Nederland stond lang bekend als een heel aantrekkelijk land om zaken in te doen. Ondernemers waarschuwen dat dat aan het veranderen is. Regels en belastingen staan hen in de weg, vertellen ze op een ondernemersontbijt in Rotterdam de dag na Prinsjesdag.

"Er zijn te veel controles. En wij willen weten waar we aan toe zijn, de plannen vanuit de overheid moeten wel hetzelfde blijven. Als ondernemer wil je door", zegt een deelnemer. Het kwam ook voorbij in de Troonrede: "Het is zorgelijk dat steeds meer ondernemers negatief zijn over het Nederlandse investeringsklimaat."

Extra regels

Volgens ondernemers staat een opstapeling van nieuwe en steeds strengere regels van de overheid hen in de weg. Onderzoekers zien dat het de laatste jaren daadwerkelijk lastiger is geworden om zaken te doen in Nederland. De regeldruk is toegenomen, zegt hoogleraar economie Henk Volberda, die onderzoek doet naar het ondernemingsklimaat op de Universiteit van Amsterdam.

"Dit komt deels door extra rapportageverplichtingen voor milieu en klimaat en bedrijfsvoering", zegt Volberda. "Dit speelt ook in andere Europese landen. In Nederland kiezen beleidsmakers dan om extra regels daarbovenop te doen. En dat zorgt ervoor dat het nog omslachtiger wordt om te ondernemen in Nederland." Als voorbeeld noemt hij extra rapportageregels voor bedrijven die chemische stoffen hanteren.

Volgens deskundigen staat vooral een andere factor in de weg van groei en bedrijvigheid, namelijk dat regels steeds weer veranderen of zelfs teruggedraaid worden.

"Het speerpunt van het Nederlandse vestigingsklimaat was altijd de voorspelbaarheid", weet Volberda. Investeerders en bedrijven wisten wat er van ze werd verwacht bijvoorbeeld qua belastingen en uitstoot, en durfden plannen te maken voor de lange termijn. "Met kabinetten die kort zitten en dan weer een demissionair kabinet dat hooguit een jaar blijft, zie je ook feitelijk dat beleid wordt teruggedraaid", zegt hij, en neemt het stikstofbeleid als voorbeeld.

Zakken

Dat het zakendoen hier minder makkelijk gaat, is ook terug te zien op een internationale ranglijst. De World Competitiveness Ranking meet wat het overheidsbeleid, infrastructuur en efficiëntie in de economie doet voor het concurrentievermogen van een land. Op die lijst is Nederland gezakt van plek vier naar plek tien sinds 2021.

Een op de vijf bedrijven overweegt om te vertrekken uit Nederland en dat is een stijgende lijn, volgens de Monitor Ondernemingsklimaat van de UvA. "Het slechte ondernemingsklimaat" wordt vaak als reden aangegeven. Ondernemers doelen dan op belastingregels, veel controles vanuit de overheid en wetten die in hun ogen steeds weer veranderen.

Vertrek

Bij consultancy EY horen ze steeds vaker dat ondernemingen willen vertrekken juist vanwege het vestigingsklimaat. "Nederland wil graag vooroplopen en strengere regels invoeren dan onze buurlanden. Vandaar vragen ondernemers zich af of ze niet beter naar bijvoorbeeld Zwitserland of de VS kunnen vertrekken", zegt Max Velthoven, adviseur bij EY.

Dat Nederland soms strengere regels invoert dan andere landen, is niet zonder reden. Het is een dichtbevolkt land dat kampt met slechtere waterkwaliteit en meer stikstofuitstoot dan andere EU-landen. We moeten wel beseffen dat het vertrek van bedrijven een prijskaartje heeft, vindt Velthoven. Want bedrijven zorgen voor banen en belastinginkomsten.

Andere knelpunten voor ondernemers zijn het gebrek aan fysieke ruimte en het overvolle stroomnet. Dat maakt het moeilijk om nieuwe vestigingen te openen of uit te breiden.

Het zwabbert

Bij ondernemersorganisaties horen ze vaak van leden dat "zwabberend beleid" voor belemmeringen zorgt. "Het is funest", vat een woordvoerder van industrieclub FME het samen. Als voorbeeld noemt hij de expatregeling die belastingkorting geeft om mensen uit het buitenland aan te trekken. "Die werd eerst afgebouwd, daarna zou dat teruggedraaid worden en vervolgens waren er weer bezuinigingen. Daar kun je als werkgever geen beleid op voeren."

Volgens de woordvoerder zijn ondernemers niet tegen regels. Wat zij willen, zijn vooral stabiele regels die niet elk jaar veranderen. Dat zou het makkelijker maken om plannen te maken en te investeren voor de lange termijn.

De grootste techbedrijven in China mogen niet langer AI-chips van het Amerikaanse Nvidia kopen. Dat heeft de Chinese internetwaakhond besloten, meldt de Financial Times op basis van bronnen. Het gaat in ieder geval om ByteDance, het moederbedrijf van TikTok, en om Alibaba.

Niet alleen mogen de bedrijven geen nieuwe bestellingen meer plaatsen, ook bestaande bestellingen moeten worden geannuleerd. Het gaat onder meer om een nieuw model chip van Nvidia - de RTX Pro 6000D - waarvan bedrijven er tienduizenden hadden willen bestellen. Persbureau Reuters meldde eerder dat een exemplaar tussen de 6500 en 8000 dollar zou gaan kosten.

De betrokken partijen, inclusief Nvidia, waren voor de FT niet direct bereikbaar voor commentaar.

Onmisbare speler

China wil dat zijn techbedrijven minder afhankelijk worden van de Amerikaanse chipgigant. Nvidia is een onmisbare speler in de ontwikkeling van kunstmatige intelligentie, het bedrijf maakt computerchips die in staat zijn zeer geavanceerde berekeningen uit te voeren. Dergelijke chips worden daarom veel gebruikt in datacenters.

"De boodschap is duidelijk", zegt een anonieme manager van een Chinees techbedrijf tegen de zakenkrant. "Eerder hadden mensen nog de hoop dat er een nieuwe voorraad Nvidia-chips deze kant op zou komen als de geopolitieke situatie zou verbeteren. Nu hebben we iedereen nodig om een eigen systeem te bouwen."

Genoeg voorraad

Uit testen zou inmiddels blijken dat de chips van Chinese makelij net zo goed of zelfs beter zijn dan de chips die Nvidia van de VS naar China mag verschepen. Een andere bron die de krant sprak zegt dat men verwacht dat er genoeg binnenlandse voorraad is en er dus geen Nvidia-chips gekocht hoeven te worden.

De stap is een tegenvaller voor Nvidia, dat hiermee China als afzetmarkt verder verliest. Dat terwijl in augustus ceo Jensen Huang zelfs nog een deal sloot met Trump zodat het bedrijf kon doorgaan met het exporteren van chips. Daartegenover stond een afdracht van 15 procent aan omzet van deze export. Later die maand werd bekend dat Nvidia nog geen chips had verkocht en dat dit de komende maanden ook niet werd verwacht.

China-correspondent Laura van Megen:

"Chipmaker Nvidia's maandenlange balanceeract tussen grootmachten China en de Verenigde Staten lijkt verre van de gewenste vruchten te hebben afgeworpen. In juli werd ceo Jensen Huang nog met groot applaus ontvangen bij een grote conferentie in Peking en geprezen om zijn hakkelende Mandarijn. Maar kort daarna bouwde de spanning zich weer op.

Zodra Nvidia van de Amerikanen toestemming had gekregen om H20-chips te exporteren, begonnen de Chinese staatmedia Nvidia ervan te beschuldigen 'achterdeurtjes' te hebben gebouwd in de chips. Hiermee zouden ze bijvoorbeeld op afstand uitgeschakeld of bestuurd kunnen worden. Nvidia ontkende dit resoluut, maar is door de Chinese internetwaakhond op het matje geroepen. Ook concludeerde China deze week dat Nvidia de anti-monopolie regels heeft overtreden, dat onderzoek was al ingesteld in december 2024 toen President Biden nog aan de macht was.

Chinese beleidsmakers nemen met deze stap een flinke gok. Ze zetten in op het geloof dat de computerchips van Chinese producenten even goed zijn als Nvidia's minder geavanceerde chips (die niet onder Amerikaanse exportrestricties vallen). Of dat geloof gegrond is, moeten de aankomende maanden gaan uitwijzen. In ieder geval betekent het voor Chinese bedrijven, niet alleen techgiganten maar denk ook aan elektrische automakers die werken met Nvidia-chips, dat toeleveringsketens en productielijnen moeten worden aangepast.

Vrijdag spreken president Xi en Trump elkaar voor de tweede keer sinds Trumps terugkeer in het Witte Huis. De techstrijd voert weer de boventoon in de relatie, want ook de TikTok-deal zou beklonken worden vrijdag. Nvidia heeft officieel nog geen straf opgelegd gekregen voor het overtreden van de anti-monopoliewetgeving. Dat had een troefkaart kunnen zijn voor Xi, maar nu deze uitsluiting van Nvidia-chips al bekend is geworden, belooft dat niet veel goeds voor het gesprek."

Voormalig Lidl-topman Jesper Hojer wordt de nieuwe hoogste baas van supermarktketen Jumbo. Vanaf volgend jaar volgt de Deen Tom Heidman op, die sinds maart interim-topman bij Jumbo is.

Hojer begon in 2004 bij supermarktketen Lidl. Daar werkte hij tot 2019 in verschillende internationale functies, waaronder als directielid van Lidl Nederland, ceo in België en zijn laatste jaren als ceo bij Lidl International. In die periode heeft hij de budgetsupermarkt op de kaart gezet. Met zijn ervaring hoopt Jumbo ook verder te kunnen doorgroeien.

Het familiebedrijf heeft een onstuimige periode achter de rug. Tot september 2022 was Frits van Eerd nog de topman van Jumbo. Hij trad terug omdat hij werd verdacht van witwassen. Van Eerd werd vervangen door financieel topman Ton van Veen, die begin dit jaar vertrok. Tom Heidman nam het over en straks staat Hojer dus aan het roer van het familiebedrijf.

De familie Van Eerd is enthousiast over zijn komst. "Met Jesper halen we een ervaren ondernemer in huis die past bij de cultuur en ambities van Jumbo," zegt Colette Cloosterman. Zij is samen met haar zus en broer Frits van Eerd eigenaar van de supermarkt.

Alleen heeft die laatste eigenaar geen stemrecht meer in de onderneming. Begin deze maand is Van Eerd op afstand gezet als grootdeelaanhouder. In augustus werd hij veroordeeld tot een celstraf van twee jaar voor witwassen, omkoping en valsheid in geschrifte. Daartegen is hij inmiddels in hoger beroep gegaan.

Binnenkort verhuist Hojer van Oostenrijk naar Nederland.

Jerry Greenfield, mede-oprichter van Ben & Jerry's, heeft het ijsmerk na bijna vijftig jaar verlaten. Dat bevestigt moederbedrijf The Magnum Ice Cream Company na berichten hierover. "Jerry is afgetreden als merkambassadeur, een betaalde functie die hij sinds de overname van Ben & Jerry's door Unilever in 2000 heeft bekleed", laat een woordvoerder weten

Greenfield vindt dat de sociale missie van het ijsmerk wordt verkwanseld en dat hij daarom niet langer kan aanblijven als ambassadeur.

Greenfield opende in 1978 met jeugdvriend Ben Cohen een ijswinkel in de plaats Burlington in de Amerikaanse staat Vermont. Binnen enkele jaren begonnen de twee Ben & Jerry's uit te bouwen met meer winkels en distributie van hun ijs via grote winkels. Vanaf 1985 zette het merk zich ook in voor liefdadigheidsprojecten en duurzaamheid, onder de slogan "peace, love & ice cream".

Botsingen over activisme

In 2000 verkochten de twee hun bedrijf voor 326 miljoen dollar aan levensmiddelen- en zeepfabrikant Unilever. Cohen en Greenfield bleven betrokken bij het ijsmerk, maar gaven hun bevoegdheden op. De laatste jaren kwamen de oprichters steeds vaker in botsing met het moederconcern.

De onenigheid ging onder meer over de ijsverkoop in de door Israël bezette Palestijnse gebieden, gevolgd door kritiek op de Amerikaanse president Donald Trump. In een brief die zakenkrant Financial Times inzag, schrijft Greenfield dat Ben & Jerry's de mond wordt gesnoerd en dat daarmee de afspraken bij de overname 25 jaar geleden zijn geschonden.

Unilever brengt de ijsdivisie waar Ben & Jerry's onder valt binnenkort naar de Amsterdamse beurs onder de naam The Magnum Ice Cream Company.

Die erkent dat er een conflict is met een onafhankelijke raad die toezicht houdt op de sociale missie en de identiteit van Ben & Jerry's. Die raad heeft het moederconcern in New York voor de rechter gedaagd. Volgens Magnum is Greenfield geen lid van die raad.

'Geen politieke partij'

Volgens de Financial Times zouden de twee oprichters tevergeefs hebben geprobeerd om Ben & Jerry's met een groep investeerders terug te kopen van Unilever. Magnum-topman Peter ter Kulve zei vorige week in het Financieele Dagblad dat zijn nieuwe bedrijf niet van plan is om Ben & Jerry's te verkopen.

Het activisme van de oprichters noemde Ter Kulve "helemaal prima", maar alleen op persoonlijke titel: "We hebben duidelijk afgesproken: zodra je spreekt namens het bedrijf, dan is dat in progressieve, maar onpartijdige taal. Ben & Jerry's is géén politieke partij."

Magnum zegt in een persverklaring Greenfield altijd dankbaar te blijven voor zijn rol om ijs en maatschappelijke betrokkenheid "in een opmerkelijk succesverhaal" te hebben omgezet. "We zijn het niet altijd eens en hebben geprobeerd om met beide oprichters een constructief gesprek aan te gaan over hoe we Ben & Jerry's' krachtige, op waarden gebaseerde positie in de wereld kunnen versterken", schrijft het bedrijf.

Het grondpersoneel van luchtvaartmaatschappij KLM staakt vandaag tussen 08.00 uur en 12.00 uur. Rond de 100 vluchten zijn daardoor geannuleerd.

Vorige week woensdagochtend was er ook een staking van het grondpersoneel. Toen legden de actievoerders twee uur het werk neer, van 08.00 uur tot 10.00 uur. De werknemers willen onder meer een hoger loon en een betere regeling voor zwaar werk.

Onder het grondpersoneel vallen mensen die bagage in- en uitladen, vliegtuigen verplaatsen en reizigers te woord staan. Als zij hun werk neerleggen, heeft dat grote gevolgen voor het vliegverkeer.

Meer acties

Vakbond FNV heeft gisteren nieuwe acties van KLM-grondpersoneel op Schiphol aangekondigd. Het gaat dan om werkonderbrekingen op 24 september en 1 oktober die respectievelijk zes en acht uur zullen duren.

Een Amerikaanse toezichthouder is een onderzoek gestart naar een mogelijk defect in deuren van Tesla's.

Toezichthouder National Highway Traffic Safety Administration (NHTSA) onderzoekt Tesla Model Y's uit 2021. Dat volgt na negen meldingen dat elektronische deurgrepen niet goed zouden werken vanwege lage accuspanning. Ongeveer 174.000 auto's worden onderzocht, meldt USA Today.

Het bedrijf van miljardair Elon Musk heeft in de voertuigen ook een handmatige deurontgrendeling aangebracht, maar volgens de toezichthouder is dat voor kinderen nog altijd gevaarlijk. Zij kunnen volgens de NHTSA mogelijk niet bij de ontgrendeling of weten niet hoe ze die moeten bedienen. In vier gevallen moesten ouders volgens de toezichthouder een raam inslaan om hun kind te bereiken.

Geen seintje

Ondanks dat het probleem zich voor lijkt te doen als de elektronische deurvergrendeling te weinig spanning heeft, kregen melders volgens de NHTSA geen seintje dat de spanning te laag was.

Het onderzoek richt zich alleen op de werking van de elektronische deursloten aan de buitenkant van de auto, maar de toezichthouder zegt ook actie te ondernemen als er meer meldingen komen van mensen die vastzitten in de auto.

Vorige week publiceerde persbureau Bloomberg een uitgebreid artikel over "de gevaarlijke deuren van Tesla". In het artikel werden gevallen beschreven waarbij Tesla-bestuurders na een ongeluk hun deur niet konden openen met soms fatale gevolgen.

Prinsjesdag leverde dit jaar 'een beleidsarme begroting' op, stellen economen. "Dat was al de verwachting en dat is het ook geworden", stelt Aggie van Huisseling, econoom bij ABN Amro. Wat vooral ontbreekt, zijn duidelijke keuzes. Brancheorganisaties uit allerlei sectoren snakken naar een consistent, duidelijk beleid, laten ze in reacties weten.

Het demissionaire kabinet laat lastige keuzes, bijvoorbeeld over geld voor defensie, liggen voor de opvolgers, zegt Van Huisseling. "Je zou willen dat het kabinet zich ook op de lange termijn richt, maar er is meer focus op de korte termijn, bijvoorbeeld het stimuleren van de koopkracht." De Raad van State concludeerde vandaag al dat de begroting hierdoor op de lange termijn niet houdbaar is.

"Een deel van de toekomst staat eigenlijk al vast", vertelt Van Huisseling. "Er moet meer geld naar defensie en naar de zorg, vanwege de vergrijzing. In de ruimte die over is, moeten keuzes gemaakt worden om de economie te hervormen. Het kabinet lijkt dit lastig te vinden, terwijl het wel noodzakelijk is. We zitten nu namelijk al tegen capaciteitsgrenzen aan, denk bijvoorbeeld aan de krappe arbeidsmarkt."

Koopkracht

De belangrijkste maatregel van het kabinet is zoals vaker de afgelopen jaren het aanwakkeren van de koopkracht. Volgend jaar stijgt de koopkracht met 1,3 procent, bleek uit de kabinetsplannen.

Dit komt onder meer door een groot bedrag van 1,6 miljard euro dat naar de verlenging van de korting op brandstofaccijns gaat. Die korting is nu minder noodzakelijk dan toen deze werd geïntroduceerd in 2022, vertelt Van Huisseling, omdat de koopkracht er nu beter voor staat.

Ook komt een relatief groot gedeelte van wat dit opbrengt terecht bij hogere inkomens, omdat zij met hun auto's meer kilometers maken, vertellen economen,. "Het idee van de korting was om mensen te steunen die het echt nodig hebben. In euro's belandt de verlaagde brandstofaccijns vooral bij hogere inkomens. Je kan je dus afvragen of dit doelmatig is."

Vakbond De Unie noemt de beloofde koopkrachtstijging "volstrekt ongeloofwaardig" vanwege de naderende verkiezingen. "De nieuwe Tweede Kamer gaat straks weer aan die plaatjes sleutelen." Andere vakbonden maken zich zorgen dat de rekening nu terechtkomt bij mensen met lagere inkomens en mensen met een uitkering. "Dit extra-demissionaire ruziekabinet eindigt in een laatste ronde vol onzalige plannen", aldus FNV.

Ondernemersklimaat

De koning benoemde al in de Troonrede dat veel ondernemers negatief zijn over het huidige ondernemersklimaat. Het afgelopen kabinet is er niet in geslaagd een aantal grote problemen op te lossen. Denk bijvoorbeeld aan het stikstofprobleem of de netcongestie, waardoor steeds meer bedrijven horen dat ze niet aangesloten kunnen worden op het stroomnet.

"Onder meer door politieke onzekerheid verslechtert het investeringsklimaat", zegt Marieke Blom, hoofdeconoom bij ING. "Er moeten keuzes gemaakt worden, zodat ondernemers hierop kunnen anticiperen." Dit benadrukken ook werkgeversorganisaties.

Om de industrie te ondersteunen en te voorkomen dat bedrijven uit Nederland vertrekken, schort het kabinet onder meer de CO2-heffing op. Maar dit geeft bedrijven slechts tijdelijk lucht, aldus FME, de branchevereniging voor de technologische industrie. "De fundamentele onzekerheid blijft. Tegelijkertijd stagneert de arbeidsproductiviteit en zonder forse investeringen in AI, automatisering en robotisering dreigen welvaart en koopkracht weg te zakken."

Er zijn veel van dit soort plannen die de afgelopen jaren werden doorgevoerd en vervolgens toch weer afgeschaft, of andersom. Zo komt de subsidie voor windmolens op zee nu toch weer terug.

Woningmarkt

Duidelijk beleid is niet alleen van belang voor ondernemers, maar ook voor huiseigenaren, stelt Vereniging Eigen Huis (VEH). "Zodat ze de juiste financiële keuzes kunnen maken voor de lange termijn." VEH baalt ook omdat de eerder beloofde verlaging op energiebelasting niet terug te vinden is in de kabinetsplannen. "Dit is slechts een voorbode van een reeks maatregelen die de energierekening in de toekomst nog verder zullen verhogen."

Aedes, de brancheorganisatie van woningcorporaties, is blij dat er extra geld wordt vrijgemaakt voor de huurtoeslag. Meer mensen komen hier volgend jaar voor in aanmerking. "Het ondersteunt heel gericht die mensen die het hard nodig hebben."

De Woonbond, die opkomt voor belangen van huurders, is minder enthousiast. "Veel huurders ontvangen geen huurtoeslag, en voor wie die wel krijgt, dekt de toeslag maar een deel van de gestegen huur."

Als de plannen van het demissionaire kabinet doorgaan, dan stijgt de koopkracht van allerlei verschillende groepen in de maatschappij volgend jaar ietsje meer dan het Centraal Planbureau (CPB) in juli nog verwachtte. Dat staat in de Prinsjesdagberekeningen van het CPB, waarin ook de nieuwste kabinetsplannen zijn meegenomen.

Het komt vooral doordat het demissionaire kabinet de tijdelijke accijnsverlaging op brandstoffen volgend jaar in stand wil houden. Zonder de verlenging van die accijnsverlaging zou bijvoorbeeld benzine volgend jaar zo'n 25 cent per liter duurder worden.

De koopkracht van het doorsnee huishouden stijgt nu naar verwachting 1,3 procent. In juli verwachtte het CPB nog een koopkrachtstijging van 1 procent, vooral doordat de lonen harder omhooggaan dan de prijzen.

Demissionair

Nu het kabinet demissionair is en alleen nog bestaat uit de VVD en BBB is het onzeker of de nieuwe kabinetsmaatregelen wel door de Tweede en Eerste Kamer worden aangenomen. Daardoor kan de koopkracht dus ook anders uitpakken dan nu wordt voorspeld.

Bekijk hier de koopkrachtverwachting voor verschillende groepen, swipe voor meer:

Wat is het nut van koopkrachtramingen?

De koopkrachtberekeningen van het CPB zijn vooral handig om voor verschillende groepen het effect te zien van kabinetsmaatregelen. Het bureau baseert zijn ramingen verder op de verwachte loonstijging en inflatie volgend jaar, maar die kunnen in de praktijk anders uitpakken.

Stijgen lonen harder dan verwacht, dan komt de koopkracht voor veel groepen ook hoger uit. Wordt alles veel duurder dan gedacht, dan stijgt de inflatie harder en valt de koopkracht juist lager uit. Het gaat steeds ook om de doorsnee stijging binnen een groep. Dus er zijn binnen een groep ook altijd huishoudens van wie de koopkracht meer of minder stijgt of daalt dan die doorsnee.

En het CPB raamt alleen de zogeheten statische koopkracht. Daarbij gaan ze ervan uit dat ieders situatie hetzelfde blijft. Dus je krijgt geen promotie op het werk, verandert niet van baan en gaat ook niet scheiden. Juist door dat soort veranderingen kan je koopkracht flink veranderen.

Verder verwacht het CPB dat de economie volgend jaar doorgroeit, maar wel iets minder dan dit jaar. Het percentage mensen in armoede daalt licht en het begrotingstekort stijgt naar 2,7 procent van het bruto binnenlands product. Dat is onder het maximale tekort van 3 procent waaraan alle EU-landen hebben beloofd zich te houden.

Ook het Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting (Nibud) heeft gekeken naar de koopkrachtontwikkeling volgend jaar en constateert dat voor bijna alle huishoudens de koopkracht stijgt. "Het is fijn dat naar verwachting bijna iedereen er in koopkracht op vooruit gaat komend jaar", zegt directeur Arjan Vliegenthart. "Nederland lijkt financieel verder op adem te komen."

Het Nibud vindt het verder goed dat de berekening van de huurtoeslag volgend jaar eenvoudiger wordt en dat meer huurders er recht op krijgen. "De eerder aangekondigde aanpassingen in de huurtoeslag betekenen dat de koopkracht voor deze kwetsbare groep huishoudens verbetert", aldus Vliegenthart.

Zo kunnen huurders met een huur boven de 900 euro volgend jaar ook recht krijgen op huurtoeslag en de leeftijdsgrens gaat omlaag van 23 naar 21 jaar.

Sommigen kwetsbaar

Wel ziet hij dat sommige groepen financieel kwetsbaar blijven: "Jongvolwassenen die op zoek zijn naar een eerste betaalbare woning, mensen met hoge onvermijdbare kosten omdat ze bijvoorbeeld een chronische beperking hebben en mensen die alle toeslagen waar ze recht op hebben ook daadwerkelijk moeten aanvragen om rond te kunnen komen."

Het Nibud heeft voor 117 voorbeeldhuishoudens berekend wat de koopkracht volgend jaar doet. Bij slechts één van die 117 gaat de koopkracht volgend jaar omlaag: een alleenstaande zelfstandig ondernemer zonder kinderen die 35.000 verdient. Van zo iemand daalt de koopkracht met 1 procent, vooral door de verlaging van de zelfstandigenaftrek.

Het kabinet kondigt vanmiddag de terugkeer van subsidie voor windparken op zee aan. Dat bevestigen bronnen aan de NOS. Volgend jaar wordt er een kleine miljard euro uitgetrokken om te voorkomen dat de bouw van windparken stilvalt. De afgelopen jaren werden grote windparken op de Noordzee zonder subsidie aanbesteed.

In het Verenigd Koninkrijk, Duitsland, België en Denemarken zijn de laatste tijd aanbestedingsprocedures voor windparken op zee mislukt. Geen enkel energiebedrijf durfde de investering aan.

Dat komt omdat de bouwkosten de afgelopen jaren met dertig tot veertig procent zijn toegenomen. Bovendien is er onzekerheid over de toekomstige afname van elektriciteit door de industrie. Volgens het kabinet is er geen alternatief voor windparken op zee als het gaat om het opwekken van hele grote hoeveelheden duurzame elektriciteit.

Risico's bij vertragingen

Landelijk netbeheerder Tennet is al ver gevorderd met de aanleg van de infrastructuur voor toekomstige windparken op de Noordzee. Vertraging van de bouw van die windparken zorgt voor enorme kostenverhogingen bij Tennet. De 'gewone' subsidieregeling zoals die volgend jaar wordt toegepast is tijdelijk. Het kabinet bereidt wetgeving voor om de financiering in de toekomst gelijk te trekken met die in landen als Denemarken en het Verenigd Koninkrijk.

Het gaat dan om de zogenoemde 'contracts for difference.' Dat betekent dat bij een lage elektriciteitsprijs er subsidie verleend wordt. Bij een heel hoge elektriciteitsprijs wordt de winst van het energiebedrijf afgeroomd. Binnen een bepaalde bandbreedte doet de markt zijn werk.

Hoeveel de subsidie voor windparken op zee de belastingbetaler precies gaat kosten is onzeker. Dat hangt uiteindelijk af van de toekomstige elektriciteitsprijs waar de bouwer van de windparken mee te maken krijgt.

6 procent meer loon. Dat eist vakbond FNV voor het komende jaar bij nieuwe cao-onderhandelingen. Vandaag, traditioneel de dag voor Prinsjesdag, komt de grootste vakbond van Nederland met die nieuwe looneis.

Vorige week deed vakbond CNV dat al. Die bond gaat komend jaar 3,5 tot 5 procent eisen, waarbij ze laten meewegen hoe goed een sector of bedrijf er voor staat.

FNV wil ook dat het minimumloon verder stijgt en dat lonen in de toekomst sowieso meegroeien met de inflatie.

Meer dan inflatie

"Onze arbeidsvoorwaardenagenda en de looneis van 6 procent zijn stevig, maar de prijzen stijgen ook nog steeds en de arbeidsmarkt is krap", zegt Jacqie van Stigt, interim cao-coördinator bij de FNV, "Na jaren van stilstand is het hoog tijd dat mensen er daadwerkelijk op vooruit gaan."

De looneis van de vakbonden ligt, voor het vierde jaar op rij, dus een stuk boven de prijspeilstijgingen. In 2022, het jaar waarin Rusland Oekraïne binnenviel en de energierekening duurder werd, kon het loon de inflatie niet bijbenen, maar dat is inmiddels ingelopen. In de jaren daarna daalde de inflatie sterk. Het Centraal Planbureau verwacht dat komend jaar de inflatie verder zakt.

Die loonstijging zou voor veel Nederlanders ruim voldoende moeten zijn om de inflatie tegen te gaan, ook komend jaar, blijkt uit de gelekte Miljoenennota. Daarbij moet wel altijd gezegd worden dat het gaat om de gemiddelde stijging van de koopkracht. En in de koopkrachtcijfers wordt geen rekening gehouden met de mogelijkheid dat, bijvoorbeeld, scheiding of ontslag voor veel inkomensverlies kan zorgen.

CNV zegt dat de lonen inmiddels op peil zijn: "De inflatieschok na het uitbreken van de oorlog in Oekraïne is inmiddels verwerkt". Toch eist CNV meer dan de verwachte inflatie omdat de bond verwacht dat de bedrijven ook meer winst gaan maken. Daar moeten de werknemers meer van meeprofiteren, zegt CNV.

De hoge eisen hebben gewerkt. In 2023 en 2024 stegen de lonen hard, meer dan 6 procent. Zo'n stijging was sinds begin jaren 80 niet voorgekomen. Ook voor dit lopende jaar ziet het ernaar uit dat de lonen flink omhoog gaan. Wat meehelpt is dat er veel vacatures zijn, waardoor de werknemers eisen kunnen stellen.

Loonprijsspiraal

Het gevaar bestaat dat al dat extra geld via lonen zorgt voor nog hogere prijzen. Bedrijven rekenen dan hun hoge loonkosten weer door in hun producten, die daarmee weer duurder worden. Als hogere lonen zorgen voor meer inflatie, wordt gesproken van een loon-prijsspiraal.

Sinds de looneis wordt opgeschroefd, wordt er gewaarschuwd voor een loon-prijsspiraal. Toch lijkt daar niet echt sprake van. Vorig jaar concludeerde het CPB dat de prijzen wel de lonen hebben opgestuwd, maar andersom niet.

Ook De Nederlandsche Bank (DNB) ziet vooralsnog geen aanwijzing voor een loon-prijsspiraal. DNB waarschuwde wel meermaals voor een te sterke loonstijging, maar zegt dat ook andere kosten voor veel ondernemingen zijn gestegen. Veel bedrijven kunnen hogere arbeidskosten nog wel opvangen door wat in te teren op de winst, verwacht DNB.

Meer met minder mensen

Dat neemt niet weg dat werkgevers de hogere loonkosten wel moeten verwerken. Werkgeversnetwerk AWVN noemt de loonstijging "hardnekkig". Ook werkgeversorganisatie VNO-NCW maakt zich zorgen. Met name het verhogen van het wettelijk minimumloon in de afgelopen jaren zou de andere salarissen omhoog geduwd hebben. FNV wil juist dat het minimumloon doorgroeit naar 18 euro per uur.

Daarnaast wijzen de werkgevers op het relatief hoge aantal faillissementen en de moeilijke omstandigheden waarin, bijvoorbeeld, de zware industrie zich bevindt. De industrie klaagt al langer over het vestigingsklimaat in Nederland. Naast hoge loonkosten hebben zij te maken met dure grondstoffen en hoge kosten voor energie.

Daar staat tegenover dat sommige economen juist een positief effect verwachten van hogere lonen voor de ontwikkeling van de economie. Ze wijzen de Nederlandse economie nu niet productief genoeg is: er zijn te veel mensen nodig, voor te weinig economische groei. Dat is waar politicus en voormalig ECB-voorzitter Mario Draghi vorig jaar ook voor waarschuwde voor de gehele Europese economie.

Jarenlang groeide de lonen matig, waardoor het in Nederland aantrekkelijk is om veelal met goedkope, flexibele krachten te werken. Denk daarbij aan het werk in distributiecentra, schoonmaakbedrijven, beveiliging, horeca en detailhandel, vaak via uitzendbureaus. Dit zijn doorgaans sectoren met een lage productiviteit.

Hogere lonen kunnen bedrijven ertoe dwingen hun bedrijven te moderniseren, bijvoorbeeld door automatisering en robotisering.

Zo'n 500 schilderijen, beeldhouwwerken en antiekstukken uit de collectie van levensmiddelen- en zeepfabrikant Unilever gaan vandaag onder de hamer bij het Haagse Venduehuis. Het zijn werken uit de 19de en 20ste eeuw van relatief onbekende Nederlandse en buitenlandse kunstenaars. Maar ook van grote namen als Karel Appel, Anton Pieck en Dick Bruna. De kunst hing voor een deel jarenlang op het hoofdkantoor van Unilever in Rotterdam, een ander deel stond decennia te verstoffen in de kelder.

Dat is zonde, vond het bedrijf, maar zelf ophangen lukt amper meer. De reden? Kleinere en ook moderne kantoren. "Het interieur van kantoren verandert. Het zijn kantoortuinen zonder muren, of met wanden van glas", ziet kunstexpert Dolf Heyselbergs van het veilinghuis.

Met minder bedrijfsmuren om kunst aan op te hangen, krijgt de veilingmeester steeds vaker kunst aangeboden van bedrijven die het ooit kochten om hun kantoren mee op te fleuren. "Vaak kleine bedrijfscollecties. Maar zo'n grote als deze, dat is echt uniek."

Belangstellenden op de kijkdag afgelopen week komen niet direct om te kopen, maar uit nieuwsgierigheid. "Ik liep toevallig langs", zegt een buurtbewoner voor een schilderij van Dick Bruna. "Die is wel heel mooi. Wie weet."

"Een buitenkansje. Dit krijgt een ereplaats in de kamer", glundert een echtpaar dat al heeft geboden op een bronzen sculptuur van beeldhouwer Thomas Junghans uit 1956. "Het is nog mooier dan ik mij kon voorstellen. Ik ben er helemaal kapot van."

De richtprijzen voor biedingen lopen erg uiteen in de collectie. Er zijn werken die enkele tienduizenden euro's waard zijn, andere werken enkele duizenden euro's. Maar er is ook genoeg te vinden voor 150 tot 200 euro. Het duurste stuk uit de collectie, een beeld van beeldhouwer Wessel Couzijn dat voor het oude hoofdkantoor aan de Weena staat, is geschonken aan de stad Rotterdam. Dat kon ook niet anders, klinkt het in het Haagse veilinghuis. "Het beeld weegt meer dan 200.000 kilo", zegt een medewerker.

Opbrengst

Verwacht wordt dat de veiling enkele tonnen zal opleveren, al is dat nog een voorzichtige schatting. Enkele jaren terug leverde een soortgelijke collectie van het failliete bedrijf Imtech ruim een miljoen euro op.

De opbrengst houdt Unilever niet zelf. "We steken het niet in eigen zak", benadrukt woordvoerder Willemijn Storimans. "Unilever zit al een hele tijd in Rotterdam. We willen daarom lokaal iets doen, voor stichtingen die echt praktische hulp bieden. De opbrengst gaat door drieën, naar drie stichtingen die Rotterdamse kinderen helpen met schoolmaaltijden, onderwijs en medische zorg voor daklozen: Stichting Niet Graag een Lege Maag, Stichting Campus Nederland en Stichting Lekker Geven."

Zes aquarellen die Anton Pieck voor Unilever-merk Calvé maakte, zijn gedoneerd aan het Anton Pieck Museum in Hattem.

Unilever zat om verschillende redenen met de sinds de jaren 60 opgebouwde collectie kunst in de maag. Niet alleen verhuisde het hoofdkantoor van het concern enkele jaren terug naar Londen, de Nederlandse divisie ging in Rotterdam in een kleiner onderkomen werken. "Daarin hebben we meer flexibele werkplekken, ook omdat we meer thuiswerken", zegt Storimans.

En dus kwam er nog meer kunst uit de collectie terecht in de opslag. Daarom besloot Unilever het nu te veilen: " We stonden voor de keuze: verhuizen we alles mee, of geven we de collectie een nieuw leven? We hebben liever dat kunstliefhebbers en verzamelaars ervan kunnen genieten dan dat het uit het zicht staat."

Meer bedrijven met kunst en minder muren

In de jaren 60 begonnen veel grote bedrijven in Nederland met het aankopen van kunst. Veelal om kantoren aan te kleden, hoewel een aantal bedrijven ook jonge kunstenaars wilde ondersteunen.

AkzoNobel bezit inmiddels ongeveer 2200 werken, laat directeur Hester Alberdingk Thijm van de AkzoNobel Art Foundation weten. Ook de verffabrikant heeft steeds meer open kantoren, maar zegt nog altijd wel genoeg "wanden en plekken" te hebben om kunst een plek te geven. "Wij hebben in ons gebouw aan de Zuidas in Amsterdam een open en publiek toegankelijke Art Space voor tentoonstellingen."

Ook ABN Amro organiseert exposities in het hoofdkantoor aan de Zuidas. De bank sloot de afgelopen decennia een flink aantal kantoren, en mede daardoor belandde een groot deel van de ongeveer 6000 kunstwerken in de opslag. ABN Amro wil de collectie wel graag laten zien aan de buitenwereld. "Werken worden uitgeleend aan musea in binnen- en buitenland, en getoond in tentoonstellingen binnen en buiten de bank", licht een woordvoerder toe.

Waar AkzoNobel de kunst "in principe niet" wil verkopen, is ABN Amro juist begonnen met het verkleinen van de collectie. Dat komt omdat die twee keer zo groot werd door de fusie met Fortis Nederland tijdens de kredietcrisis: "De opbrengst van de geveilde stukken wordt mede gebuikt voor het actualiseren van de collectie en het aankopen van werk van aanstormend talent."

Martha Hoogland, bedrijfsleider bij een industriële spuiterij in Zaandam, was naarstig op zoek naar personeel. "Het belangrijkste is motivatie. De rest leren we ze hier wel." Sinds kort heeft ze twee asielzoekers in dienst.

"Nederlands is de voertaal op de werkvloer en ik was eerst wel bang voor een taalbarrière", zegt Hoogland. Maar hoewel de twee nieuwe werknemers pas ongeveer een jaar in Nederland zijn, spreken ze al een aardig woordje Nederlands. Als een van hen iets niet begrijpt, vinden ze wel een weg met Engels en Arabisch. "Het gaat heel erg goed eigenlijk."

Het verhaal van het poedercoatingbedrijf staat niet op zichzelf. Steeds vaker vinden asielzoekers werk. In het eerste half jaar van 2023 werden er ruim 700 werkvergunningen verstrekt; in diezelfde periode dit jaar zijn dat er zo'n 9500, blijkt uit cijfers van uitkeringsinstantie UWV.

Deel van de verklaring is dat werkgevers en asielzoekers elkaar steeds beter weten te vinden. Het UWV, het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA) en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) zijn eerder dit jaar een proef begonnen om bewoners van asielzoekerscentra aan werkgevers te koppelen. Om personeelstekorten aan te pakken, maar ook om de integratie te versnellen.

Naast taalbarrières hebben asielzoekers en werkgevers te maken met onzekerheid over de lengte van een asielprocedure en eventuele overplaatsing naar een andere opvanglocatie. Het idee van de proef is dat de gevolgen van die onzekerheid verkleind kunnen worden of zelfs worden weggenomen.

Een van de belemmeringen is eind 2023 al weggenomen. Tot die tijd mochten asielzoekers zes maanden na het indienen van een asielaanvraag bij de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) aan het werk, voor maximaal 24 weken per jaar. Maar de Raad van State zette daar een streep door, omdat die regel in strijd is met de Europese Opvangrichtlijn. Sindsdien mogen asielzoekers het hele jaar door werken.

Dit kan met een zogenoemde tewerkstellingsvergunning. Een werkgever vraagt een dergelijke vergunning aan voor een werknemer die van buiten de Europees Economische Ruimte komt. Sinds de uitspraak van de hoogste bestuursrechter is de vergunning veel vaker verleend.

In plaats van een arbeidsmigrant

Met name in Amsterdam en omgeving komen asielzoekers vaker aan een baan. Zij gaan doorgaans aan de slag in de horeca, de schoonmaak of via een uitzendbureau, bijvoorbeeld in de landbouw of in een distributiecentrum.

Een goede ontwikkeling, vindt Jaco Dagevos, onderzoeker bij het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP). "Doordat asielzoekers het hele jaar door mogen werken is het voor werkgevers aantrekkelijker om hen aan te nemen. In plaats van arbeidsmigranten naar Nederland halen, kiezen werkgevers nu misschien makkelijker voor een asielzoeker."

Dit sluit aan op de aanbevelingen van een onderzoek over arbeidsmigratie, dat in juli verscheen. Hierin adviseren verschillende ministeries om het talent van asielzoekers die al in Nederland zijn beter te benutten om zo het aantal arbeidsmigranten terug te dringen. De opstellers waarschuwen dat het toenemende aantal arbeidsmigranten de druk op de toch al krappe woningmarkt en andere sociale voorzieningen verhoogt.

Onzekerheid en werkgeluk

De grootste winst vormt wat Dagevos betreft de mentale gezondheid van asielzoekers. "Jarenlang in een asielzoekerscentrum wachten is uitzichtloos. Door te werken leer je ook alvast de Nederlandse taal en cultuur kennen. Dat helpt bij het integreren als je eenmaal statushouder bent."

Asielzoeker Mohamad Mowakket vindt afleiding in het coatingwerk. Hij maakt zich geregeld zorgen over zijn familie die nog steeds in Syrië is. "Als ik aan hen denk dan drukken de angst en onzekerheid zwaar op mijn borst." Voordat hij hierheen vluchtte, had hij zijn eigen verffabriek. "Ik voel me thuis in de spuiterij."

Zijn collega Adeel Haider studeerde computerwetenschappen en werkte als bruidsfotograaf in Pakistan. Maar tien maanden geleden vluchtte hij naar Nederland. Hij stapte naar het UWV, omdat hij wilde werken. Zo werd hij gekoppeld aan het poedercoatingbedrijf. "Van mijn collega's leer ik coatingvaardigheden en de Nederlandse taal."

Beide mannen aan het werk bij de spuiterij:

De toekomst van Haider en Mowakket is onzeker. Ze zijn nog in afwachting van de beoordeling van hun asielaanvraag. Maar dat is voor Hoogland geen reden om geen asielzoekers aan te nemen. "Zekerheden heb je nooit. Ieder personeelslid kan een andere baan zoeken en vertrekken."

Arbeidsmigrant en asielzoeker: wat is het verschil?

Migratie is een brede term die wordt gebruikt wanneer een persoon naar een andere plek verhuist. Iemand die in het buitenland gaat werken, wordt een arbeidsmigrant genoemd. Buitenlandse werknemers met hogere inkomens worden ook wel expats of kennismigrant genoemd.

Een asielzoeker is iemand die een land ontvlucht omdat die persoon het daar niet meer als veilig ervaart. Dit kan bijvoorbeeld om een politieke reden zijn, door natuurgeweld of vanwege een oorlog die woedt. Een asielzoeker kan in Nederland bij de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) asiel aanvragen. Wanneer die persoon wordt erkend als vluchteling krijgt diegene een verblijfsvergunning. Dan spreken we van een statushouder.

De kredietstatus van Frankrijk wordt verlaagd van AA- naar A+. Dat is het oordeel van een van de grootste kredietbeoordelaars, Fitch. Dat is een trede lager. Fitch is het eerste ratingbureau dat zijn oordeel over de kredietwaardigheid van de Franse staat publiceert sinds de politieke crisis in het land.

Door de lagere beoordeling kan het lenen van geld voor de Franse overheid duurder worden. Overheden kunnen staatsobligaties uitgeven om zo geld te lenen voor grote investeringen of andere uitgaven. Dit worden ook wel schuldpapieren genoemd. Landen met een hoge staatsschuld en een lage kredietwaardigheid betalen een hogere rente. Zij zijn dus duurder uit als ze geld lenen.

De rentelasten voor de Franse overheid zijn de afgelopen vijf jaar verdubbeld. Het Franse begrotingstekort is met 5 procent van het bruto binnenlands product (bbp) het hoogste binnen de eurozone en ruim boven de EU-norm van 3 procent. Ook de staatsschuld van Frankrijk is hoog; alleen Italië en Griekenland hebben een hogere schuld.

Hoge risico's, hoge rente

Ratingbureaus zoals Fitch beoordelen hoe groot het risico is dat kredietverstrekkers hun geld dat zij hebben uitgeleend aan landen of bedrijven terugkrijgen en ook op tijd. Zij baseren deze voorspelling op onder andere de hoogte van de schulden en op de manier waarop de schuldenlast wordt verminderd.

Hoe groter de kans dat er wordt terugbetaald, hoe lager de rente. Daarvoor geven de bureaus een rapportcijfer. Een triple AAA-status is de hoogste beoordeling. Dan is het risico voor investeerders om geld te verliezen het kleinst. Voor landen die hun financiën dus goed op orde hebben is het makkelijker om geld te lenen. Zij hebben op de geldmarkten een hogere kredietwaardigheid.

Maar Frankrijk kampt al een hele poos met een begrotingstekort en sinds enkele dagen verkeert het land ook nog eens in een diepe politieke crisis. Zo werd dinsdag de vijfde premier in minder dan twee jaar tijd benoemd.

Dit gebeurde nadat de vorige premier werd afgezet. Die wilde een miljardenbezuiniging doorvoeren om het hoge begrotingstekort terug te dringen. Maar toen hij daar geen steun voor kreeg, verloor hij een vertrouwensstemming.

Na een aantal aanpassingen stuurt het kabinet het wetsvoorstel voor een verplichte arbeidsongeschiktheidsverzekering (AOV) voor zzp'ers naar de Raad van State voor advies. Organisaties en zelfstandigen zijn gematigd positief.

De Belastingdienst en uitkeringsinstantie UWV uitten eerder kritiek. In het nieuwe voorstel ontvangen verzekerden niet na één, maar na twee jaar arbeidsongeschiktheid een uitkering, waardoor de kosten lager liggen. Een zelfstandige betaalt daardoor straks maximaal 171 euro bruto per maand aan de AOV.

Acceptabel

"We waren eerst tegen, nu vinden we het voorstel acceptabel", zegt voorzitter Cristel van de Ven van Vereniging Zelfstandigen Nederland. Ze noemt het goed dat de wachttijd van twee jaar de verzekering fors goedkoper maakt, maar ze staat ook niet te juichen.

"Het is een beetje kiezen tussen twee kwaden", zegt Van de Ven. "Verzekeren is nooit leuk, zeker als het verplicht is. De meerderheid van de leden is nog altijd niet blij, maar een deel zit hier weer enorm op te wachten omdat ze nu geen verzekering kunnen krijgen."

Het UWV verzette zich vorige zomer fel tegen het wetsvoorstel. Nu zijn veel van de bezwaren volgens een woordvoerder weggenomen. Vooral omdat er door een langere wachttijd minder keuringsartsen nodig zijn. "Technisch gezien denken we dat de wet zo uitvoerbaar is, maar er moet wel genoeg capaciteit bij de artsen zijn. We hopen dat een nieuw kabinet daarmee aan de slag kan."

'Leven kan anders lopen'

Volgens het huidige demissionaire kabinet is driekwart van de zelfstandigen nu niet verzekerd omdat zij de kosten vaak te hoog vinden. Een verplichte AOV zou er volgens demissionair minister Paul van Sociale Zaken en Werkgelegenheid voor zorgen dat zzp'ers meer zekerheid krijgen bij ziekte.

Daar is Henk van der Schaft, bestuurder bij FNV Zelfstandigen, het mee eens. "Deze verzekering is er niet voor niks. Juist omdat je ziekte niet in de hand hebt is het goed. Het is geen vetpot, maar wel goed dat het zo betaalbaarder wordt."

Een paar jaar geleden vertelde zelfstandige Paul Schimmel wat er gebeurde toen hij onverzekerd een ongeluk kreeg:

Die zekerheid voor alle zelfstandigen vindt ook zzp'er Willemijn (achternaam bekend bij de redactie) een goed idee. Ze werkt al ruim twintig jaar als zelfstandige en verzekerde zich toen ze daarmee begon. Ze was ontzettend blij met die keuze toen ze hoorde dat ze borstkanker had. "Je hoopt dat je het nooit nodig hebt, maar het leven kan anders lopen."

Risico's van ondernemerschap

Dat verhaal herkent Linda Rosink. Zij werd in 2015 ziek en bleef dat anderhalf jaar. Ze kon destijds terugvallen op haar broodfonds, een collectieve voorziening van zelfstandigen voor arbeidsongeschiktheid. "Het ondernemerschap brengt altijd risico's met zich mee en je ziek melden is ingewikkeld."

Toch staat ze dubbel tegenover een verplichte arbeidsongeschiktheidsverzekering. "Toen ik zag hoe duur het zou worden, vond ik het helemaal niet ideaal. Maar ik vind het zeker verstandig dat er iets geregeld wordt voor zzp'ers."

Ook Willemijn begrijpt dat veel zzp'ers zich niet verzekeren door die hoge kosten. "Het is wel een diepte-investering. Ik ben blij dat ik een verzekering had, maar ik zat ook vrijwel nooit zonder werk dus had er de financiële ruimte voor. Het zijn namelijk aanzienlijke bedragen."

'Focus op beter worden'

Volgens Willemijn is het beter om verzekerd te zijn, om te veel stress bij ziekte te voorkomen. "Ik heb geleerd dat stress een heel bepalende factor is bij het beter worden. Heel veel dingen moeten worden aangepast als je niet bent verzekerd en die stress wil je dan niet hebben."

Van der Schaft van FNV denkt dat zzp'ers zich gesteund kunnen voelen door een verzekering. "Ziekte overkomt je en dit vormt enige bescherming tegen bijvoorbeeld het 'opeten' van je eigen huis."

Broodfonds

Tegelijkertijd denkt Van de Ven van Vereniging Zelfstandigen Nederland dat een broodfonds nodig blijft. "Je moet goed kijken of je goed uitkomt met die basisverzekering. Dit soort initiatieven voor de eerste twee jaar zijn al goed, en kunnen nu blijven bestaan."

Willemijn combineerde een broodfonds met haar arbeidsongeschiktheidsverzekering om de eerste twee jaar te overbruggen. Ze denkt dat dat het beste werkt om je in te dekken tegen risico's. "Ik kan niet in andermans portemonnee kijken. Voor mij bracht het broodfonds een fantastische oplossing."

Daar is Rosink het ook mee eens. Ze vindt het belangrijk dat er ruimte blijft voor keuzes. "Het voorstel geeft gelukkig ruimte voor ondernemers om nog hun eigen oplossing te verzinnen. Ik denk dat het goed is niet naïef te zijn over arbeidsongeschiktheid."

Het demissionaire kabinet steekt bijna een half miljard euro extra in de techindustrie. Dat staat in de stukken van Prinsjesdag, melden bronnen aan de NOS. Het kabinet vindt het strategisch belangrijk om te investeren in bedrijven die zich bezighouden met hoogwaardige technologie. Op dit moment speelt Nederland een belangrijke rol in deze sector, en dat moet zo blijven, is de redenering.

Er gaat 230 miljoen euro naar de halfgeleiders-industrie, in die sector worden computerchips gemaakt. Het geld daarvoor wordt in een Europees fonds gestoken. Dat fonds heet een IPCEI, Important Project of Common European Interest, en het geld dat daarin gestoken wordt zal dan terugvloeien naar projecten in Nederland, is de afspraak.

De chip-industrie is volop in beweging. Er komen allerlei nieuwe toepassingen van halfgeleiders en Nederland mag de boot niet missen, vindt het kabinet. Ook moeten we niet afhankelijk worden van andere landen als China voor technologie.

Start-ups laten doorgroeien

Er gaat ook 200 miljoen euro naar het ondersteunen van nieuwe bedrijven in de techindustrie. Met het geld moeten bedrijven geholpen worden die de startup-fase willen ontgroeien. De miljoenen worden gestopt in het European Tech Champions Initiative (ETCI) en ook dit geld moet via dat fonds terugvloeien naar Nederlandse projecten. De ontwikkeling van 'start-ups' naar 'scale-ups' loopt in Europa achter bij de VS, vooral door een tekort aan kapitaal.

De 430 miljoen in totaal wordt betaald vanuit de begroting van Economische Zaken. Het komt voor een groot deel uit het Nationaal Groeifonds dat niet al zijn geld uitgegeven heeft. Het Groeifonds is bedoeld om overheidsgeld te investeren in duurzame initiatieven van bedrijven. Het fonds startte in 2020 met twintig miljard euro in kas.

Na 20 jaar voorbereiding is het Nederlandse bedrijf Avantium begonnen met de productie van bioplastic in de haven van Delfzijl. De chemische fabriek is inmiddels gedeeltelijk opgestart. Begin volgend jaar moeten de zogenoemde 'PEF-flesjes' voor de verpakking van vruchtensappen in de schappen van de supermarkt liggen.

Uit bijvoorbeeld de resten van landbouwproducten of houtsnippers worden industriële suikers gehaald. Deze fructosesiroop wordt in de fabriek in Delfzijl omgezet in het basismateriaal voor bioplastic (PEF). Deze PEF wordt geleverd aan bedrijven die het gebruiken als alternatief voor plastic uit olie. Het gaat onder meer om Albert Heijn, het cosmeticamerk Dior en bierbrouwer Carlsberg.

Zodra bewezen is dat de fabriek de beloofde kwaliteit stabiel kan leveren, moet het concept verkocht worden aan nog veel grotere chemische fabrieken. Op dat moment wordt PEF wereldwijd een serieus alternatief voor het traditionele plastic. Naarmate het gebruik van aardolie vanwege klimaatbeleid vermindert, neemt de vraag naar PEF toe, verwacht Avantium.

De fabriek werd al in oktober vorig jaar officieel geopend door Koningin Máxima. Toch was het daarna nog even de vraag of Avantium de eindstreep zou halen. Vanwege een aantal constructiefouten bij de bouw is de oplevering drie maanden uitgesteld.

Hierdoor kwam Avantium in financiële problemen. Banken, investeerders en uiteindelijk ook de overheid moesten vorige week over de brug komen met een nieuwe kapitaalinjectie. Dit om te voorkomen dat de fabriek al zou omvallen nog voor de productie echt is gestart.

Er worden ook extra aandelen uitgeven waardoor de waarde van die aandelen is verminderd. Sinds de beursgang in 2017 is het aandeel Avantium gedaald van 63 euro naar negen euro.

Bestuursvoorzitter Tom van Aken gaat ervan uit dat financiële problemen nu opgelost zijn en verwacht in 2027 winst te kunnen maken. "Het was ontzettend intensief en spannend om er voor te zorgen dat je alle partijen meekrijgt om vertrouwen te houden in dit project."

Vlak naast het Chemiepark in Delfzijl, waar Avantium begon in een oude brandweerkazerne, staat inmiddels een forse fabriek. Die ziet er op het oog uit als een traditionele petrochemische fabriek met grote opslagtanks die verbonden worden met een groot aantal buizen. De basis voor de productie is nu fructosesiroop afkomstig van tarwe uit Frankrijk. "In de toekomst verwachten we dit soort siroop te kunnen maken van textielafval of houtsnippers," vertelt Van Aken.

Dat het twintig jaar geduurd heeft voor de productie kan beginnen, is volgens Van Aken niet raar. "Dit is de eerste keer dat een startup een nieuw plastic naar de markt brengt. Dat gebeurde in het verleden alleen door hele grote bedrijven."

Er is eerder bioplastic gefabriceerd, maar die kan volgens Van Aken niet tippen aan de kwaliteit van plastic uit olie. "Het mooie van dit project is dat we een product maken dat superieur is ten opzichte van plastics uit aardolie." Zo blijven volgens Van Aken vruchtensappen in PEF-flesjes langer houdbaar dan in PET-flesjes uit aardolie.

De duurzaamheid van PEF zit volgens Avantium niet alleen in het feit dat er geen aardolie aan te pas komt. Uit een eerste onderzoek blijkt volgens het bedrijf ook dat PEF in het milieu iets minder slecht afbreekt dan traditioneel plastic. Toch moeten ook de flesjes van Avantium, net als die van plastic uit aardolie, gerecycled worden. Ook omdat er maar een beperkte hoeveelheid biomassa beschikbaar is.

Biomassa is in de nabije toekomst niet alleen nodig voor biochemie en vervanging voor allerlei materialen die nu van plastic uit olie gemaakt worden. Het wordt ook gebruikt als vervanging of voor het bijmengen van bijvoorbeeld diesel en kerosine om de lucht- en scheepvaart te verduurzamen.

"Het eerste dat we moeten doen is zorgen dat er genoeg voedsel is," zegt Van Aken. "Mijn mening is dat je daarna die biogrondstoffen inzet om materialen te maken. Materialen kunnen lang gebruikt en gerecycled worden dus uiteindelijk is dat een veel beter gebruik dan energietoepassing."

PostNL gaat binnenkort weer pakketten vervoeren naar de VS. Alle zakelijke zendingen kunnen weer verstuurd worden en cadeaupakketten van een consument naar een consument tot 100 dollar.

Hiermee stopte het postbedrijf eind augustus. Het besluit om tijdelijk te stoppen met de verzending kwam door onduidelijkheid vanuit de Amerikaanse douane. De wetgeving voor het versturen van pakketten is toen veranderd.

PostNL zegt dat de verzending vanaf "half september" weer wordt hervat, maar een specifieke datum wil het bedrijf niet noemen.

Vrijstelling invoerrechten vervallen

De tijdelijke stop had te maken met de vrijstelling van invoerrechten op pakketten. Deze vrijstelling, voor pakketten met een waarde tot 800 dollar, kwam te vervallen. Volgens de Amerikaanse overheid werd die namelijk misbruikt om de importheffingen te ontduiken en drugs binnen te smokkelen.

Volgens PostNL is er tot nu toe niet meer duidelijkheid gekomen, maar hervatten ze wel weer deels de verzendingen, voor consumentenpakketten dus tot een maximum van 100 dollar. Zendingen tot dat bedrag blijven namelijk vrijgesteld van invoerrechten.

PostNL-klanten zijn geïnformeerd over de nieuwe manier van verzenden. "Er wordt op dit moment gewerkt aan een oplossing die binnenkort beschikbaar komt", zegt directeur Cross Border Solutions bij PostNL.

Briefpost vanuit Nederland naar de VS was wel nog mogelijk.

De koopkracht van huishoudens in Nederland is vorig jaar fors toegenomen. Dat kwam vooral doordat de lonen flink stegen. Het doorsnee huishouden zag de koopkracht in 2024 met 3,6 procent stijgen. En dat is de grootste stijging sinds 2001, zegt het Centraal Bureau voor de Statistiek.

Niet iedereen profiteerde. Er waren ook huishoudens van wie de koopkracht daalde. Werknemers zagen hun koopkracht het sterkst stijgen, de gemiddelde werknemer met 5,3 procent.

De prijzen stegen vorig jaar flink: de inflatie was 3,1 procent. Maar daartegenover stond een gemiddelde cao-loonstijging van 6,8 procent. Werkenden profiteerden bovendien van een aantal belastingaanpassingen. Ook veranderden sommige mensen van baan en gingen meer verdienen.

De koopkracht van het doorsnee huishouden met een bijstandsuitkering steeg veel minder, met maar 0,2 procent. Mensen met een uitkering kregen in 2023 nog een energietoeslag van 1300 euro vanwege de hoge energieprijzen. Maar in 2024 was die toeslag er niet meer. Dat hun koopkracht ondanks het wegvallen van de energietoeslag nog wel steeg, hebben ze te danken aan de verhoging van uitkeringen en de verruiming van de huurtoeslag en het kindgebondenbudget.

De koopkracht van zelfstandigen steeg met 3,1 procent. Maatregelen zoals de verlaging van de zelfstandigenaftrek drukten hun koopkrachtstijging. Gepensioneerden zagen een plus van 1,8 procent. Dat was de eerste koopkrachtstijging voor gepensioneerden na drie jaar koopkrachtdaling op rij.

Dankzij een spectaculaire stijging van het aandeel Oracle is medeoprichter Larry Ellison Elon Musk voorbij gestreefd als rijkste persoon op aarde. Het is voor het eerst dat Ellison de rijkste persoon is. Hij werd vandaag meer dan 100 miljard dollar rijker, nadat het aandeel Oracle met ruim 40 procent steeg na goede kwartaalcijfers.

Ellison bezit als mede-oprichter 41 procent van alle aandelen Oracle. Hij heeft nu een vermogen van zo'n 393 miljard dollar en dat is meer dan de 385 miljard dollar van Tesla-baas Elon Musk.

Oracle levert allerlei software aan bedrijven, zoals voor databases, personeelsmanagement en het onderhouden van klantrelaties. Het bedrijf werd in 1977 in Californië opgericht door Ellison en twee compagnons en kreeg in 1982 de naam Oracle. De 81-jarige Ellison staat nog steeds aan het hoofd van het bedrijf.

Ellison is een stuk onbekender dan Musk. Ter vergelijking, Musk heeft ruim 225 miljoen volgers op X, het sociale medium dat hij een paar jaar geleden kocht. Ellison heeft er 168.000.

Eiland gekocht

Een van de dingen waarmee hij in het nieuws kwam was zijn aankoop van het Hawaïaanse eiland Lanai. Dat is het op vijf na grootste van die eilandengroep. In 2012 betaalde hij 300 miljoen dollar voor 98 procent van de grond op het eiland. Hij is er onder meer eigenaar van een luxe hotel voor superrijken. Verder heeft hij een jacht van de Nederlandse jachtenbouwer Feadship. Dat schip, de Mushashi, is 88 meter lang en 'slechts' het op 113 na grootste jacht ter wereld.

Ellison trouwde zes keer. Zijn meest recente huwelijk was vorig jaar met de 47 jaar jongere Jolin Zhu.

De Amerikaanse president Trump heeft een bestuurder van de federale centrale bank (de Fed) onterecht ontslagen, heeft een rechter in de VS bepaald. Dat betekent dat Lisa Cook mag aanblijven. Wel moet ze de pogingen van de president om haar te ontslaan aanvechten.

Trump ontsloeg Cook vorige maand nadat hij haar had beschuldigd van mogelijke hypotheekfraude voordat ze bestuurder werd. Maar de rechter concludeert dus dat daar geen grond voor was. Ook zou de manier waarop ze is ontslagen haar recht op een eerlijk proces hebben geschonden.

Het ministerie van Justitie gaat naar verwachting snel in beroep tegen de uitspraak. Het Amerikaanse Hooggerechtshof zal vermoedelijk het laatste woord in de ontslagzaak hebben.

In 2022 werd de Fed-bestuurder aangesteld door president Joe Biden. Cook is de eerste zwarte vrouw ooit in het bestuur van de centrale bank.

Renteverlaging

Volgende week stemt de centrale bank over een renteverlaging. Die rente is nu 4,25 tot 4,5 procent, maar Trump wil al lange tijd dat die fors omlaag gaat, met 2 procentpunt. De Fed verlaagt de rente deze maand waarschijnlijk met 0,25 procentpunt, is de verwachting op de financiële markten. Het idee is dat de prijsstijgingen in de VS daardoor worden afgeremd.

Het beschermen van stabiele prijzen is een van de taken van Fed. De koepel legt nadruk op de lange termijn, terwijl Trump de rente juist fors wil verlagen om de economie snel te stimuleren.

Door het besluit van de rechter kan Cook alsnog meedoen aan de stemming over de renteverlaging.