De Nobelprijs voor Economie gaat dit jaar naar de Amerikaan Joel Mokyr, de Fransman Phillipe Aghion en de Canadees Peter Howitt. Ze krijgen de prijs voor hun onderzoek naar de bijdrage van innovatie aan economische groei, meldt het Nobelcomité in de Zweedse hoofdstad Stockholm.

Joel Mokyr krijgt de prijs "voor het identificeren van de voorwaarden voor duurzame groei door technologische vooruitgang". Mokyr gebruikte historische bronnen om te achterhalen waarom economische groei zo'n tweehonderd jaar geleden de nieuwe norm werd. Want voor die tijd was er amper groei en de welvaart ging ook niet vooruit.

Phillipe Aghion en Peter Howitt ontwikkelden een wiskundig model voor wat creatieve vernietiging wordt genoemd: wanneer een nieuw en beter product op de markt komt, zijn de bedrijven die de verouderde producten verkopen de dupe. Zo kun je denken aan streaming die cd's en dvd's vervangt.

Eigentijdse inzichten

"Deze onderzoekers hebben op cruciale wijze laten zien hoe belangrijk creatieve destructie is voor groei en stijgende welvaart in een maatschappij," zegt hoogleraar financiële economie Ingrid Werner, lid van de Nobelcommissie tegen de NOS.

Dit soort inzichten is precies wat Europa momenteel nodig heeft. Hoe de EU kan opboksen tegen de VS en China is het onderwerp van gesprek onder Europese economen. Is dat de reden dat juist deze economen nu de Nobelprijs winnen? Zeker niet, zegt Werner.

Het is mooi meegenomen als hun werk onderdeel wordt van het maatschappelijke debat, zegt ze. Maar de prijs wordt toegekend op basis van hoe invloedrijk iemands werk is geweest.

"Om dat te weten, moet je zeker een paar decennia wachten. En we zien vandaag dat de conclusies die deze economen trokken, twintig en dertig jaar geleden, daadwerkelijk kloppen en dat hun werk heel waardevol is geweest voor hoe wij de economie vandaag de dag begrijpen."

Nederlands tintje

Opvallend is dat Joel Mokyr op 26 juli 1946 in Leiden is geboren. Hij verhuisde als kind naar Israël. Zijn ouders waren Nederlandse Joden die de Holocaust overleefden. Zijn vader stierf aan kanker toen Mokyr een jaar oud was, vertelde hij eerder in een interview aan de Wall Street Journal.

Hij behaalde later zijn bachelor in economie en geschiedenis aan de Hebreeuwse Universiteit van Jeruzalem en promoveerde vervolgens aan de Yale Universiteit. Sinds 1994 is hij hoogleraar economie en geschiedenis aan de Northwestern University in Chicago.

In totaal waren er drie eerdere Nederlanders die de Nobelprijs voor Economie hebben gewonnen: Guido Imbens in 2021, Tjalling Koopmans in 1975 en Jan Tinbergen. Hij ontving de Nobelprijs bij de allereerste editie in 1969.

Geen echte Nobelprijs

De Nobelprijs voor Economie is eigenlijk geen echte Nobelprijs, omdat deze niet door Alfred Nobel zelf is bedacht. De andere Nobelprijzen worden al sinds 1901 uitgereikt, de Nobelprijs voor Economie pas sinds 1969. Die eerste keer was toen ter ere van de 300ste verjaardag van de Zweedse centrale bank.

De officiële benaming is dan ook 'De Prijs van de Zweedse Rijksbank voor Economische Wetenschappen ter nagedachtenis aan Alfred Nobel'.

De prijs wordt altijd wel samen met de meeste andere Nobelprijzen uitgereikt op 10 december in de Zweedse hoofdstad Stockholm. Dat is de sterfdag van Alfred Nobel. Alleen de Nobelprijs voor de Vrede wordt ergens anders uitgereikt, namelijk in de Noorse hoofdstad Oslo, maar wel op dezelfde dag.

Afgelopen jaar ging de Nobelprijs voor Economie naar een ander drietal: de Turks-Amerikaanse Daron Acemoglu, de Brits-Amerikaanse Simon Johnson en de Brit James A. Robinson. Ze deden onderzoek naar hoe het verschil in welvaart tussen landen ontstaat.

Dat deden ze door te kijken naar hoe instituties zich vormen in een land en hoe de instituties vervolgens de ontwikkeling van de rijkdom van een land beïnvloeden.

Het ministerie van Economische Zaken heeft ingegrepen bij chipfabrikant Nexperia, uit vrees dat cruciale technologische kennis en capaciteiten verdwijnen uit Nederland en Europa. Volgens het demissionaire kabinet waren er "acute signalen van ernstige bestuurlijke tekortkomingen en handelingen" bij het chipbedrijf, dat in Nijmegen is gevestigd. Het ministerie wil daar verder geen details over geven.

De Chinese Nexperia-topman Zhang Xuezheng is door de Ondernemingskamer van het gerechtshof in Amsterdam uit zijn functie gezet, blijkt uit stukken van de Chinese Nexperia-eigenaar Wingtech. Dat is begin vorige week gebeurd. Daarvoor was hij al geschorst.

In een persbericht zegt het ministerie dat er een dreiging was van een kennislek en een mogelijk risico voor de Nederlandse en Europese economische veiligheid.

Nu een maatregel is opgelegd, kan Nederland beslissingen binnen het bedrijf tegenhouden of terugdraaien. Dat kan als die "schadelijk zijn voor de belangen van het bedrijf, voor de toekomst van het bedrijf als Nederlands en Europees bedrijf en/of voor het behoud van deze cruciale waardeketen voor Europa".

Nexperia maakt chips die onder meer worden gebruikt in alledaagse dingen als telefoons, auto's en zonnepanelen. In 2019 is het overgenomen door het Chinese concern Wingtech.

Ook in Chinese media wordt gesproken over het ingrijpen door de overheid bij Nexperia. Het aandeel Wingtech daalde na opening van de Chinese beurzen hard.

'Alleen als het niet anders kan'

De beslissing om in te grijpen is eind vorige maand genomen. "Dit is een wet die het kabinet alleen toepast als het echt niet anders kan", zegt het ministerie. Door in te grijpen kan Nederland voorkomen dat er in een noodsituatie geen chips beschikbaar zijn voor de Nederlandse en Europese industrie. Het bedrijf kan bij de rechter bezwaar maken tegen de maatregel.

Voor het ingrijpen bij Nexperia maakt de overheid gebruik van de Wet beschikbaarheid goederen. Die bestaat sinds 1952 en is niet eerder gebruikt. Met de wet kunnen ministers als voorbereiding op noodsituaties bevelen geven waarmee zeker gesteld wordt dat bepaalde goederen beschikbaar blijven.

China-correspondent Laura van Megen over de zaak:

"Op Chinese sociale media is veel verontwaardiging te lezen over de actie van de Nederlandse overheid, die gezien wordt als 'diefstal op klaarlichte dag'. Een Weibo-gebruiker riep op: 'Wat voor activa heeft Nederland in China? Wederkerigheid!' Anderen zijn nog nationalistischer en zeggen dat het tijd is voor 'afschrikking', 'wolf-warrior-diplomatie' of zelfs 'oorlog'.

De Chinese overheid gebruikt hun vergaande controle op Chinese socialemediaplatformen om nationalisme aan te wakkeren en de partijlijn te verspreiden. Agressieve uitingen tegen buitenlandse mogendheden zie je veel, maar meestal is Nederland niet het lijdend voorwerp.

Het valt te verwachten dat de Chinese overheid, ook in naam van nationale veiligheid en het beschermen van de nationale belangen, met tegenmaatregelen gaat komen tegen Nederland. Het land heeft het instrumentarium om handelsbeschermende maatregelen te nemen de laatste jaren flink uitgebreid. Vorige week nog kwam Peking met vergaande exportcontroles op lithiumbatterijen, superharde materialen en zeldzame aardmetalen in reactie op Amerikaanse acties."

De staking bij twee sjordersbedrijven in de Rotterdamse haven mag nog doorgaan tot maandagochtend 07.00 uur. Daarna moeten de sjorders het werk hervatten tot aanstaande vrijdag 07.00 uur. Als de partijen in het cao-conflict er dan nog niet uit zijn, mag de staking worden hervat.

Dat is de voorlopige uitkomst van een kort geding dat was aangespannen door een groep ondernemers, waaronder het Havenbedrijf Rotterdam. Deltalinqs, de vertegenwoordiger van Rotterdamse havenbedrijven sprak gisteren over grote maatschappelijke schade als het werk nog langer werd stilgelegd.

Vakbond FNV spreekt van een prima tussenvonnis. De havenbedrijven en vertegenwoordigers vinden het geen ideale oplossing, maar zeggen dat op deze manier de achterstanden min of meer kunnen worden weggewerkt. "Wij blijven van mening dat de actie op dit moment onevenredige schade veroorzaakt en de leveringszekerheid ernstig onder druk zet."

De sjorders die de containers in de haven vastzetten en losmaken, staken sinds woensdag. Vakbond FNV, die de staking organiseert, eiste een loonsverhoging van 7 procent. Vrijdag werd dat bijgesteld naar 6,5 procent. De werkgevers International Lashing Service en Matrans Marine Services, de enige twee sjordersbedrijven in de Rotterdamse haven, wilden daar niet mee akkoord gaan. Daarop besloten de actievoerders voor onbepaalde tijd verder te staken.

Veel schepen kunnen daardoor niet lossen of laden. Volgens het Havenbedrijf Rotterdam liggen op dit moment 22 containerschepen in de haven en per dag komen er vier tot vijf bij. In de containers zit voor ongeveer een kwart aan voedsel waaronder veel bederfelijke producten, maar ook halffabricaten, medische en huishoudelijke producten, machineonderdelen en grondstoffen.

Calamiteitenteam

Op de zitting zei een van de advocaten van vakbond FNV dat er geen levens gevaar lopen door de staking. "Als er sprake zou zijn van bijvoorbeeld medicijntekorten dan is er een calamiteitenteam van sjorders die de werkzaamheden zou kunnen voortzetten."

Het komt voor dat schepen bij dit soort stakingen uitwijken naar andere havens zoals die van Hamburg of Antwerpen. Maar volgens de advocaten van de groep ondernemers is dat logistiek nu niet haalbaar. Ook in de haven van Antwerpen wordt nog gestaakt.

Netflix hield jarenlang reclame buiten de deur. Maar voor hoelang nog? In andere landen draaien al spotjes op Netflix, en adverteerders staan te popelen om - net als bij andere streamingdiensten - in te kopen. Hoe komt het dat de 'reclamevrije' videoplatformen nu toch advertenties verkopen?

De opkomst van de Amerikaanse streamingdienstpionier Netflix veranderde het film- en televisielandschap voorgoed. Als kijker hoefde je voor het eerst niet meer te wachten tot je favoriete serie weer op de tv te zien was; je koos je eigen moment. Zonder advertenties.

Met de komst van Disney+, Amazon Prime en HBO Max verloor Netflix de monopoliepositie. In Nederland kreeg Videoland een stevige voet aan de grond. En die videodiensten deden iets wat Netflix niet wilde: advertenties aanbieden.

Door de groeiende concurrentie moest Netflix er ook aan geloven. In de meeste landen waar je kijkt krijg je - voordat je een serie of film aanzet - een reclame te zien. In Nederland nog niet, maar Netflix is wel bezig om dit te testen. Al benadrukt een woordvoerder dat dit niet op korte termijn wordt ingevoerd.

Groeicijfers

Dat streamingdiensten met advertenties zijn begonnen, heeft alles te maken met de groeicijfers, ziet Jan-Piet Nelissen, streamingexpert bij Deloitte. Videoplatformen hebben grofweg twee manieren om te groeien, legt hij uit.

"De eerste is nieuwe huishoudens die een abonnement afsluiten. In Nederland heeft zeven op de tien huishoudens een abonnement op een of meerdere platformen", vertelt Nelissen.

De andere groeimanier is het zogeheten stapelen. "Dat wil zeggen binnen één huishouden meerdere abonnementen." Dat stimuleren streamingplatformen onder andere door de mogelijkheden te beperken om je abonnement te delen en daardoor sluiten nog meer mensen een abonnement af.

Maar de rek bij die groeimogelijkheden is eruit, ziet Nelissen. Bijna iedereen die een streamingabonnement wil, heeft er eentje. En met gemiddeld een kleine drie abonnementen per huishouden is daar de groei laatste jaren ook uit. Daar komt nog bij dat de kosten voor film- en tv-producties flink zijn gestegen. En dus kiezen de streaminggiganten voor advertenties om de kosten te kunnen dekken.

Veel kijkers reageren op sociale media dat de reclames hen irriteren. Maar ze kunnen er maar beter aan wennen, denkt Michel van der Voort van tv-brancheorganisatie Screenforce. "Reclame-inkomsten worden een soort tweede bron van inkomsten voor de streamingplatforms. Ze zien zelf nu ook wel: we gaan het niet meer redden met alleen maar de abonneeverkopen."

Gerichter

De optie om te adverteren op streamingplatformen grijpen marketingbureaus die advertenties inkopen voor bedrijven met beide handen aan, blijkt uit een rondgang van de NOS. Op deze manier adverteren is anders dan in reclameblokken op televisie. "De reclameblokken zijn veel korter, dus je valt veel meer op", vertelt Remon Buter van mediabureau WPP Media.

Daar komt nog eens bij dat de advertenties veel gerichter kunnen worden getoond dan op televisie. Waar je bij televisie een brede, diverse groep bereikt, kunnen streamingdiensten per kijker bepalen welke reclame diegene ziet.

"Het is allemaal veel specifieker", vertelt Vanessa Hofland van advertentiebureau Monks. "Je hebt genres en doelgroepen en daardoor kun je veel persoonlijker adverteren. Daarom zijn al die grote advertentiepartijen daar geïnteresseerd in."

Slecht nieuws voor lineaire tv?

Toch hoeft die verschuiving niet meteen slecht nieuws te zijn voor de lineaire televisie, denkt Van der Voort. "B&B Vol Liefde is een goed voorbeeld. Er wordt massaal gekeken via tv én via Videoland. Die twee gaan elkaar steeds meer aanvullen."

Saskia Baneke van marketingbrancheorganisatie Via Nederland sluit zich daarbij aan. "Als ik het niet red om na het eten het Jeugdjournaal te kijken met de kinderen, dan kijk ik het toch gewoon lekker terug? Er gaat een generatie aankomen waaraan je het begrip 'lineair' op een gegeven moment moet gaan uitleggen."

De Amerikaanse president Trump dreigt China met nieuwe forse importheffingen op producten uit dat land. Verder liet Trump weten geen zin meer te hebben in een ontmoeting later deze maand met de Chinese leider Xi.

Op zijn berichtplatform Truth Social zegt Trump dat vanaf 1 november voor goederen uit China een extra importheffing van 100 procent geldt. Ook komen er exportbeperkingen op "kritieke software".

Later noemde Trump tijdens een bijeenkomst in het Witte Huis ook Boeing-onderdelen als optie voor verdere exportbeperkingen. "We hebben veel dingen, en een groot ding zijn vliegtuigen. Zij hebben veel vliegtuigen van Boeing, en ze hebben onderdelen en dergelijke nodig."

Op de beurzen werd direct met schrik gereageerd op deze nieuwste escalatie. De Amerikaanse Dow Jones-index sloot vanavond bijna 2 procent in de min, de Nasdaq eindigde zelfs 3,6 procent in het rood. De Amsterdamse AEX-index sloot vanmiddag na het nieuws over Trump 1,9 procent lager.

Zeldzame aardmetalen

De boze Trump reageerde op de eerder deze week aangekondigde nieuwe Chinese exportcontroles op zeldzame aardmetalen, die onmisbaar zijn voor veel technologische toepassingen. Hiermee heeft China een zwaar drukmiddel, want het land produceert 90 procent van 's werelds zeldzame aardmetalen.

"Ik wilde afspreken met Xi in Zuid-Korea, maar daar lijkt geen reden meer voor te zijn", schrijft Trump. "China zou op geen enkele manier de wereld op deze manier 'gevangen' mogen houden, maar dat lijkt al een hele poos hun plan te zijn."

De Chinese leider en Trump zouden elkaar ontmoeten in Zuid-Korea op de top van APEC, het economisch samenwerkingsverband van landen rond de Grote Oceaan. Ze zouden daar onder andere praten over het handelsconflict dat dit jaar oplaaide toen de VS en China elkaar met steeds hogere importheffingen bestookten.

Hogere havengelden

China kondigde vandaag ook hogere haventarieven aan voor Amerikaanse schepen. Vanaf dinsdag geldt een extra heffing voor schepen die in het bezit zijn van Amerikaanse bedrijven en in de VS zijn gemaakt, kondigde het ministerie van Transport in Peking aan.

Amerikaanse schepen moeten per ton 400 yuan (48,50 euro) betalen per reis naar China. De heffing stijgt in april naar 640 yuan. Een woordvoerder van het ministerie noemt dit een "legitieme maatregel om de rechtmatige belangen van Chinese scheepvaartbedrijven te waarborgen".

Escalatie handelsoorlog

De Amerikaanse president ontketende dit voorjaar een handelsoorlog door bijna alle landen importheffingen op te leggen. Vooral China kreeg te maken met zware heffingen: op alle goederen die geïmporteerd werden uit China, moest 145 procent belasting betaald worden.

China besloot hierop Amerikaanse spullen met 125 procent te belasten. In mei van dit jaar bereikten China en de VS een akkoord voor negentig dagen, waarbij de Amerikaanse heffingen werden teruggebracht tot 30 procent. De Chinese importtarieven daalden naar 10 procent.

Deltalinqs, de vertegenwoordiger van bedrijven in de Rotterdamse haven en het Havenbedrijf Rotterdam stappen naar de rechter om een staking van sjorders te stoppen. Het kort geding dient morgenmiddag om 15.30 uur.

Als de staking nog langer aanhoudt, gaan zich na enkele dagen grote maatschappelijke problemen voordoen in verband met de belevering van winkels en de zorg, zegt de ondernemersorganisatie.

De sjorders zijn verantwoordelijk voor het vastzetten en losmaken van containers. Ze hebben het werk neergelegd voor een betere cao. Vakbond FNV had eerst gevraagd om een loonsverhoging van 7 procent, maar dat is inmiddels bijgesteld naar 6,5 procent.

Eerder vandaag werd bekend dat de staking bij twee sjorderbedrijven in de haven van Rotterdam voor onbepaalde tijd is verlengd. Bij de bedrijven Lashing Service en Matrans Marine Service wordt sinds woensdag gestaakt. Het zijn de enige twee sjordersbedrijven in de Rotterdamse haven.

Volgens de vertegenwoordiger van bedrijven zijn huishoudens, de industrie en transport in Noordwest-Europa afhankelijk van de haven. Die voorziet Nederland en het Europese achterland van onder andere levensmiddelen, bouwmaterialen, medische goederen en halffabricaten.

Impact

Afgelopen woensdag gaven de sjordersbedrijven al aan te verwachten dat de staking een behoorlijke impact zou hebben op de haven. "De terminals liggen grotendeels plat. Uiteindelijk kan dat ook leiden tot een wachtrij in de havenmonding. Schepen kunnen niet laden en niet lossen", zei Erik Bouwens van Matrans Marine Services.

Volgens haveneconoom Martijn Streng wordt de impact steeds groter. "Gisteren zei het havenbedrijf dat er dertien schepen voor anker lagen, maar dat worden er nu alleen maar meer." Toch verwacht Streng niet dat de schepen zullen uitwijken naar andere havens. Dat zou dan naar de haven van Antwerpen zijn, maar ook daar wordt gestaakt.

De VS gaat Argentinië financieel ondersteunen met een pakket van 20 miljard dollar. Dat maakt de Amerikaanse minister van Financiën Scott Bessent bekend op X.

In de afgelopen maanden is de Argentijnse peso hard in waarde gedaald. De Verenigde Staten voelen zich geroepen om Argentinië te helpen, zegt Bessent, omdat het land te maken heeft met "acute geldproblemen".

De steun bestaat er onder meer uit dat de Amerikaanse Centrale Bank dollars tegen pesos ruilt tegen een vooraf vastgestelde koers. Op die manier wordt de waarde van die valuta ondersteund.

Geestverwant

Argentinië is de trouwste bondgenoot van de VS in Zuid-Amerika. President Trump ziet in zijn ambtgenoot Javier Milei een geestverwant door diens rigoureuze aanpak van de overheidsfinanciën.

De kettingzaag waarmee Milei zich graag liet zien, kreeg ook een symbolische betekenis in de VS. Elon Musk verscheen ermee op het podium nadat hij in opdracht van Trump de overheidsuitgaven zou gaan aanpakken.

Snoeien

In Argentinië slaagde Milei er in om flink te snoeien in de overheidsuitgaven. Ook wist hij de inflatie terug te dringen.

Maar het lukt nog niet goed om de economie een slinger te geven. De werkloosheid neemt toe en de salarissen zijn de afgelopen jaren nauwelijks gestegen.

Het uitblijven van meer werk en hogere salarissen gebeurt allemaal met tussentijdse parlementsverkiezingen op 26 oktober in zicht. De hulp uit het noorden in de aanloop naar de stembusgang zal Milei zeker verwelkomen.

Werkgeversorganisatie VNO-NCW maakt zich grote zorgen over de oplossing die demissionair BBB-minister Wiersma wil kiezen om Nederland van het stikstofslot te halen. Vanochtend werd via de NOS duidelijk dat daarover in het kabinet onenigheid is.

De BBB wil de ondergrens voor de stikstofuitstoot verhogen, zodat bouwprojecten en uitbreidingsplannen kunnen doorgaan, maar de ministers van de VVD willen eerst zekerheid dat die aanpassing juridisch standhoudt. Ze zijn bang dat ondernemers anders later in problemen komen.

VNO-NCW deelt die vrees, staat in een brandbrief aan premier Schoof die in handen is van de NOS. De werkgeversorganisatie wil dat het verhogen van de ondergrens eerst juridisch wordt getoetst in een proefproces.

'Grote problemen'

Volgens VNO-NCW kunnen bedrijven in grote problemen komen als de plannen van Wiersma doorgaan. In adviezen van de landsadvocaat staat dat verleende vergunningen later alsnog illegaal kunnen blijken.

De werkgeversorganisatie schrijft dat meer dan 90 procent van de vergunningsaanvragen die nu niet kunnen doorgaan onder de grens valt die Wiersma wil trekken.

Als die in één keer vergunningsvrij door kunnen gaan vergroot dit de stikstofuitstoot en bestaat het risico dat de projecten bij de rechter later alsnog sneuvelen. Dit kan schade opleveren aan projecten die al gestart zijn en bijvoorbeeld niet afgemaakt mogen worden.

"Het gaat niet alleen om woningen, maar ook om fabrieken, uitbreiding van bedrijven en stroomkabels die in aanbouw zijn; hier moeten dan de werkzaamheden stilgelegd worden, met grote schade als gevolg", schrijft de organisatie in de brief.

De BBB stelt dat met de ondergrens er gebouwd kan worden "aan een veiliger Nederland", maar dat de VVD dat tegenhoudt. Op X zegt de BBB daarom geen tegenwerking meer te dulden.

Voorafgaand aan het wekelijkse kabinetsberaad wilde Wiersma niet ingaan op het X-bericht van de BBB. "Ik sta hier als minister van dit kabinet en voer de gesprekken in het kabinet, ik zit niet in de Tweede Kamer."

Verder zei Wiersma alle kritiek op de rekenkundige ondergrens te kennen. Ze wees erop dat ook een Kamermeerderheid die grens wil. "Deze plannen staan in het hoofdlijnenakkoord. Ik werk hier al twee jaar aan. De kritiek wordt besproken en het kabinet weegt alle voors en tegens tegen elkaar af".

Het kabinet spreekt dinsdag weer over de plannen.

De Deense windparkbouwer Orsted ontslaat 2000 van de 8000 personeelsleden. Het bedrijf is wereldmarktleider in de bouw van windparken op zee geworden, nadat het als eerste energiebedrijf volledig afscheid had genomen van olie en gas. Orsted raakte na een aantal zeer succesvolle beginjaren de afgelopen tijd in grote financiële problemen. Onder meer vanwege projecten in de Verenigde Staten die stuitten op weerstand van president Trump.

Ook in Europa hebben de windparkbouwers het de laatste tijd moeilijk. De kosten voor de bouw van de windparken zijn met 30 tot 40 procent gestegen. Bovendien is er onzekerheid over de overgang van de industrie van gas naar elektriciteit. Die overgang bepaalt voor een groot deel de verdere groei naar de vraag van elektriciteit.

Vanwege de huidige onzekerheid is de aanbesteding van een aantal nieuwe windparken in Duitsland, Denemarken en het Verenigd Koninkrijk mislukt. Nederland heeft besloten om vanaf volgend jaar de bouw van nieuwe windparken weer te gaan subsidiëren.

Begin deze week deed Orsted een extra aandelenuitgifte om het eigen vermogen op te hogen. Afgelopen jaren daalde ook het aandeel op de beurs in Kopenhagen flink in waarde. Het bedrijf is voor het grootste deel eigendom van de Deense overheid en richt zich nu weer vooral op projecten in Europa en delen van Azië. Orsted streeft naar een kostenbesparing van 267 miljoen euro.

Eigenaar van twee windparken voor de Zeeuwse kust

In Nederland heeft Orsted de eerste grote windparken op de Noordzee aangelegd; Borssele 1 & 2 voor de Zeeuwse Kust. Het bedrijf heeft zo'n honderd medewerkers in Nederland met name voor het onderhoud van de windmolens bij Zeeland. Verder werken er nog een aantal mensen op kantoor om nieuwe projecten in Nederland binnen te halen. Het grootste deel van de 2000 ontslagen zal naar verwachting in Denemarken vallen.

Welke partij investeert het meest in woningen? Wie bezuinigt op de zorg en welke partij op de sociale zekerheid? Bij wie loopt de staatsschuld op? Morgen presenteert het Centraal Planbureau de doorrekeningen van de verkiezingsprogramma's. Per partij wordt dan duidelijk wat de gevolgen (kunnen) zijn van hun plannen.

In verkiezingsprogramma's kunnen politieke partijen nog in vage algemene bewoordingen zeggen wat ze willen. "De belasting moet omlaag", "we moeten flink investeren in onderwijs" of "het moet duurzamer", staat er dan. Maar daarmee neemt het CPB geen genoegen.

Pingpongen

Het planbureau dwingt partijen om concreet te worden: ze moeten een Excel-bestand aanleveren waarin staat hoeveel geld ze waaraan willen besteden en waar dat vandaan komt. Daarna volgt een heen-en-weer-pingpong-proces waarin partijen hun plannen ook nog kunnen aanpassen, bijvoorbeeld als ze financieel niet uitkomen of niet het gewilde resultaat blijken te hebben.

Met de doorrekeningen in de hand kunnen kiezers (en politici zelf) de partijprogramma's beter vergelijken, is het idee. Alle plannen en voornemens worden immers langs dezelfde meetlat gelegd. Ook wordt duidelijk waar de rekening komt te liggen. Schuiven partijen de kosten door naar de toekomst, hoe beïnvloeden de keuzes de koopkracht, werkloosheid en ongelijkheid?

Het bovenstaande geldt overigens alleen voor de partijen die meedoen, en deelname is vrijwillig. De partijen die meedoen zijn dit keer GroenLinks-PvdA, VVD, D66, CDA, SGP, ChristenUnie, Volt, JA21, NSC en BBB (naar alle waarschijnlijkheid, want het CPB doet geen mededelingen over wie er meedoen).

Asiel en ambtenaren

De grootste partij in de Tweede Kamer en in de peilingen, PVV, doet in ieder geval niet mee. Die partij vindt dat het CPB hun plannen geen recht doet. In het verleden was partijleider Wilders kritisch op het planbureau omdat het de effecten van anti-migratiemaatregelen en het toenmalige nexit-standpunt van de PVV heel anders inschatte dan hijzelf.

Overigens zijn de PVV-plannen wel doorgerekend, namelijk door de gepensioneerde CPB-econoom Wim Suyker. Hij concludeerde dat de plannen resulteren in een flink overheidstekort. Daarmee geconfronteerd in een Kamerdebat zei de financieel specialist van de PVV, Tony van Dijck, vorige week dat ook deze doorrekening niet deugt. "Suyker kijkt naar een heleboel dingen niet." De PVV'er noemde daarbij onder meer miljardenbesparingen door een asielstop en het snijden in het ambtenarenapparaat.

Alternatieve doorrekening

Ook de SP doet niet mee aan de CPB-doorrekeningen. Die partij vindt dat hun fundamentele maatregelen niet goed uit de verf komen in de economische modellen van het planbureau, bijvoorbeeld op het gebied van onderwijs en zorg. De SP kwam eerder deze week met een alternatieve doorrekening door drie zelfgekozen experts. Die is onvergelijkbaar met die van het CPB omdat de methode anders is en er niet wordt gekeken naar de macro-economische effecten op de lange termijn.

Overigens erkent het Centraal Planbureau dat hun berekeningen niet perfect zijn. Na kritiek van partijen op eerdere doorrekeningen kijkt het planbureau dit keer daarom naar extra indicatoren. Zo nemen ze het effect mee van de partijplannen op "menselijk kapitaal" (oftewel opleidingsniveau), het investeringsklimaat en klimaat- en stikstofdoelen.

Maar het gaat nog steeds om modellen en berekeningen met een onzekerheidsmarge. Dat maakt dat de exacte uitkomsten in euro's niet het belangrijkste zijn, maar dat het vooral gaat om het vergroten van de vergelijkbaarheid en het concretiseren van plannen. Daarnaast geven de CPB-cijfers ook altijd munitie aan partijen in de campagne. "Bij jullie gaat die bevolkingsgroep erop achteruit" of "jullie bezuinigen dat en dat kapot", zal het de komende weken klinken in de verkiezingsdebatten.

En de doorrekeningen werken nog door na de verkiezingen, want ook in de formatie en het regeerakkoord spelen ze een grote rol. Met doorgerekende plannen in de hand is het nu eenmaal makkelijker onderhandelen. Dat is bijvoorbeeld voor BBB een belangrijke reden wel mee te doen, in tegenstelling tot twee jaar geleden. De partij laat weten dat het feit dat drie van de vier uiteindelijke coalitiepartijen hun plannen destijds niet hadden laten doorrekenen het formatietempo niet ten goede kwam.

Hoe het allemaal uitpakt en waar verschillen duidelijk worden, weten we morgen. Vanaf 10.00 uur presenteert het CPB de doorrekeningen.

Vanaf vandaag houdt de NOS een liveblog bij over de verkiezingscampagne. Lees het hier:

Er zijn de afgelopen drie maanden meer woningen verkocht dan een jaar eerder. Tussen juli en september steeg het aantal verkochte woningen met bijna 20 procent, blijkt uit nieuwe cijfers van de Nederlandse Vereniging van Makelaars (NVM).

Normaal gesproken is er in de zomer een dip in het aantal verkopen, maar die bleef deze zomer uit. Er stonden in de zomermaanden 46.000 woningen in de verkoop. Dat is het hoogste aantal in deze periode sinds 2008.

Een specifieke oorzaak daarvoor kan de NVM niet benoemen. "Blijkbaar is er veel vertrouwen in de markt", zegt een woordvoerder. In totaal werden 41.800 woningen verkocht.

De verkoopprijzen van bestaande woningen stegen met 4,8 procent ten opzichte van een jaar eerder. Eerder dit jaar stegen de prijzen nog harder. Ten opzichte van een kwartaal eerder was er zelfs sprake van een lichte prijsdaling van 0,9 procent. De gemiddelde woningprijs is nu 496.000 euro.

Van huur naar koop

De NVM ziet nog altijd veel zogenoemde 'uitpondwoningen', dat zijn huurwoningen die nu in de verkoop gaan. Het zijn vooral appartementen of kleinere woningen en daarom vaak goedkoper; het scheelt ongeveer 90.000 euro in vergelijking met de gemiddelde verkoopprijs. Ook hebben die woningen vaker een minder goed energielabel.

Het aantal nieuwbouwwoningen in de verkoop daalde van 9900 in het tweede kwartaal naar 7200 in het derde kwartaal. Dit komt door het zomerseizoen, omdat er dan minder projecten worden afgerond. De gemiddelde verkoopprijs voor een nieuwbouwwoningen is met 5 procent gestegen vergeleken met vorig jaar. Je betaalt daar gemiddeld zo'n 491.000 euro voor.

Door een staking bij twee sjordersbedrijven in haven van Rotterdam ontstaan er opstoppingen bij het laden en lossen van containerschepen. Bij de bedrijven wordt sinds vanmiddag gestaakt. Het gaat om International Lashing Service en Matrans Marine Services, de enige twee sjordersbedrijven in de Rotterdamse haven.

Sjorders zetten de containers vast en maken ze los. Vakbond FNV heeft de staking georganiseerd. De bond eist dat de medewerkers een loonsverhoging van 7 procent krijgen.

"De sjorders hebben steeds minder kans op een andere baan als ze 'op' zijn door het sjorren", vertelt FNV-bestuurder Niek Stam. Volgens de vakbond kan het zware werk leiden tot fysieke klachten bij de medewerkers. "Dat betekent dat ze moeten stoppen met werken."

Staking voortzetten?

De onderhandelingen tussen de werkgevers en de vakbond zijn stopgezet. De staking duurt nog tot zeker vrijdagmiddag. Vrijdag om 12:00 uur wordt gekeken of er vanuit de werkgevers een beter voorstel ligt en gaan de leden beslissen of ze de staking voortzetten of dat ze weer aan het werk gaan.

Volgens het Havenbedrijf Rotterdam is het nog niet duidelijk hoe groot de impact is. Morgen wordt er een impactanalyse gemaakt, laat een woordvoerder weten. Er wordt dan gekeken hoeveel schepen die binnen zouden komen, niet afgehandeld kunnen worden.

Wachtrij

De sjordersbedrijven verwachten dat de staking behoorlijke impact gaat hebben op de haven. "De terminals liggen grotendeels plat. Uiteindelijk kan dat ook leiden tot een wachtrij in de havenmonding. Schepen kunnen niet laden en niet lossen", vertelt Erik Bouwens van Matrans Marine Services.

Nees Maas van International Lashing Service verwacht ook flinke gevolgen. "De binnenvaart, de transportondernemingen, de logistieke keten. Die gaan ook iets merken van de opstoppingen", vertelt Maas.

De twee bedrijven zeggen dat ze de looneis van FNV "niet kunnen dragen". De werkgevers en de vakbond zijn het op alle punten eens geworden, behalve over het loon. Of ze voor vrijdag met een nieuw bod komen is niet duidelijk. "Het is een lastige situatie. Als de loonstijging van 7 procent wordt gehandhaafd, heeft onderhandelen niet zoveel zin", zegt Bouwens.

Deltalinqs, de belangbehartiger van de bedrijven in de Rotterdamse haven, noemt de staking "schadelijk". "De haven heeft natuurlijk een belangrijke doorvoerfunctie voor allerlei producten die Nederland en Noordwest-Europa dagelijks nodig hebben. Dus we hopen op een snel einde aan deze situatie", laat een woordvoerder weten.

'Slechte en goede timing'

Haveneconoom Bart Kuipers noemt de rol van de sjorders "cruciaal". Kuipers wijst erop dat het dit weekend stormde en dat er daardoor al achterstanden zijn ontstaan. "Op dit moment wordt er ook in Antwerpen gestaakt, waardoor schepen omvaren. Dus het is voor de haven een hele slechte timing en voor de actievoerders een hele goede timing."

Door de staking raakt de hele keten verstoord. "Belangrijkste slachtoffers zitten verderop in de keten, zoals de kleinere containerschepen. In Rotterdam komen grote schepen aan en de kleinere containerschepen vervoeren de goederen verder, bijvoorbeeld naar Scandinavië", legt Kuipers uit. Door de opstoppingen, lopen de kleinere containerschepen ook vertraging op.

Hetzelfde geldt voor de binnenvaart. "Als er een achterstand is, dan kunnen ze het via de weg vervoeren, maar dat willen we niet want daardoor wordt het drukker op de weg en ook brengt het meer uitstoot met zich mee", vertelt Kuipers.

Het Europees Parlement wil geen producten meer zien met namen zoals vegetarische worst, vegaburger en plantaardige schnitzel. Dat zou verwarrend zijn. De zogenoemde vleesvervangers die we tegenwoordig bijvoorbeeld tegenkomen in de supermarkt zouden dan anders moeten gaan heten.

"Ik wil er eigenlijk niet over nadenken wat dit voor ons zou betekenen", zegt Willem van Weede van het bedrijf achter De Vegetarische Slager en Vivera, die vleesvervangers produceren. "Je krijgt heel rare, oneigenlijke namen die geen recht doen aan hoe lekker deze producten zijn. Een 'schijf', een 'disk' of verzin het maar."

Zo stemde het Europees Parlement

Bij de stemming stemden 355 parlementariërs voor het voorstel, 247 waren tegen. In grote Europese fracties, zoals de Europese Volkspartij en de sociaal-democratische S&D, waren zowel voor- als tegenstemmers. De kleinere Linkse Fractie en de Groenen stemden overwegend tegen. Onder de streep was er dus een ruime meerderheid.

De uitslag in het Europees Parlement wordt gezien als een grote zege voor de Europese vleeslobby, die al langer moeite heeft met "nepvlees". Want de boeren hebben het moeilijk - door inflatie, corona en de oorlog in Oekraïne, is te lezen in het voorstel waarover het parlement vandaag heeft gestemd.

Een manier om ze te helpen zou zijn 'vleesachtige namen' voor te behouden aan producten waar vlees in zit. Dit zou Europese vleesboeren beschermen tegen concurrentie van vegetarische alternatieven, zo denkt het Franse Parlementslid Céline Imart die de wetswijziging heeft voorgedragen.

Overstappen op planten

Maar volgens onderzoekers vormen vegetarische worsten en spekreepjes geen bedreiging voor de Europese landbouw. "We eten en produceren in Europa drie keer zoveel vlees als wat eigenlijk gezond is voor het klimaat, de natuur en onze gezondheid", zegt Koen Boone, econoom en onderzoeker duurzame waardeketens bij Wageningen University.

"Als je kijkt naar de totale opbrengsten en kosten voor de maatschappij die vleesproductie en -consumptie met zich meebrengt, dan is plantaardig vaak veel verstandiger. Je zou verwachten dat de Europese overheid juist het belang van de maatschappij als geheel zou behartigen en niet het belang van een specifieke groep, namelijk vleesproducenten."

Tegenwoordig wordt soja en graan op grote schaal geïmporteerd naar Europa. De gewassen worden gebruikt zowel in vleesvervangers als diervoeder. Volgens onderzoekers zou het beter zijn voor het klimaat en de biodiversiteit als een deel van de landbouwgrond die nu wordt gebruikt om dieren te houden, wordt gebruikt om gewassen te verbouwen. Dat leidt tot minder uitstoot, verbeterde gezondheid voor dieren en mensen, en het neemt ook nog minder ruimte in beslag.

Consumenten beschermen

Een ander argument om vleesachtige namen voor vegetarische producten te verbieden, is dat consumenten beschermd moeten worden. Termen zoals 'vegetarische worst' of 'vega-burger' zouden verwarrend zijn voor consumenten, volgens sommige Europarlementariërs en de vleesindustrie.

"Onze insteek is altijd al geweest dat de naam van het slachtdier niet gebruikt mag worden in de titel van een vegetarisch product", zegt een woordvoerder van KNS, de branchevereniging van slagers. 'Vegetarische worst' vinden de slagers bijvoorbeeld prima, maar 'vegetarische kip' niet. "Want vlees is vlees, en wat consumenten nu tegenkomen in de handel is verwarrend", zegt de woordvoerder.

Dit is meermaals onderzocht. Want dit is niet de eerste keer dat het Europarlement stemt in deze zaak. Laatst was in 2020, en toen werd de voorgestelde wetswijziging niet aangenomen. Destijds begreep 96 procent van de Nederlanders dat een vegaworst geen vlees bevat, volgens onderzoek van consumentenprogramma Radar onder zijn testpanel met 22.000 leden.

Nieuw onderzoek van de Europese consumentenorganisatie BEUC laat zien dat een overgrote meerderheid van consumenten niet in de war raakt door vleesachtige namen voor vegetarische producten, zoals 'vegetarische schnitzel'. 20 procent van Europeanen vindt vleesachtige woorden voor vegetarisch eten wel problematisch. De weerstand is het grootst in Duitsland, waar 32 procent tegenstander is van bijvoorbeeld 'vega-worst'. In Nederland heeft 22 procent van consumenten moeite met dat soort labels.

Wat is een worst?

Dat vleesachtige namen op vegaproducten voor verwarring zorgen, wijst de Europese consumentenorganisatie af. Het is eerder andersom: bekende concepten als worst en burger scheppen duidelijkheid voor consumenten, in plaats van woorden als schijf of cilinder. "'Vleesachtige' namen op plantaardige producten maken het voor consumenten makkelijker om te begrijpen hoe ze deze producten in een maaltijd kunnen gebruiken, en zouden daarom niet verboden moeten worden", concludeert BEUC.

De stemming in het Europarlement vandaag betekent niet dat 'vegaworst' en 'vegetarische spekreepjes' nu meteen zullen verdwijnen. Mogen ludieke spellingen zoals kipstuckjes toch op de verpakkingen, en wat is eigenlijk een worst? Dat moet de Europese Commissie nog uitwerken. De landbouwministers van de EU-lidstaten moeten ook nog instemmen om vleesachtige namen voor vega-producten te verbieden, voordat dat kan doorgaan.

Huizenkopers kunnen volgend jaar voor woningen tot 470.000 euro een hypotheek met Nationale Hypotheek Garantie (NHG) afsluiten. Dat is 20.000 euro meer dan dit jaar. Elk jaar wordt deze grens opnieuw vastgesteld.

Huizenkopers kunnen zichzelf verzekeren voor het geval dat ze hun woonlasten tijdelijk niet kunnen betalen, bijvoorbeeld wanneer ze hun baan verliezen of te maken krijgen met een scheiding. Als de woning dan noodgedwongen verkocht moet worden, neemt de NHG de eventuele restschuld over.

Om voor de garantie in aanmerking te komen, betalen mensen eenmalig een premie bij het afsluiten van een hypotheek. Deze premie is vorig jaar al verlaagd van 0,6 procent naar 0,4 procent van het hypotheekbedrag. Dat blijft zo. Vanwege de garantie geven hypotheekverstrekkers korting op de hypotheekrente.

Hogere grens voor energiebesparing

Ook bij een hypotheek waarbij het geld voor een deel wordt gebruikt voor verduurzamingsmaatregelen, gaat de grens volgend jaar omhoog, naar 498.200 euro. Carla Muters van NHG benadrukt dat het belangrijk is om verduurzaming ook te ondersteunen. "Tijdens de wintermaanden kunnen huishoudens flink besparen door hun huis beter te verduurzamen en met deze stijging krijgen ze daar meer ruimte voor."

Verder geldt er vanaf 2026 één grens voor alle soorten woningen. Hiermee vervalt de aparte grens voor woonwagens en standplaatsen. Dit komt doordat de kenmerken van woningen veranderen, zegt Muters. "Denk bijvoorbeeld aan de opkomst van tiny houses of een woonboot, mits er geen aandrijving onder zit." Deze vallen vanaf volgend jaar ook onder dezelfde grens. Volgens NHG "heeft inmiddels ruim 40 procent van alle koopwoningen in Nederland een hypotheek met NHG."

Vaak gehoorde kritiek is dat de grens nog steeds onder de gemiddelde woningwaarde ligt en ook dat het voor starters lastig is om een hypotheek met NHG af te sluiten. Muters van NHG, benadrukt dat ze kiezen voor stabiliteit en zekerheid. "Dit betekent dat bij een daling van de huizenprijzen de grens niet direct mee daalt, maar bij een stijging ook niet één op één mee stijgt."

De NHG-grens wordt ieder jaar opnieuw bepaald. NHG volgt daarvoor, met wat vertraging, de ontwikkeling van de huizenprijzen.

De goudprijs is vandaag naar recordhoogte gestegen en komt voor het eerst boven de 4000 dollar (ruim 3400 euro) per troy ounce (31,1 gram) uit. Daarmee kost een kilo goud nu zo'n 110.000 euro. De prijs voor goud is dit jaar hard gestegen. Begin januari stond de teller nog op zo'n 2670 dollar (2300 euro).

De politieke en economische onrust in de wereld spelen een belangrijke rol bij de stijging van de goudprijs. Beleggers zien goud dan als een veilige investering. Zowel de zogenoemde shutdown bij de overheid in de Verenigde Staten als de politieke en economische onrust in Frankrijk, de op een na grootste economie van de EU, voeden de onzekerheid bij beleggers.

Vooral centrale banken zoeken naar steeds meer manieren om minder afhankelijk te worden van de dollar, en kopen nu in toenemende mate goud aan, schrijft de Financial Times. Ook verwachtingen van verdere renteverlagingen door de Amerikaanse Federal Reserve (Fed) dragen bij aan de hoge goudprijs. Dit komt omdat het bij een lage rente aantrekkelijker is om geld in goud te beleggen.

Troy ounce?

Per troy ounce wordt geteld in de handel in edelmetalen zoals goud, zilver en platina om internationale standaardisatie en transparantie te waarborgen. Deze historische, nauwkeurige gewichtseenheid van 31,103 gram maakt wereldwijde prijsvergelijkingen mogelijk in de geglobaliseerde markt voor kostbare metalen.

"Er is op dit moment zoveel vertrouwen in de handel in goud dat de markt uitkijkt naar het volgende grote ronde getal: 5000", zegt Tai Wong, een onafhankelijke Amerikaanse metaalhandelaar, tegen persbureau Reuters. "Daarbij zal de Fed waarschijnlijk de rente blijven verlagen."

"Er zullen nog wel wat obstakels op de weg zijn, zoals een blijvende wapenstilstand in het Midden-Oosten of Oekraïne", zegt Wong. "Maar de fundamentele drijfveren van deze handel, zoals groeiende schulden en een zwakkere dollar, zullen op de middellange termijn waarschijnlijk niet veranderen."

De Europese Commissie stelt stevige maatregelen voor om de staalindustrie in de Europese Unie overeind te houden. Het gaat om importheffingen en quota die bescherming moeten bieden tegen goedkoop staal uit met name China.

Zowel het Europees Parlement als de EU-lidstaten moeten nog instemmen met het voorstel. De Europese Commissie hoopt zo snel mogelijk groen licht te krijgen, maar in ieder geval uiterlijk volgend jaar zomer.

De staalsector in de EU verkeert in zwaar weer en vraagt al langer om maatregelen. De Commissie stelt daarom een importheffing voor van 50 procent op staal van buiten de EU. Dat is een verdubbeling van de nu geldende 25 procent.

Een deel van het staal blijft vrijgesteld van de heffingen, maar die hoeveelheid wil de Europese Commissie halveren tot iets meer dan 18 miljoen ton per jaar. Boven die hoeveelheid moeten er dan dus heffingen van 50 procent betaald worden.

Eurocommissaris Wopke Hoekstra voorspelt dat door deze maatregelen veel meer staal uit Europa gebruikt zal worden. Volgens hem is dat hard nodig. "Op dit moment zie je gewoon dat veel van de staalbedrijven op het punt staan om kapot te gaan."

Staalbedrijven blij

De heffingen zijn een langgekoesterde wens van Europese staalbedrijven. De afgelopen tijd is de situatie voor de sector nijpender geworden. Hoge energieprijzen, de Amerikaaanse importheffingen en een afnemende vraag, maken dat de staalsector het zwaar heeft.

De sector klaagt dat China staal dat het niet meer kwijt kan in de VS, dumpt in Europa. Hierdoor kunnen Europese producenten hun eigen, duurdere, staal niet meer verkopen.

Overproductie

Bovendien wordt wereldwijd steeds meer staal geproduceerd. Volgens de Commissie ligt de productie van staal zelfs 620 miljoen ton hoger dan de vraag. Dat is maar liefst vijf keer wat de EU jaarlijks aan staal nodig heeft.

Door deze overproductie blijft de prijs dalen. Terwijl veel landen steeds meer produceren, krimpt de staalindustrie in Europa juist. Aangezien de sector volgens de Commissie van groot strategisch belang is, komt het dagelijks bestuur van de Europese Unie nu tegemoet aan de oproep om beschermendende maatregelen te nemen.

Trump

De Commissie gaat hiermee feitelijk ook meedoen aan de strijd van president Trump tegen China. De hoop is dat hij in ruil daarvoor de Amerikaanse heffingen op Europees staal wil verlagen.

Trump voerde eerder ook een importheffing in van 50 procent op staal. Volgens hem is dat essentieel om wat te doen tegen de overproductie van China.

Door de Amerikaanse heffingen te kopiëren en samen op te trekken met de Amerikanen in de strijd tegen wereldwijde overproductie hoopt de Commissie Trump dus gunstig te stemmen. De sector zegt veel last te hebben van de Amerikaanse heffingen.

Lobby Tata Steel

Voor de Europese staalbedrijven komt het voorstel voor deze heffingen dan ook geen dag te vroeg. Tata Steel lobbyt al langere tijd in Brussel voor hogere heffingen op buitenlands staal. "Een fantastisch plan", zegt commercieel directeur van Tata Steel Nederland, Ronald de Haan. "Ik denk dat het voorstel ons en de hele Europese staalindustrie in staat stelt om te kunnen blijven financieren en investeren in de verduurzaming."

Voor bedrijven die staal verwerken zoals de auto-industrie, is het een ander verhaal. Zij importeren staal van buiten de EU en dat wordt voor ze straks fors duurder. De vrees is dan ook dat deze heffingen leiden tot hogere prijzen in de EU.

"Het is het waard om te doen om die staalfabrikanten in Europa te behouden", zegt Mark Helder voorzitter van Metaalunie. "Maar de keten die erachter zit moeten we ook behouden en daar moet ook aandacht voor zijn en blijven. Er moet dus niet alleen een zwarte piet worden doorgegeven aan de staalverwerkers. Zij moeten echt ook ondersteund worden."

Eurocommissaris Hoekstra denkt dat het uiteindelijk wel meevalt voor consumenten. "Op een wasmachine gaat het om minder dan een euro, en bij een auto om een paar tientjes."

Risico's

Volgens ING-econoom Bert Colijn kleven er nog meer risico's aan het invoeren van dit soort heffingen. Zo zouden Europese bedrijven minder stimulans voelen om efficiënt te produceren. "Met minder concurrentie zouden bedrijven toch wat meer achterover kunnen leunen."

Onder meer het Europees Parlement moet nog instemmen met het voorstel. De Europese Commissie hoopt zo snel mogelijk groen licht te krijgen, maar in ieder geval uiterlijk volgend jaar zomer. Dan verlopen de importheffingen en quota die nu gelden.

Ruim een derde van de Nederlandse ziekenhuizen heeft een wankele financiële basis. Dat blijkt uit een rapport van accountancykantoor BDO dat jaarlijks kijkt hoe de ziekenhuizen ervoor staan.

18 van de 59 ziekenhuizen krijgen een onvoldoende. Het rapport kijkt of ziekenhuizen in staat zijn om genoeg geld te verdienen, de kosten in de hand te houden en of er voldoende wordt geïnvesteerd in vernieuwing.

Personeelskosten stijgen hard en zullen blijven stijgen. Investeren in het gebouw en in het moderniseren van de zorg gebeurt te weinig. En dat terwijl de vraag naar zorg alleen maar groter wordt.

Optisch herstel

De ziekenhuizen scoren wel wat beter dan vorig jaar, maar toen vielen de zorgkosten uitzonderlijk hoog uit, waardoor er minder werd verdiend. De omzetstijging van 7,5 procent van dit jaar volgt een dalende lijn sinds 2018.

Omdat de omzet minder hard stijgt dan de kosten, blijft er onder aan de streep dan ook niet veel over. De gemiddelde winstmarge blijft steken onder de 2 procent. 11 ziekenhuizen maken minder dan 1 procent winst, in de ogen van BDO een kritische grens.

Daarnaast benadrukt BDO-onderzoeker Mike Tagage dat de verbetering ten opzichte van vorig jaar een vertekend beeld geeft. Hij heeft het over "optisch herstel". Omdat de rente gunstiger uitvalt, blijft er iets meer geld over. Dat staat dus los van de prestaties van ziekenhuizen.

Investeringen

Daarnaast zien de cijfers er mooier uit dan de werkelijkheid omdat er weinig geïnvesteerd wordt. Als een ziekenhuis niet investeert, scheelt dat in de kosten, terwijl deze investeringen wel nodig zijn om de ziekenhuizen te moderniseren.

"Als er wél geïnvesteerd wordt, gaat het vaak om vervangingskosten. Als iets kapot is, wordt het nog wel nieuw gekocht", legt Tagage uit, "Maar investeringen in de toekomst blijven vaak uit." Volgens BDO hebben 39 van de 59 te maken met verouderd vastgoed, maar ook investeringen in AI, IT en slim datagebruik blijven achter, terwijl de overheid daar wel hoge verwachtingen van heeft.

De beperkte omzetten en de lage investeringen zorgen ook voor een wantrouwende houding bij banken, waarschuwt Tagage. "Verouderd vastgoed en het niet halen van bancaire normen, maakt het moeilijk om financiering aan te trekken"

Personeel

Nog grotere zorgen zijn er bij BDO over de stijgende personeelskosten. Lonen van zorgpersoneel (inclusief het salaris van medisch specialisten) slokt verreweg het grootste deel van de omzet op, namelijk 61 procent. Dat percentage stijgt al jaren.

Met name ziekenhuispersoneel in loondienst zag het loon hard stijgen, met bijna 9 procent. Ook de vrijgevestigde medisch specialisten kregen er veel bij, bijna 7 procent. Alleen voor de inhuur van zzp'ers was minder geld nodig. De overheid wil met een wet tegen schijnzelfstandigheid het aantal zzp'ers terugdringen, onder andere in de zorg.

De zogeheten loonquote, het deel van de omzet dat opgaat aan salarissen, noemt BDO "onhoudbaar". Volgens onderzoeker Mike Tagage is er geen aanleiding om te denken dat de zorgkosten op termijn zullen dalen.

Politieke instabiliteit

De Nederlandse zorginstellingen maken met elkaar en de overheid afspraken over hoe de kosten van de zorg beperkt kunnen worden. BDO maakt zich zorgen over de totstandkoming en de uitvoering van deze zorgakkoorden. Een instabiel kabinet helpt daar niet bij.

En dat terwijl de vraag naar zorg alleen maar groter wordt, zegt BDO. "De noodzaak voor ziekenhuizen om samen met overheid, financiers, zorgaanbieders, brancheorganisaties en professionals tot duurzame oplossingen te komen, wordt dan ook steeds urgenter."

Tot slot, zegt BDO, moeten de ziekenhuizen zich voorbereiden op de discussie over hoe extra uitgaven voor defensie gefinancierd worden. Sommige politieke partijen vinden dat er kritisch naar de zorguitgaven gekeken moet worden om zo geld vrij te maken voor defensie.

Hoe staat de gezondheidszorg in Nederland ervoor? Waar zitten de uitdagingen en wat zijn de vooruitzichten? Je ziet het in onze dataspecial.

Afgelopen maand werd het dagelijks leven vooral duurder door benzine, de hoge prijs van vlees en de verhuur van vakantiehuisjes. Dat blijkt uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek.

Vorige week was al duidelijk geworden dat de inflatie weer opliep, maar de precieze verklaringen bleven nog uit.

Benzine en bungalows

In september waren motorbrandstoffen 3,6 procent duurder dan in dezelfde maand van 2024. Met name benzine is een belangrijke aanjager van de inflatie. In augustus lagen de benzineprijzen juist wat lager dan een jaar ervoor.

De prijs voor het huren van een vakantiehuisje is ook gestegen. Volgens het CBS heeft dat een eenmalig effect. Dat was in augustus ook al te zien, maar in september duwt dit de inflatie extra omhoog omdat veel Nederlanders dan een bungalow boeken.

"Bungalowparken zijn kennelijk wat populairder, waardoor je er wat meer voor moet betalen," zegt Peter Hein van Mulligen, hoofdeconoom van het CBS. Volgens van Mulligen zegt dit ook dat we kennelijk best wat te besteden hebben: "De lonen stijgen en de koopkrachtcijfers zitten in de lift."

Rundvlees

Toch blijven ook veel dagelijkse boodschappen in prijs stijgen. "Niet alleen in Nederland, maar ook in de rest van Europa", zegt Van Mulligen.

Met name vlees blijft maar duurder worden. Rund- en kalfsvlees springt er uit in de cijfers. Daar betaal je namelijk 34 procent meer voor dan een jaar geleden. De prijs van rund stijgt al langer. Het heeft vooral te maken met de afname van het aantal koeien.

Ook varkensvlees (+5,5 procent) en kip (+ 4 procent) zijn in prijs gestegen.

Overheidsuitgaven

De Nederlandse inflatie ligt al een tijd boven het Europese gemiddelde. Omdat Europa-breed de inflatie enigszins beteugeld lijkt, durft de Europese Centrale Bank het aan de rente wat te laten zakken. Voor Nederland schuilt daar juist een gevaar in: goedkoop lenen kan de inflatie verder aanwakkeren.

Omdat dat te voorkomen moet Nederland vooral naar zichzelf kijken, zegt Van Mulligen. "Het zijn vooral binnenlandse oorzaken. Veel economen geven aan dat het helpt als de overheid wat minder zou uitgeven. Dat zorgt ervoor dat er ook wat minder vraag is naar bepaalde goederen en diensten."

Nederlandse werkvloeren worden steeds diverser, maar dat betekent niet automatisch dat werknemers zich ook meer geaccepteerd en gelijk behandeld voelen. Dat concludeert het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) in een onderzoek dat dinsdag verschijnt. Werknemers met een migratieachtergrond ervaren vaak ongelijkheid en uitsluiting, ook bij werkgevers die nadrukkelijk proberen de diversiteit op hun werkvloer te vergroten.

Sterker nog: dat probleem is groter bij organisaties met een gevariëerd werknemersbestand dan bij homogene bedrijven, zegt het SCP.

Sociale normen minder duidelijk

Het gaat dan bijvoorbeeld om hoe mensen met een migratie-achtergrond zich behandeld voelen op de werkvloer, maar ook om de carrièrekansen die ze zeggen te krijgen bij de organisatie. Als mogelijke verklaring voor het feit dat diversere organisaties niet minder uitsluiting kennen, noemt het SCP het feit dat bij zulke bedrijven "sociale normen minder duidelijk zijn, waardoor werknemers meer onzekerheid in de omgang ervaren."

In een toelichting zegt onderzoeker Lotte Vermeij van het SCP dat het belangrijk is "dat werkgevers zich realiseren dat diversiteit niet vanzelf tot inclusie leidt, maar vraagt om aanpassingen in de organisaties." Met andere woorden: met alleen divers personeel aanwerven ben je er nog niet.

Het onderzoeksbureau raadt werkgevers aan om niet alleen maar diversiteit na te streven in het wervingsbeleid, naar ook actief uitsluiting en achterstelling binnen hun organisatie tegen te gaan, en kritisch te kijken naar "manieren van doen en denken die binnen een organisatie normaal gevonden worden."

Vier verschillende stroomtarieven per dag. Dat is een van de maatregelen die ervoor moeten zorgen dat consumenten hun stroomverbruik meer over de dag gaan spreiden. Dat zegt demissionair minister Hermans van Klimaat vandaag in een brief aan de Tweede Kamer. Als ze dat niet doen, dreigt het stroomnet de piekdrukte niet meer aan te kunnen.

Het plan is dat de vier tarieven in 2028 worden ingevoerd. Mensen met een dynamisch stroomcontract hebben al ervaring met verschillende tarieven gedurende de dag. Bij hen geldt dagelijks zelfs ieder uur een verschillend stroomtarief, afhankelijk van hoeveel aanbod aan zon- en windenergie en hoeveel vraag er worden verwacht. In de winter, met weinig zon, is stroom vaak midden in de nacht het goedkoopst. In de zomer, met veel zon, vaak rond het middaguur.

Verder zijn er vaak hogere prijzen rond de ochtenduren, als veel mensen wakker worden en naar het werk gaan. Dat is tussen ongeveer 07.00 uur en 10.00 uur. En rond het eind van de middag, begin van de avond. Als mensen thuiskomen, elektrische auto's opladen, er elektrisch gekookt wordt en de warmtepomp aangaat om het huis te verwarmen. Dat is grofweg van 17.00 uur tot 21.00 uur.

Vier tijdsblokken in 2028

Het kabinet is nog met de beheerders van de elektriciteitsnetten in gesprek wat precies de vier tijdsblokken met verschillende tarieven worden. Het is aannemelijk dat er twee duurdere blokken komen voor de ochtend en avond en twee goedkopere blokken voor overdag en 's nachts.

"Ik vind het goed als mensen dalurenkorting krijgen", zegt Olof van der Gaag van de Nederlandse Vereniging Duurzame Energie (NVDE). "Iedereen moet er geld mee kunnen besparen."

Alle beetjes helpen om het verbruik in de piekmomenten te verlagen. Dus de wasmachine of droger midden in de nacht laten draaien, of op een zonnige dag juist midden op de dag, in plaats van om 18.00 uur 's avonds kan de stroompiek al verminderen.

Maar volgens Van der Gaag is het vooral belangrijk dat de apparaten die echt veel elektriciteit verbruiken op andere tijden worden ingeschakeld.

Elektrische auto en warmtepomp

In de praktijk gaat het dan vooral om het opladen van elektrische auto's. "Het is nu zo dat mensen vaak hun auto laden wanneer ze thuiskomen. Rond 18.00 uur zie je een enorme piek. En dat kan anders."

Dat vindt ook Hanna van Sambeek, energie-expert bij onderzoeksinstituut TNO. "Het is vooral belangrijk dat je auto's slimmer gaat opladen. Dat vergt relatief weinig moeite van de consument en je kunt er grote klappen mee maken."

Uit een test in Amsterdam, die eerder dit jaar begon, blijkt al dat een prijsprikkel voor consumenten werkt. Mensen die hun elektrische auto bij een openbare paal laden, kunnen daar hun laadsessie automatisch aan laten passen aan de drukte op het stroomnet.

Ze kunnen dan bijvoorbeeld aangeven dat hun accu pas om 8 uur 's ochtends vol hoeft te zijn. En daarvoor krijgen ze dan korting, die is gemiddeld 82 cent per laadsessie. Zo'n 'slimme' laadsessie leidt tot een fors lagere stroomvraag tijdens de piekuren.

Naast de elektrische auto zal de warmtepomp steeds belangrijker worden als grote stroomverbruiker van huishoudens. Want steeds meer huizen worden daarmee verwarmd in plaats van met gas.

Milieu Centraal adviseert bijvoorbeeld mensen met een warmtepomp en vloerverwarming of goede isolatie om hun thermostaat 's nachts niet lager te zetten. "Want dan moet de warmtepomp in de ochtend hard werken om het huis weer op te warmen. Dat kost meer energie dan het huis de hele nacht op temperatuur houden", aldus Milieu Centraal.

Slimme apparaten

In de Kamerbrief zegt minister Hermans ook veel te verwachten van slimme apparaten. Een slimme warmtepomp kan dan bijvoorbeeld op goedkopere momenten aangaan. "Slimme apparaten moeten vooral doen wat de gebruiker wil dat die gaan doen", zegt Van Sambeek van TNO. "Je moet een warmtepomp zo kunnen instellen dat die bijvoorbeeld nog voor de duurdere piekuren voorverwarmt en dan tijdens piekuren minder hoeft te verwarmen."

Volgens haar is het dan vooral van belang dat mensen makkelijk hun voorkeuren kunnen instellen, bijvoorbeeld in een app. En dat een slim apparaat het verder automatisch regelt, zonder dat de consument er veel omkijken naar heeft.