Demissionair minister Karremans van Economische Zaken verwacht dat klanten van Nexperia binnenkort weer chips gaan ontvangen. "Gegeven de constructieve gesprekken met de Chinese autoriteiten, verwacht Nederland dat Chinese chips de komende dagen klanten van Nexperia in Europa en de rest van de wereld zullen bereiken", schrijft hij in een verklaring.

Afgelopen weekend zei China al dat Nexperia-chips onder voorwaarden weer geëxporteerd mochten worden, onder meer voor de automarkt. In de week daarvoor spraken de Chinese president Xi en de Amerikaanse president Trump elkaar in Zuid-Korea. Officieel stond Nexperia niet op de agenda, maar het lag voor de hand dat het ter sprake zou komen. Amerikaanse media suggereren dat het hervatten van de export onderdeel is van een "handelswapenstilstand" die is gesloten.

'Verwelkomen hervatting'

Karremans zegt nu geïnformeerd te zijn over de handelsdeal tussen China en de VS. "En wij verwelkomen de aankondiging dat China weer leveringen toestaat vanuit Nexperia's fabrieken in China. Hiermee wordt de cruciale levering van deze cruciale chips wereldwijd hervat."

Karremans zegt verder hierover in nauw contact te blijven staan met de Chinese autoriteiten. "We zullen de ontwikkelingen nauwlettend volgen en steunen. En waar nodig passende maatregelen nemen."

De chips van Nexperia zijn nodig in allerlei apparaten, waaronder auto's. Door de leveringsblokkade dreigden bijvoorbeeld Duitse autofabrikanten geen nieuwe auto's meer te kunnen produceren.

Nijmeegs hoofdkantoor

Nexperia heeft het hoofdkantoor in Nederland. Karremans nam daar een maand geleden de controle over. Dat betekent dat hij belangrijke beslissingen in het bedrijf kan tegenhouden als die de toekomst van Nexperia bedreigen of de chipproductie in Europa in gevaar brengen.

Karremans greep in omdat er door het handelen van de Chinese directeur te veel technologische kennis en intellectueel eigendom in Chinese handen zou komen. Hij ziet dat als bedreiging voor de Europese economie en veiligheid.

China was daar boos over en verbood vervolgens de export van Nexperia-chips vanuit China.

Gameontwikkelaar Rockstar, bekend van de GTA-games, heeft de afgelopen week meer dan dertig medewerkers ontslagen. Volgens het bedrijf hebben ze geheime informatie van het bedrijf gedeeld op een online forum. Een vakbond ziet dat anders.

Volgens The Independent Workers' Union of Great Britain zijn de werknemers lid van de bond of wilden ze zich aansluiten en zijn ze daarna ontslagen. Het gaat om personeel in het Verenigd Koninkrijk en Canada. De vakbond noemt de ontslagen onwettig.

Rockstar zegt in reactie daarop dat de medewerkers zijn ontslagen vanwege wangedrag. Ze zaten volgens het bedrijf in een openbare Discord-groep, een online platform. Daar zaten ook vertegenwoordigers van de vakbond in.

GTA VI

De medewerkers zouden de richtlijnen van het bedrijf hebben geschonden door geheime informatie op het platform te delen. "Dit had op geen enkele manier te maken met het recht van mensen om lid te worden van een vakbond of deel te nemen aan vakbondsactiviteiten", zegt een Rockstar-woordvoerder tegen persbureau Bloomberg. Het bedrijf zegt niet om welke gegevens het ging.

Rockstar Games is de maker van populaire gametitels als Grand Theft Auto en Red Dead Redemption. Momenteel wordt binnen het bedrijf druk gewerkt aan het langverwachte vervolg in de GTA-reeks: GTA VI.

De lancering van de game staat gepland in mei volgend jaar. Dat was eigenlijk eind dit jaar, maar de datum werd uitgesteld. Rockstar had meer tijd nodig om de opvolger van een van de meestverkochte spellen aller tijden af te maken.

Crunch

Rockstar Games heeft altijd streng toegezien op de geheimhouding van gegevens over spellen die nog moeten uitkomen. Het nambijvoorbeeld maatregelen nadat in 2022 tientallen beelden uitlekten van GTA VI.

De sector is berucht om de extreme werkdruk, vooral in de laatste fase van het ontwikkelen van een nieuwe game, de zogenoemde crunch. Medewerkers moeten overuren draaien om het spel op tijd af te kunnen krijgen.

Opnieuw leidt de interne crisis binnen vakbond FNV tot een gang naar de rechter. Oud-politicus Lodewijk Asscher en oud-voorzitter Ton Heerts, de tijdelijke toezichthouders van FNV, willen meer mogelijkheden om de vakbond te hervormen. Daarom vragen zij de rechter om hun macht te vergroten om veranderingen door te voeren.

Daarmee zouden zij het ledenparlement eenvoudiger kunnen passeren. Dit ledenparlement blokkeerde vorige week hun hervormingsvoorstel.

Het rommelt al maanden binnen de grootste vakbond van Nederland. Er verschenen meerdere rapporten over een onveilige werksfeer. Ook oordeelde de Ondernemingskamer eerder dat het onduidelijk is wie waarover gaat binnen de FNV. Verkiezingen voor een nieuwe bestuur zijn al maanden uitgesteld.

Ledenparlement opheffen

Asscher en Heerts kregen van de rechtbank opdracht om orde op zaken te stellen binnen de FNV. Eén van de belangrijkste veranderingen die zij voorstellen is de vervanging van het ledenparlement. Hiervoor in de plaats zou een bondsraad moeten komen, met rechtstreekse vertegenwoordigers van de verschillende sectoren, zoals transport, havens, onderwijs, zorg en overheid.

Het ledenparlement bestaat uit 104 vakbondsleden die regelmatig bij elkaar komen om over de koers van de FNV te beslissen. De kritiek vanuit de sectoren is dat zij te ver af staan van de werkvloer.

Het ledenparlement ziet niets in het plan. Vrijdag weigerde het ledenparlement zichzelf op te heffen en stemde tegen het voorstel van Asscher en Heerts. Vijftig leden stemden tegen het plan, 46 voor.

Impasse doorbreken

Volgens Lodewijk Asscher is de nieuwe gang naar de rechter onvermijdelijk om de FNV uit de interne crisis te halen. Volgens de toezichthouders heeft de rechter eerder gezegd dat hard ingrijpen nodig is.

"Zolang de FNV met zichzelf bezig is, kan zij niet haar belangrijke maatschappelijke rol vervullen als behartiger van de belangen van werkenden, uitkeringsgerechtigden en gepensioneerden", zegt Asscher. "Uitstel kunnen we ons niet veroorloven; de formatie is begonnen en de FNV moet aan tafel zitten als de plannen voor de komende jaren worden gesmeed."

Vooral mensen met een laag uurloon hebben de afgelopen jaren geprofiteerd van de gespannen arbeidsmarkt. Uit een analyse van de groei van uurlonen tussen 2015 en 2022 door het Centraal Planbureau blijkt dat de lonen het hardst stegen in sectoren waar de krapte het hoogst was, en dan vooral bij werknemers met lagere lonen.

Al jaren zijn er in Nederland meer vacatures dan dat er geschikt personeel is. Doordat er veel personeel wordt gezocht, hebben werknemers een betere onderhandelingspositie. Dat geldt dus vooral voor werknemers met lage lonen. Door de krapte kunnen zij betere arbeidsvoorwaarden eisen van hun werkgever, zoals een hoger loon.

Ook heeft de krapte ertoe geleid dat werknemers die in een slecht betaalde of weinig passende baan zitten, makkelijker de overstap kunnen maken naar een geschiktere baan. Zo'n overstap betekent ook vaak een beter loon.

Volgens het CPB kan de arbeidsmarktkrapte ertoe leiden dat er in zijn algemeenheid minder ongelijkheid is als het gaat om lonen: bij hogere inkomensgroepen is er namelijk vaak nauwelijks looneffect van de krapte.

Praktische opleiding

Dat krapte kan samengaan met een afname van ongelijkheid blijkt ook uit eerder onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau: daaruit bleek dat werkgevers in tijden van krapte meer werkuren aanbieden. Daarnaast wordt er eerder een vast contract aangeboden.

Werknemers met een lager uurloon hebben ook vaker een lager of praktisch opleidingsniveau. Het merendeel heeft een middelbare school afgerond of een mbo-opleiding. Er is ook nog een deel dat nog studeert en naar verwachting nog een hoger opleidingsniveau bereikt.

Van zo'n 30 procent van de onderzochte werknemers is het opleidingsniveau onbekend. Dat komt vaker voor bij ouderen en mensen met een migratieachtergrond, omdat de data die het CPB heeft onderzocht alleen Nederlandse opleidingsgegevens omvatten.

Krapte

Het tekort aan mensen blijft een probleem voor werkgevers. Zo blijft de vraag naar personeel groot in de zorg, specialistische zakelijke diensten en informatie en communicatie. Door de extra investeringen in defensie zal ook hier de vraag naar personeel sterk groeien.

Toch verwacht het UWV dat de banen de komende twee jaar minder voor het oprapen liggen. Het UWV verwacht zelfs een krimp van het aantal banen in bepaalde regio's zoals delen van Limburg, de Achterhoek en Zeeland. In met name de landbouw en visserij plus uitzendbranche daalt het aantal banen juist flink, verwacht het UWV.

Al jaren is het tekort aan personeel de meest genoemde belemmering van ondernemers. Daarnaast komen pas zaken als onvoldoende vraag en financiële beperkingen.

Luchtvaartmaatschappij KLM blijft dit jaar kwakkelen, ondanks meer passagiers en een hogere omzet. Het bedrijf is flink aan het besparen om de maar stijgende kosten bij te kunnen benen. Dat leverde in het derde kwartaal van dit jaar weer winst op. "Maar we zijn er nog lang niet", zegt KLM-topvrouw Marjan Rintel.

Over het eerste half jaar van 2025 leed KLM nog een verlies van 2 miljoen euro. In het derde kwartaal bleef er onder aan de streep 341 miljoen euro winst over. Dat kwam door een lichte groei van 7 procent meer reizigers, maar ook door goedkopere brandstof.

Toch hangt KLM met de cijfers uit het derde kwartaal nog niet de vlag uit. "Hoge kosten en operationele uitdagingen blijven ons parten spelen", zegt Rintel over de cijfers.

Daarmee wijst zij onder meer naar de hogere tarieven die de luchthaven Schiphol in rekening brengt aan luchtvaartmaatschappijen. Ook had KLM last van drie stakingen van grondpersoneel. Afgelopen vrijdag werd een akkoord gesloten met de vakbonden voor een nieuwe cao. De leden moeten die nog wel goedkeuren.

Zoeken naar verbeteringen

KLM probeert via besparingen en digitalisering terug op het niveau van voor de corona- en energiecrisis te komen. Dit jaar betekende dat ruim 300 miljoen minder kosten. Toch noemt KLM al deze maatregelen "nog onvoldoende om de aanhoudend hoge kosten te compenseren".

Financieel directeur Bas Brouns zegt dat de financiële positie van KLM "beduidend zwakker" was geweest als de besparingen niet waren doorgevoerd. "Niettemin verdienen we nog niet genoeg voor onze noodzakelijke investeringen in klanten, mensen en operatie om KLM concurrerend en toekomstbestendig te houden", voegt hij daaraan toe.

Met het moederbedrijf Air France-KLM gaat het ondertussen iets beter. De nettowinst van 799 miljoen euro uit het derde kwartaal lag 67 miljoen euro hoger dan dezelfde periode van vorig jaar. Toen werd vooral dochter Air France getroffen door reizigers die Parijs mijden vanwege de Olympische Spelen in de Franse hoofdstad.

Verschillende organisaties die opkomen voor arbeidsmigranten trekken bij de Tweede Kamer aan de bel over het schrappen van maatregelen die de positie van arbeidsmigranten kunnen verbeteren. Demissionair minister Paul (VVD) van Sociale Zaken besloot vorige week om die toch niet door te zetten.

Vier belangenorganisaties schrijven in een brief dat uitzendbureaus met het terugdraaien van de maatregelen opnieuw ruim baan krijgen om door te gaan met "dubieuze praktijken". De brief is ondertekend door het Leger des Heils, Fairwork, Stichting Bewonersbelangen Arbeidsmigratie en vakbond FNV.

Opvallend genoeg is de op een na grootste vakbond, CNV, het juist eens met het besluit van de demissionaire minister. Dat geldt ook voor de werkgevers. De Nederlandse Arbeidsinspectie is juist tegen het besluit van Paul. Het laat zien dat partijen behoorlijk verdeeld zijn over wat de beste oplossing is.

Loon inhouden

De maatregelen werden bedacht door Pauls voorganger Eddy van Hijum. De meest in het oog springende maatregel is het stapsgewijs verbieden dat kosten voor huisvesting ingehouden worden op het minimumloon van arbeidsmigranten. Dat loon is dit jaar 2509 euro bruto bij een 40-urige werkweek.

Een werkgever mag op dit moment voor het huren van een woning maximaal 25 procent inhouden van het minimumloon. De werknemer ontvangt daardoor een bedrag dat lager is dan het minimumloon, omdat de werkgever de kosten van de huisvesting draagt.

Vanaf januari zou dat verlaagd worden naar 20 procent, en vanaf 2030 zou het inhouden helemaal niet meer mogelijk zijn.

Onwenselijke situaties

Van Hijum schreef destijds dat arbeidsmigranten door hun werkgever weliswaar snel aan een woning komen, maar in de praktijk onwenselijke situaties ontstaan "waarin een deel van de werkgevers huisvesting aan arbeidsmigranten als verdienmodel ziet". Volgens Van Hijum raken arbeidsmigranten bij het verliezen van hun baan ook hun woning kwijt. Dat vergroot hun afhankelijkheid van de werkgever.

Demissionair minister Paul wil het inhouden van huur mogelijk houden, omdat werkgevers volgens haar alsnog naar manieren zouden zoeken om loon buiten het zicht in te houden. De kwaliteit van huisvesting zou daardoor onder druk komen te staan. Vanwege de krappe woningmarkt is het voor arbeidsmigranten juist nadelig als de inhoudingsregeling stopt, zegt Paul.

Voorstanders van de maatregelen zeggen dat arbeidsmigranten bijvoorbeeld niet doorstromen naar een direct dienstverband, omdat hun huisvesting dan ophoudt. Ze hebben volgens de organisaties bovendien geen huurbescherming en verliezen onderdak als de arbeidsovereenkomst stopt.

Ook de Arbeidsinspectie is voor de afschaffing van de inhoudingsregeling, omdat die het belangrijk vindt dat het verdienmodel van vervoer, werk en huisvesting minder aantrekkelijk wordt voor werkgevers. Werkgevers kunnen verdienen aan de huisvesting van arbeidsmigranten, ten opzichte van mensen die al een huis hebben in Nederland. "Daarmee ontstaat ook een afhankelijkheid van de werknemer van de werkgever: baan kwijt, huis kwijt, dakloos."

ID-pas

Demissionair minister Paul schrapt ook het invoeren van een identificatiepas op de bouwplaats, waar veel arbeidsmigranten in dienst zijn. Zo'n pas moest een einde maken aan de onduidelijkheid wie, met welke kwalificaties, voor welke werkgever op de bouwplaats werkt.

Doordat iedereen valt te identificeren met de pas zou dat bijvoorbeeld zwartwerken tegengaan en gewerkte uren en opgebouwde rechten zoals pensioen bijhouden. Maar volgens de minister geeft zo'n pas geen garantie op veilig en eerlijk werk. Bovendien zou de privacy van werknemers in het geding komen. Ze wil dus geen wettelijk verplichte identificatie op de bouwplaats, maar ziet alleen een optie daarvoor "op basis van vrijwilligheid".

Ook Bouwend Nederland werkt aan andere oplossingen om de veiligheid en positie van arbeidsmigranten te verbeteren. Zo werken ze onder andere aan een app en een systeem om onveilige situaties te melden, en inzicht te krijgen in de veiligheidseisen.

Andere oplossingen

Werkgevers en vakbond CNV staan achter het besluit van de minister. Volgens CNV zou het doorgaan van het besluit de positie van arbeidsmigranten verslechteren, omdat de huisvesting dan op een andere manier betaald moet worden: "Dat wordt dan bijvoorbeeld contant of met PIN gedaan. Dan hebben we het liever op de loonstrook, dat is transparant", zegt CNV-bestuurder Henry Stroek.

De Algemene Bond Uitzendondernemingen (ABU) zegt het goed te vinden dat de minister de maatregelen terugdraait, met name vanwege transparantie, en omdat de bond ervan overtuigd is dat de regeling de kwaliteit van woningen borgt.

Volgens minister Paul blijft het belangrijk om de positie van arbeidsmigranten te verstevigen en hen meer onafhankelijk te maken van hun werkgever. Daarvoor zegt ze te werken aan andere manieren om dat voor elkaar te krijgen, zoals informatiepunten, en een wetsvoorstel om de huurbescherming van arbeidsmigranten te verbeteren.

Het Noorse oliefonds hoeft zich niet langer te houden aan het ethische beleggingsbeleid. Dat heeft het Noorse parlement gisteren besloten op voorstel van de regering. Het besluit volgt twee maanden na Amerikaanse kritiek op het Noorse beleggingsbeleid.

Het oliefonds is met 21 biljoen Noorse kronen (rond de 1,8 biljoen euro) aan bezittingen het grootste investeringsfonds ter wereld. Ter vergelijking: pensioenbeheerder APG, het grootste investeringsfonds van Nederland, is goed voor ongeveer 0,6 biljoen euro.

Het oliefonds pauzeert de verkoop van belangen in bedrijven die niet binnen het ethische investeringsbeleid passen. Bijvoorbeeld bedrijven die bijdragen aan vervuiling, mensenrechtenschendingen of oorlog.

"De wereld is veranderd sinds de ethische richtlijnen voor het eerst werden aangenomen", zei minister van Financiën Jens Stoltenberg, de oud-NAVO-chef, gisteren tegen het parlement. "De regels moeten worden herzien."

Techbedrijven

Stoltenberg stelt dat het oliefonds met de huidige regels belangen in grote internationale bedrijven zou moeten verkopen. Het gaat hier met name om Amerikaanse techbedrijven die veel winst maken. "Zonder deze investeringen is het oliefonds niet meer een divers, mondiaal fonds. Dat brengt verhoogde risico's en een lager rendement met zich mee."

De Noorse minister zegt dat het fonds goed is voor een kwart van het Noorse overheidsbudget. "Geen andere inkomstenbron is belangrijker voor onze welvaart. Het ethische investeringsbeleid dreigt nu consequenties te krijgen die niet te voorzien waren toen het beleid ooit werd ingevoerd."

Bulldozers

Eerder dit jaar zorgde het ethische beleggingsbeleid ervoor dat het oliefonds zijn aandelen in het Amerikaanse Caterpillar en vijf Israëlische banken verkocht.

Het Israëlische leger zet graafmachines en bulldozers van Caterpillar in bij sloopwerkzaamheden in de Palestijnse gebieden, zo is te zien in deze video die we eerder maakten:

De Noorse bank, die een sterke invloed heeft op het oliefonds, sprak over "een onaanvaardbaar risico dat de bedrijven bijdragen aan ernstige schendingen van de rechten van individuen in oorlogs- en conflictsituaties".

Maar het niet meer investeren in Caterpillar en de Israëlische banken maakte het Amerikaanse Witte Huis "zeer bezorgd". De regering-Trump zou hierover in gesprek gaan met de Noorse regering. Nu, twee maanden later, is het Noorse beleggingsbeleid voorlopig niet van kracht.

Volgens de Noorse regering wordt het investeringsbeleid van het oliefonds geparkeerd totdat er nieuw beleid is ontworpen. Het ligt voor de hand dat dit uit minder strenge duurzaamheidscriteria zal bestaan. De Noorse oppositie reageert daar kritisch op. Het is nog niet bekend wanneer het nieuwe beleid voor het Noorse oliefonds klaar is.

ABP: geen kritiek ontvangen

Eerder dit jaar besloot ook het Nederlandse pensioenfonds ABP om zijn aandelen in Caterpillar te verkopen. Ook dit gebeurde op basis van ethisch investeringsbeleid.

Het fonds laat nu weten dat het geen kritiek kreeg van de Amerikaanse regering op de verkoop van het belang in Caterpillar. De stap van het Noorse fonds om het ethisch investeringsbeleid los te laten heeft verder geen invloed op het ABP-beleid, laat een woordvoerder weten.

Duurzame beleggingen: lager rendement?

Bedrijven in duurzame investeringsfondsen halen vaak een lagere omzet, zegt Larissa de Barros Fritz, onderzoeker duurzame investeringen bij ABN Amro. "Maar ze hebben vaak ook een lager risicoprofiel."

Duurzame bedrijven zijn in hun bedrijfsvoering vaak beter voorbereid op risico's als een stijgende zeespiegel of verlies aan biodiversiteit. Dat brengt wat lagere kosten voor risicomanagement met zich mee.

"Op die manier wordt het gebrek aan rendement op korte termijn gecompenseerd door het lagere risicoprofiel van een duurzaam of ethisch fonds", zegt de econoom. "Ethische fondsen renderen op lange termijn daarom even goed of soms zelfs beter dan het gemiddelde."

Veel investeerders zijn hiervan op de hoogte, zegt de onderzoeker. "Daarom denk ik dat het pauzeren van het ethische investeringsbeleid meer een politiek verhaal is."

Een reis met de trein wordt volgend jaar opnieuw flink duurder. NS verhoogt de prijzen van treinkaartjes gemiddeld met 6,52 procent. Die stijging is ongeveer gelijk aan die van dit jaar. Maar het is wel de helft minder dan werd gevreesd.

Deze zomer schreef demissionair staatssecretaris Aartsen nog in een brief aan de Tweede Kamer dat het treinkaartje bij NS tot wel 9 procent duurder kan worden. NS zegt zelf dat een verhoging tot 12 procent op tafel lag.

Dat komt doordat NS de prijs van een treinkaartje de afgelopen vier jaar minder hard liet stijgen dan de inflatie. Die verhoging werd twee keer afgewend door een bijdrage vanuit het ministerie. Daar was voor 2026 alleen geen meerderheid in de Tweede Kamer meer voor.

Om een extreme prijsverhoging te voorkomen had NS zelf weinig financiële middelen. Het vervoersbedrijf zit al jaren in de rode cijfers, omdat het aantal reizigers nog altijd niet terug is op het niveau voor de coronacrisis. Dat komt doordat forensen vaker thuiswerken.

Uitsmeren

Besloten is nu om de hoge inflatie uit de energiecrisis over vier jaar uit te smeren. "De prijsverhoging is daardoor hoger dan we hadden gewild, maar wel een stuk lager dan eerder gevreesd", zegt commercieel directeur Bertien van Baak.

In de prijsverhoging van 6,52 procent zit de verwachte inflatie van volgend jaar van 2,3 procent verwerkt, aldus de NS. Daar komt nog 3,05 procent bij van de prijsverhoging die eerder werd uitgesteld, plus nog 1,17 procent van de inflatieverhoging die nog niet is doorgevoerd.

Het verlieslijdende NS zegt dat de prijzen omhoog moeten om de kosten te kunnen blijven betalen. De lonen van onder meer machinisten en conducteurs maakt 43 procent uit van de kosten. In augustus bereikte NS na een serie stakingen een akkoord met de vakbonden over een nieuwe cao. Komend jaar krijgen medewerkers er 3,5 procent bij.

Daarnaast betaalt NS een vergoeding om op het spoor en op de hogesnelheidslijn te mogen rijden. En wil het bedrijf investeren in nieuwe dubbeldekkertreinen.

Uitcheck vergeten

Om de kosten onder controle te houden stopt NS met het abonnement waarmee reizigers de hele dag met korting de trein kunnen nemen. Ook het abonnement om in het weekend met korting te reizen wordt gestaakt.

Verder wordt het huren van een OV-fiets met 4,80 euro per dag 15 cent duurder. Ook verhoogt NS de prijs van een vergeten check-out van 20 euro naar 33,30 euro. Reizigers die een vergeten check-out niet terugvragen, zijn daardoor meer kwijt.

Wie graag bij NS eerste klas rijdt is volgend jaar ook duurder uit. Die prijs gaat met de jaarwisseling meer omhoog dan een gewoon kaartje. In het weekend wordt het verschil tussen eerste en tweede klas juist kleiner.

Om de trein betaalbaar te houden voor gezinnen blijft de prijs van een abonnement waarmee kinderen tot en met 11 jaar gratis kunnen meereizen met een volwassene gelijk. Dat geldt ook voor de prijs van 2,50 euro voor een Railrunner-kaartje, waarmee kinderen een dag onbeperkt kunnen reizen.

De tijd dringt voor grote automakers die werken met chips van het Nijmeegse bedrijf Nexperia. Fabrieken dreigen stil te vallen, omdat China de export van de chips sinds een maand blokkeert. Sommige autofabrikanten hebben nog maar voor een aantal dagen chips, zegt Sigrid de Vries van ACEA, de Europese vereniging van autobedrijven.

Volkswagen (waar ook Audi, Porsche en Skoda onder vallen) en Nissan zeggen dat het onzeker is of zij na deze week nog vooruit kunnen. De Japanse automaker Honda heeft vorige week al een fabriek in Mexico stilgelegd door het chiptekort, meldt de Japanse zakenkrant Nikkei.

Nexperia heeft zijn hoofdkantoor in Nijmegen, maar de chips komen uiteindelijk uit fabrieken in Azië. Vooral in China worden veel chips gemaakt, maar de Chinese overheid houdt de uitvoer al een aantal weken tegen, omdat Nederland eind september de controle op het hoofdkantoor overnam vanwege wanbestuur door de Chinese directeur.

Zonder chips geen auto

Nexperia-chips zijn eenvoudig, maar heel belangrijk voor de auto-industrie. "Het zijn chips die in heel veel verschillende onderdelen zitten", zegt De Vries. "Daardoor kan een tekort voor één onderdeel of bij één leverancier al grote gevolgen hebben."

"Het is simpel, zonder deze chips kan een auto de fabriek niet uit", zegt automaker Richard Holleman. Zijn bedrijf Carice maakt elektrische auto's in een hal in Voorhout, bij Leiden.

Hij houdt een dun, groen, rechthoekig schijfje omhoog. Daarop lopen koperen draden naar allerlei kleine zwarte blokjes. 'Dropjes' noemt Holleman ze. Dat zijn ze, de Nexperia-chips waar het allemaal om draait. Ook in de auto's van Carice sturen ze verschillende signalen rond. "Daardoor kan bijvoorbeeld de auto starten, werkt het dashboard en gaan de koplampen aan en uit."

"Net als de grote automakers gebruiken wij deze simpele chipjes", vertelt Holleman. "Opeens stopt de levering daarvan. Als je geen voorraad meer hebt, ben je als automaker niet een beetje de pineut, maar gigantisch. Wij kunnen nog vooruit, want we zijn natuurlijk een kleinere speler dan Volkswagen, maar we snappen dondersgoed wat voor buikpijn de grote automakers nu hebben."

Ook bij Carice was het even zoeken toen bleek dat de Nexperia-chips voorlopig niet meer uit China zouden komen. "Waar gebruiken we die chips precies? Hoe staat het met onze voorraad? Welke chips zullen moeilijk te krijgen zijn? Kunnen we chips van andere bedrijven gebruiken?"

Niet zomaar vervangen

Kunnen de autofabrikanten dit soort chips niet gewoon ergens anders halen? "Dat zou kunnen", zegt De Vries van autovereniging ACEA. Maar omdat enorm veel chips van Nexperia komen, is dat volgens haar makkelijker gezegd dan gedaan.

"Zelfs als je een andere leverancier vindt, is het de vraag of die dezelfde grote hoeveelheden kan leveren. Dat heb je niet in een paar weken of maanden geregeld."

Bij automaker Carice in Voorhout weten ze dat het ook technisch gezien niet zo makkelijk is. Holleman verwijst weer naar dat groene plaatje met koperen draden en 'dropjes'. "De printplaat is het brein van de auto", zegt hij.

"Je zou een Nexperia-chip kunnen vervangen door een andere chip die er behoorlijk op lijkt, maar elke techneut weet dat het niet zo werkt. Op zo'n printplaat kan dat zo een reeks aan problemen veroorzaken. Daar schiet je niets mee op. Het liefst laat je het zo, als je weet dat het werkt."

Autofabrikanten proberen van alles, zegt De Vries. Ook zij hoort van automakers dat ze kijken of ze producten kunnen aanpassen of andere chips kunnen gebruiken. "Maar dat zijn enorme investeringen."

Hoop en onzekerheid

Om de acute problemen op te lossen, is er voor de auto-industrie eigenlijk maar één snelle oplossing: weer Nexperia-chips krijgen.

De Europese autovereniging noemt een bericht van het Chinese ministerie van Handel van afgelopen weekend hoopvol. Daarin kondigde het ministerie aan dat bedrijven die in de problemen zitten, zich kunnen melden, zodat China mogelijk een uitzondering kan maken op het exportverbod.

"Maar er is nog veel onduidelijk", zegt De Vries. "Aan welke voorwaarden moeten de bedrijven bijvoorbeeld voldoen? Ook het papierwerk kan weken duren. De onzekerheid is nog absoluut niet weg."

Als de chips niet deze week komen, zullen sommige autofabrikanten de productie alsnog moeten verlagen of stilleggen, zegt De Vries. "We hebben de Nexperia-chips niet nu nodig, maar gisteren."

Jongvolwassenen hebben steeds vaker behoefte aan een reis die speciaal op hen is afgestemd en zoeken daarvoor reisadviseurs op. Dit blijkt uit een rapport van ABN Amro over de toerismesector. Deskundigen zeggen dat een rol speelt dat een reisbureau onzekerheid wegneemt en dat er behoefte is aan het creëren van een unieke ervaring.

De bank haalt cijfers van het CBS aan waaruit blijkt dat het aantal reisbureaus de afgelopen tien jaar met 34 procent is gestegen. In diezelfde periode is het aantal reisbureaus in de winkelstraten juist gehalveerd, blijkt uit cijfers van marktonderzoeker Locatus.

'Jongvolwassenen' zijn in dit rapport 18- tot 24 jarigen en 25- tot 34-jarigen. Het blijkt dat zij vaker gebruik maken van reisadviseurs dan ouderen. De jongste groep doet dit het vaakst met bijna 12 procent. Alleen ouderen boven de 65 jaar maken evenveel gebruik van deze reisbureaus, alleen zijn dat vaker fysieke winkels, terwijl jongeren in zee gaan met individuele reisadviseurs.

Reisagenten

Volgens de bank zijn er steeds meer zelfstandige reisbureaus bijgekomen, ook wel 'reisagenten' genoemd. ABN Amro ziet dat deze reisagenten vaak zijn gespecialiseerd in een bepaald type reis, zoals natuurreizen naar IJsland of fietsvakanties in Spanje.

Deze agenten passen echt de beleving aan op de persoon, zegt Ward van der Stee, sectoranalist bij ABN Amro. "Jongeren worden veel blootgesteld aan reizen via sociale media, maar krijgen daardoor ook keuzestress. Dan gaan ze dus op zoek naar een reisbureau om een unieke reis samen te stellen."

Ook ziet hij dat het vertrouwen dat een reisagent geeft een grote rol speelt. "Ik kan me voorstellen dat je je reis naar Italië niet via een organisatie boekt, maar je gaat niet zo makkelijk naar het Chinese binnenland zonder hulp van iemand die daar bekend is."

Jacqueline den Dunnen is zelf reisagent. Ze helpt met het verzorgen van reizen naar bestemmingen over de hele wereld. Zij ziet dat steeds meer jongeren naar haar toekomen. Een deel is afgestudeerd en gaat op examenreis. Ook zijn er steeds vaker jongeren die iets anders willen en er ook meer geld aan uitgeven. "Laatst nog kwam een jongen bij mij toen hij voor het eerst alleen met zijn vriendin op vakantie ging."

Een reis begint al snel bij 600 euro voor twee weken Albanië, en loopt makkelijk op naar 2.500 euro voor een reis naar Australië, vertelt ze. "Voor een deel sparen of lenen jongeren dit geld, maar ze krijgen ook vaak hulp van hun ouders."

Onzekerheid

Hoogleraar toerisme aan de Universiteit Leuven Jan van der Borg wijst op de behoefte aan houvast die een reisbureau biedt. "Als je ergens naartoe reist waar de kans op overstromingen hoog is ben je in je eentje gewoon de klos, via een reisbureau heb je dan een vangnet om op te kunnen terugvallen." Ook weet een reisagent goed welke risico's er spelen en welke plekken je beter kan mijden.

Bij Den Dunnen kunnen klanten tijdens de reis haar een bericht sturen als er iets aan de hand is. "Het verschil met een groter reisbureau is dat de drempel om mij een bericht te sturen heel laag is. Klanten hebben vaker behoefte aan één vertrouwd contactpersoon en waarderen dit ook enorm."

Voor de tweede keer dit jaar struikelt een bedrijf dat gemeenten helpt met isolatieplannen voor inwoners. Winst Uit Je Woning: Samen inkopen, dat door een groot aantal gemeenten wordt ingehuurd om inwoners te helpen met het verduurzamen van hun woning, heeft gisteren faillissement aangevraagd. Aan de NOS laat bestuurder Michel Muurmans weten dat het faillissement waarschijnlijk vandaag nog wordt uitgesproken.

Twee maanden geleden viel al het doek voor Groupcard. Dit bedrijf gaf voor veel gemeenten onder meer stadspassen en kaarten uit met financiële hulp voor inwoners met lage inkomens. Die hulp was bijvoorbeeld bedoeld voor de aanschaf van energiezuiniger witgoedapparaten of het isoleren van een woning.

Bedrijven uit de isolatiebranche noemen Winst Uit Je Woning "een grote speler" in het nationaal isolatieprogramma. Hiermee wil het ministerie van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening tot en met 2030 in totaal 2,5 miljoen woningen isoleren. Winst Uit Je Woning werd door veel gemeenten ingehuurd om inwoners te helpen isolatieplannen te maken.

Kosten te hoog

Het bedrijf zegt in financiële problemen te zijn gekomen omdat elke gemeente eigen eisen en regelingen heeft. "Dit betekent dat wij maatwerk moesten gaan leveren om aan de verplichtingen te kunnen voldoen", legt Muurmans uit. "Voor het faciliteren van maatwerk per gemeente zijn er vaak kostbare technische ontwikkelingen nodig of juist handmatige werkzaamheden."

Muurmans zegt dat de afgelopen maanden "diverse mogelijkheden zijn bekeken" om de financiële problemen op te lossen. "Helaas bleken de mogelijkheden te weinig vertrouwen te geven voor een succesvol vervolg." Hij zegt te hopen op een doorstart. Bij het bedrijf werken 73 mensen.

Uit de laatste jaarrekening blijkt dat Winst Uit Je Woning over 2024 een negatief eigen vermogen van 1,3 miljoen euro had. Het bedrijf nam een maand geleden nog wel een deel van het failliet gegane Groupcard over.

Er werd 100.000 euro neergelegd voor het systeem dat lokaal de verkopen van cadeaukaarten en andere passen afhandelt. Hiervoor nam Winst Uit Je Woning ook drie medewerkers van Groupcard over. De verwachting was dat het systeem van pas kon komen bij doe-het-zelfregelingen.

Onaangenaam verrast

De gemeente Den Haag maakte eind september bekend de cadeaukaart om woningen te verduurzamen bij Winst Uit Je Woning onder te brengen. Dat ligt nu opnieuw stil, omdat het bedrijf alle werkzaamheden heeft stilgelegd. "Het is mogelijk dat de uitvoering van verduurzamingsprogramma's van gemeenten vertraging oploopt", laat Winst Uit Je Woning weten

In de provincie Utrecht was Winst Uit Je Woning ingehuurd om voor twintig gemeenten inwoners die hun woning willen isoleren te helpen. Dat ging via persoonlijk advies aan huis, het maken van een bespaarplan, het aanvragen van subsidies en door de woningeigenaar vervolgens te koppelen aan een isolatiebedrijf.

De provincie Utrecht is "onaangenaam verrast" door het faillissementsbericht. Een woordvoerder zegt dat Winst Uit Je Woning "de afgelopen jaren een belangrijke rol speelde" in de verduurzamingsopgave voor de provincie. Het faillissement heeft gevolgen, maar welke dat precies zijn is de provincie nog aan het onderzoeken. "Het is wel bekend dat het geen gevolgen heeft voor de middelen die beschikbaar zijn voor woningeigenaren."

Ruim 150 gemeenten

Winst Uit Je Woning werkte de afgelopen jaren voor ruim 150 gemeenten. Er liepen nog vijftig projecten. Naast de veertien gemeenten uit Utrecht werkten onder meer Helmond, Someren, Deurne, Wijk bij Duurstede, Stichtse Vecht, Ronde Venen, Soest, IJsselstein, Soest en Waterland samen met Winst Uit Je Woning.

De Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) zegt verontrust te zijn door het nieuws. "Dit faillissement raakt niet alleen de betrokken gemeenten, maar ook hun inwoners en de medewerkers van Winst Uit Je Woning." De gevolgen van dit faillissement kan de VNG nog niet overzien.

China lijkt z'n geduld met de Nederlandse regering in de onderhandelingen over Nexperia te verliezen. Het ministerie van Handel uit vandaag felle kritiek op Nederland. Het verwijt het kabinet een niet-constructieve houding en stelt dat Nederland de crisis in de wereldwijde toeleveringsketen escaleert.

De stevige woorden staan hiermee haaks op de woorden van Eurocommissaris Sefcovic. Gisteravond sprak hij van "vooruitgang" in onderhandelingen over Nexperia en van "nauwe samenwerking met de Nederlandse overheid en constructieve samenwerking met China".

'Wettelijke rechten geschonden'

In een buitengewoon scherpe verklaring noemt China de beslissing van de Nederlandse Ondernemingskamer vandaag 'misplaatst' en zegt ook dat die de wettelijke rechten van Nexperia heeft geschonden. De Ondernemingskamer schorste vanwege beschuldigingen over wanbestuur de Chinese ceo van Nexperia en nam hem tot nader order de zeggenschap over het bedrijf af.

Volgens Peking probeert China tot een oplossing te komen, maar zou Nederland niet constructief zijn, de redelijke eisen van de Chinezen negeren en geen actie ondernemen.

Een woordvoerder van het ministerie van Economische Zaken wil niet op de uitspraken reageren.

De boodschap van Peking lijkt niet alleen bedoeld als waarschuwing aan Nederland, maar ook als signaal aan een breder publiek. Waar China Nederland herhaaldelijk beschuldigt van onverantwoordelijk gedrag, prijst het zichzelf als verantwoordelijke natie die er naar eigen zeggen alles aan doet om de toeleveringsketen van halfgeleiders in binnen- en buitenland te stabiliseren. Dat China zelf ook deels schuld heeft aan de crisis door een breed exportverbod op Nexperia-chips in te stellen, wordt daarin buiten beschouwing gelaten.

Export aan banden gelegd

Vorige maand greep de Nederlandse regering in bij chipfabrikant Nexperia en nam de controle over, dit gebeurde naast de procedure bij de Ondernemingskamer. In reactie daarop besloot de Chinese overheid de export van de chipmaker aan banden te leggen. Het Chinese exportverbod heeft mogelijk grote gevolgen voor de Europese industrie en dus staat het onderwerp bij veel landen en de Europese Unie hoog op de agenda.

De voorbije weken spraken Chinese en Nederlandse functionarissen meerdere keren met elkaar over een oplossing. In eerdere reacties verweet China Nederland vooral de "verstoring van de mondiale productie- en toeleveringsketens". Dat waren bewoordingen waarmee Peking de gemoederen niet te veel wilde laten oplopen. Maar daar kwam vandaag dus verandering in.

Eerder liet het Chinese ministerie van Handel wel weten dat bedrijven die hinder ondervinden van het exportverbod op chips zich kunnen melden. Het ministerie zal vervolgens beoordelen of een uitzondering mogelijk is. Over de criteria voor zo'n uitzondering is tot nu toe niets bekendgemaakt.

Ondanks Amerikaanse importheffingen heeft Philips een prima kwartaal achter de rug. Het gezondheidstechnologiebedrijf draaide in de afgelopen drie maanden 4,3 miljard euro omzet. Daardoor bleef er iets meer winst over dan in hetzelfde kwartaal een jaar geleden, namelijk 187 miljoen euro.

Hoewel het bedrijf wel last heeft van spanningen in de wereld, wordt het maar beperkt geraakt door de Amerikaanse importheffingen. "In Noord-Amerika blijft het uitermate sterk", zegt Philips-topman Roy Jakobs. "We zien meer investeringen in de zorg, maar ook de vraag van consumenten blijft sterk."

Scheren en ontharen

Met name op het gebied van persoonlijke hygiëne gaat het goed met Philips. Door onder meer een sterke verkoop van nieuwe modellen scheerapparaten en ontharingslasers is er ruim 10 procent meer verkocht.

Philips heeft zich in de afgelopen jaren steeds meer toegelegd op de productie van medische apparatuur. Dat gaat om innovatieve apparaten voor het stellen van diagnoses en het uitvoeren van behandelingen. Daar blijft de omzet juist wat steken in de afgelopen maanden.

Door toenemende vergrijzing heeft Philips al lang hoge verwachting van de verkoop van medische apparaten in China. Toch blijft de vraag achter. Volgens Jakobs is daar al de klad in gekomen tijdens de coronapandemie. Daarna is de vraag niet volledig hersteld mede door Chinees overheidsbeleid dat de eigen markt afschermt.

Nexperia

De hoogopgelopen ruzie tussen Nederland en China over Nexperia raakt Philips naar eigen zeggen niet. Nadat Nederland de controle binnen het bedrijf naar zich toe had getrokken en de Chinese bestuurder aan de kant had geschoven, stopte de Chinese Nexperia-fabriek met de export van chips.

Inmiddels zou dit worden hervat, maar de tijdelijke stop kan de Europese maakindustrie raken. Met name de autobranche vreest te moeten stoppen met fabriceren omdat er te weinig computerchips binnenkomen. Maar de Nexperia-chips zitten ook in medische apparaten.

Toch heeft Philips daar geen last van, zegt topman Jakobs. Zijn bedrijf zou hebben geleerd van de coronacrisis toen ook veel export stil kwam te liggen en onderdelen niet geleverd werden: "We hebben alternatieven voor die chips. We kopen in bij meer partijen."

Dat Philips graag meerdere leveranciers van chips heeft, heeft volgens Jacobs niets te maken met de toegenomen Chinese invloed binnen Nexperia. Dat Nijmeegse bedrijf is overigens een afsplitsing van NXP, dat ooit voortkwam uit Philips.

De komende twee jaar zullen de banen niet meer zo enorm voor het oprapen liggen als de afgelopen jaren. Omdat de economie wat minder hard groeit, zal het aantal banen tot 2027 nog maar licht toenemen. De stijging komt uit op 1,1 procent, verwacht uitkeringsinstantie UWV.

Toch verschilt de banengroei enorm per bedrijfstak en per regio. Zo blijft de vraag naar personeel groot in de zorg, specialistische zakelijke diensten en informatie en communicatie. Door de extra investeringen in defensie zal ook hier de vraag naar personeel sterk groeien. In met name de landbouw en visserij plus uitzendbranche daalt het aantal banen juist flink, verwacht het UWV.

Amsterdam en Eindhoven

Omdat de economie in met name Amsterdam en Eindhoven hard blijft groeien, blijft hier de vraag naar personeel het grootst. De afgelopen jaren zijn een recordaantal mensen gaan werken. De zogenoemde arbeidsparticipatie kwam vorig jaar uit op 73,2 procent. Dat betekent dat bijna driekwart van de Nederlanders tussen de 15 en 75 betaald werk heeft.

Dit percentage kan volgens het UWV nog stijgen door 372.000 werklozen aan een baan te helpen en ruim een half miljoen deeltijdwerkers die graag meer willen werken meer mogelijkheden te bieden. Ook zijn er nog 284.000 mensen die vanwege ziekte, een handicap of een verkeerd diploma aan de kant staan.

Door het tekort aan mensen zoeken veel bedrijven naar oplossingen in automatisering en kunstmatige intelligentie. Het UWV stelt dat werknemers zich door deze ontwikkeling moeten blijven bijscholen in hun vakgebied of andere vaardigheden moeten aanleren, omdat de techniek hun werk of een deel hiervan kan overnemen.

Opnieuw zijn er minder leegstaande panden omgebouwd tot woning. Het aantal loopt al jaren terug en vorig jaar werd er zelfs 10 procent minder omgebouwd dan het jaar ervoor, blijkt uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS).

Er kwamen 7900 getransformeerde woningen bij, een stuk minder dan de 15.000 waar het kabinet naar streeft:

Vorig jaar stonden in Nederland meer dan 40.000 panden leeg. Maar lang niet al die oude schoolgebouwen, kantoren of winkelpanden zijn geschikt als woning. Dat komt omdat daarvoor andere voorwaarden gelden. Er moet bijvoorbeeld genoeg daglicht zijn en ze mogen niet te dicht bij snelwegen liggen.

"Je gaat niet op een industrieterrein woningen bouwen", zegt Peter Boelhouwer, hoogleraar woningmarkt bij de TU Delft. Daarom zijn veel geschikte panden al omgebouwd en blijft er steeds minder over.

Volgens huizenmarkteconoom bij de Rabobank Stefan Groot is het een ingewikkelde kwestie. "Veel laaghangend fruit is wel geplukt, heel veel panden zijn niet geschikt om zomaar naar woningen te transformeren, en daar komen belemmeringen nog bovenop."

Wat doet de overheid nu aan woningtransformatie?

Om dichter bij het doel van 100.000 nieuwe woningen per jaar te komen, streeft het demissionaire kabinet ernaar om 15 procent daarvan door transformaties te realiseren, in totaal dus 15.000 woningen. Er is een Nationaal Transformatieplan opgesteld om meer en sneller te kunnen transformeren.

De demissionaire woonminister maakte 150 miljoen euro vrij voor woningtransformaties. Dat geld is bedoeld om ontwikkelaars een lening te geven als ze een locatie of gebouw willen transformeren naar woningen. Op die manier hoopte het kabinet dat woningbouwprojecten sneller konden starten.

Volgens Boelhouwer is het ombouwen van niet-woningen maatwerk. Naast de omgevingseisen krijgen ontwikkelaars te maken met allerlei gemeentelijke regels: "Je hebt te maken met bezwaarschriften van omwonenden en als het gaat om winkels in binnensteden kunnen ondernemersverenigingen ook aan de bel trekken."

Daar krijgt Tim van der Lugt regelmatig mee te maken. Hij is eigenaar van bouwbedrijf VDL. "Doordat het laaghangende fruit weg is, wordt het steeds complexer. Er komen steeds meer uitdagingen bij de projecten die wel beschikbaar zijn." Op dit moment transformeert hij drie panden, waarvan elk te maken kreeg met bezwaren.

Zo liep elk project flink wat vertraging op. "Je komt in procedures terecht die een hoop tijd in beslag nemen. De omgeving wordt belangrijker en dat kost tijd. Het kan zelfs 2 tot 3 jaar duren voordat we dan echt kunnen beginnen."

Bewoners betrekken

Sinds de Omgevingswet begin vorig jaar inging, werd het voor Van der Lugt verplicht om de omgeving inspraak te geven in de plannen. Dat deed hij door een bewonersevenement te organiseren.

De Omgevingswet werd ingevoerd om aanpassingen in de ruimtelijke ordening simpeler te maken, zoals bij het verlenen van bouwvergunningen voor woonwijken, winkelcentra, bedrijventerreinen of de aanleg van wegen.

Daartoe worden omwonenden en andere belanghebbenden eerder in het proces betrokken. Voor Van der Lugt leverde dat extra werk en tijd op. "Bewoners hebben vaak toch bedenkingen, en winkeliersverenigingen zijn bijvoorbeeld niet enthousiast, omdat er dan gaten vallen in de winkelstraat, en het leidt tot meer parkeerdruk."

Minder interessant voor investeerders

Bovendien spelen investeerders volgens Boelhouwer een grote rol in de woningtransformatie. "Particuliere investeerders kopen lege panden vaak om als woning weer te verhuren of te verkopen. Maar sinds de Wet Betaalbare Huur en de verhoging van de box-3-belasting is het voor investeerders minder winstgevend om hun pand te verhuren."

Frank Notten van het CBS zegt dat bijna driekwart van de getransformeerde woningen van het afgelopen jaar in handen was van particuliere verhuurders: "Je ziet dat die zich het laatste jaar een beetje terugtrekken uit de woningmarkt. Dat heeft wel mee kunnen spelen bij deze daling van het aantal transformaties."

Volgens Stefan Groot is er toch best wat potentie in de woningtransformatie: "Je lost er natuurlijk niet het hele woningtekort mee op, maar het is wel een mogelijkheid om meer woningen toe te voegen."

De Franse buitenlandminister Barrot wil EU-sancties tegen de Chinese fast-fashionwebshop Shein. Het overtreedt regels zegt hij nadat wapens en sekspoppen van kinderen aangeboden werden. Brussel zegt de zorgen over Shein te herkennen en te kijken naar nieuwe stappen. Het is een nieuw hoofdstuk in het verzet tegen de winkel, die deze week voor het eerst een fysieke winkel in modehoofdstad Parijs opende.

Frankrijk-correspondent Frank Renout zag hoe die openingsdag een dag vol protest werd, vertelt hij in podcast De Dag. De Franse regering probeert Shein aan te pakken met boetes en dreigingen om de site offline te halen, maar de winkel is desondanks razend populair onder Fransen. 25 van de ongeveer 68 miljoen Fransen hebben weleens iets besteld bij Shein.

En dat laat zien hoe succesvol de tactiek van de webshop is, constateert China-correspondent Laura van Megen. Ze werken op een hele andere manier dan de grote modemerken in Europa en daardoor kunnen ze razendsnel inspelen op de nieuwste trends. Shein groeit als kool en de fabrieken die kleding maken voor de webshop zeggen dat ze zich altijd aan zullen passen aan nieuwe regels.

Reageren? Mail dedag@nos.nl

Presentatie en montage: Marco Geijtenbeek

Redactie: Judith van de Hulsbeek

Deze aflevering van De Dag kun je hier beluisteren. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren!

Onze podcasts:

De Dag: elke werkdag 20 minuten verdieping bij één onderwerp uit het nieuws.

Lang verhaal kort: elke werkdag rond vijven één onderwerp, in 5 minuten. NOS op 3 vertelt je wat je moet weten over een actueel onderwerp om het nieuws erover beter te kunnen volgen.

Met het Oog op Morgen: elke dag een overzicht van het nieuws, een blik in de ochtendkranten en het betere journalistieke interview.

Het Beste uit het Oog: iedere zaterdag selecteert de redactie van Met het Oog op Morgen de mooiste gesprekken van de afgelopen week.

De Stemming van Vullings en De Rooy: elke vrijdag een nieuwe aflevering waarin de politieke week wordt doorgenomen. Gemaakt door de NOS en EenVandaag.

Jeugdjournaal-podcast: iedere week vindt het Jeugdjournaal antwoorden op vragen van kinderen bij het nieuws.

Een van de grootste farmaceutische bedrijven ter wereld, Eli Lilly, investeert 2,6 miljard euro in Nederland. De Amerikaanse producent wil een geneesmiddelenfabriek gaan bouwen waar zo'n 500 mensen komen te werken.

In de fabriek worden geneesmiddelen gemaakt op het gebied van diabetes, obesitas, hart- en vaataandoeningen, oncologie, immunologie en neuroscience. "Miljarden pillen moeten hier worden gemaakt. Genoeg voor de hele wereld, dat is waar deze fabriek voor moet gaan dienen", zegt de topman van Eli Lilly Dave Ricks.

Een van de belangrijkste middelen die het bedrijf hier wil produceren is het populaire afvalmedicijn Mounjaro. Hiermee wil Eli Lilly het Deense Novo Nordisk beconcurreren.

Het is nog niet te zeggen of er Nederlandse werknemers of expats zullen gaan werken in de fabriek. "Het zijn echt specialistische arbeidsplaatsen waar onwijs veel hightech kennis bij komt kijken. Bovenal hebben we mensen nodig die de kennis en de capaciteiten hebben om op deze locatie te werken", vertelt de algemeen directeur van Lilly Nederland, Marco Frenken.

Eli Lilly heeft in Europa ook productielocaties in Duitsland, Frankrijk, Ierland, Italië en Spanje. Het bedrijf wil de fabriek bij het Leiden Bioscience Park bouwen. Het terrein valt onder de gemeente Katwijk. Voor die plek is gekozen vanwege de goede bereikbaarheid, met de Rotterdamse haven en luchthaven Schiphol in de buurt. Verder zijn er ook veel hoogopgeleide arbeidskrachten aanwezig.

Ook speelt de aanwezigheid van het Europese medicijnagentschap (EMA) in Amsterdam een rol. "Ik denk dat het handig is voor de communicatie met de toezichthouder die verantwoordelijk is voor onze sector", vertelt Ricks.

Stikstof is geen probleem

Of de fabriek er daadwerkelijk komt, is nog niet volledig zeker. Nog een aantal vergunningen moeten worden afgegeven. "Dat gaat over water, stikstof, energie, bereikbaarheid. We moeten kunnen aantonen dat datgene dat we hier graag willen realiseren, dat dat ook kan", zegt wethouder Gerard Mostert van de gemeente Katwijk.

De topman van Eli Lilly maakt zich geen zorgen over de bouw van de fabriek. "Niets is 100 procent zeker, maar we hebben er vertrouwen in dat de vergunningsprocedure soepel zal verlopen. Zo is de grond bouwrijp gemaakt en hebben we veel vertrouwen in de bouwcapaciteit in de regio", aldus de topman.

Onvoorspelbaarheid en inconsistentie

Dit optimisme steekt schril af op het beeld dat oud-bestuursvoorzitter van ASML, Peter Wennink, eerder in het FD schetste. Hij onderzoekt in opdracht van het oude kabinet het vestigingsklimaat. Volgens hem moet er fors worden geïnvesteerd in de fysieke infrastructuur, energiecapaciteit en kennisinfrastructuur.

Dat negatieve sentiment wordt bevestigd in de internationale ranglijst van de World Competitiveness Ranking. Op die lijst is Nederland gezakt van plek vier naar plek tien sinds 2021. Ook de Monitor Ondernemingsklimaat 2024 van de Universiteit van Amsterdam bevestigt dat een op de vijf bedrijven overweegt om uit Nederland te vertrekken.

"Regeldruk, fiscale regels, de onvoorspelbaarheid van beleid zijn enkele redenen", somt hoogleraar strategie en innovatie Henk Volberda op. Hij werkte mee aan de monitor. "Met name bedrijven die veel energie verbruiken lijden onder het overspannen stroomnet en dure stroom, zoals de maakindustrie en chemie." Maar veel gaat ook goed, benadrukt Volberda. "Nederland heeft een prettig leefklimaat, een goede digitale infrastructuur en een hoog opgeleide beroepsbevolking."

Glas halfleeg

Max Velthoven, adviseur bij accountantskantoor EY was eerder best negatief over het ondernemersklimaat, maar noemt als positieve factor de samenwerking tussen overheid, kennisinstellingen en het bedrijfsleven. "Hierdoor is de innovatie op vrij hoog niveau, zoals in de kennisclusters Eindhoven voor high-tech, Wageningen voor agro-food, Utrecht voor life-sciences, Amsterdam voor ICT en Leiden voor biotechnologie."

In laatstgenoemde plaats zijn veel kennisprofessionals die medicijnen onderzoeken en ontwikkelen. "Het kan voor buitenlandse bedrijven interessant zijn om zich hier te vestigen omdat hier leveranciers en klanten zitten."

Barbara Baarsma, hoogleraar economie aan de Universiteit van Amsterdam en hoofdeconoom bij adviesbureau PWC, herkent bovengenoemde ontwikkelingen ook. "Vergelijk je het huidige Nederlandse ondernemingsklimaat met dat van tien jaar geleden, dan lijkt het glas eerder halfleeg. Toch staat Nederland internationaal nog steeds in de middenmoot, en juist dat internationale perspectief is waar buitenlandse bedrijven naar kijken."

Eli Lilly hoopt dat in 2030 de eerste medicijnen van de band rollen.

Het tekort aan studentenhuizen neemt verder toe doordat steeds meer verhuurders hun studentenwoningen verkopen. Vooral in de grote steden dreigt het tekort nog verder op te lopen. In een jaar tijd zijn er meer dan 5000 woningen verkocht, wat neerkomt op ongeveer 10.000 studentenkamers.

Dit blijkt uit een rapport van onderzoeksbureau ABF Research in opdracht van het ministerie van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening (VRO) en Kenniscentrum Studentenhuisvesting (Kences).

Het aantal verkochte studentenwoningen van particulieren ligt anderhalf keer zo hoog als een jaar eerder. Ondanks forse nieuwbouw door woningcorporaties dreigt Nederland in twee jaar tijd 9 procent van de studentenkamers te verliezen, aldus Kences.

Tekort nog groter

Nederland had over het afgelopen collegejaar in totaal 393.000 studentenkamers voor studenten in het hoger onderwijs.

Volgens directeur van Kences, Jolan de Bie worden er al sinds 2022 gemiddeld 5000 studentenkamers per jaar gebouwd door voornamelijk woningcorporaties en maar een heel klein deel aangekocht door particulieren om te gaan verhuren.

"Dit zorgt er dus voor dat het tekort alleen maar verder toeneemt", zegt De Bie. Naar schatting leidt dit tot een afname van 45.000 particuliere studentenkamers in twee jaar tijd. Om dat in een perspectief te plaatsen, van het totale aantal studentenwoningen is ongeveer de helft in handen van particuliere verhuurders.

Met name in de grote studentensteden dreigt het tekort verder toe te nemen door de verkopen, blijkt uit het ABF-rapport. In Amsterdam is het aantal verkochte particuliere huurwoningen verreweg het hoogst met meer dan tweeduizend woningen. Hierna volgen Rotterdam (1025), Utrecht (810) en Groningen (695).

Combinatie

Dat particulieren nu meer huurwoningen verkopen komt door een combinatie van zowel de huizenmarkt als toegenomen overheidsmaatregelen, zegt Sander Burgers, woningmarkteconoom bij ING.

Hij ziet dat de rentes nu een stuk hoger liggen dan vier jaar geleden, dus particulieren kunnen meer verdienen door ergens anders hun geld in te investeren. Tegelijkertijd liggen de verkoopprijzen hoger, wat het aantrekkelijk maakt om hun huurwoningen te verkopen.

Aan de andere kant ziet hij dat verhuurders hun woningen verkopen door maatregelen van de overheid. Zo is er een maximale huur ingesteld, middels de Wet betaalbare huur. Ook is het fiscaal minder aantrekkelijk om een woning te verhuren sinds de belasting op deze woningen is verhoogd.

Daarnaast zijn ook de regels voor woningdelen aangescherpt. Volgens Burgers allemaal redenen voor investeerders die bijdragen aan het sneller verkopen van hun huurwoning.

"We zien dat als je als overheid maatregelen neemt om het voor een verhuurder moeilijker te maken, je deels het probleem verschuift en niet oplost", aldus Burgers. Daardoor is het voor kopers makkelijker om aan een huis te komen in deze sector, maar moet er structureel een groter aanbod komen.

Wat nu?

De Bie ziet deze aangescherpte overheidsmaatregelen ook als oorzaak voor de afname van het aantal studentenwoningen. Ze benadrukt wel dat de Wet betaalbare huur niet alleen slechte onderdelen heeft, maar door strengere regels voor woningdelen met drie of meer huurders is het minder aantrekkelijk voor een verhuurder om deze woning te blijven verhuren.

"Wij zeggen tegen gemeenten, sta dat woningdelen vergunningsvrij toe." Dan kan de huurprijs ook iets omhoog wat het aantrekkelijk maakt voor verhuurders, "maar combineer dit wel met een huurtoeslag voor studenten die in deze kamers wonen." Nu krijgen sommige studenten die bij een woningcorporatie wonen deze toeslag maar studenten in een particuliere huurwoning vaak niet.

"Als we het probleem op korte termijn willen oplossen, moet dit nu gebeuren", zegt de Bie.

PMT, het pensioenfonds voor werknemers en metaal- en technieksector, mag per 1 januari overstappen op het nieuwe pensioenstelsel. Daarvoor heeft het pensioenfonds de officiële toestemming ontvangen van De Nederlandsche Bank (DNB).

Met 1,2 miljoen werkenden en gepensioneerden is PMT een van de grootste fondsen van Nederland. Het belegt 86 miljard euro voor zijn deelnemers.

Het fonds noemt de toestemming een belangrijke mijlpaal. "Als in december vastgesteld wordt dat we op een beheerste en integere manier kunnen invaren, dan is PMT van plan om per 1 januari 2026 over te gaan", zegt PMT.

Grotere fondsen

Tot nu toe stapten 6 van de 146 pensioenfondsen over. Veel meer fondsen waren van plan om komend jaar de overstap te maken, maar nu zijn er nog maar 33 die deze ambitie hebben.

Voor zover bekendgemaakt, hebben 10 fondsen daadwerkelijk toestemming gekregen van DNB voor de overstap per 2026. Voor de overige 23 fondsen wordt deze maand spannend: voor 1 december moeten ze aan hun deelnemers laten weten of het gaat lukken.

BPFBouw kreeg die toestemming al. Het fonds belegt zo'n 70 miljard voor bijna 750.000 deelnemers. Ook Pensioenfonds Zorg & Welzijn (PFZW) wil per 2026 overstappen, maar heeft nog geen groen licht van DNB. PFZW belegt voor bijna 3 miljoen deelnemers 235 miljard euro. Wel heeft PFZW de deelnemers al een brief gestuurd met daarin een schatting van de nieuwe pensioenuitkering in het nieuwe systeem. Die gaan fors omhoog als de economie niet plotseling vastloopt.

Pensioenpotjes

Uiterlijk per 2028 moeten de pensioenfondsen zijn overgestapt naar het nieuwe systeem. De grote, collectieve pensioenpotten van de fondsen worden dan opgeknipt in persoonlijke pensioenpotjes van de deelnemers.

In 2023 maakten we deze uitlegvideo over het nieuwe pensioenstelsel:

Ook wordt de maandelijkse pensioenuitkering sterker afhankelijk van de beleggingsprestaties van het fonds. Gaat het goed met de beleggingen, dan kan de pensioenuitkering makkelijker omhoog. Gaat het slechter, dan zal de uitkering niet of minder stijgen.

De overstap is ingrijpend voor de pensioenfondsen. Zo'n 1700 miljard euro moet worden overgezet in het nieuwe systeem en de hele operatie vraagt veel van de ICT-afdeling van de fondsen.

Duidelijke verdeling

Voor goedkeuring moeten de pensioenfondsen hun plannen voor een nette overgang indienen. DNB let het meest op evenwichtigheid: pensioenfondsen moeten duidelijk maken hoe ze het geld verdelen van de grote pot naar individuele potjes.

Als de pot voor 100 procent gevuld is, kan een fonds aan alle pensioenverplichtingen voldoen. Maar meestal zit er meer in kas omdat er met het geld belegd wordt. Juist dat extra geld moet eerlijk verdeeld worden zodat er geen leeftijdsgroepen worden benadeeld.

China lijkt weer onderdelen van chipfabrikant Nexperia te gaan exporteren. Het Chinese ministerie van Handel zegt dat bedrijven onder bepaalde voorwaarden weer onderdelen mogen gaan leveren voor onder meer de automarkt, blijkt uit een verklaring.

Het ministerie zegt dat sommige bedrijven vrijstellingen zullen krijgen voor "in aanmerking komende exporten", en dat het ministerie "de omstandigheden van de bedrijven" daarvoor grondig gaat bestuderen.

De Chinese president Xi en de Amerikaanse president Trump spraken elkaar deze week in Zuid-Korea. Officieel stond het onderwerp Nexperia niet op de agenda, maar het lag voor de hand dat het ter sprake zou komen. Amerikaanse media suggereren dat het hervatten van de export onderdeel is van een "handelswapenstilstand" die is gesloten. Het Witte Huis zou daar op korte termijn meer over bekendmaken.

'Ongepaste inmenging'

De producten van Nexperia zijn nodig in vrijwel elk elektrisch apparaat. Vooral de wereldwijde auto-industrie heeft veel last van de beperking. In de Verenigde Staten klaagden autoproducenten dat de hele productie binnen enkele weken zou gaan stilvallen als het exportverbod zou blijven staan.

Het Chinese ministerie benadrukt dat de "huidige chaos" in de wereldwijde toeleveringsketen is veroorzaakt door de "ongepaste inmenging" van de Nederlandse overheid. Het Chinese exportverbod van Nexperia-chips werd ingesteld door een politiek conflict met Nederland.

Wanbestuur

Demissionair minister Karremans van Economische Zaken nam een maand geleden de controle over het bedrijf over. Volgens hem zou er door het handelen van de directeur te veel technologische kennis en intellectueel eigendom in Chinese handen komen. Karremans ziet dat als bedreiging voor de Europese economie en veiligheid. De Ondernemingskamer van het gerechtshof in Amsterdam heeft de directeur uit zijn functie gezet.

Het hoofdkantoor van Nexperia staat in Nijmegen, maar de eigenaar is het Chinese bedrijf Wingtech. De meeste producten worden in China gemaakt.