Woningzoekenden krijgen steeds meer gelijke kansen in de particuliere huursector. Dat concludeert het ministerie van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening op basis van de jaarlijkse landelijke monitor discriminatie bij woningverhuur. Er is gekeken in hoeverre woningzoekenden met verschillende profielen werden uitgenodigd voor de bezichtiging van een huurhuis.

In het onderzoek werd van december 2024 tot en met mei 2025 op bijna 3800 huuradvertenties gereageerd met fictieve mensen, die op alle aspecten overeenkomstig waren, behalve wat betreft de naam. De reacties op profielen met Marokkaans of Pools klinkende namen werden vergeleken met die op profielen met Nederlands klinkende namen.

Dat gebeurde ook tussen mannelijke en vrouwelijke profielen en tussen koppels van hetzelfde geslacht en heteroseksuele stellen. Op die manier werden uitkomsten op basis van afkomst, seksuele voorkeur en geslacht met elkaar vergeleken.

Geen hard bewijs meer

Op basis van deze vergelijking werd er min of meer hetzelfde gereageerd, is de conclusie van de onderzoekers. Onafhankelijk van afkomst, seksuele voorkeur en geslacht werden deze groepen uitgenodigd voor een bezichtiging.

"We deden het onderzoek voor de vierde keer en vinden nu voor het eerst geen hard bewijs meer van discriminatie", zegt onderzoeker Marcel Coenders van het Verwey-Jonker Instituut. "We vinden nog wel kleine verschillen, maar geen grote verschillen meer."

Meer bewustzijn

"Discriminatie neemt sinds een paar jaar steeds ietsjes verder af", zegt Coenders. Het grootste verschil met voorgaande jaren is volgens hem de invoering van de Wet goed verhuurderschap. Die werd op 1 juli 2023 ingevoerd. Door die wet kunnen gemeenten optreden tegen onder meer intimidatie en discriminatie door verhuurders.

"De overheid heeft hier aandacht aan besteed, met voorlichtingscampagnes en betere regels, waardoor verhuurbemiddelaars zich er meer bewust van zijn. Het is duidelijker geworden 'dit is discriminatie' en dat mag niet in Nederland."

Een belangrijke kanttekening is wel dat er alleen naar de eerste stap wordt gekeken: de uitnodiging voor de bezichtiging. "We weten niet wat er daarna gebeurt", benadrukt Coenders. "Wie de woning ook echt mag gaan bewonen, is niet onderzocht, we hebben alleen een goede indicatie van hoe huurders worden geselecteerd."

Verhuur aan buitenlanders

De onderzoekers keken ook naar verhuurbemiddelaars. Ze deden zich in een test voor als potentiële verhuurders. Zij belden de bemiddelaars en deden verzoeken om bepaalde groepen huurders te weren, met vragen als: is het mogelijk om niet te verhuren aan buitenlanders? Dit deden de onderzoekers in totaal 200 keer. Dit gaf een ander beeld.

De helft van de bemiddelaars wees de verhuurder erop dat uitsluiting niet is toegestaan, maar ook zij gingen uiteindelijk in meerderheid mee met het verzoek van de verhuurder. In vergelijking met de voorgaande monitor uit 2023 zijn verhuurbemiddelaars zich bewuster van discriminatie, maar handelen ze er minder vaak naar, concluderen de onderzoekers. Destijds ging 37 procent van de verhuurbemiddelaars mee met het discriminerende verzoek.

"Dat komt wellicht doordat bemiddelaars de klant tevreden willen houden en proberen een manier te vinden om dan toch aan de wensen tegemoet te komen", zegt Coenders daarover.

Controle en voorlichting

De controle moet daarom zeker blijven en ook de voorlichting en bewustwording zijn belangrijk, concludeert Coenders. "Want discriminatie gebeurt heel vaak onbewust. Maar het is een goede eerste stap dat de naam niet meer zoveel onderscheid maakt. Dan heb je als huurder de kans om je te laten zien zoals je bent en gaan mensen dus niet meer af op allerlei onbewuste beelden over mensen met een andere naam."

Het is de grootste reorganisatie in meer dan vijftien jaar: ruim 5200 banen verdwijnen bij ABN Amro, zo werd vanochtend bekend. "Een personeelsreductie bij ABN Amro was verwacht, maar dat het er zo veel zouden zijn slaat in als een bom", zegt vakbond De Unie. Een reorganisatie van "ongekende omvang", zo oordeelt de FNV en het CNV spreekt van een "onaangename verrassing".

De reactie op de beurs was positief. Op de AEX won het aandeel ABN Amro vandaag zo'n zes procent en sloot op ruim 28 euro.

Nog altijd heeft de Nederlandse Staat na de nationalisatie van de bank een rekening openstaan van bijna 8,3 miljard euro.

Om quitte te spelen, zouden de nog resterende 164 miljoen overheidsaandelen voor zeker 50 euro per aandeel verkocht moeten worden. Begin dit jaar kostte het aandeel ABN Amro nog zo'n 15 euro.

Een op de vijf weg

ABN Amro wil een vijfde van het aantal banen schrappen. De bank verwacht zo zijn positie in Europa te verstevigen. Mensen die hun baan verliezen, krijgen hulp bij het vinden van ander werk.

"We zijn keihard geraakt, onze leden zijn geschrokken", zegt voorzitter Reinier Castelein van De Unie. De FNV noemt het "onbegrijpelijk dat een bank die jaar op jaar miljardenwinsten maakt" opnieuw op zo'n grote schaal werknemers de laan uitstuurt.

Unie-voorzitter Castelein zegt dat voor de bank een tijdperk is aangebroken van meer winst maken ten koste van het personeel. "ABN wil zich losmaken van de overheid en daar hoort een stevige koers bij. Dat betekent rendement maken en dat doe je dus met minder mensen."

Positie verstevigen

ABN Amro doet dit ook om de eigen positie in de Europese bankenwereld te versterken, zegt Harald Benink, hoogleraar Banking en Finance op de Universiteit van Tilburg.

Verschillende Nederlandse ministers van Financiën hebben de afgelopen jaren buitenlandse banken buiten de deur gehouden die belangstelling toonden in een overname van ABN Amro. In september deden nog geruchten de ronde dat het Belgische KBC zijn oog op ABN Amro had laten vallen.

Volgens Benink zal de buitenlandse interesse in een overname van ABN Amro de komende jaren alleen maar groter worden. "En dan moet je als bank zorgen dat je zo sterk en efficiënt mogelijk bent, en geen doelwit wordt voor overnames."

De nieuw aangetreden bestuursvoorzitter Marguerite Bérard herhaalde vanmorgen in gesprek met de NOS dat ABN Amro een "erg sterke bank is die nog sterker kan worden en zelfstandig zal blijven."

Een concurrent die ABN Amro wil kopen kon dat lange tijd relatief goedkoop doen. Dat komt doordat de beurswaarde van ABN Amro ongeveer 20 procent lager ligt dan de werkelijke waarde van de bank. Bij ING is dat juist andersom. Daar ligt de beurswaarde juist zo'n 25 procent boven de werkelijke waarde van de bank.

Hoge kosten

De reden voor de lage waardering is de winstgevendheid van ABN Amro, die flink gedrukt wordt door de hoge kosten. Tegenover elke verdiende euro staan zo'n 60 cent aan kosten. Bij de Nederlandse divisie van ING worden per euro iets meer dan 42 cent aan kosten gemaakt.

"De hele sector verandert. Banken moeten wel efficiënter worden, anders hebben ze geen kans van slagen", zegt Benink. "Als je een zwakkere bank bent, is de kans dat je zelf overgenomen wordt groter. Als je je kosten dan drukt, door personeel te laten gaan, maak je jezelf sterker, en je waardering op de beurs dus hoger", zegt Benink.

ABN Amro is intussen zelf ook bezig om zijn eigen positie te verstevigen zodat de kans op overnames steeds kleiner wordt. Dit jaar deed de bank zelf al twee grote overnames. In Duitsland werd de bank Hauck Aufhäuser Lampe gekocht, en deze maand werd het Nederlandse NIBC overgenomen.

ABN Amro gaat flink snijden in het personeelsbestand. Tot 2028 verdwijnen er 5200 voltijdsbanen, heeft de bank bekendgemaakt in aanloop naar een beleggersdag.

Dat gaat om een vijfde van het aantal banen dat de bank in 2024 nog had. Samen met het personeel van twee banken die recent door ABN Amro zijn overgenomen, komt de bank nu uit op 27.500 voltijdsmedewerkers. Daar blijven er eind 2028 nog 22.300 van over.

De ontslagronde maakt deel uit van een strategie waarmee ABN Amro zijn positie in Europa wil verstevigen. Topvrouw Marguerite Bérard zegt dat ze van ABN Amro een top 5-speler wil maken op het gebied van private banking, bankieren voor welgestelden.

ABN Amro zegt het personeel te gaan helpen met het vinden van nieuw werk.

Overnamepad

ABN Amro bezuinigde de afgelopen jaren al op extern ingehuurd personeel. Begin vorig jaar werkten er bij de bank nog bijna 4100 externen. Het eigen personeel nam juist toe. Begin vorig jaar had de bank met bijna 21.000 medewerkers veel minder eigen personeel dan nu.

Voor groei is ABN Amro dit jaar op het overnamepad gegaan. In Duitsland werd de bank Hauck Aufhäuser Lampe gekocht en onlangs werd in eigen land met NIBC de grootste overname sinds de nationalisatie gedaan.

Meer ontslagen

Vorige week maakte ASN Bank bekend ongeveer een kwart van het aantal banen te schrappen. Daarmee wil ASN per jaar 80 miljoen euro aan kosten besparen. De nieuwe reorganisatie komt bovenop de ongeveer 700 banen die de afgelopen twee jaar al verdwenen bij ASN.

ING maakte anderhalve week geleden een melding bij uitkeringsinstantie UWV dat er bij de Nederlandse divisie dit jaar en komend jaar 950 banen zouden kunnen verdwijnen. Bij ING Nederland werken nu nog ruim 12,8 duizend mensen.

Het personeel dat moet vertrekken, wordt geholpen van werk naar werk, belooft ING. Een woordvoerder benadrukte dat dit ook binnen ING kan zijn, waar banen door automatisering verdwijnen, maar ook nieuwe banen ontstaan.

Staatsbelang afgebouwd

ABN Amro werd in 2008 tijdens de kredietcrisis genationaliseerd. Al in 2015 begon de Staat via een beursgang met de verkoop van de bank, maar pas het laatste jaar wordt echt vaart gemaakt met de verkoop van de laatste overheidsaandelen. Momenteel loopt een programma waarin het staatsbelang wordt afgebouwd naar ongeveer 20 procent.

Daarmee krijgt ABN Amro voor het eerst sinds de nationalisatie echt meer over de eigen toekomst te zeggen. Dit jaar deed de bank dus al twee grote overnames.

Tegelijk brengt het vertrek van de Staat als grootaandeelhouder ook nieuwe onzekerheid voor ABN Amro. De afgelopen jaren toonden diverse grote buitenlandse concurrenten interesse in de derde bank van Nederland. In september deden nog geruchten de ronde dat het Belgische KBC zijn oog op ABN Amro had laten vallen.

Hogere waardering nodig

De Staat wimpelde die buitenlandse interesse altijd resoluut af, maar nu het staatsbelang steeds kleiner wordt, raakt ABN Amro die beschermheer kwijt. Daarom is naast groei ook een hogere waardering op de beurs steeds belangrijker.

Een concurrent die ABN Amro wil kopen kan dat al lange tijd relatief goedkoop doen, omdat de beurswaarde van ABN Amro ongeveer 20 procent lager ligt dan de werkelijke waarde van de bank. Bij ING is dat juist andersom. Daar ligt de beurswaarde juist zo'n 25 procent boven de werkelijke waarde van de bank.

Reden voor de lage waardering is de winstgevendheid van ABN Amro. Die wordt gedrukt door de hoge kosten. Tegenover elke verdiende euro staan zo'n 60 cent aan kosten. Vergeleken met ING: bij de Nederlandse divisie van die bank wordt per euro iets meer dan 42 cent aan kosten gemaakt.

Bank wil groeien

Onder de dit jaar aangetreden bestuursvoorzitter Marguerite Bérard begint ABN Amro aan waarde te winnen. Enerzijds wordt er geprofiteerd van de grotere interesse van beleggers, anderzijds noemde Bérard ABN Amro bij de overname van NIBC een "erg sterke bank die nog sterker kan worden en zelfstandig zal blijven".

Tegelijk heeft ook de belastingbetaler nog wat te winnen bij een beter op de beurs gewaardeerd ABN Amro. Vorig jaar meldde demissionair minister Heinen van Financiën dat er nog 10,6 miljard euro openstond van de 27,8 miljard euro die het in 2008 kostte om ABN Amro te nationaliseren. Met een aandeel van zo'n 14 euro per stuk verwachtte Heinen toen niet dat het bedrag nog kon worden terugverdiend met verkoop van het nog resterende belang van zo'n 40 procent.

Toch was met de sindsdien verkochte aandelen de rekening in september van dit jaar teruggebracht naar bijna 8,3 miljard euro. Om op nul uit te komen, zouden de nog resterende 164 miljoen overheidsaandelen voor zeker 50 euro per aandeel verkocht moeten worden.

Op de beurs zit ABN Amro dit jaar mede door alle overnames flink in de lift. Het aandeel schommelt nu rond de 27 euro. Daarmee is quitte spelen nog lastig voor Heinen, maar daalt het verlies van de nationalisatie flink.

Van een vrijstaande gezinswoning naar een appartement in een complex. Hoewel sommige senioren het wel willen, zijn er door allerlei obstakels maar weinig ouderen die hun grote huis inruilen voor een kleinere variant. Toch zijn die doorstromers een belangrijke oplossing om de krapte op de woningmarkt te verlichten.

Veel van die senioren wonen in een huis dat niet meer bij ze past, omdat de kinderen zijn uitgevlogen of traplopen lastig wordt. Doordat Nederland vergrijst, verdubbelde het aantal 65-plussers dat een eigen woning heeft tussen 2006 en 2024 naar bijna 2 miljoen. Maar sommigen kunnen of willen daar niet voor altijd blijven.

"Het is niet zo dat alle senioren een verhuisstap gaan zetten", zegt woonadviseur Jan van Deursen van adviesbureau Companen, "maar de groep die hun huis wil verlaten of er niet meer kan wonen is ook aanzienlijk groot. Het aantal ouderen groeit snel en als slechts een deel van die groep een stap zet, krijg je echt een effect." Als er een eengezinswoning vrijkomt voor een familie die nu nog in een te krappe starterswoning zit, komt dat laatste huis ook weer vrij.

Hulp bij verhuizen

Volgens het Woononderzoek van het ministerie van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening uit 2024 staat Nederland vol met grote gezinswoningen, maar zolang die bezet blijven, hebben jonge woningzoekenden daar weinig aan. Er is dan ook altijd nog een aanbodtekort aan eengezinswoningen.

Alie van Keulen verhuisde drie jaar geleden, op 75-jarige leeftijd, van een eengezinswoning die te groot werd voor haar. "Het was toch wel asociaal om zo'n groot huis alleen voor mij te hebben", zegt ze. Ze verhuisde naar een appartement. "De kinderen gingen de deur uit en dan blijf je anders daar maar alleen zitten."

Steeds meer woningcorporaties zetten in op seniorenmakelaars die ouderen helpen te verhuizen. Zo hopen gemeenten en corporaties de doorstroming op de woningmarkt te verbeteren. Ook Alie kreeg die hulp. "Ik heb er geen seconde spijt van gehad, alles is nu gelijkvloers. Ik zou echt niet meer terug willen."

Toch is het voor veel ouderen geen optie om te verhuizen. "Senioren zijn minder flexibel. Ze wonen vaak al hartstikke mooi, hebben veel herinneringen aan het huis, en hebben een sociaal netwerk om zich heen", zegt Van Deursen. Volgens het Woononderzoek zit er nog een groot verschil tussen droom en daad. Er verhuizen daadwerkelijk minder senioren dan er zeggen te willen verhuizen.

Financiën zitten in de weg

Behalve de emotionele waarde is het vaak ook fiscaal onaantrekkelijk om te verhuizen, waarschuwen makelaarsvereniging NVM, de Hypotheekshop en ouderenbond ANBO-PCOB vanochtend in het AD. Dat geldt volgens Van Deursen met name op de huurmarkt. Zo betalen ouderen met een huurhuis een relatief lage huur, omdat ze al een ruime tijd ergens wonen en de huur minder hard stijgt. Bij een overstap naar een andere woning zouden ze flink meer huur kunnen gaan betalen. "Je krijgt dan een kleinere woning voor een hogere prijs."

In het geval van Alie verhoogde de woningcorporatie de huur juist niet. "Ik betaal nu zelfs ietsje minder dan eerst."

Ook voor ouderen met een koophuis kunnen financiën in de weg zitten. Zij hebben relatief lage hypotheeklasten omdat ze er al lang wonen. Die lage woonlasten kan ze belemmeren om te verhuizen naar een nieuwe woning. Daarnaast is er vaak een flinke overwaarde op de huidige woning, maar die telt niet altijd mee voor de tijdelijke hypotheek tussen twee koophuizen. De bank kijkt alleen naar het inkomen.

Van Deursen wijst erop dat er nog veel meer kan gebeuren om het voor ouderen makkelijker te maken om te verhuizen: zo kunnen ouderen hun huur behouden als ze naar een andere huurwoning willen, kunnen ze voorrang krijgen op een woning of mogen gemeentes soms verhuisvergoedingen geven.

Dat alle ouderen gaan doorstromen, is volgens Van Deursen een illusie. "Heel veel ouderen wonen nu prettig, maar als je woningen vrij kunt spelen, komt alles een beetje los. Je moet altijd blijven bijbouwen maar dit is zeker een knop waaraan je kunt draaien om de boel te verlichten."

Vandaag is het proces tegen Damen gestart. De Nederlandse scheepsbouwer wordt verdacht van corruptie en het omzeilen van sancties tegen Rusland. In de rechtszaal sprak Damen alle beschuldigingen tegen.

Vijf vragen over de zaak tegen Damen.

Waarom wordt deze zaak met zoveel belangstelling gevolgd?

Met 35 scheepswerven wereldwijd is het Nederlandse familiebedrijf Damen een grote speler op het gebied van scheepsbouw. Naast schepen voor de commerciële vaart, is Damen de belangrijkste bouwer van schepen voor de Nederlandse marine.

Nederland kent tal van kleinere defensiebedrijven, maar Damen wordt beschouwd als een van de weinige Nederlandse producenten die in staat zijn om grote eindproducten te maken voor de krijgsmacht.

Voor marineschepen kan de Nederlandse staat maar moeilijk om Damen heen, maar bij een eventuele veroordeling voor corruptie komen opdrachten in gevaar.

Waar wordt Damen van verdacht?

Vandaag, bij de start van de zaak, is vooral stilgestaan bij de verdenking van corruptie. Damen zou bij handel in Azië, Afrika en Zuid-Amerika hebben gerommeld met de administratie. Daarmee zouden forse betalingen aan tussenpersonen zijn afgedekt.

"Damen betaalt agenten. Die handelwijze draagt het risico in zich dat commissiebetalingen deels worden gebruikt voor het betalen van lokale ambtenaren", zei het Openbaar Ministerie in de rechtbank Overijssel. In Brazilië en op Curaçao zouden steekpenningen zijn betaald aan ambtenaren.

Ook zegt het OM dat Damen misleidende informatie over deze betalingen gaf aan zijn verzekeraar. Grote deals in de scheepsbouw zijn risicovol en worden in Nederland verzekerd door Atradius. Om corruptie niet in de hand te werken, bepalen internationale richtlijnen dat er niet te veel mag worden betaald aan tussenpersonen. Atradius kijkt ook naar die richtlijn, maar zou dus op verkeerde been zijn gezet door Damen.

Hoe zit het met het omzeilen van sancties tegen Rusland?

In 2022, maar ook in de jaren daarna, zou Damen hebben gehandeld met Rusland. Dit ondanks Europese sancties tegen Rusland die waren aangescherpt nadat Rusland Oekraïne was binnengevallen.

Volgens het OM heeft Damen opzettelijk goederen en technologie verkocht die kunnen bijdragen aan de versterking van Rusland. Het gaat om vaartuigen of onderdelen daarvan die direct of indirect werden verkocht. Damen zou dit doelbewust hebben gedaan: door onjuiste goederencodes te vermelden werd geprobeerd de sanctie te omzeilen.

"Damen heeft alleen nog geleverd waar het contractueel toe verplicht was", zegt de advocaat van het bedrijf. Het zou juist geld zijn misgelopen door de sancties.

Wat zegt Damen?

Al sinds bekend is dat Damen voor de rechter moet verschijnen, zegt het bedrijf onschuldig te zijn. De scheepsbouwer denkt dat de zaak jaren gaat duren en heeft vertrouwen in een goede afloop. Wel verwijt Damen het OM dat het al acht jaar de tijd heeft genomen voor deze zaak.

De advocaat van Damen vergeleek het bedrijf met proefdieren in een lab. Het OM zou er op uit zijn om een groot bedrijf aan te pakken en ten voorbeeld te stellen. De advocaat stelt verder dat in de afgelopen maanden de beschuldigingen zijn afgezwakt, omdat er te weinig bewijs zou zijn.

Waarom komen de topbestuurders zelf voor de rechter?

Volgens het OM zijn onder andere vader en zoon Damen in de loop der jaren op de hoogte geweest van het gerommel met betalingen aan tussenpersonen. De bestuurders zouden in "toenemende mate kennis van de risico's" hebben gehad.

Het OM zei vandaag wél dat er geen concreet bewijs is gevonden waaruit blijkt dat de bedrijfstop zich persoonlijk bemoeide met de betalingen aan tussenpersonen of ambtenaren.

De persoonlijke beschuldigingen aan de topbestuurders zijn, in de ogen van Damen, misplaatst. "Het is met de haren erbij gesleept", zegt de advocaat. "Mensen worden vervolgd omwille van hun functie. Dit huiswerk gaat nooit een voldoende halen."

De verdediging van Damen heeft nog geprobeerd de zaak achter gesloten deuren te laten behandelen, omdat anders de verdachten "teveel persoonlijke schade oplopen" De rechter heeft het verzoek van de hand gewezen.

Er is nog geen datum bekendgemaakt voor de verdere inhoudelijke behandeling van de twee zaken. Wel verwacht het OM dat de zaak over de Russische sancties sneller zal gaan dan de corruptiezaak. "Die zaak is zeer omvangrijk vanwege het internationale karakter. Dat zal enige tijd in beslag nemen", zegt het OM.

De prijs op het schap in kleinere supermarkten komt vaak niet overeen met de prijs die de klant bij de kassa afrekent. Dat blijkt uit onderzoek van de Consumentenbond die specifiek keek naar aanbiedingen.

Zo constateerde de Consumentenbond onder meer dat een aanbieding door de caissière voor het dubbele werd aangeslagen. Hoe vaak dit soort (grote) kassaverschillen voorkomt, verschilt per onderzochte kleinere supermarkt.

De bond zegt dat gemiddeld 1 op de 6 aanbiedingen verkeerd wordt afgerekend. Het vaakst gaat het mis bij Hoogvliet (in 30 procent van de gevallen een verkeerde prijs op de kassabon), gevolgd door Nettorama (25 procent) en Dekamarkt (19 procent).

Elektronische prijskaartjes

De drie supermarkten gaan het probleem aanpakken, zo hebben ze afgesproken met de Consumentenbond. Zo zegt Hoogvliet al veel papieren reclameborden te hebben vervangen voor elektronische prijskaartjes, die automatisch de juiste prijs laten zien.

Verder gaan de drie ketens mysteryshoppers inzetten om te controleren of er minder fouten worden gemaakt. De resultaten daarvan worden met de Consumentenbond gedeeld.

Klanten die een fout ontdekken in de kassabon komen in aanmerking voor compensatie. Dan kan bijvoorbeeld gaan om een waardebon, zegt de Consumentenbond.

Landelijke supermarkten

Eerder ging het juist vaak mis bij de grotere supermarkten.

In januari maakten Albert Heijn, Jumbo en Plus gezamenlijk 1,8 miljoen euro over aan goede doelen voor de fouten die in het verleden gemaakt zijn aan de kassa.

Volgende week begint het laatste hoofdstuk van het verhaal dat zes jaar geleden aan het licht kwam. Ouders die in de toeslagenaffaire economische en emotionele schade hebben geleden, kunnen vanaf dinsdag op de website MijnHerstel compensatie vragen.

Inmiddels zijn 43.503 mensen erkend als slachtoffer. Zij hebben minimaal 30.000 euro gekregen en een brief met excuses van de overheid.

"Waar we nu nog voor staan, is de groep ouders compenseren voor wie deze compensatie niet toereikend is, bijvoorbeeld doordat zij hun baan of huis zijn verloren", zegt een woordvoerder van het ministerie van Financiën.

De toeslagenaffaire werd geboren uit de behoefte om fraude met overheidsgeld aan te pakken. Dat werd rond 2010 gezien als groot maatschappelijk probleem. Later bleek dat het veel minder voorkwam dan gedacht.

Uit de hand gelopen fraudejacht

De toeslagenaffaire werd in 2019 in de openbaarheid gebracht door RTL Nieuws en dagblad Trouw. Tweede Kamerleden als Renske Leijten (SP) en Pieter Omtzigt (destijds CDA, later NSC) brachten aan het licht dat honderden ouders onterecht als fraudeurs werden bestempeld door de overheid. Ze zouden met opzet te veel kinderopvangtoeslag hebben gekregen; later bleek dat dat vaak niet zo was.

Uit onderzoek werd duidelijk dat de overheid gebruik maakte van etnisch profileren en buitenproportionele boetes voor burgers. Inmiddels hebben 69.443 mensen zich gemeld als slachtoffer.

De toeslagenaffaire en de afhandeling daarvan leidden tot de val van het kabinet-Rutte III in 2021.

Zo'n vijftien jaar later is de hersteloperatie een dure onderneming geworden. De overheid heeft tot nu toe 3377 miljoen euro (of 3,37 miljard euro) uitgekeerd aan ouders en kinderen die slachtoffers werden van het anti-fraudebeleid.

Nieuwe kosten

De volgende stap van de hersteloperatie zal nieuwe kosten met zich meebrengen. Slachtoffers kunnen compensatie vragen voor leed en verlies, op basis van een lijst van 29 schadeposten. Zo kunnen "gebroken familiebanden" 2.000 euro opleveren, een kwijtgeraakte koopwoning tot 35.000 euro en gemiste carrièrekansen 20.000 euro.

MijnHerstel loopt parallel met de herstelroute van Stichting Gelijkwaardig Herstel, opgezet in samenwerking met prinses Laurentien. Het verschil ligt volgens het ministerie vooral in de manier waarop slachtoffers benaderd en geholpen worden.

"Geld kan nooit compenseren wat deze mensen hebben meegemaakt", zegt een woordvoerder van het ministerie. "We hopen dat ze door deze laatste fase wel erkenning ervaren en dat ze verder kunnen met hun levens."

Veel ouders zijn niet tevreden met de oplossing. Er is volgens hen geen manier om compensatie te krijgen voor kosten die zij niet kunnen bewijzen. De fraudejacht leidde soms tot uithuisplaatsing van kinderen, verlies van werk en mentale problemen. "Dit speelt al heel lang. Als je moest verhuizen, je dakloos raakte en je papieren kwijt bent, hoe kan je dat dan allemaal aantonen?", zegt gedupeerde Anne Marie.

Het ministerie van Financiën heeft er een groot punt van gemaakt dat de hersteloperatie zou worden ontworpen samen met de slachtoffers, maar volgens veel ouders is er weinig gedaan met hun adviezen.

'De overheid is de dader'

Karima Ouadid kreeg in 2022 een brief met excuses van toenmalig premier Rutte. "U bent geen fraudeur met de kinderopvangtoeslag", staat er onder meer in. "Je wordt ziedend van zo'n brief, want wij weten dat we geen fraudeurs zijn. Het is een slag in het gezicht", zegt Ouadid.

Ze vertelt dat ze een gelukkig leven leidde samen met man en kinderen. De overheid bestempelde haar als fraudeur in verband met een toeslag voor de buitenschoolse opvang. "We gingen van financieel onafhankelijk tot onze auto die in beslag werd genomen en dat er deurwaarders op de stoep stonden, omdat we zulke grote schulden bij de overheid hadden opgelopen."

Ouadid is kritisch over het feit dat het ministerie van Financiën verantwoordelijk is voor MijnHerstel. "De overheid is hier de dader. Het is krom dat zij gaan bepalen wat mijn leed en schade is geweest", zegt Ouadid.

Die kritiek kwam ook naar voren in het onderzoek van de commissie-Van Dam dit jaar. Slachtoffers moeten een schikkingsvoorstel krijgen "van een onafhankelijk persoon" en niet van het ministerie, vond de commissie.

Compensatie binnen twee jaar

Het ministerie zegt in een reactie zich te hebben ingespannen om de adviezen van gedupeerden mee te nemen in de nieuwe route, maar alle suggesties van alle ouders meenemen, blijkt onmogelijk.

Mensen die zijn erkend als slachtoffer kunnen zich vanaf volgende week inschrijven op MijnHerstel. Doel van het ministerie is dat alle slachtoffers binnen twee jaar zijn gecompenseerd voor economische en emotionele schade.

(Uit privacy-overwegingen wilden niet alle geïnterviewden voor dit artikel met hun achternaam worden genoemd. Die naam is wel bekend bij de redactie).

Minister Karremans twijfelde direct na zijn ingreep bij chipfabrikant Nexperia of die maatregel wel zin had. Daarom mengde hij zich actief in de zaak die een dag later bij de rechter speelde. Dat blijkt uit een brief die in handen is van de NOS. Karremans zegt juist keer op keer dat zijn ingreep en de zaak bij de rechter los van elkaar staan.

Door in te grijpen kon hij belangrijke beslissingen bij Nexperia tegenhouden als die de chipproductie in Europa in gevaar zouden brengen. Volgens de demissionaire minister van Economische Zaken was de maatregel noodzakelijk, omdat het "een kwestie van dagen en uren" zou zijn voordat de Chinese directeur van Nexperia het bedrijf zou "leegtrekken" en naar China zou verplaatsen. Hij greep in met een bevel op basis van een wet uit 1952 die nog nooit eerder was gebruikt.

In het Nexperia-bestuur waren ook zorgen over de Chinese topman. Een aantal bestuursleden stapte daarom op 1 oktober, een dag na de ingreep van Karremans, naar de Ondernemingskamer. Dat is een speciale rechter die beslist over ruzies binnen bedrijven.

Brief naar de rechter

Diezelfde dag stuurde de landsadvocaat namens de minister een brief naar die rechter. Daarin staat dat Karremans vreest dat zijn bevel wordt genegeerd. Volgens Karremans is "allerminst zeker" dat er naar zijn bevel wordt geluisterd.

Er dreigen "op hele korte termijn cruciale bedrijfsprocessen, goederen en kennis verloren te gaan door verplaatsing ervan naar locaties buiten Europa", staat in de brief. Daarmee zou "een feitelijk onomkeerbare situatie" ontstaan. "Een spoedig optreden van de Ondernemingskamer kan dat voorkomen."

Ministerie ontkent

In een reactie aan de NOS blijft de demissionaire minister erbij dat het bevel nodig was en volledig losstaat van de procedure bij de Ondernemingskamer. "De procedure ziet alleen toe op het belang van een bedrijf, terwijl het bevel gaat over het brede publieke belang", schrijft een woordvoerder van de minister.

Karremans ontkent ook dat hij de rechter nodig had. "De minister had niet de Ondernemingskamer nodig om (succesvol) in te grijpen met het bevel."

Onafhankelijke deskundigen zien dat anders. "Het is merkwaardig dat de minister zo snel twijfelt of zijn maatregel wel zin heeft", zegt Harm-Jan de Kluiver, hoogleraar Ondernemingsrecht bij de Radboud Universiteit.

"Uit de brief blijkt dat de minister op dat moment hevig twijfelde aan het middel waarmee hij ingreep", zegt ook Steef Bartman, voormalig hoogleraar Ondernemingsrecht aan de Universiteit Leiden en de Universiteit Maastricht. "De minister wilde snel en hard ingrijpen. De rechtszaak was voor hem óók een mogelijkheid om zijn doel te bereiken."

De deskundigen denken niet dat de rechter zich onder druk heeft laten zetten door de brief. "De minister kan zoveel willen, maar de Ondernemingskamer beslist uiteindelijk zelf", zegt Bartman.

Nadat de Nexperia-bestuursleden, met steun van de minister, naar de Ondernemingskamer waren gestapt, besloot de rechter bij "hoge uitzondering" om de Chinese directeur van Nexperia nog diezelfde dag aan de kant te zetten.

Ingreep niet teruggedraaid

De vraag is waarom Karremans zijn unieke ingreep toen niet terugdraaide, want de situatie leidde tot een politieke rel met China. De meeste chips van Nexperia worden in fabrieken in China gemaakt, maar die mochten het land niet meer uit. Dat had vooral voor de auto-industrie grote gevolgen. Automakers hebben de chips nodig: zonder Nexperia-chips kan een auto de fabriek niet uit.

"Je weet dat zo'n maatregel een tegenreactie gaat oproepen", zegt hoogleraar De Kluiver. "Als de Chinese directeur aan de kant is gezet, wat is dan precies nog het nut van het bevel?"

Pas afgelopen woensdag schortte Karremans zijn ingreep op. Hij zag toen geen gevaar meer dat Nexperia zijn chipproductie naar China zou verplaatsen, omdat de rechter de Chinese directeur begin oktober al had geschorst.

"Waarom trek je dat bevel niet onmiddelijk in?", zegt De Kluiver. "Waarom gebeurde dat niet begin oktober? Ik heb me dat vanaf het begin afgevraagd. Deze brief bevestigt dat er geen goede reden meer was om dat bevel overeind te houden. Een schorsing van de Chinese directeur was namelijk precies wat Karremans wilde bereiken."

De schorsing blijft van kracht tot de rechter anders beslist, tot ergernis van China. Peking is blij dat Karremans zijn maatregel woensdag pauzeerde en spreekt van een stap in de goede richting. Maar China zegt ook dat de uitspraak van de rechter een definitieve oplossing voor de ruzie in de weg staat.

Hoe veilig zijn kritieke overheidsdiensten als DigiD straks nog? Er is onrust ontstaan in de Tweede Kamer nu een Amerikaans cloud- en infrastructuurbedrijf op het punt staat om eigenaar te worden van Solvinity, een bedrijf dat essentieel is voor de toegang tot DigiD.

Deskundigen beamen dat we zeer kwetsbaar zijn door de afhankelijkheid van deze Amerikaanse clouddiensten. Vijf vragen en antwoorden.

Wat doet Solvinity?

Solvinity biedt een 'betrouwbare en veilige IT-omgeving voor bedrijven', valt te lezen op de website van het bedrijf. Het levert de infrastructuur waar DigiD op draait. Daarmee is het als het ware de snelweg waar de gegevens overheen gaan. Via die snelweg vragen we paspoorten en toeslagen aan, en kun je je pensioen inzien.

Tot welke gegevens heeft Solvinity toegang?

Volgens het ministerie van Binnenlandse zaken heeft Solvinity geen toegang tot de gegevens, maar beheert het bedrijf alleen 'de snelweg'. DigiD zelf geeft alleen toegang tot gegevens, vertelt Logius, de overheidsinstantie achter DigiD.

De gegevens over je inkomen, gezondheid en pensioen worden opgeslagen bij de overheidsinstantie die daarover gaat. De gegevens staan opgeslagen op Nederlandse datacentra van de overheid, benadrukt Logius.

Volgens het ministerie van Binnenlandse Zaken gaan de gegevens versleuteld over die 'snelweg' en kan Solvinity niet met alles meekijken.

Volgens Solvinity voldoet de nieuwe Amerikaanse eigenaar ook aan de vereisten voor veilige IT-dienstverlening voor de overheid, maar wil die vanwege de vertrouwelijkheid geen vragen beantwoorden over de exacte activiteiten voor hun opdrachtgevers.

Wat zijn de risico's?

Het risico zit 'm vooral in het mogelijk blokkeren van toegang tot diensten als DigiD, zeggen deskundigen. Zo zou de Amerikaanse overheid sancties kunnen opleggen aan Nederland waar Amerikaanse bedrijven zich aan moeten houden, schetst technologiedeskundige Bert Hubert.

"Die schrijven dan bijvoorbeeld een brief waarin staat dat ze geen zaken meer mogen doen met Nederlandse instanties." Dit hebben we ook gezien toen Trump ingreep bij het Internationaal Strafhof in Den Haag met als gevolg dat de hoofdaanklager van de ICC geen toegang meer had tot zijn Microsoft-e-mailadres.

In het geval van Solvinity kan dat grote gevolgen hebben. Mocht zoiets gebeuren, dan kan je bijvoorbeeld niet meer inloggen met DigiD of op Mijnoverheid.nl. Dat betekent: geen belastingaangifte meer doen of een paspoort aanvragen. Het kan dus ontwrichtende gevolgen hebben, aldus Hubert.

Het ministerie van Binnenlandse Zaken zegt samen met de landsadvocaat en het ministerie van Economische Zaken uit te zoeken wat de exacte gevolgen zijn van de overname. Logius begrijpt dat er zorgen zijn over de afhankelijkheid van de Verenigde Staten en zegt onder meer te onderzoeken of Amerika zomaar de stekker eruit zou kunnen trekken.

Zijn er alternatieven?

Ja die zijn er, benadrukken deskundigen. Maaike Okano Heijmans van Clingendael, noemt Info Support. Dit cloud- en softwarebedrijf was ook een kandidaat om diensten te verlenen voor de gemeente Amsterdam, maar verloor de aanbesteding van Solvinity.

Hoogleraar Digitalisering aan de Open Universiteit Reijer Passchier heeft het over een Duits alternatief, Nextcloud. Het voordeel daarvan is dat het 'open source' software is. Dat betekent dat iedereen het op zijn eigen server kan gebruiken. "Als Nextcloud iets geks doet, kan je altijd nog terecht met diezelfde software bij een andere aanbieder" en dat maakt je een stuk minder afhankelijk.

Hubert benadrukt wel dat het niet al te makkelijk is om meteen over te stappen naar zo'n alternatief: "Het is niet: ik kocht altijd bij Albert Heijn en nu koop ik bij Jumbo, maar eerder alsof je altijd koffiecups van een specifiek merk kocht voor je machine en nu die cups er niet meer zijn, moet je ook wisselen van machine."

Kan overname voorkomen worden?

In theorie wel. Er zijn twee wetten die de overname zouden kunnen blokkeren. Als de overname gevoelig is voor onze nationale veiligheid moet het getoetst worden aan de wet Veiligheidstoets Investeringen Fusies en Overnames (Vifo) of de wet Ongewenst Zeggenschap Telecommunicatie, zegt een woordvoerder van het ministerie van Economische Zaken.

Al zal het kabinet daar heel voorzichtig mee zijn, vermoedt voormalig Europarlementariër Marietje Schaake, verbonden aan Stanford University. "In heel Europa wordt overdreven voorzichtig omgegaan met Amerika om Trump niet boos te maken", zegt Schaake. "We hebben met Nexperia gezien hoe hoog dit kan oplopen. Je moet goed kijken hoe je dit op een goede manier zou kunnen oplossen. Met het doel van soevereiniteit voorop."

Schiphol gaat de komende tien jaar 10 miljard euro investeren. Een deel van dat geld wordt geïnvesteerd in buitenlandse luchthavens, het grootste deel gaat naar verbeteringen op de luchthaven zelf. Daaronder valt onder andere verduurzaming, het bouwen van een nieuwe vertrekhal en nieuwe toegangswegen tot de luchthaven.

Deze investering is onderdeel van de toekomstplannen van Schiphol tot 2050. Schiphol gaat uit van een groei in het aantal passagiers de komende jaren. Dat komt onder andere omdat de vliegtuigen steeds groter worden en meer mensen kunnen vervoeren.

Verduurzaming

De pieren moeten daarvoor worden aangepast. Daar zijn de gates, de plekken waar vliegtuigen staan geparkeerd en mensen instappen. Voor de allergrootste vliegtuigen wil Schiphol nieuwe gates bouwen.

De luchthaven heeft op dit moment geen geldige natuurvergunning meer. Daardoor mag Schiphol officieel geen stikstof meer uitstoten, maar over deze uitspraak van de rechter loopt nog een hoger beroep.

Om de uitstoot de komende jaren te verminderen kondigt Schiphol in de toekomstplannen aan meer gebruik te maken van elektrische hulpmiddelen. Zo moet er elektrisch vervoer komen van en naar de luchthaven en stroom worden geboden aan geparkeerde vliegtuigen. Zo hoeven zij de motoren niet draaiende te houden voor bijvoorbeeld de airconditioning.

Buitenlandse luchthavens

Een deel van de investeringen de komende jaren gaat naar buitenlandse luchthavens waar Schiphol een aandeel in heeft, zoals in Australië en Aruba. Schiphol investeert al langer in deze plekken. In een gesprek met het FD zegt topman Pieter van Oord niet uit te sluiten ook te kijken naar kleinere luchthavens dichtbij Nederland, zoals Weeze.

In 2050 wil Schiphol ook beter openbaar vervoer naar de luchthaven realiseren, onder andere door een nieuwe metrolijn tussen Amsterdam, Hoofddorp en de luchthaven.

Met de feestdagen in aantocht slingeren de kortingen ons om de oren; van uithangborden in winkelstraten tot mails vol kortingscodes waar het knopje om je uit te schrijven voor de nieuwsbrief lastig te vinden is. Hoewel we horen dat die kortingen geregeld nep zijn, blijven we erin trappen. Waarom?

Consumentenpsycholoog Patrick Wessels legt uit dat er twee mechanismen zijn die achter onze koopjesdrang schuilen: verliesaversie en geanticipeerde spijt. "Met verliesaversie wil het brein kosten wat het kost voorkomen dat het iets verliest. Als je in een winkelstraat ziet dat iets 50 euro is afgeprijsd, dan maakt je brein direct de rekensom wat je ermee 'verdient' en maakt je al eigenaar van die 50 euro."

De geanticipeerde spijt houdt in dat je nu niet een verkeerde keuze wil maken, waar je later mogelijk spijt van krijgt. "Oftewel; als ik dit koopje nu niet meeneem, dan is de kans morgen misschien wel vervlogen."

Veel misleidende kortingen

Juist nu is het opletten geblazen, vanwege Black Friday. Deze dag na het feest Thanksgiving markeert in de Verenigde Staten het begin van de kerstinkopen en gaat gepaard met flinke kortingen. Sinds een jaar of tien is Black Friday overgewaaid naar Nederland en wordt het elk jaar populairder: waar het begon met één vrijdag, beslaat het inmiddels bijna de volledige maand november.

En hoewel uitverkoop over de hele wereld te vinden is, zijn Nederlanders extra dol op korting volgens Ineke Strouken, oud-directeur van het Nederlands Centrum voor Volkscultuur. "Nederlanders zijn een heel zuinig volk. We zijn erom bekend dat we graag waar willen voor ons geld. We willen kwaliteit en we willen veel terugkrijgen voor ons geld."

De Autoriteit Consument en Markt (ACM) maakte bekend dat er in aanloop naar Black Friday nog altijd veel misleidende kortingen rondgaan. De toezichthouder onderzocht 24 grote winkelketens, waarvan driekwart zich niet aan de regels hield.

Vaak worden consumenten over de streep getrokken door 'van-voor-acties'. De 'van-prijs' moet de laagste prijs van de afgelopen dertig dagen zijn, maar vaak wordt de korting berekend op basis van een adviesprijs die niet overeenkomt met de werkelijke verkoopprijs. Hierdoor lijkt de korting groter dan die daadwerkelijk is.

Emotioneel versus rationeel

De waarschuwingen voor nepaanbiedingen komen elk jaar terug, maar toch trappen we er telkens weer in. Dat komt omdat ons rationele systeem maar beperkt weerstand kan bieden tegen ons emotionele systeem, legt Wessels uit. Het emotionele systeem speelt in op de angst om iets te verliezen, die verliesaversie. Wanneer we de verleiding van een korting zien, gaat het emotionele systeem aan de slag: "Pak het nu, voordat het weg is!"

Het rationele en denkende systeem probeert deze impulsen juist te remmen. Het is de prefrontale cortex in ons brein die ons aanmoedigt om rustig na te denken en geen impulsieve beslissingen te nemen: "Is het echt nodig? Kun je het je wel veroorloven?"

"Als je steeds opnieuw wordt blootgesteld aan aanbiedingen, zoals via e-mail of advertenties, raakt dat remmingssysteem uitgeput." Het resultaat? Je emotionele systeem krijgt de overhand en neemt de beslissing, zelfs als je rationeel weet dat je eigenlijk niets nodig hebt.

'Slaap er nog een nachtje over'

Hoe we die koopjesdrang de baas kunnen blijven? Natuurlijk kan je simpelweg niet naar de winkelstraat gaan en online niet scrollen door de aanbiedingen. Maar, een realistischer advies van Wessels: maak er een gewoonte van om er eerst even een nachtje over te slapen.

Dat is een advies dat winkeliers liever niet horen. Verkopers zijn erop getraind om in te spelen op de emotie, die het wint van het rationele. Denk aan acties als 'op=op', 'van-voor' en 'alleen nu'. "Dat rationele systeem is vroeg of laat een keer uitgeput", aldus Wessels. En nu Black Friday tegenwoordig niet één dag duurt, maar een hele maand, heb je ruimschoots de tijd voor dat nachtje slapen.

Woningcorporaties hebben vorig jaar flink meer nieuwe huurwoningen bijgebouwd. Het totaal van 21.761 gebouwde woningen is het hoogste aantal sinds 2014, blijkt uit de nieuwe jaarrapportage van branchevereniging Aedes.

Tegelijk waarschuwt de corporatiekoepel dat dit bouwtempo niet is vol te houden. Want voor het vierde opeenvolgende jaar geven woningcorporaties door het vele bouwen en het isoleren van oude woningen meer uit dan zij binnenkrijgen. Om de gaten in de begroting te dichten, wordt nu al vier jaar op rij meer geld geleend om alle nieuwbouw te financieren.

Woningcorporaties kwamen eerder zwaar in botsing met het kabinet vanwege een plan om de huren te bevriezen. Zij dreigden zelfs met een rechtszaak. Toen het kabinet uiteenviel door het vertrek van de PVV, trok demissionair woonminister Keijzer het plan in.

48 euro per woning tekort

Toch zijn daarmee volgens Aedes de problemen nog niet opgelost, omdat de huren de afgelopen jaren niet zo hard zijn gestegen als de inflatie. Vooral in de Randstad begint de financiële situatie voor woningcorporaties nijpend te worden, zegt een woordvoerder van Aedes.

In het jaarrapport rekent Aedes voor dat van een gemiddelde huur van 595 euro per maand, een woningcorporatie vorig jaar rente, belastingen en heffingen en onderhoud moest betalen. Als alle kosten van de huurinkomsten worden afgetrokken, komt een corporatie volgens Aedes gemiddeld 48 euro per woning tekort.

Als de huren wel waren meegestegen met de inflatie, zou de gemiddelde huur volgens Aedes vorig jaar op 652 euro per maand zijn uitgekomen. En daarmee zou in plaats van een tekort van 48 euro er maandelijks juist 7 euro zijn overgebleven. Zonder inkomsten moet een corporatie woningen verkopen of dus geld lenen om de bouw van nieuwe huizen te kunnen bekostigen.

Woningen verkopen willen corporaties niet. Een woordvoerder noemt dat het paard achter de wagen spannen: "Niet alleen willen gemeenten dit niet, maar het betekent ook dat er minder huurwoningen overblijven. Terwijl wij juist méér willen om het woningtekort op te lossen."

Woningcorporaties spraken vorig jaar met het kabinet en gemeenten af om vanaf 2027 elk jaar 30.000 nieuwe sociale huurwoningen te gaan bijbouwen. Maar omdat er nu al zo veel geld geleend moet worden, waarover corporaties ook rente moeten betalen, komt dit doel volgens Aedes nu al steeds meer in de knel.

"We hebben gezegd dat we deze situatie tot 2030 kunnen volhouden. Maar de sector is nu al door de grens van 100 miljard euro gegaan", zegt een woordvoerder. "Ondertussen stijgen de rente, inflatie en bouwkosten. Sommige corporaties kunnen nog wel een aantal jaar vooruit. Maar andere komen volgend jaar al in de problemen met het lenen van geld om de bouw te financieren."

Daarom komt Aedes opnieuw met het pleidooi om de winstbelasting voor corporaties af te schaffen. "Woningcorporaties maken geen winst, maar moeten toch winstbelasting betalen", zegt de woordvoerder. "Sociale huurders betalen die belasting. Wij willen dat dit geld binnen de sector blijft, zodat het kan worden uitgegeven aan onderhoud van woningen en nieuwbouw. Het geeft in ieder geval lucht om de nieuwbouwambities voor een aantal jaar waar te maken."

Veel Black Friday-kortingen zijn misleidend, ziet de Autoriteit Consument en Markt (ACM). De toezichthouder onderzocht 24 grote online en fysieke retailers. Driekwart houdt zich niet aan de regels.

Meerdere winkels bieden nepkortingen aan. De ACM ziet het vooral misgaan bij het vermelden van de 'van-prijs'. De regel is dat de van-prijs de laagste prijs van de laatste 30 dagen moet zijn. Toch is het vaak onduidelijk op welke prijs de korting is gebaseerd, en wordt de korting soms op een adviesprijs gebaseerd die niet hetzelfde was als de verkoopprijs.

Verkopers laten kortingen zo groter lijken dan ze zijn. "Dat is niet alleen misleiding van consumenten, maar ook oneerlijke concurrentie met bedrijven die zich wel aan de regels houden. Daarom treden wij hiertegen op", zegt Fleur Severijns van de ACM.

Boetes

Een aantal bedrijven werd vorig jaar al op de vingers getikt. Vijf bedrijven, waaronder Leen Bakker en Jysk, kregen voor hun nepkortingen een boete van meer dan 100.000 euro.

De ACM zette later alle gevonden voorbeelden van gesjoemel in een zogenoemde leidraad, die moest voorkomen dat winkeliers consumenten blijven misleiden. Winkeliers die worden betrapt op nepkortingen kunnen daardoor niet meer aanvoeren dat ze niet wisten dat hun aanbieding niet mag. De leidraad geldt voor zowel fysieke winkels als onlineshops.

Toch blijken nu 18 van de 24 onderzochte winkels zich niet aan de regels te houden. De winkeliers kregen een brief waarin ze op de overtredingen worden gewezen. Omdat ze zich nog mogen verweren, blijven de merknamen onvermeld. Als blijkt dat deze winkels de wet daadwerkelijk hebben overtreden, kunnen zij ook een boete van de ACM verwachten.

Prijzen komen niet overeen

Ook de Consumentenbond deed de afgelopen tijd onderzoek naar nepaanbiedingen en concludeert dat onder meer Amazon, Wehkamp en Bol zich hieraan schuldig maken.

Amazon adverteert volgens de bond met doorgestreepte adviesprijzen die doorgaans hoger zijn dan de verkoopprijzen. Het Amerikaanse bedrijf zegt zich wel aan de wet te houden.

Wehkamp zou adverteren met bijvoorbeeld een aanbieding op een spel, dat in de periode voor de aanbieding 30,99 euro kostte. Tijdens de aanbieding gold een korting van 15 procent en een verkoopprijs van 35,69 euro. Wehkamp laat weten de afgelopen tijd aanpassingen te hebben gedaan om zich aan de wet te houden.

Bol zegt zich niet te herkennen in het beeld dat de Consumentenbond schetst. Omdat prijzen op een platform snel kunnen schommelen en soms maar kort gelden, zegt Bol dat de 'laagste prijs in 30 dagen' geen representatieve vergelijking voor consumenten is. Bol zegt om die reden uit te gaan van een 'meestal-prijs'.

Prijsconcurrentie als wapen

Universitair docent Marketing aan de Maastricht Universiteit Niels Holtrop denkt dat nog veel meer winkels de regels overtreden, omdat het voor de ACM lastig is álle winkels te controleren. "Het assortiment is zo groot, dat de ACM niet de hele markt kan overzien. Veel winkels komen er dus mee weg."

Vooral de kleinere winkels komen volgens Holtrop weg met nepkortingen, omdat grote ketens meer aandacht van toezichthouders trekken. Tegelijk hebben kleinere winkels meer noodzaak om kortingen te gebruiken om zich te kunnen meten met grotere concurrenten. "Prijsconcurrentie is een wapen waar consumenten gevoelig voor zijn. Klanten gaan heel snel ergens anders heen."

Creatief met kortingen

Volgens de ACM worden winkeliers steeds creatiever met hun kortingen, waardoor consumenten niet doorhebben dat het nepaanbiedingen zijn. Holtrop zegt dat het aantrekkelijk is voor winkels om creatief om te gaan met kortingen, omdat ze weten dat consumenten daar gevoelig voor zijn.

"We weten vaak niet wat de oorspronkelijke prijs is, en omdat een korting maar tijdelijk geldt, wil je de aanbieding niet missen. Daarom trappen veel mensen er in", ziet Holtrop. Zijn advies: "Vaar niet op de prijs die de webshop laat zien, maar check het prijsverloop door het jaar heen op bijvoorbeeld vergelijkingssites. Dan kun je pas zien of het echt een goede prijs is."

De Amerikaanse chipfabrikant Nvidia heeft afgelopen kwartaal veel meer winst en omzet geboekt dan vorig jaar. De winst steeg met 65 procent, de omzet met 62 procent.

Nvidia boekte de afgelopen maanden een omzet van 57 miljard dollar (bijna 50 miljard euro). Daarmee heeft het waardevolste bedrijf ter wereld de verwachtingen van de analisten flink overtroffen. Zelfs vergeleken met het vorige kwartaal steeg de omzet met 22 procent.

De stijging is toe te schrijven aan de verkoop van chips die worden gebruikt voor kunstmatige intelligentie (AI). Voor de technologie is veel rekenkracht nodig in datacenters. De verkoopcijfers van Nvidia laten zien dat techbedrijven nog volop investeren in AI.

AI-bubbel

Er werd met spanning uitgekeken naar de kwartaalcijfers van Nvidia. Onder beleggers is er veel enthousiasme over AI-bedrijven, maar de vrees bestaat dat de winsten ook kunnen tegenvallen en dat bedrijven als Nvidia veel te hoog gewaardeerd worden.

Onder meer het Internationaal Monetair Fonds en de topman van het bedrijf achter ChatGPT zeiden eerder al dat de AI-euforie doet denken aan de internetbubbel die begin 2000 knapte. "Er zijn veel delen van AI die bubbel-achtig aanvoelen", zei OpenAI-topman Sam Altman ruim een maand geleden.

De maatregel waarmee demissionair minister Karremans ingreep bij chipmaker Nexperia is opgeschort. Daarmee wil hij China laten zien dat het kabinet bereid is stappen te zetten om de kwestie rond het bedrijf op te lossen, zegt hij. China verbood de export van Nexperia-chips kort nadat Karremans bijna twee maanden geleden ingreep.

Karremans verdedigt zijn ingreep vandaag opnieuw. "We hadden te maken met een bestuurder die een onderneming aan het leegtrekken was", zegt hij over de Chinese directeur van Nexperia. Daardoor zou de chipproductie van het bedrijf in Europa in gevaar komen. Door zijn ingreep moest Nexperia voortaan toestemming vragen aan het kabinet over belangrijke beslissingen.

Nexperia heeft kantoren en fabrieken over de hele wereld. Het hoofdkantoor staat in Nijmegen. In fabrieken in Azië worden de chips gemaakt. Dat gebeurt vooral in China, maar dat land blokkeerde de export van die chips. Als gevolg daarvan moesten sommige fabrikanten hun productie stilleggen, schrijft de minister vandaag in een Kamerbrief. Vooral autofabrikanten gebruiken veel van deze chips.

Waarom schort Karremans de ingreep nu op?

"Omdat de Europese industrie chips nodig heeft", zegt Karremans. Volgens hem was een gebaar nodig om de export van Nexperia-chips uit China weer op te starten. Eerder deze maand was het Chinese ministerie van Handel al begonnen om uitzonderingen te maken op het exportverbod voor Nexperia-chips.

Hoeveel chips er naar Europa komen is onduidelijk, maar autobrancheverenigingen zeggen dat er inderdaad weer wordt geleverd. "Dat zijn positieve signalen", zegt Karremans.

Is er dan geen gevaar meer dat de Chinese directeur Nexperia 'leegtrekt'?

Op dit moment niet, zegt Karremans. Dat komt omdat een Nederlandse rechter de Chinese directeur aan de kant heeft gezet, kort na Karremans' ingreep.

Het Nexperia-bestuur was naar de rechter gestapt. De bestuursleden hadden geen vertrouwen in hun eigen directeur. In de rechtszaak kwam naar boven dat de directeur met geld van Nexperia voor 200 miljoen dollar aan producten bestelde bij een eigen bedrijf in China, terwijl Nexperia die producten helemaal niet nodig heeft. De rechter schorste de directeur daarom.

Zolang de Chinese directeur geschorst is, is er volgens Karremans geen gevaar dat Nexperia chipproductie of expertise naar China verplaatst. Hoewel Nexperia voor belangrijke beslissingen geen toestemming meer nodig heeft, wil de minister wel dat Nexperia hem daarvan op de hoogte houdt.

China-correspondent Laura van Megen

Het Chinese ministerie van Handel noemt de opschorting een 'eerste stap', maar het is volgens China niet genoeg. Het land vindt dat het ingrijpen door de rechter "in de weg staat van een oplossing".

Chinese experts zien dat het loont om de spierballen te laten zien. Door de export van Nexperia-chips te belemmeren heeft China de Nederlandse overheid laten terugkrabbelen, concluderen ze.

"Nederland heeft om gezichtsverlies te vermijden, gekozen voor opschorten in plaats van intrekken", zegt Shen Yi, hoogleraar Internationale Politiek aan de Fudan Universiteit. Ook op Chinese sociale media vragen mensen zich af waarom de wet alleen maar is opgeschort en niet helemaal is teruggetrokken.

Is het politieke conflict met China nu helemaal opgelost?

Nee. Want hoewel China uitzonderingen maakt op het exportverbod, is dat nog wel van kracht. "Er is nog geen permanente oplossing", zegt Karremans. "Het is heel belangrijk dat de chips weer deze kant op komen. Ik heb daar zeker vertrouwen in. Het is nog niet op hetzelfde niveau als hiervoor, maar we zien wel dat chips deze kant op komen."

Nederland en China zijn nog in gesprek. Door de maatregel alleen op te schorten, houdt Karremans nog iets achter de hand. Hij kan de maatregel weer laten ingaan als opnieuw dreigt dat kennis en productie naar China verplaatst wordt.

Politiek verslaggever Marleen de Rooy

China wil dat het ingrijpen van de rechter wordt teruggedraaid. Daar zie je dat twee werelden botsen. Dit kan misschien in China, maar in een rechtstaat gaat de politiek niet over wat de rechter beslist.

Karremans zet nu deze stap in de hoop de banden wat te normaliseren. Want het was nooit de bedoeling dat Nederland in zo'n grote diplomatieke rel met grootmacht China terecht zou komen.

Toch staat het kabinet volledig achter de keuze om in te grijpen. Want ondanks de diplomatieke ruzie heeft het er wel voor gezorgd dat de kennis en een deel van de productie in Europa blijft, zeggen ze hier. Niets doen was geen serieuze optie.

De ingreep van de Nederlandse overheid bij de Nijmeegse chipmaker Nexperia wordt opgeschort. Dat meldt demissionair minister Vincent Karremans (Economische Zaken).

Door in te grijpen kon hij belangrijke beslissingen bij Nexperia tegenhouden als die de chipproductie in Europa in gevaar zouden brengen. Met het opschorten van de maatregel wil Nederland de relatie met China over dit onderwerp verbeteren, schrijft Karremans.

Karremans nam de maatregel eind september omdat de Chinese directeur van het bedrijf de chipproductie in Nederland en Europa in gevaar zou brengen. Een dag later zette een rechter voor het bedrijfsleven de directeur aan de kant. Als reactie blokkeerde China de export van chips uit Nexperia's fabriek in dat land, waarna een politiek conflict ontstond. Nederlandse ambtenaren reisden deze week naar China om over de kwestie te spreken.

Nexperia's grootste fabriek staat in China. Door het exportverbod zaten vooral automakers en hun leveranciers wekenlang in onzekerheid over hun voorraden en nieuwe leveringen. De chips zijn heel belangrijk voor allerlei auto-onderdelen. Zonder deze chips kan een auto niet de fabriek uit.

Karremans ziet geen direct gevaar meer

Karremans' stap komt nadat China op 1 november aankondigde dat het land uitzonderingen zou maken op het exportverbod. De Chinese autoriteiten verlenen op dit moment daadwerkelijk toestemming voor de export van Nexperia-chips, schrijft Karremans in een uitgebreide brief. "Hiermee is een belangrijke stap gezet."

De minister schort zijn maatregelen nu op omdat hij erop vertrouwt dat China de exportvergunningen blijft afgeven en dat de chips daadwerkelijk worden geleverd, schrijft hij. Ook ziet hij geen direct gevaar meer dat Nexperia zijn chipproductie naar China verplaatst. Dat komt onder meer omdat een rechter de Chinese directeur begin oktober aan de kant heeft gezet.

Volgens de uitspraak van de rechter deed deze directeur, Zhang Xuezheng, met Nexperia-geld grote bestellingen bij een ander bedrijf van hem in China, terwijl Nexperia die producten helemaal niet nodig had. Zhang plaatste voor 200 miljoen dollar bestellingen, terwijl Nexperia maar voor 70 tot 80 miljoen nodig had.

'Verplaatsingen naar China'

Daarnaast zouden er volgens Karremans plannen zijn om "productiemiddelen" en "kennis" naar China te verplaatsen, naar een bedrijf dat buiten Nexperia valt. Tegen de Britse krant The Guardian zei de minister vorige week dat er mensen werden ontslagen. Ook zegt hij dat hij bewijs heeft dat er een fabriek in Duitsland naar China werd verplaatst. Het is onduidelijk wat dit bewijs precies is.

In de brief van vandaag schrijft Karremans dat er plannen waren "onderzoekslocaties te sluiten of sterk in belang te doen afnemen". Welke onderzoekslocaties dat precies zijn, staat er niet bij. Nexperia heeft zowel in Europa, de Verenigde Staten als Azië kantoren voor onderzoek en ontwikkeling. Wingtech, het Chinese bedrijf dat eigenaar is van Nexperia, ontkent de genoemde plannen.

Het opschorten van Karremans' besluit betekent niet dat de ingreep volledig is teruggedraaid. De minister kan de maatregel op een later moment weer laten ingaan. Daarmee kan hij opnieuw zeggenschap krijgen over belangrijke beslissingen die Nexperia neemt, als die de chipproductie in gevaar brengen.

Hogere defensie-uitgaven zullen maar weinig effect hebben op de Nederlandse economische groei. Dat blijkt uit onderzoek van het Centraal Planbureau (CPB).

Dit komt vooral door de krappe arbeidsmarkt. Doordat er meer defensiepersoneel nodig is, is er minder personeel beschikbaar voor andere economische activiteiten. "Andere banen worden dan niet ingevuld of verdwijnen", zegt CPB-onderzoeker Eva van der Wal.

Op de NAVO-top eerder dit jaar in Den Haag werd afgesproken de uitgavennorm voor de lidstaten te verhogen tot 3,5 procent van het bbp. In 2024 gaf Nederland 2 procent van het bbp uit, ongeveer twintig miljard euro.

Specifieke toepassing

Niet al het geld dat naar defensie gaat, komt bij Nederlandse bedrijven terecht. Het meeste geld dat wordt geïnvesteerd gaat naar het buitenland, meldt het CPB. Van de investeringen wordt ruim 60 procent gebruikt om producten zoals vliegtuigen en wapensystemen te importeren. Investeringen vormen 15 tot 20 procent van de defensie-uitgaven.

Personeelsuitgaven en onderhoudsklussen komen wel in Nederland terecht, maar al met al groeit de economie er niet veel door, anders dan in veel andere landen, zegt het CPB.

Defensiegericht onderzoek en ontwikkeling is dus vaak gericht op specifieke militaire toepassingen en daardoor niet goed inzetbaar in andere sectoren. "Het ministerie heeft bijvoorbeeld onderzoek laten doen over hoe je quads op diesel kan laten rijden in plaats van op benzine", zegt Van der Wal. "Dat is dus een heel specifieke toepassing, zonder bredere toepassing in andere sectoren."

In Nederland wordt ook op een veel kleinere schaal onderzoek gedaan dan bijvoorbeeld in de Verenigde Staten, waardoor de kans op een doorbraak in de ontwikkeling van defensietechnologie minder groot is, zegt het CPB. Het Planbureau verwacht dat Europese samenwerking op dit vlak tot schaalvergroting kan leiden.

Veiligheid

Hogere defensie-uitgaven kunnen er zelfs toe leiden dat de economische groei lager uitkomt, blijkt uit het onderzoek. "Defensie-uitgaven moeten gefinancierd worden, bijvoorbeeld door belastingen te verhogen of andere uitgaven terug te schroeven; dat heeft ook economische effecten en die balans zou weleens negatief kunnen zijn", zegt Van der Wal.

Het CPB benadrukt dat deze economische effecten niet leidend moeten zijn bij het maken van keuzes over defensie, omdat het gaat om het versterken van de veiligheid en weerbaarheid van Nederland. "Uiteindelijk verhoog je die uitgaven vanwege de veiligheid en mogelijk betaal je daar dan een kleine prijs voor op het gebied van economische groei. Maar uiteindelijk is onze veiligheid ook van belang voor onze economie. Dat staat buiten kijf."

De totale waarde van alle beleggingen van Nederlandse huishoudens samen was nog nooit zo hoog. In het derde kwartaal van 2025 steeg die waarde voor het eerst boven de 200 miljard euro, blijkt uit cijfers van De Nederlandsche Bank (DNB). ASML passeerde Shell als populairste Nederlandse belegging.

Nederland telt 8,4 miljoen huishoudens, waarvan bijna een kwart belegt. De totale omvang van die beleggingen is nu 204,7 miljard euro. Dat is 9 miljard euro meer dan een kwartaal eerder. De groei is vooral te danken aan stijgende beurskoersen, bijvoorbeeld van techbedrijven.

ASML en Shell

Er wordt met name in beleggingsfondsen en beursgenoteerde aandelen geïnvesteerd. Vooral de aandelen van chipmachinemaker ASML werden het afgelopen kwartaal populairder. Mede door een koersstijging van 22 procent van het Veldhovense hightechbedrijf bezitten Nederlanders nu 4,4 miljard euro aan aandelen van dit techbedrijf.

Hierdoor is ASML de nieuwe koploper onder de beleggers. Andere populaire tech-beleggingen zijn het Nederlandse Prosus en het Amerikaanse Apple, Nvidia, Alphabet en Tesla.

Voorheen waren de aandelen van Shell het meest in trek onder Nederlanders, maar huishoudens hebben in de afgelopen drie jaar veel aandelen van de olie- en gasreus verkocht.

Hoewel de totale omvang van beleggingen nog nooit zo groot was onder Nederlandse huishoudens, bedraagt het totale spaargeld veel meer. Momenteel staat er 518,4 miljard euro op Nederlandse spaarrekeningen. Ook staat er nog eens 108,3 miljard op betaalrekeningen van banken.

Techgigant Meta heeft een grote rechtszaak gewonnen in de Verenigde Staten. Het bedrijf werd ervan beschuldigd de concurrentie in de kiem te hebben gesmoord door de aankoop van Instagram en WhatsApp. Hiermee zou Meta zijn machtspositie hebben misbruikt. Dit is niet het geval, oordeelt de rechter.

In 2020 werd Meta, toen nog Facebook, aangeklaagd door de Amerikaanse markttoezichthouder FTC. Facebook kocht Instagram en WhatsApp meer dan tien jaar geleden voor respectievelijk 715 miljoen dollar en 22 miljard dollar. Toen werden de aankopen nog goedgekeurd door de markttoezichthouder, aangezien Instagram en WhatsApp nog relatief kleine spelers waren.

In e-mails die aan het licht kwamen, bleek volgens de toezichthouder dat Facebook mogelijke concurrentie als een bedreiging zag die het bedrijf kon uitschakelen door die bedrijven over te nemen. De FTC eiste dat Meta de socialemediaplatformen weer zou verkopen of herstructureren.

Concurrenten

De zaak werd eerst afgewezen omdat de FTC onvoldoende bewijs naar voren had gebracht. Begin 2022 werd de zaak alsnog opgepakt omdat de rechter in Washington de aantijgingen "krachtiger en gedetailleerder" vond. Zeven maanden geleden begon de zaak.

Vandaag oordeelde een rechter in Washington dus dat Meta niets verkeerds heeft gedaan. Hij zegt dat de FTC niet genoeg bewijs heeft geleverd dat de aankopen van de platforms het bedrijf in staat stelden op illegale wijze een monopolie te creëren.

De waakhond moest niet alleen bewijzen dat Meta in het verleden een monopoliepositie had, maar ook dat het bedrijf die nog steeds heeft. Dat lukte dus niet, aldus het oordeel van de rechter. Meta zegt dat het wel degelijk concurrenten heeft, zoals TikTok, YouTube en Snapchat.

De Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) eist dat producenten per 1 januari consumenten gaan overhalen om meer plastic flessen in te leveren. Dat moeten ze doen door een verhoging van het statiegeld op flessen of het uitkeren van een inleverbonus. Als dat niet gebeurt, moet producentenorganisatie Verpact miljoenen aan dwangsommen betalen.

Dat blijkt uit de zogenoemde last onder dwangsom die de ILT in september oplegde aan Verpact en die de NOS in bezit heeft. De maatregel moet ervoor zorgen dat de producenten de inzameling van verpakkingen op orde krijgen, om het plastic zoveel mogelijk te recyclen en te voorkomen dat de flessen op straat belanden. Sinds 2022 geldt een wettelijke inzamelnorm van 90 procent, die ook vorig jaar met 77 procent niet gehaald werd.

Inleverbonus

De toezichthouder wil dat Verpact over anderhalve maand een verhoging van het statiegeld doorvoert van kleine en grote plastic flessen met tenminste 15 cent. Dat zou betekenen dat het statiegeld op kleine flesjes minimaal 30 cent zou worden en op grote flessen tenminste 40 cent. Verpact is namens de producenten verantwoordelijk voor de inzameling en recycling van verpakkingen.

Andere opties zijn een 'inleverbonus' van tenminste 15 cent boven op het uitgekeerde statiegeld, of een combinatie van beide. Dat moet in elk geval gelden tot de producenten voldoen aan de wettelijke inzamelnorm.

Als dit niet gebeurt, moet de producentenorganisatie dwangsommen betalen van 1,5 miljoen euro per dag tot maximaal 21 miljoen. De ILT wijst daarbij op de enorme bedragen die omgaan in het statiegeldsysteem. Zo bedroeg het niet-opgeëiste statiegeld van juli 2021 tot eind 2024 ruim een half miljard euro.

Spoedprocedure Raad van State

Verpact heeft bezwaar aangetekend bij de ILT en ondertussen een spoedprocedure gestart om de maatregelen op te schorten omdat financiële prikkels averechts zouden werken.

"Deze last onder dwangsom brengt de eindstreep verder uit zicht in plaats van dichterbij", aldus een woordvoerder. "We moeten die discussie kunnen voeren zonder dat we nu al maatregelen moeten doorvoeren. Daarom vragen we de Raad van State om op de pauzeknop te drukken."

De producentenorganisatie haalt daarbij onderzoek aan dat het vorig jaar liet doen op last van de toezichthouder. "Dat laat zien dat consumenten hierdoor niet ineens veel meer flesjes en blikjes gaan inleveren."

Volgens de inspectie is er wel voldoende effect. "Wij zien dat het helpt om tientallen miljoenen extra flessen in te leveren. Anders zouden we ook geen dwangsom opleggen."

'Niet verhogen'

Opvallend is dat demissionair staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat Thierry Aartsen de producentenorganisatie in september juist heeft meegedeeld dat hij "verwacht dat zij het statiegeld niet zullen verhogen", zo liet hij weten in een brief aan de Tweede Kamer.

Wel kan hij zich vinden in de andere optie, de 'inleverbonus'. "Mensen belonen voor hun goede gedrag lijkt me een goed idee."

Inzamelpunten

De toezichthouder en de producentenvereniging Verpact steggelen al jaren over de inzameling. De last onder dwangsom van september komt boven op eerdere lasten in 2024 over onder meer het aantal innamepunten waar mensen statiegeld kunnen terugkrijgen.

Per 1 januari 2027 moet dat op last van de inspectie zijn uitgebreid tot zo'n 9500. Op dit moment zijn het er ruim 5000. Ook daar is een dwangsom aan verbonden. Voor elk niet gerealiseerd inleverpunt moeten de producenten 25.000 euro betalen.

Donderdag dient de spoedprocedure bij de Raad van State. De uitspraak volgt binnen twee weken.