen energie van zonnepanelen op deze energiemarkt juist worden verkocht om winst te maken.

Hoe groter de verschillen in energieprijzen op deze markt, hoe meer geld er met een batterij kan worden verdiend. Maar zodra er meer slimme batterijen komen en de vraag naar goedkope energie toeneemt, wordt de prijs voor elektriciteit juist stabieler.

Misleiding

Experts benadrukken al langer dat een thuisbatterij niet altijd binnen de beloofde termijn kan worden terugverdiend. "Dit kan je gerust een vorm van misleiding noemen," zegt de Authoriteit Consument en Markt.

"We horen van mensen dat hun is verteld dat een batterij binnen een paar jaar kan worden terugverdiend, maar dit klopt heel vaak niet," zegt de ACM. De autoriteit is niet tegen thuisbatterijen, maar dan moet wel duidelijk zijn welke beloftes reëel zijn.

Ook de Vereniging Eigen Huis is sceptisch: "Terugverdientijden komen nooit helemaal uit. Veel heeft daar invloed op, bijvoorbeeld de prijzen van de batterij en de geopolitieke ontwikkelingen."

Andere mogelijkheden

Er zijn er ook andere manieren om een thuisbatterij te gebruiken.

Een batterij kan stroom opslaan uit zonnepanelen om op een later moment weer te gebruiken. Afhankelijk van de installatie kan dat het percentage zonnestroom dat je zelf verbruikt zo'n 30 tot 60 procent verhogen, zegt Vereniging Eigen Huis.

"Ik kan me ook voorstellen dat mensen een thuisbatterij aanschaffen voor het geval van nood, maar dan heb je wel een batterij nodig die altijd vol is. Dus dat is wel een heel dure oplossing", zegt onderzoeker Veenstra.

Daarnaast kan een batterij niet zomaar stroom leveren bij een storing of stroomuitval. Want als dat gebeurt, schakelt een standaard thuisbatterij namelijk uit. Dus dan moet er in huis een speciale noodstroomvoorziening komen, zegt Mulder. "Dit kost ook weer meer en wordt waarschijnlijk alleen gebruikt door mensen die zich over stroomuitval veel zorgen maken."

Na vijfentwintig jaar aan het roer van maaltijdbezorger Just Eat Takeaway houdt oprichter en topman Jitse Groen het voor gezien. Hij verlaat het bedrijf en gaat het naar eigen zeggen "even rustiger aandoen". Het bedrijf groeide onder zijn leiding uit tot een van de grootste online maaltijdbezorgers ter wereld.

Volgens het bedrijf begon het allemaal op een zolderkamer in Enschede. Groen wilde makkelijk een warme maaltijd kunnen bestellen en thuis laten bezorgen. Zo werd Just Eat Takeaway geboren.

Ruim twee decennia en een aantal overnames verder is het bedrijf actief in zestien landen. Vorig jaar kreeg Just Eat Takeaway 653 miljoen online bestellingen. Die worden door koeriers opgehaald bij restaurants en in oranje warmtedozen met daarop 'Thuisbezorgd' naar de klant gebracht. Just Eat Takeaway rekent voor elke bestelling een commissie.

In oktober werd het moederbedrijf overgenomen door techinvesteerder Prosus.

Nieuwe fase

Het is logisch dat oprichter Groen nu uit het bedrijf stapt, zegt Martijn Arets, expert in platformbedrijven zoals Airbnb en Uber. "Misschien kiest de nieuwe eigenaar voor een andere werkwijze en gaat hij het anders organiseren om de bedrijfsvoering efficiënter te maken", zegt Arets. "Met de verkoop aan Prosus is Just Eat in een veilige haven geloodst. Groens rol en verantwoordelijkheid zijn daarmee mooi afgesloten."

Groen was een bijzondere topman, zegt Arets, die al vroeg koeriers in dienst nam. Daarmee onderscheidde hij zich van concurrenten die hun koeriers als freelancer inhuurden.

The winner takes it all-markt

De loopbaan van de 47-jarige oprichter kende pieken en dalen. Zijn bedrijf werd door de Erasmus Universiteit twee keer uitgeroepen tot het snelst groeiende bedrijf van Nederland. "Ons onderzoek bij Takeaway laat zien dat het bedrijf zich al vroeg realiseerde dat de markt waarin het opereert een the winner takes it all-markt is," zei hoogleraar bedrijfsvoering Justin Jansen in 2020.

Daarmee bedoelde Jansen dat Just Eat de grootste speler probeerde te worden, om zo succes te garanderen. "Daar hebben zij hun groeiformule omheen gebouwd."

Groen kwam ook in het nieuws door de aan- en verkoop van de Amerikaanse concurrent Grubhub. Maar de investering werd een mislukking en per saldo resteerde een enorm verlies. Just Eat Takeaway ging op de beurs hard onderuit. Beleggers waren boos en eisten meer transparantie. Op een aandeelhoudersvergadering in 2022 ontstond onder beleggers zoveel ophef dat mensen zich afvroegen of Groen wel kon aanblijven.

'Even rustiger'

"De overname in de VS was overmoedig," zegt Gerben Everts van de Vereniging van Effectenbezitters (VEB). "Groen was daar niet alleen bij, ook de commissarissen hadden moeten ingrijpen." Verder is Everts onder de indruk van de ondernemer. "Hij heeft met Thuisbezorgd een prachtig concept neergezet; zijn creatieve brein kwam daarin goed naar voren."

Wat de oprichter nu gaat doen, is niet bekend. Groen was dinsdag niet beschikbaar voor een interview, maar laat in een kort bericht aan de NOS weten: "Ik heb met veel plezier vijfentwintig jaar zestig uur per week gewerkt en ga het nu even rustiger aan doen. Mij kennende gaat dat echter niet heel lang duren."

Roberto Gandolfo volgt Groen op, hij treedt aan op 1 januari.

PostNL had zes jaar geleden concurrent Sandd niet mogen overnemen. Dat oordeelt het College van Beroep voor het bedrijfsleven (CBb) vandaag opnieuw. Hoewel de rechter de overname eerder al had verboden, drukte toenmalig staatssecretaris Mona Keijzer van Economische Zaken de overname er toch door.

En ook dat mocht niet, zo oordeelt het College van Beroep voor het bedrijfsleven vandaag in hoger beroep. Daarmee is de overname definitief verboden.

Sandd liet zich in 2019 overnemen omdat het bezorgen van brievenbuspost steeds minder lucratief werd. Dat kwam omdat er steeds minder brieven en kaarten werden verzonden.

Toezichthouder Autoriteit Consument & Markt (ACM) verbood de overname, omdat er dan nog maar één postbezorger zou zijn. Een monopolist zou niet in het voordeel van consumenten zijn. Toenmalig staatssecretaris Keijzer veegde alle bezwaren van tafel, omdat de postbezorging anders niet "betaalbaar, beschikbaar en betrouwbaar blijft in een sterk krimpende markt".

Problemen niet zo nijpend

De rechter verscheurde die goedkeuring vandaag. In het vonnis staat dat PostNL op dat moment nog zeker drie tot vijf jaar "onder economisch aanvaardbare omstandigheden" de brievenbuspost zoals wettelijk verplicht had kunnen rondbrengen. Oftewel: de financiële problemen waren indertijd niet zo nijpend dat er geen andere keuze was dan het opslokken van de enige concurrent.

Eerder dit jaar eiste PostNL nog subsidie om de post rond te brengen. Ook toen concludeerde een rechtbank dat de situatie niet zo dringend was als geschetst. Dat komt mede omdat er ook reclame- en overheidspost wordt bezorgd.

In het hoger beroep over de overname van Sandd zegt de rechter dat dit heeft geleid tot "mededingingsproblemen". Consumenten en bedrijven hadden tot die tijd iets te kiezen, daarna niet meer: "Als PostNL en Sandd niet zouden samengaan, zou Sandd concurrentiedruk blijven uitoefenen op PostNL voor de zakelijke partijenpost en de losse post."

Later bezorgen

Inmiddels gaat het bij PostNL niet veel beter met de brievenbuspost. Het bedrijf leegt de brievenbussen minder vaak en krijgt de komende jaren ook meer tijd om post te bezorgen. Ook die keuze van de minister leidt tot minder service voor consumenten, waarschuwde de ACM onlangs nog.

Onduidelijk is wat de uitspraak in de praktijk betekent. Omdat Sandd inmiddels volledig is opgeslokt door PostNL kan de overname niet meer worden teruggedraaid.

Wat er wel moet gebeuren adviseert de rechter niet. "Het is aan betrokkenen bij de nationale markt voor postdiensten daarin hun positie te bepalen."

Black Friday zit er net op en we zitten midden in de sinterklaastijd. Deze week verwachten post- en pakketbezorgingsbedrijven daarom topdrukte. De pakketjes worden niet alleen bezorgd bij de onlinekopers thuis, steeds vaker gaan ze ook naar een ophaalpunt. Dat vraagt het nodige van ondernemers die naast een winkel ook een pakketpunt runnen.

Zo leverde PostNL in Huissen bij Arnhem gisterochtend vier grote karren vol pakketjes af bij een tijdschriftenwinkel in een winkelcentrum. Slechts twee daarvan konden worden aangenomen, zo vol was de winkel al, zegt mede-eigenaar Anoeska de Kluys, die naast de winkel dus ook een pakketpunt runt.

Goed voorbereid

Op Facebook roept zij klanten op hun pakketjes van vorige week snel op te halen. "Soms wachten mensen totdat de vijf pakketjes die ze hebben besteld allemaal bij ons zijn geleverd. Maar nu vragen we of ze al bij één pakketje willen komen, anders past het gewoon niet", zegt De Kluys. "En het magazijn is al overvol."

Dat het niet altijd past, merkt ook PostNL-pakketbezorger Brandon Tijssen. Vooral grote pakketten kan hij niet altijd kwijt bij pakketpunten. "Dan hebben ze de ruimte niet. Die neem ik mee terug en dan gaan ze weer naar het sorteercentrum. We proberen het de volgende dag opnieuw. Helaas moeten mensen dan langer wachten, gelukkig hebben de meesten begrip daarvoor.

Hij ziet dat mensen ook gebruikmaken van de optie van bezorgen bij het huis. "Een plek die ze als veilig beschouwen, waar wij het dan met hun toestemming mogen neerzetten. Bijvoorbeeld in de tuin, in de kliko, het tuinhuisje, ga zo maar door. Er zijn hele creatieve plekken die mensen aangeven."

Feestdagenstress

Een hobbywinkel en pakketpunt in Tiel maakt zich ook op voor drukke dagen; want niet alleen komen klanten er inpakpapier kopen en benodigdheden voor hun papier-maché surprise, de zaak verwacht ook honderd mensen per dag extra bij zijn pakketpunt.

Ook daar vragen ze klanten tijdig hun pakketjes op te halen. Ook wordt hun verzocht zich goed voor te bereiden, met de juiste labels en verpakinstructies. En dat ze niet onnodig naar de winkel bellen met de vraag waar hun pakket is, iets dat vanwege de "feestdagenstress" volgens eigenaren Lindsay Velders en Pim Pippel vaak gebeurt.

"Veel mensen bestellen en verzenden pakketjes voor de feestdagen maar lezen bijvoorbeeld hun mail niet goed", zegt Pippel. "En als hun pakketje er dan niet is, worden ze soms agressief tegen ons, slaan met hun vuist op tafel. Mensen worden wild door de feestdagen, dat merk je in hun emoties. Al heeft 90 procent juist begrip."

Feestsfeer

Ook in Huissen is het een drukte, en wordt er extra personeel ingezet. "We staan vandaag met drie man sterk", zegt De Kluys. Zij ervaart deze weken als ontzettend druk maar vooral ook als heel leuk. "Mensen zijn gezellig, ze komen toch vaak cadeautjes halen, dat zorgt voor een fijne sfeer."

Dat pakketpunten het drukker hebben past in een bredere trend, ziet PostNL. De bezorgdienst zegt dat er dit jaar 40 procent meer buitenshuis wordt bezorgd, en er zo'n 60 procent meer gebruik wordt gemaakt van een pakketautomaat. "Het geeft aan dat de consument meer regie wil over het bezorgmoment", aldus een woordvoerder.

Op een normale dag bezorgt de dienst zo'n 1,2 miljoen pakketten, vorig jaar rond deze tijd was dat een record van zo'n 3 miljoen pakketten. "En dat vraagt iets van de bezorger, de retailer van het pakketpunt, eigenlijk van het hele operationele netwerk."

Dat er tussen Black Friday en Sinterklaas maar zeven dagen zitten, maakt dat er extra veel wordt gevraagd van het netwerk. "Op vorig jaar na zaten er namelijk altijd minstens 12 dagen tussen die dagen. Dan heb je meer spreiding, maar vorig jaar en dit jaar zit er dus meer druk op deze week."

De belastinginkomsten van Bonaire zijn in drie jaar tijd meer dan verdubbeld. Een nieuwe toeristenbelasting levert de eilandgemeente miljoenen op.

Elke toerist moet sinds de zomer van 2022 bij aankomst op Bonaire 75 dollar betalen. Dit is in korte tijd een belangrijke inkomstenbron geworden. Waar de belastinginkomsten in 2021 nog bleven steken op bijna 13 miljoen dollar, haalde de lokale fiscus in 2024 ruim 29 miljoen op, blijkt uit cijfers die het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties vandaag bekendmaakte.

De toeristenbelasting is de grootste bron van eigen inkomsten, gevolgd door de motorrijtuigbelasting. Daarnaast krijgt het eiland ook geld van het Rijk. Die geldstroom nam de afgelopen jaren ook toe.

Onderwijs en sociale voorzieningen

Met al die extra inkomsten zijn de uitgaven ook omhoog gegaan. "Dit komt voornamelijk doordat er meer geld beschikbaar is, waardoor er meer ruimte is om beleidsdoelen te realiseren", schrijven de ambtenaren van het ministerie daarover. Zo zijn de uitgaven voor de economie op Bonaire van 1,8 naar 11,9 miljoen gegaan, geeft het eiland 10 miljoen meer uit aan onderwijs en ruim 25 miljoen meer aan sociale voorzieningen en maatschappelijk werk.

Al die extra uitgaven zijn niet ten koste gegaan van Bonaires spaarrekening. Het eigen vermogen van het eiland dikte afgelopen drie jaar elk jaar wat verder aan.

De Kansspelautoriteit heeft goksite Unibet een boete gegeven van 4 miljoen euro. Gokbedrijven zijn verplicht om gokkers niet te veel geld te laten inzetten en moeten ook verslaving tegengaan. En volgens de autoriteit hield Unibet zich niet aan die zorgplicht.

Zo werd er niet op tijd ingegrepen bij gokkers die duizenden euro's per dag stortten. En werd pas na een paar weken om informatie over het inkomen van die spelers gevraagd. Tegen die tijd hadden ze al zeer grote verliezen geleden, zegt de Kansspelautoriteit.

'Enorm veel geld'

"Wanneer er signalen zijn van onmatig speelgedrag en iemand in korte tijd enorm veel geld inzet, moet een aanbieder op tijd onderzoek doen naar de herkomst van het geld", zegt Michel Groothuizen, bestuursvoorzitter van de Ksa. "Dat kan door inkomensgegevens op te vragen. Het is daarbij essentieel dat aanbieders deze analyse adequaat uitvoeren, omdat niet alle financiële middelen zomaar meegerekend mogen worden."

Unibet rekende bijvoorbeeld inkomsten van iemand mee die ze niet hadden mogen meerekenen, zoals geld op een bedrijfsbankrekening. Unibet hield zich zo'n twee jaar lang niet aan de regels, van juli 2022 tot juli 2024.

Maatregelen

In 2021 werd online gokken legaal in Nederland. Gokbedrijven moeten zich dus wel aan regels houden om gokverslaving tegen te gaan. Sindsdien zijn al een paar keer extra maatregelen aangekondigd om de online gokmarkt te beteugelen.

Zo mag sinds oktober 2024 iemand van 24 en ouder maximaal 350 euro per maand inzetten op een goksite. Wil die meer vergokken, dan moet die eerst contact opnemen met de gokaanbieder. En die aanbieder moet mensen dan wijzen op de risico's van veel geld inzetten. Voor mensen tot 24 is dat maximumbedrag 150 euro.

En afgelopen februari kondigde het kabinet aan dat de minimumleeftijd voor risicovolle gokspellen omhoog gaat van 18 naar 21 jaar. Ook moet het limietbedrag voor online gokkers centraal bijgehouden gaan worden, zodat zij niet bij verschillende aanbieders met hoge bedragen kunnen spelen. Deze maatregelen zijn nog niet ingegaan en het is nog onduidelijk wanneer dat gebeurt.

Het UWV mag binnenkort tijdelijk langer doen over het beoordelen van mensen die langer dan twee jaar ziek zijn.

De uitkeringsinstantie heeft de beslistermijn voor WIA-beoordelingen en herbeoordelingen tijdelijk verdubbeld, van acht naar zestien weken. De wijziging gaat in op 1 januari en de verlenging vervalt als die niet meer nodig is.

Het UWV is al langer niet in staat zich aan de beslistermijn van acht weken te houden en binnen die termijn duidelijkheid te verschaffen aan de aanvragers. Het UWV worstelt al jaren met de wachtlijst voor medische keuringen. Daar staan gemiddeld tienduizenden mensen op.

Tekort aan artsen

Volgens de uitkeringsinstantie groeit het aantal mensen dat een sociaal-medische (her)beoordeling aanvraagt. Daarnaast noemt het UWV het tekort aan verzekeringsartsen als oorzaak voor de overschrijding van de wettelijke termijn.

Wat is een WIA-uitkering?

Mensen die langer dan twee jaar ziek zijn, hebben onder bepaalde voorwaarden recht op een WIA-uitkering, de opvolger van de WAO. Er zijn twee WIA-uitkeringen: de IVA-uitkering, voor mensen die deels of volledig afgekeurd zijn en voor wie herstel in de toekomst bijna onmogelijk is, en de WGA-uitkering, als er nog wel kans is op herstel. Een arts en een arbeidsdeskundige van het UWV bepalen met een medische keuring wie hiervoor in aanmerking komen.

Door de verlenging van de termijn voorkomt het UWV dat de instantie dwangsommen krijgt opgelegd. Die hebben hun werking verloren door het tekort aan verzekeringsartsen en de grote hoeveelheid aanvragen, zegt het UWV.

Het UWV is ook veel tijd kwijt aan het corrigeren van eerdere fouten. Dit jaar startte er een hersteloperatie vanwege fouten die zijn gemaakt bij WIA-uitkeringen.

Werkgevers bieden steeds vaker de mogelijkheid aan om onbetaald verlof op te nemen. Zowel in cao's als in individuele arbeidsovereenkomsten zien vakbond FNV en werkgeversvereniging AWVN afspraken over sabbaticals terug.

Met de huidige krapte op de arbeidsmarkt klinkt het tegenstrijdig, bedrijven die hun werknemers voor langere periode met onbetaald verlof laten gaan. Toch lijkt dit een manier te zijn om werknemers juist aan boord te houden.

In ruim een kwart van de cao's zijn nu afspraken gemaakt over sabbaticals, zegt FNV. Daarnaast nemen veel bedrijven het op in hun individuele arbeidsregelingen. "Er is wel degelijk iets gebeurd. We zien dat met name de afgelopen vijf jaar er steeds meer afspraken worden gemaakt voor 'sabbatverlof', zegt een woordvoerder van AWVN.

Een sabbatical is al lang niet meer alleen voor werknemers die pas na decennia werk behoefte hebben aan een langere pauze. Ook steeds meer jongeren die net zijn begonnen aan hun carrière pakken hun kans. 1 op de 5 gen z'ers (19 tot 28 jaar) en millennials (29 tot 43 jaar) zegt binnen vijf jaar een sabbatical te willen nemen, blijkt uit onderzoek van internetbank Bunq.

Win-win

De 31-jarige Lies Bouwknegt bijvoorbeeld. Ze werkte iets meer dan een jaar als consultant bij een bedrijf en nam voor 5 maanden een sabbatical. Ze ging samen met haar vriend op reis door Midden- en Zuid-Amerika.

Haar werkgever heeft de sabbatical-regeling vorig jaar in de arbeidsvoorwaarden opgenomen. "Omdat er heel veel vraag naar was vanuit onze werknemers," aldus manager Anneke Zijlstra. "Wij geloven er echt in dat onze werknemers er beter van worden en iets extra's kunnen brengen."

"Ik dacht: nu heb je geld, geen kinderen en dus ook de mogelijkheid om te gaan, dan moet ik het ook doen," zegt Lies. Ze kan het echt iedereen aanraden. "Na zeven weken kreeg ik nóg meer energie omdat je echt even uit de druk van onze maatschappij kan stappen.

Ook op latere leeftijd nemen sommige werknemers een sabbatical. De 57-jarige Wilco Brinkman werkt als adviseur arbeidsmarkt bij het CAOP, een onafhankelijke kennisorganisatie voor de publieke sector. Hij besloot afgelopen jaar een "kleine sabbatical" van zeven weken te nemen, voor een muziekreis door Amerika.

"De laatste keer dat ik zolang vrij was, was in mijn studententijd", zegt hij. "Het was heel inspirerend. Ik heb concerten bezocht, mondharmonicaworkshops gevolgd, noem het maar op. Je kan je er helemaal in onderdompelen."

Zijn werkgever reageerde meteen positief op zijn verzoek om er even tussenuit te gaan. "Het is een mooie manier om mij gemotiveerd te houden voor mijn werk en me breed te ontwikkelen", zegt hij. "Je voelt je frisser en energieker als je terugkomt." En hij denkt ook dat het een bedrijf aantrekkelijker maakt om te werken.

En dat is precies wat werkgevers hopen te bereiken. "Je ziet dat het nu in steeds meer cao's wordt opgenomen" zegt advocaat arbeidsrecht Pascal Besselink bij DAS. "In dat geval wordt het lastiger om een verzoek af te wijzen, omdat een werknemer zich dan kan beroepen op de cao-bepaling die op zijn arbeidsovereenkomst van toepassing is."

AWVN merkt ook dat steeds meer bedrijven de laatste jaren een sabbatical bieden om werknemers juist voor langere tijd aan je te binden. "Het alternatief is dat iemand helemaal vertrekt," zegt een woordvoerder. "Een paar maanden weg is dan goedkoper dan volledige vervanging."

Mogelijkheid

"Bedrijven kunnen het ook zien als een extra arbeidsvoorwaarde waarmee je juist werknemers kan behouden," zegt Besselink. Hij benadrukt wel dat een sabbatical wettelijk gezien geen recht is, en een werkgever het verzoek dus ook kan weigeren.

Niet elk bedrijf kan zomaar voor een langere periode hun personeel missen. "In het algemeen zal het voor een bedrijf met 5 medewerkers lastiger te organiseren zijn dan met pak hem beet 500", zegt branchevereniging MKB Nederland.

Het zou wel degelijk kunnen, maar is wellicht minder vaak als standaard mogelijkheid in de arbeidsovereenkomst opgenomen. Volgens de branchevereniging zal het dan meer om maatwerk gaan op het moment dat een medewerker met dit verzoek komt.

Ruim 5 miljoen Nederlanders gaan in het nieuwe jaar voor het eerst te maken krijgen met hun persoonlijke pensioenpotjes. Twintig pensioenfondsen maken de overstap naar het nieuwe stelsel.

In de afgelopen weken kregen die fondsen toestemming van De Nederlandsche Bank (DNB). Ze hebben de verantwoordelijkheid om ruim 500 miljard euro aan vermogen over te hevelen.

Wel vergt het nog heel wat geregel van de fondsen. Ook moeten er in december geen hele gekke dingen gebeuren met de economie. "De opluchting zal groot zijn als het 2026 is," zegt de Pensioenfederatie.

Evenwichtig

Onder meer grote pensioenfondsen als Zorg & Welzijn, Metaal & Techniek en Horeca gaan over. Hierdoor is per 1 januari meer dan de helft van de Nederlandse pensioendeelnemers, werkenden en gepensioneerden overgezet.

De pensioenfondsen met groen licht hebben DNB ervan overtuigd dat ze een goed plan hebben voor de overstap. Daarin is het belangrijkste dat het geld uit de pensioenpot eerlijk verdeeld wordt over individuele pensioenpotjes, zodat alle generaties er evenveel van profiteren.

Daarnaast moeten de pensioenfondsen aantonen dat ze duidelijk communiceren met hun deelnemers over de veranderingen. De fondsen kunnen zelf nog beslissen om de overstap uit te stellen als hun computersystemen daar nog niet voldoende op ingesteld zijn.

Naast de twintig fondsen die straks overstappen, kunnen vier fondsen nog groen licht krijgen. Dat gaat om twee KLM-fondsen, het fonds voor de zoetwarenbranche en de particuliere beveiligers. Aanvankelijk wilden veel meer pensioenfondsen per 2026 overstappen, maar tientallen fondsen stelden dit uit.

146 pensioenfondsen, 26 over in 2026

2027 wordt belangrijk. Ruim zestig fondsen maken dan de overstap, waaronder ABP, het grootste pensioenfonds van Nederland. Met bijna 3 miljoen deelnemers en ruim 500 miljard euro aan vermogen is ABP een van de grootste pensioenfondsen ter wereld.

Nog eens zo'n 30 fondsen hebben nog geen datum gepland. Het kan zijn dat ze mikken op de uiterlijke overstapdatum van 1 januari 2028. Het kan ook nog zo zijn dat het geld wordt overgeheveld naar een ander fonds of pensioenverzekering.

Timing

Dat uitstellen is niet zonder gevaar, zegt Anne Laning, onafhankelijk pensioenexpert. In vakblad ESB berekent hij dat het overgrote deel van de pensioenfondsen in het oude stelsel het gevaar loopt om te weinig geld in kas te hebben bij een financiële crisis.

Daarmee doelt hij op een vergelijkbare situatie als in 2008, het begin van de bankencrisis. Toen vielen de beleggingsresultaten tegen en tegelijkertijd daalde de rente. In het oude stelsel zorgt een lage rentestand ervoor dat pensioenfondsen meer geld in kas moeten houden, waardoor ze pensioenuitkeringen minder snel kunnen verhogen of moeten verlagen.

"Het oude pensioenstelsel is erg gevoelig voor financiële risico's", zegt Laning, "Uit de stresstest blijkt dat pensioenfondsen in het oude stelsel onvoldoende bestand zijn tegen een financiële crisis en de uitkeringen daarmee niet vast zijn." Daarnaast kan de overstap naar het nieuwe stelsel niet gemaakt worden, als er te weinig geld in kas zit.

Administratieve uitdaging

Ook voor de fondsen die per 1 januari overgaan is het nog spannend. Deelnemers hebben al wel een brief gehad met een schatting van hun pensioenpotje, maar het gaat er om hoe een fonds ervoor staat op het moment van 'invaren'. Eventuele schommelingen in december spelen dus nog een rol.

De koepel van pensioenfondsen, de Pensioenfederatie, ziet ook dat het een spannende maand wordt. Dat zit hem niet zo zeer in het geld, zegt de Pensioenfederatie: "De spanning bij de fondsen zit meer in grote administratieve uitdaging, dan in zorgen over de financiën. De Nederlandse pensioenfondsen staan er goed voor."

"Herstel de toeleveringsketen." Dat is de boodschap van de Nijmeegse vestiging van Nexperia aan de Chinese tak van het bedrijf. In een open brief roept het Nederlandse hoofdkantoor zijn Chinese collega's op om in gesprek te gaan.

De brief onderstreept de noodzaak voor het hervatten van de levering van chips "in het belang van alle partijen, inclusief onze klanten". Volgens de Nederlandse tak van het bedrijf dreigt er nog altijd een productiestop bij klanten van Nexperia door een tekort aan chips.

De brief vermeldt dat er meermaals contact is gezocht met China, maar tevergeefs dus.

Karremans

Sinds 2019 is de Nederlandse chipmaker in handen van een Chinese aandeelhouder, het bedrijf Wingtech van ondernemer Zhang Xuezheng. Wingtech is deels in handen van de Chinese staat.

Eind september greep demissionair minister Karremans in bij de chipmaker om belangrijke beslissingen bij het bedrijf tegen te houden als die de chipproductie in Europa in gevaar zouden brengen. Die maatregel is inmiddels opgeschort. Karremans wilde zo proberen de relatie met China te herstellen.

Een dag daarna zette de Ondernemingskamer van de rechtbank de Chinese bestuurder bij Nexperia uit zijn functie. Topman Xuezheng zou binnen het bedrijf veel macht naar zich toe trekken. Met de ingreep van de rechter zette Nederland de Chinese aandeelhouder buiten de deur.

Conflict

Als reactie op het ingrijpen blokkeerde China de export van chips, waarna een politiek conflict ontstond. Nexperia's grootste fabriek staat in China.

Door het exportverbod zaten vooral automakers en hun leveranciers wekenlang in onzekerheid over hun voorraden en nieuwe leveringen. De chips zijn heel belangrijk voor allerlei auto-onderdelen. Zonder deze chips kan een auto niet de fabriek uit.

Karremans zei vorige week nog te vertrouwen op dat de chips worden geleverd. "Het is nog niet op hetzelfde niveau als hiervoor, maar we zien wel dat chips deze kant op komen." Maar de open brief meldt nu dat klanten in verschillende sectoren nog steeds kampen met dreigende productieonderbrekingen.

Aanklachten China

Nexperia China heeft inmiddels gereageerd op de open brief via persbureau Reuters. De reactie bestaat uit een reeks aanklachten, zoals de beschuldiging dat het Nederlandse kantoor "destructieve maatregelen heeft uitgevoerd" tegen werknemers.

Daarnaast eist China dat Nederland de uitbreidingsplannen in Maleisië en andere overzeese regio's stopt. Aanvullend eist China de onmiddellijke hervatting van de levering van wafers, de platen waaruit vervolgens in China de chips worden gesneden. Die chips worden vervolgens naar Europa verscheept.

China dringt bovendien op Nederland aan om contact op te nemen.

En opnieuw staan medewerkers en leden van de FNV tegenover elkaar in de rechtszaal. Vanmiddag zitten aan de ene kant van de rechtszaal oud-politicus Lodewijk Asscher en oud-voorzitter Ton Heerts, de tijdelijke toezichthouders van de grootste vakbond van het land. Aan de andere kant zit het ledenparlement van de vakbond, met meer dan honderd vakbondsleden.

Al vrijwel het hele jaar gaat het in de vakbond vooral over interne conflicten, de organisatiestructuur en de vraag wie de macht binnen de bond in handen heeft.

De bond had dit jaar drie verschillende voorzitters en moet het nog altijd met een tijdelijk voorzitter doen. Er is nog geen zicht op een nieuwe, iemand die met een sterk mandaat mee kan praten over belangrijke dossiers zoals de duur van de werkloosheidsuitkering, bezuinigingen in de zorg, vroegpensioen en de rol van flexibele contracten.

Puinruimen

In het begin van het jaar ging het nog vooral over verwijten die FNV-bestuurders elkaar maakten, openlijk en in uitgelekte mailtjes. Die bestuurders zijn inmiddels vertrokken en nu gaat de discussie vooral over de structuur van de bond, om machtsspelletjes in de toekomst te voorkomen.

Het resultaat van een eerdere rechtszaak in het voorjaar was dat Asscher en Heerts benoemd werden door de rechter om puin te ruimen. Zij willen de manier hoe beslissingen tot stand komen veranderen. Daarbij is er geen plaats meer voor het ledenparlement, wat nu nog besluiten kan tegenhouden en bestuurders kan wegsturen.

Alleen, om dat voor elkaar te krijgen was er toestemming nodig van datzelfde ledenparlement. Dat ging daar niet in mee: een stemming eind oktober eindigde nipt in een afkeuring van het plan.

Inspraak

Volgens Lodewijk Asscher is er geen tijd te verliezen en moet het plan er nu toch echt komen. "Uitstel kunnen we ons niet veroorloven; de formatie is begonnen en de FNV moet aan tafel zitten als de plannen voor de komende jaren worden gesmeed." Daarom vraagt hij de rechter om toestemming om het ledenparlement te passeren.

Haast voelt het ledenparlement ook, maar ze vrezen dat leden te weinig te vertellen krijgen in de bond. In de plannen van Asscher en Heerts krijgt de toezichthouder de bevoegdheid om bestuurders aan te stellen en daarmee kunnen zij een belangrijke stempel drukken op de koers van de vakbond. Eerder gaven leden van het parlement aan dat er wel te praten valt als er meer garanties worden gegeven over inspraak van de leden.

Maar volgens Asscher houden leden inspraak via een nieuw op te richten bondsraad, al krijgt die minder bevoegdheden dan het huidige ledenparlement. De bondsraad kan de raad van toezicht benoemen en wegsturen, die raad krijgt vervolgens de macht om bestuurders weg te sturen. Leden kunnen in een referendum stemmen op de voorzitter.

Na vanmiddag zal de rechter waarschijnlijk een paar weken nodig hebben om tot een uitspraak te komen.

ABP, het grootste pensioenfonds van Nederland, verhoogt de pensioenen met ingang van volgend jaar met 2,8 procent. De verhoging geldt voor iedereen die pensioen opbouwt bij het fonds of dat in het verleden heeft gedaan.

Het ambtenarenfonds met ruim 3 miljoen deelnemers kan de pensioenen verhogen omdat het financieel goed gaat en er voldoende geld in kas is om de pensioenen mee te laten stijgen met de prijzen.

"Onze deelnemers willen een pensioen waarbij ze na pensionering op dezelfde manier kunnen leven als daarvoor", zegt ABP-bestuursvoorzitter Harmen van Wijnen. De verhoging komt volgens het fonds overeen met de prijsstijging van 2,84 procent die het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) berekende tussen september vorig jaar en dit jaar.

Nieuwe pensioenregeling

Ook mag het fonds gebruikmaken van soepelere regels van de overheid, omdat het ambtenarenfonds op 1 januari 2027 overgaat naar de vernieuwde pensioenregeling. Sommige pensioenfondsen stappen al een jaar eerder over, zoals het pensioenfonds Zorg & Welzijn (PFZW) en het pensioenfonds voor werknemers en metaal- en technieksector, PMT.

Dekkingsgraad

Om te kunnen overstappen naar de nieuwe regeling moet de dekkingsgraad van een pensioenfonds boven de 105 procent liggen. Die graad geeft aan of een fonds voldoende geld heeft om alle pensioenuitkeringen nu en in de toekomst te kunnen uitbetalen.

100 procent betekent dat voor elke euro aan pensioenverplichtingen ook een euro in kas is. Onder de 100 betekent een tekort en meer dan 100 wil zeggen dat er genoeg geld is. Bij een te lage dekkingsgraad moet het pensioenfonds de uitkering verlagen.

Als de dekkingsgraad hoog genoeg is, kunnen de pensioenuitkeringen verhoogd worden, wat volgend jaar dus ook gebeurt.

"Het is een loterij die je niet wil winnen." Zo omschrijft Theo Coumans uit Nederweert de vogelgriepuitbraak. Zijn kalkoenenboerderij werd in 2022 getroffen door het virus. In een paar uur tijd werden 20.000 kalkoenen gedood en stond zijn bedrijf leeg. Een gebeurtenis die hem in behoorlijke onzekerheid duwde, want hij zat ook in één klap zonder werk.

Het vogelgriepseizoen is in volle gang. Gisteren bleken er besmettingen te zijn op pluimveebedrijven in Limburg en Overijssel, terwijl er al ruim een maand een landelijke ophokplicht is.

'Het ging heel snel'

Voor Coumans begon het bij symptomen bij de kippen die hij niet vertrouwde. De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit deed onderzoek naar de testmonsters die waren afgenomen en een kleine tien uur later kreeg hij het bericht dat zijn dieren vogelgriep hadden. "Vroeg in de ochtend kwamen al mensen om de ruiming voor te bereiden. Dat gaat heel snel. De dieren gingen weg, stallen werden ontsmet en daarna verzegeld. Binnen een paar uur ben je pluimveehouder af", vertelt de Nederweertse veeboer.

Dan is het een lang traject voordat je als boer weer dieren in je stallen hebt, want je begint weer van voor af aan. De stallen moeten worden ontsmet, de mest moet worden verbrand en je moet weer nieuwe dieren krijgen. Die kosten betaal je als veehouder zelf.

Toch kan de sector een stootje hebben, vertelt sectoranalist René Veldman van de Rabobank. De prijs van vooral eieren, maar ook van vlees is gestegen. "Wereldwijd zijn de prijzen al een jaar goed. Er wordt meer geconsumeerd en daardoor stijgen de prijzen."

Vogelgriep heerst niet alleen in Nederland, ook in andere landen zijn er uitbraken. De producenten van broedeieren - waar vleeskuikens uit komen - profiteren, want door de ruimingen is er wereldwijd een stijgende vraag naar nieuwe kuikens. "Een paar jaar terug stond die markt onder druk, want we hadden toen een overschot. Nu is dat juist andersom", vertelt Veldman. De groei van de vraag leidt echter weer tot nieuwe problemen, want ook bij de kippen die de broedeieren leggen grijpt vogelgriep om zich heen.

Fonds

Ondanks de goede jaren die de pluimveesector achter de rug heeft, blijft een ruiming een flinke kostenpost. De kosten die de overheid maakt voor de ruiming, komen grotendeels uit het zogenoemde Dierengezondheidsfonds. Dat werd eind jaren 90 opgezet nadat er een grote uitbraak was geweest van de varkenspest. Jaarlijks storten veehouders voor ieder dier dat ze houden een klein bedrag in het fonds.

In totaal is er voor pluimvee een bedrag van 97,8 miljoen euro gereserveerd. De kans dat dat budget wordt overschreden wordt heel klein geacht, zo'n 1 procent. Als het toch hoger uitvalt gaat de overheid bijspringen, zo staat in een Kamerbrief van vorig jaar.

Alle overige kosten die je maakt na de ruiming, moet je als veehouder zelf betalen. "Als je een pluimveebedrijf hebt met bijvoorbeeld legkippen, kan je pas weer na ruim twintig weken verder en kan je bedrijf dus bijna een half jaar stil komen te liggen", vertelt Kees de Jong, voorzitter pluimveehouderij van landbouworganisatie LTO.

Verzekering

Tegen de kosten die door leegstand zijn ontstaan kun je je laten verzekeren, maar lang niet iedere ondernemer doet dat. "Allianz Agrar, een Duitse verzekeraar, is momenteel de enige verzekeraar die in Nederland dit soort verzekeringen aanbiedt", legt Hein van de Worp uit, bemiddelaar van Allianz Agrar.

Hij ziet dat steeds meer ondernemers zich laten verzekeren. Dat komt onder andere doordat bedrijven groter worden. "De pluimveebedrijven houden meer dieren, dus de schade wordt groter als er vogelgriep aanwezig is", ziet Van de Worp.

Het aantal afgesloten verzekeringen in Nederland is niet te vergelijken met een land als Duitsland. "Daar krijgen ondernemers onder meer korting op de hypotheekrente als ze een verzekering afsluiten. Ondernemers in Nederland zijn gewoon bereid om meer risico's te nemen", aldus Van de Worp.

Pluimveehouder Coumans is inmiddels gestopt, al had vogelgriep daar niets mee te maken. Wel hoort hij van andere boeren die gestopt zijn dat het jaarlijks rondgaande virus meespeelde bij hun besluit. "Ieder jaar komt die dreiging van de vogelgriep terug, maar of je ook getroffen wordt, daar is geen peil op te trekken", vertelt Coumans.

De Amerikaanse zakenbank Morgan Stanley betaalt een boete van ruim honderd miljoen euro omdat het jarenlang heeft geholpen met het illegaal terugvragen van belasting. Dit voorjaar kondigde het Openbaar Ministerie (OM) aan om Morgan Stanley hierover voor de rechter te slepen. Vlak voor het begin van het strafproces betaalde de bank in totaal 101 miljoen euro om vervolging te ontlopen. Daarmee staat voor het OM de schuld van Morgan Stanley vast.

De zaak rond het zogeheten dividendstrippen speelt al lange tijd. Het OM kwam de wanpraktijken die bij meerdere banken plaatsvonden vijf jaar geleden op het spoor. Morgan Stanley bleek in 2007 een speciale Nederlandse divisie te hebben opgericht, die vijf jaar lang Nederlandse aandelen kocht.

Steeds rond de momenten waarop er winst op die aandelen werd uitgekeerd, leende de bank de aandelen kortstondig uit aan een partij in het buitenland. Vervolgens werd in twee landen de belasting op die winst, dividend, teruggevraagd. Dat is inmiddels strafbaar.

Dividendstrippen kwam in heel Europa voor. Zo zit deze belastingfraude in elkaar:

Bij Morgan Stanley ging het om 830 miljoen euro aan ontvangen dividend op de Nederlandse aandelen. Tussen 2009 en 2013 verrekende hiervoor 124 miljoen euro aan dividendbelasting. Eerder dit jaar betaalde Morgan Stanley al 200 miljoen euro terug aan de Nederlandse Belastingdienst.

Verontwaardigd

Voor justitie was daarmee de kous niet af. In mei stuurde het OM een dagvaarding naar Morgan Stanley. Die reageerde hier verontwaardigd op. Een woordvoerder sprak van een "complexe, tien jaar oude zaak", waaraan de bank "volledige medewerking" had verleend. De bank noemde het onderzoek van het OM "onvolledig", waarbij "de behoorlijke procedures" niet zouden zijn gevolgd.

Daar kwam Morgan Stanley vlak voor het begin van de strafzaak dus van terug. De bank besloot een boete van 101 miljoen euro te betalen om de zaak af te blazen. Met het betalen van die boete staat de schuld van Morgan Stanley vast, vindt het OM. De bank had de dividendbelasting wel zelf mogen terugvragen, maar door de uitleenconstructie werd actief geholpen met "het opzettelijk indienen van onjuiste belastingaangiften".

De boete van 101 miljoen is de hoogste die in Nederland is betaald in de zaak van dividendstrippen. ABN Amro betaalde in mei nog 14 miljoen euro voor dividendstrippen door Fortis Nederland. ABN Amro bank zei een punt te willen zetten achter een langlopende procedure bij een van de rechtsvoorgangers van de bank.

Morgan Stanley laat weten "verheugd te zijn dat dit historische dossier is afgesloten, dat betrekking had op aangiften vennootschapsbelasting die meer dan twaalf jaar geleden in Nederland zijn ingediend".

Nederlandse bedrijven exporteerden de eerste helft van dit jaar minder naar China. De export daalde met 15 procent in vergelijking met een jaar eerder, blijkt uit onderzoek van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS).

De krimp komt mede door de verminderde export van chipmachines naar China. "Dat zou te maken kunnen hebben met aanscherpingen van de export", vertelt Marjolijn Jaarsma, econoom bij het CBS. "Sommige specifieke technologieën mogen niet meer naar China." De prijs van geëxporteerde producten lag wel 4 procent hoger.

De import van Chinese producten steeg juist met 6 procent in de eerste zes maanden van 2025. Er werden bijvoorbeeld meer elektronische apparaten zoals laptops hierheen gehaald. "Dat is typisch iets wat we uit China halen. Een deel van die import gaat vanuit Nederland ook naar andere Europese landen, zoals Duitsland." Deze import compenseerde de daling van geïmporteerde telefoons, modems en routers.

Dure bloemen

De gehele handel lijkt wat gestabiliseerd te zijn na wat onrustigere handelsjaren. In totaal was zowel de Nederlandse invoer als uitvoer 1,6 procent hoger. "We hebben de afgelopen jaren hele sterke prijsstijgingen gezien, bijvoorbeeld bij grondstoffen. Dit kwam onder meer door geopolitieke spanningen, de oorlog in Oekraïne en de coronacrisis", zegt Jaarsma. "Het is een goed teken dat de handel nu weer wat aantrekt."

Van de spanningen rond Trumps importheffingen was maar weinig terug te zien in de cijfers van het eerste halfjaar, vertelt Jaarsma. "We zien in het eerste kwartaal juist wat groei in goederen die naar de VS gingen. Wij vermoeden dat dit een soort hamsteren was, een beetje voorraadvorming, voordat die heffingen zouden ingaan."

Maar toen de heffingen werden aangekondigd in april, drukte Trump ook al snel op de pauzeknop, benadrukt ze. "We zien de effecten dus nog niet."

Polen meest gegroeid

Het exportvolume was de eerste helft van 2025 groter dan in dezelfde periode in 2019, voor corona dus. Dit komt vooral doordat er meer handel wordt gedreven, niet zozeer door hogere prijzen. Er waren wel flinke prijsstijgingen, bijvoorbeeld bij cacao, maar die werden grotendeels gecompenseerd door lagere prijzen voor minerale brandstoffen.

Het importvolume blijft met 0,5 procent verschil nog wel iets achter.

Verder viel op dat vooral de Nederlandse exportwaarde naar Polen steeg deze maanden, met 12,7 procent. Er gingen meer duurdere bloemen, planten, fruit en noten naar Polen. Daarnaast daalden Ierse geneesmiddelen en farmaceutische producten in prijs. Hierdoor daalde de invoer uit Ierland behoorlijk in prijs.

Het aantal huurwoningen dat verkocht wordt door particuliere investeerders neemt nog verder toe, ziet het Kadaster. Investeerders deden meer woningen van de hand dan ze kochten. Hierdoor daalde het aantal woningen dat in handen is van deze particuliere verhuurders.

In het derde kwartaal van dit jaar verkochten investeerders 15.800 woningen, 37 procent meer dan in hetzelfde kwartaal vorig jaar. Aan de andere kant kochten ze er 6000. "Het is verrassend om te zien dat die trend blijft doorzetten'', zegt Matthieu Zuidema, onderzoeker bij het Kadaster.

Kopers

Meer dan de helft van de verkochte woningen ging naar kopers die zelf in het huis gaan wonen. Volgens het Kadaster profiteerden zij van lagere prijzen, vaak omdat aan een voormalig huurhuis veel moet gebeuren. Gemiddeld wordt bijna 130.000 euro minder betaald voor een huis van een investeerder.

Van de 6000 gekochte woningen werd 59 procent gekocht van een andere investeerder. Vastgoed Belang, de branchevereniging voor de private verhuurmarkt, wijst erop dat die huizen de komende tijd alsnog van de markt verdwijnen. Het gaat namelijk om huizen die worden gekocht met als doel om weer te worden doorverkocht.

Dat er meer huurwoningen op de markt komen, is goed nieuws voor starters, stelt het Kadaster. "Zo hebben starters meer kans om op de koopmarkt te komen", stelt Zuidema. Aan de andere kant daalt het aanbod van huurwoningen, waardoor de zoektocht voor potentiële huurders steeds lastiger wordt.

Regels en Wet Betaalbare Huur

Vooral in de grote vier steden Amsterdam, Rotterdam, Utrecht en Den Haag neemt het aantal woningen van particuliere investeerders af. Dit komt in de eerste plaats door de Wet betaalbare huur. Hierdoor geldt voor veel huurwoningen een maximale huur, op basis van een puntensysteem. "In de vier grote steden zaten veel beleggers met hun huurprijzen boven de norm. Buiten de grote steden is dat veel minder."

Daarnaast spelen nieuwe belastingregels, ook buiten de grote steden. De nieuwe regels voor de box-3-belasting hebben een groot effect op de verhuurders. Door de belastingverhoging in box-3 is het voor particuliere beleggers minder aantrekkelijk om in woningen te investeren. "Zolang die onzekerheid over box-3 er is, lijkt hier ook weinig verandering in te komen."

Steeds minder huizen in de vier grote steden zijn dus in handen van particuliere investeerders. "Het zijn vooral veel studentenwoningen die worden verkocht en voor de huizen die verdwijnen, komen niet dezelfde woningen terug", vertelt Zuidema. "Een huis waar eerst vier studenten woonden kan bijvoorbeeld veranderen in een aantal kleine studio's of een ander type woning."

Hoe raakte de Nederlandse woningmarkt vast? Ontdek het in de onderstaande special:

Het kabinet trekt toch weer meer geld uit voor Europese ruimtevaart. Vorige maand nam Nederland zich nog voor om een kwart minder geld in te leggen voor de Europese ruimtevaartorganisatie ESA. Dat leidde tot veel onrust in de sector.

Nederland huist een groot onderzoekscentrum van de ESA in Noordwijk, Estec. Daar werken duizenden ruimtevaartspecialisten. De vrees was dat de Nederlandse bezuiniging ervoor zou zorgen dat delen van dit instituut mogelijk zouden vertrekken.

In de Volkskrant zei Harm van de Wetering, directeur van NSO, het ruimtevaartagentschap van de Nederlandse overheid, bijvoorbeeld: "Dit is heel slecht gevallen bij ESA. De directeur-generaal heeft al aangegeven dat hij in dit geval niet anders kan dan activiteiten van Estec verplaatsen naar andere landen."

Toch geld erbij

Ook in de Tweede Kamer klonken kritische vragen. Het kabinet gaf daarin toe dat Nederland veel minder bijdraagt aan de ESA dan de afgesproken norm. "Op dit moment streeft ESA naar een totale inschrijving van 22 miljard euro door alle lidstaten, wat zou neerkomen op ruim 1 miljard euro voor Nederland voor de komende drie jaar", schrijft minister Karremans van Economische Zaken.

Die miljard is opgebouwd uit een verplicht deel en een vrijwillig deel. En juist op dat vrijwillige deel dacht Nederland te kunnen beknibbelen. "Niet omdat we dat willen, maar omdat er geen geld was op de Rijksbegroting", zegt een woordvoerder van EZ. Dat activiteiten van Estec dreigden te verdwijnen, gaf de doorslag om toch meer budget te zoeken.

Nederland was van plan 344 miljoen euro bij te dragen voor de komende drie jaar. Op een bijeenkomst van de ESA in het Duitse Bremen heeft Karremans toch bekendgemaakt dat bedrag op te schroeven naar 453 miljoen euro.

"Het kabinet heeft eerder scherpere keuzes moeten maken in de Rijksbegroting", laat Karremans weten in een toelichting. "Die hadden ook consequenties voor de Nederlandse bijdrage aan ESA. Dat was een pijnlijke keuze, omdat de ruimtevaartsector niet alleen onze economie versterkt, maar ook Nederland veilig houdt. We hebben daarom de afgelopen tijd hard gewerkt om toch een forse extra incidentele investering hierin te kunnen realiseren."

Volgens het ministerie komt het geld onder meer uit een potje dat bestemd was voor toegepast onderzoek door instellingen als TNO of Deltares.

Beheerders van stroomnetten moeten meer doen om de drukte op de netten tegen te gaan. Dat zegt de Autoriteit Consument & Markt (ACM).

"We zien dat de netbeheerders onze afspraken niet nakomen", zegt een woordvoerder. "Het gaat deels over hoe snel ze de netten moeten uitbreiden. Maar ook dat ze flexibele contracten beschikbaar moeten stellen voor meer klanten."

Een methode om netcongestie aan te pakken, is om het stroomverbruik beter te spreiden gedurende de dag en nacht. Volgens onderzoekers bij TNO kun je netcongestie grotendeels oplossen als bedrijven en huishoudens meer stroom buiten de piekuren gebruiken. Bijvoorbeeld doordat mensen hun elektrische auto overdag opladen en bedrijven een deel van hun productie 's nachts laten draaien.

Maar om dat voor elkaar te krijgen, moeten de netbeheerders ook elektriciteitscontracten aanbieden die geschikt zijn voor flexibel stroomgebruik. Momenteel hebben de beheerders te weinig inzicht in wanneer hun netten vol zitten, volgens ACM. Daardoor kunnen ze te weinig geschikte contracten bieden aan bedrijven.

'Niet goed ingeschat'

Regionale netbeheerders Stedin en Liander hebben de afgelopen maanden verschillende pilots gedraaid en campagnes gevoerd waarin ze vertellen hoe ze netcongestie tegengaan. Maar op de kritiek van de ACM willen ze geen commentaar geven; ze verwijzen naar brancheorganisatie Netbeheer Nederland.

"Het ligt aan ons", zegt een woordvoerder namens de netbeheerders. "We nemen de kritiek ter harte. De implementatie van flexibel gebruik van het net is niet zo snel gegaan als gedacht. We hebben niet goed ingeschat hoe complex dit zou zijn."

Overvolle netten kosten miljarden

Netcongestie betekent dat het stroomnet op bepaalde momenten 'te vol' is, vergelijkbaar met een file op de weg. Dat komt deels doordat we met zijn allen veel meer stroom zijn gaan gebruiken. Deels doordat een steeds groter deel van de stroom van zon en wind komt, waardoor elektriciteit op onregelmatige momenten wordt opgewekt.

Dit zorgt voor piekmomenten op het net. Met name in de ochtend en in de avond wanneer mensen veel stroom gebruiken. Dat kan ervoor zorgen dat de stroom uitvalt of hapert bij huishoudens en bedrijven.

Om dat te voorkomen hanteren netbeheerders wachtlijsten voor bedrijven die een nieuwe of zwaardere aansluiting willen. Momenteel staan 14.000 bedrijven in de wacht.

Dit leidt jaarlijks tot miljarden aan productiviteitsverlies, en betekent ook dat Nederland minder snel van het gas afkomt.

Volgens Netbeheer Nederland bieden alle netbeheerders flexibele contracten aan bedrijven, iets wat de ACM bevestigt. Maar ze zijn vaak niet aantrekkelijk voor klanten, waardoor ze ervan afzien, volgens de branchevereniging.

Aanpassingen vereist

Veel bedrijven die op een aansluiting wachten, denken nog steeds dat ze gedurende de hele dag evenveel stroom kunnen gebruiken, volgens de brancheclub.

"Met een flexcontract moet je je gebruik en bedrijfsprocessen aanpassen. Doordat veel bedrijven niet openstaan voor gedragsveranderingen, hebben ze ook minder interesse in een flexibel contract", zegt de woordvoerder.

Netbeheerder Tennet, die over het landelijke hoogspanningsnet gaat, kan zich ook vinden in de kritiek van de toezichthouder. Het bedrijf neemt de oproep om meer flexibele contracten aan te bieden "zeer serieus", schrijft een woordvoerder in een commentaar.

Verbeterplannen

Uiterlijk 6 februari moeten Tennet en de regionale netbeheerders verbeterplannen indienen bij ACM. Daaruit moet duidelijk worden wat zij doen om de pieken en dalen op de stroomnetten beter te verspreiden over de dag. Als de plannen onvoldoende zijn, kan dat tot boetes leiden, zegt de ACM-woordvoerder.

"Dat is niet ons doel. De beheerders erkennen de problemen en we willen er vooral voor zorgen dat de stroomnetten flexibeler worden gebruikt."

Consumenten die begin dit jaar zijn ingestapt om een graantje mee te pikken van de bitcoin-rage, hebben de winst op hun investering de afgelopen weken zien verdampen. Op 1 januari stond de digitale munt op ruim 93.000 dollar per stuk. Het enthousiasme over de bitcoin bereikt begin oktober een recordprijs van bijna 125.000 dollar.

Maar sinds die historische piek zit de klad er flink in. Zo flink dat de prijs van een bitcoin sinds 4 november onder de prijs van begin dit jaar is gedoken. Wie zijn op 1 januari gekochte digitale munten nog steeds heeft staat op flink verlies. Vandaag zakte de waarde onder de 86.500 dollar, oftewel minder dan 75.000 euro.

Toch is niet elke bitcoinbelegger direct in paniek. "Het is gewoon een kwestie van geduld hebben. En op de juiste momenten een deel van het geld eruithalen", zegt cryptobelegger Najat Matulessy over de snel dalende prijs van de bitcoin. Matulessy belegt al zo'n acht jaar in cryptomunten. "Ik had eerst wat kleinere munten. Maar daar ben ik mee gestopt. Nu zit ik alleen nog in de bitcoin en de dogecoin.

Hoogtevrees

Begin dit jaar maakten cryptomunten als de bitcoin een flinke opmars vanwege de terugkeer van president Donald Trump in het Witte Huis. Hij beloofde de regels voor digitale munten flink te versoepelen, zelfs om een nationale reserve in bitcoin aan te leggen. Vooralsnog is dat er allemaal niet van gekomen.

Maar of dat nu de reden is voor de scherpe daling van de waarde van de bitcoin durft Dennis Post, crypto-expert bij consultancy EY, niet te zeggen. Hij ziet wel een vergelijking met de jubelstemming met gewone aandelen. "Daar zie je door de maar oplopende koersen ook wat hoogtevrees ontstaan", verwijst hij naar beleggers die denken dat de prijs niet meer verder zal stijgen en daarom hun aandelen met winst verkopen.

Daarbij slaan de zorgen over een naderend zeepbelmoment met de hoge verwachtingen over kunstmatige intelligentie, AI, ook over op de cryptowereld, denkt Post. En dat heeft weer gevolgen voor beleggers die met veel risico hun geld investeren: "Er zijn heel veel hefboominstrumenten voor crytomunten in de markt gezet. Daarmee worden met geleend geld allerlei crypto's gekocht. Als de koers maar 1 procent de verkeerde kant op gaat, dan moeten veel beleggers in deze instrumenten hun munten verkopen. Vorige week zag je hiermee echt een kettingreactie. En dat leidt weer tot veel onrust en angst."

Sneeuwbaleffect

De dalende bitcoinprijs slaat op zijn beurt ook terug op de gewone aandelenmarkten. Bij voorbeeld op zogenoemde bitcoin-treasury-bedrijven. Dat zijn bedrijven die met geld van investeerders bitcoins opkopen. Zakenkrant FT zag vandaag dat de grootste van deze bedrijven ter wereld, het Amerikaanse Strategy en het Japanse Metaplanet, in enkele maanden de helft of zelfs meer van hun beurswaarde zijn verloren omdat beleggers het niet meer vertrouwen.

Die beursproblemen kunnen weer terugkaatsen naar de bitcoin-markt, voorziet Post. "Als dit soort bedrijven gedwongen wordt om bitcoins te verkopen om aan financiële verplichtingen te voldoen, dan kun je echt een sneeuwbaleffect krijgen. En wat er dan gebeurt? Ja, zeg het maar."

Matulessy noemt beleggen in cryptomunten een kwestie van keuzes maken en geloof houden. "Ik denk dat je echt moet gaan kijken welke munt een beetje stabiel blijft. En daar moet je in gaan investeren, en gewoon in blijven geloven."

Inmiddels ziet Matulessy het beleggen in crypto als iets voor de lange termijn, net zoals gewone aandelen. "Ik denk dat het altijd wel weer aantrekt. Misschien dat dit nu over een jaar of twee jaar gaat zijn. Dus ik ben bereid om mijn geld voor de langere termijn erin te laten zitten. Het is gewoon een kwestie van geduld hebben. En op de juiste momenten een deel van het geld eruithalen."