Grondpersoneel van KLM heeft vanochtend voor twee uur het werk neergelegd. Door de staking zijn zo'n 27.000 reizigers geraakt. Tussen 08.00 uur en 10.00 uur staakten onder anderen mensen die bagage in- en uitladen, vliegtuigen verslepen en reizigers te woord staan.

Volgens een verslaggever die ter plaatse was, leken de vertragingen mee te vallen.

Vakbonden FNV en CNV steunden de staking, omdat ze ontevreden zijn over het cao-akkoord dat drie andere, kleinere vakbonden sloten. FNV is vooral ontevreden over de loonsverhoging die in het akkoord is afgesproken, maar de vakbond wil ook dat er een betere regeling voor zwaar werk komt, en meer vaste banen voor het grondpersoneel.

Ook CNV-bestuurder Souleiman Amallah had het liever anders gezien. "KLM had deze staking al 10 maanden geleden kunnen voorkomen, nu staan we hier en dat is helaas ten koste van de passagiers en de operatie, maar het is belangrijk dat er eerlijke verdeling is tussen piloten, cabinepersoneel en het grondpersoneel."

Impact

Die 14.000 grondmedewerkers op Schiphol zijn verantwoordelijk voor het laden en lossen van bagage en vracht, het verslepen van vliegtuigen, de beveiliging. Ook helpen ze passagiers op de luchthaven of werken ze bij de technische controle. Zonder dat personeel kunnen er geen vliegtuigen vertrekken of landen.

"We zorgen er met zijn allen voor dat het vliegtuig de lucht in gaat. Als de piloot niet aan boord is, vliegen we niet en ook niet als wij er geen kerosine in doen," zegt een van de stakers.

Grondpersoneel wil ook volgende week woensdag tussen 8.00 uur en 10.00 uur het werkneerleggen. Volgens KLM is de impact van de staking dan ook groot.

De luchtvaartmaatschappij bereidt volgens een woordvoerder een logistieke puzzel voor, die meerdere dagen in beslag kan nemen: "Allereerst werken we er hard aan om alle passagiers om te boeken, zodat ze zo snel mogelijk alsnog op hun bestemming aankomen", aldus KLM. "Daarbij komt ook de beschikbaarheid van onze collega's die op de vluchten werken en bijvoorbeeld de toestellen zelf."

Door rechter verboden

Die impact op het vliegverkeer was de reden waarom de rechter twee keer eerder een stokje stak voor de stakingen. De vakbonden wilden in juni 24 uur het werk neerleggen en begin juli 8 uur. KLM stapte naar de rechter en die zette daar een streep door.

Volgens de rechter zou de actie te ingrijpend zijn door alle veiligheidsproblemen die op Schiphol kunnen ontstaan. De geplande staking viel namelijk in de drukke vakantieperiode en zat dicht op de NAVO-top in Den Haag. Volgens FNV hebben Schiphol en KLM ditmaal wel voldoende tijd gehad om voorbereidingen te treffen.

Novo Nordisk, de maker van de afslankmiddelen Ozempic en Wegovy, gaat 9000 banen schrappen. De farmaceut heeft al langere tijd veel last van Amerikaanse concurrentie.

"De markt is in ontwikkeling, vooral op het gebied van obesitas is het competitiever geworden en de consument heeft meer invloed gekregen", staat in een persbericht van Novo Nordisk. Het bedrijf is daarom bezig met een "transformatie om het bedrijf te stroomlijnen en sneller besluiten te kunnen nemen".

De Deense farmaceut was vorig jaar het grootste beursgenoteerde bedrijf van Europa. Het bestaat al ruim honderd jaar, maar maakte recent een explosieve groei door vanwege de populariteit van het middel Ozempic, en later en Wegovy.

Ozempic is een medicijn voor diabetes, maar raakte vooral in zwang omdat het de eetlust remt en zo helpt bij afvallen. Wegovy is op de markt gebracht als afslankmiddel. Novo Nordisk kon de grote vraag amper bijbenen.

Vorig jaar was de beurswaarde van Novo Nordisk hoger dan het Deense bruto binnenlands product (bbp). De medicijnmaker zorgde eigenhandig voor een groei van 1,7 procent van de Deense economie.

Concurrentie

Dat het bergafwaarts ging met het bedrijf was al langer bekend. Concurrerende farmaceuten in de VS kwamen snel met afslankmiddelen die leken op die van Novo Nordisk, maar goedkoper en effectiever waren. Het Deense bedrijf spande daar zeker 130 rechtszaken tegen aan. Ook waarschuwde Novo Nordisk voor een tekort aan grondstoffen.

In juli gaf het bedrijf een winstwaarschuwing, waarna de aandelen in het bedrijf op de beurs 70 miljard dollar minder waard werden. Er werd een nieuwe topman aangesteld en in augustus stelde het bedrijf een vacaturestop in.

5000 ontslagen in Denemarken

Er werken momenteel ruim 78.000 mensen bij Novo Nordisk, in 80 verschillende landen. In Denemarken zullen 5000 banen verdwijnen, de rest van de ontslagen valt in andere landen. In Nederland is ook een vestiging, waar ongeveer 170 mensen werken. Of zij ook getroffen worden is niet bekend.

Novo Nordisk verwacht met deze ontslagronde 1,2 miljard dollar te besparen in 2026. Het bedrijf zegt zich te gaan richten op "groeikansen" op het gebied van diabetes en obesitas. Daarmee wordt waarschijnlijk een nieuwe afslankpil bedoeld, die nog wacht op goedkeuring voor de Amerikaanse markt. De huidige afslankmiddelen moeten worden toegediend via injecties.

Claimorganisaties en Volkswagen hebben voor Nederland een schikking bereikt over de 'dieselgate' uit 2015. Dat jaar werd bekend dat dieselauto's van de Volkswagen-groep 'sjoemelsoftware' hadden, die de uitstoot te laag voorstelde. Naar verwachting worden eigenaren van meer dan 100.000 voertuigen in Nederland gecompenseerd.

Ze krijgen tussen de 300 en 2500 euro. De hoogte van het bedrag is afhankelijk van het aantal eigenaren dat zich aanmeldt voor de vergoeding. Ook het model van de auto, het tijdstip waarop de auto is gekocht en of het gekochte voertuig nieuw of tweedehands was, speelt mee bij de bepaling van de hoogte van de vergoeding.

Gedupeerde eigenaren kunnen zich tot 10 december 2025 via de website dieselakkoord.nl. melden. Ze moeten kunnen aantonen dat zij een voertuig hebben of hadden met een EA189-dieselmotor, waarbij de software was geïnstalleerd.

De 'sjoemelsoftware' kon herkennen of een auto werd getest op uitstoot, en deze op het moment van testen beperken. Onder normale omstandigheden op de weg lagen die waarden hoger, dus leken de auto's schoner dan ze waren.

De schikking geldt voor alle dieselauto's van de Volkswagen Groep die waren uitgerust met sjoemelsoftware. Dat waren diesel van de merken Volkswagen, Audi, Seat en Skoda, die op de markt zijn gebracht van 2008 tot en met 2015.

Rechtszaken

Met de schikking komt er een eind aan rechtszaken die de claimorganisaties Stichting Car Claim, de Volkswagen Group Diesel Efficiency Stichting (VGDES) en de Stichting Diesel Emissions Justice hadden aangespannen tegen de Volkswagen-groep. Die eerste twee belangengroepen werkten samen met de Consumentenbond.

VGDES had vier rechtszaken aangespannen, en alle vier gewonnen. Volkswagen spande daarop een hoger beroep aan, dat met de schikking nu van de baan is. Ook Stichting Car Claim won al een rechtszaak namens 150.000 getroffen dieseleigenaren. Ook die zaak liep nog in hoger beroep.

België

In België werd er eerder dit jaar een akkoord bereikt tussen de Volkswagen-groep en claimorganisatie Testaankoop. Daar kregen zo'n 320.000 mensen een vergoeding van vijf procent van de aankoopprijs. Wie zijn auto al had doorverkocht kreeg vijf procent van het verschil tussen de aankoopprijs en de doorverkoopprijs.

De bewuste motoren zaten in modellen van Volkswagen, Audi, Skoda en Seat. Miljoenen auto's werden in de afgelopen jaren teruggeroepen. Volkswagen moest ook al miljarden euro's betalen aan schadevergoedingen, boetes en hersteloperaties.

Na het emissieschandaal bij Volkswagen bleek dat ook andere autofabrikanten de Europese wetgeving probeerden te omzeilen. Ook tegen die concerns lopen claims.

Een wasmachine, smartphone, koffieapparaat of waterkoker die het na twee jaar niet meer doet. Hoewel een verkoper dan moet aanbieden het product te laten maken, gebeurt dit in de praktijk vaak niet. De Autoriteit Consument & Markt (ACM) kreeg hier in de eerste helft van dit jaar 3500 meldingen over, bijna net zoveel als heel vorig jaar. Toen waren het er 3900.

Waar die stijging door wordt veroorzaakt, weet de ACM niet. De opvallende stijging is wel reden om vandaag een publiekscampagne te beginnen. De belangrijkste klacht die bij de toezichthouder binnenkomt is dat consumenten te horen krijgen dat ze na twee jaar geen recht hebben op garantie.

De ACM ziet dit bevestigd worden in eigen onderzoek; bijna 40 procent van de ondervraagden denkt dit. Ruim 35 procent van de mensen vindt dat gebruik maken van de garantie te veel gedoe is.

Twee jaar

Anders dan veel mensen denken is de garantie vaak langer dan twee jaar na aankoop geldig. De wettelijke garantie betekent dat een product moet meegaan zolang je dat redelijkerwijs mag verwachten. In Nederland is hier geen vaste termijn voor.

Gaat je aankoop te snel kapot en is het niet je eigen schuld, dan moet de verkoper het product kosteloos repareren, vervangen of vergoeden. Eventuele kosten die hierbij kunnen komen, voor onderzoek of verzending van het product, zijn ook voor de verkoper.

"De wet schrijft niet per product voor wat de garantietermijn is", legt bestuurslid Martijn Ridderbos van de ACM uit. "Dat moet je als consument deels zelf uitvinden. Over het algemeen mag je van duurdere producten verwachten dat er een langere garantietermijn is."

Ongemak

Een andere reden voor consumenten om niet naar de garantie te vragen, is ongemak. Bijna 40 procent van de ondervraagden voelt dat ongemak bij klagen. Onterecht, zegt Ridderbos, die er ook op wijst dat het benutten van je garantie niet alleen gunstig is voor je portemonnee, maar ook voor het milieu, want de producten worden hergebruikt.

De meeste meldingen die binnenkwamen gingen over de sectoren consumentenelektronica en witgoed. Bedrijven uit die branches hebben in juli een waarschuwingsbrief van de ACM gehad. Vanwege het lopende onderzoek kan de ACM niet zeggen om welke bedrijven het gaat. "In het najaar gaan we op basis van signalen kijken of er iets is gebeurd en dan nemen we eventueel maatregelen", zegt Ridderbos.

De ACM hoopt consumenten via een publiekscampagne duidelijk te maken wat hun rechten zijn. De toezichthouder opent hiervoor een pop-upwinkel op Utrecht Centraal. Bezoekers kunnen leren hoe het zit met de garantie op bijvoorbeeld hun koelkast, tv of stofzuiger.

Verder kun je er leren hoe je het gesprek moet aangaan met de verkoper, bijvoorbeeld als je een beroep wilt doen op een langere garantietermijn. "Je moet er vanuit gaan dat de wettelijke garantietermijn langer dan twee jaar is en je door de verkoper dus niet met een kluitje het riet in laten sturen", geeft Ridderbos mee als tip.

Nederland en Europa moeten veel meer handel en samenwerking aangaan met de landen in opkomst van het mondiale Zuiden. Dat is het dringende advies van de Adviesraad Internationale Vraagstukken (AIV) dat vandaag wordt gepresenteerd.

Nederland en Europa zouden anders wel eens de boot kunnen gaan missen, zegt AIV-voorzitter Bert Koenders. Zijn raad is het hoogste adviesorgaan voor buitenlandse beleid voor regering en parlement. "Wij zien dat het allemaal een beetje te passief blijft. Dat we in de afwachtende sfeer zitten en veel van die landen wel belangrijk vinden, maar eigenlijk als het ons toevallig zo uitkomt. Zo werkt het niet meer."

Honderddertig landen

Eerst werden het ontwikkelingslanden of derdewereldlanden genoemd, maar nu dus het Monidale of mondiale Zuiden. Een bonte verzameling van zo'n honderddertig landen in vooral Latijns-Amerika, Afrika en Azië. Maar liefst tachtig procent van de wereldbevolking woont er en de landen zijn goed voor meer dan veertig procent van wat er wereldwijd wordt verdiend.

Vooral voortgestuwd door China en India steeg het aandeel van het mondiale Zuiden in de wereldeconomie fors. Ten koste van het rijke mondiale Noorden. "Naar verwachting zal de komende vijf jaar voor het eerst in drie eeuwen de handel tussen Zuid en Zuid gelijk zijn aan die van Noord en Noord. Het evenwicht op geopolitiek vlak in de wereld is veranderd", zegt Rebeca Grynspan, secretaris-generaal voor handel en ontwikkeling bij de Verenigde Naties (UNCTAD) tegen Nieuwsuur.

India en China zetten zich in de veranderende wereldorde graag neer als de leiders van dat mondiale Zuiden. "Het geopolitieke spel wordt daar nu gespeeld. We zagen het vorige week in China met India. En dat is nog lang niet uitgekristalliseerd", zegt Koenders. "Dat spel is bezig en Europa kan en mag voor zijn eigen toekomst niet afwezig blijven."

Koloniale verleden

De Adviesraad vindt dat Nederland dan ook een andere bril moet opzetten. Maar Nederland sloot de afgelopen jaren al meerdere ambassades in het mondiale Zuiden. En ook de huidige regering wil nog eens vijf ambassades sluiten: in Bujumbura (Burundi), Havana (Cuba), Juba (Zuid-Soedan), Tripoli (Libië) en Yangon (Myanmar).

Terwijl de adviesraad de ambassades juist ziet als een middel om de banden aan te halen. "Je moet ze zeker niet sluiten. Heel erg onverstandig", zegt Koenders. "Penny wise, pound foolish - verkeerde zuinigheid - zou ik willen zeggen."

Maar meer ambassades of niet. De adviesraad ziet dat ook ons koloniale verleden de relaties met landen van het mondiale Zuiden in de weg zit. "Vroeger ging de handel bijvoorbeeld over grondstoffen uit Afrika die naar Europa gingen en daar werden bewerkt", zegt Salima Abdelhak, de ambassadeur van het Noord-Afrikaanse Algerije tegen Nieuwsuur. "Die producten kwamen daarna weer bij ons terug om te worden verkocht. Dat willen we niet meer, we willen dat Afrika zijn eigen grondstoffen bewerkt."

Solidair met Gaza

Uit het mondiale Zuiden klinkt ook steeds meer kritiek op het Noorden. Het verwijt is dat er wordt gemeten met twee maten, ziet ook de AIV. Bijvoorbeeld wel snel harde sancties voor Rusland vanwege de inval in Oekraïne, maar niet voor Israël vanwege de oorlog in Gaza.

"Er is inderdaad sprake van dubbele standaarden. Dat wordt door eigenlijk het grootste gedeelte van de wereld zo gezien", zegt Koeners. "Een hele slechte zaak." Ambassadeur Abdelhak verduidelijkt: "Wij zijn allemaal zoals Gaza. Wij zijn allemaal gekoloniseerd. Het is normaal dat we solidair zijn met Gaza."

Toekomst

Om beter een vuist te kunnen maken, adviseert de adviesraad meer macht voor het mondiale Zuiden in belangrijke organisaties als het Internationaal Monetair Fonds en de Verenigde Naties. Zo is de Costaricaanse secretaris-generaal voor handel Grynspan één van de belangrijkste kandidaten om volgende jaar de nieuwe secretaris-generaal van de VN te worden. "Dat zou een grote eer zijn", zegt ze.

Koenders vindt dat met de verkiezingen in aantocht het in Nederland óók over de wereld moet gaan. "Je ziet wel zorgen over de ongewisheid van de wereld en de onveiligheid. Maar het is belangrijk dat iedereen ook begrijpt dat met de grilligheid van de Verenigde Staten en de onbestemdheid van China, we onszelf ook echt moeten bezighouden met de rest van de wereld. Voor onze eigen toekomst. Om er zeker van te zijn dat we de manier waarop we leven ook kunnen behouden."

Rusland en China

De invloed van Rusland en China in het mondiale Zuiden groeit volgens AIV hard. "Onder andere in grondstofrijke landen en fragiele staten. In het geval van China loopt dit vooral via handel en investeringen, terwijl Rusland zich met name manifesteert in conflictgebieden, onder andere door levering van militaire diensten", staat in het adviesrapport.

De Amsterdamse beurs wordt voor het eerst sinds 1989 uitgebreid. Aan de AEX worden eind deze maand vijf nieuwe bedrijven toegevoegd, waarmee de index groeit naar dertig bedrijven. Beursbeheerder Euronext zegt dat het de AEX met deze uitbreiding aantrekkelijker wil maken.

Bedrijven die promoveren naar de AEX zijn JDE Peet's (het moederbedrijf van Douwe Egberts en Pickwick), postkluisjesaanbieder InPost en investeringsmaatschappij CVC Capital Partners. Ook Just Eat Takeway, de eigenaar van Thuisbezorgd, en vastgoedinvesteerder WDP gaan naar de AEX.

Al deze bedrijven zaten in de zogenoemde MidKap, de index voor middelgrote beursfondsen. Doordat deze bedrijven doorschuiven naar de AEX, komen er vijf plekjes vrij in de MidKap. Metaalbedrijf AMG, flitshandelaar Flow Traders, investeerder HAL, marketingbureau Havas en farmaceut Pharming Group nemen die plekken in.

Nieuwe naam

Deze vijf bedrijven zaten weer in de zogeheten smallcap, waar de kleinere beursfondsen onderdeel van zijn. Euronext heeft besloten om die niet uit te breiden. De smallcapindex wordt verkleind van 25 naar 20 fondsen. Ook krijgt deze index een nieuwe naam: AMS Next 20.

Het is de eerste keer sinds 1989 dat de Amsterdamse beurs uitbreidt. De voorloper van de Amsterdamse beurs heette de EOE-index die in 1983 werd gelanceerd met dertien fondsen.

De wijzigingen gaan in op maandag 22 september.

KLM heeft voor morgen ruim honderd vluchten geschrapt vanwege een staking van het grondpersoneel. Daardoor worden zeker 27.000 reizigers geraakt, laat de luchtvaartmaatschappij weten. KLM verwacht ook dat er vertragingen zullen zijn. En die kunnen twee tot drie dagen na de staking doorwerken.

"Alle passagiers die geraakt worden, zullen we zo snel mogelijk omboeken naar de eerstvolgende beschikbare vlucht", zegt een woordvoerder. Het gaat vooral om vluchten binnen Europa.

Het werk wordt morgenochtend tussen 08:00 en 10:00 uur neergelegd. Het gaat om onder anderen mensen die bagage in- en uitladen, vliegtuigen verslepen en reizigers te woord staan. De werkonderbreking werd vorige week aangekondigd. Vakbonden FNV en CNV zijn niet tevreden met een cao-akkoord dat KLM heeft gesloten met drie andere, kleinere vakbonden.

FNV is vooral ontevreden over de loonsverhoging die in het akkoord is afgesproken. Ook wil de vakbond dat er een betere regeling komt voor zwaar werk en meer vaste banen.

"Grondpersoneel voelt zich soms een tweederangsmedewerker", laat een woordvoerder weten. Die wijst op de toekenning van bonussen voor de top van KLM, terwijl het grondpersoneel achterblijft.

Volgende week woensdag volgt een werkonderbreking van vier uur.

De komende tijd bouwt de Nederlandse staat het belang in ABN Amro verder af. Dat maakte demissionair minister van Financiën, Eelco Heinen, vandaag bekend. De bedoeling is dat het belang van de staat van 30,5 procent wordt teruggebracht naar ongeveer 20 procent.

De staat bouwt sinds 2015 geleidelijk zijn aandeel in de bank af. In 2008 werd ABN Amro tijdens de kredietcrisis voor 16,8 miljard euro genationaliseerd. De aandelenverkoop leverde intussen bijna 12 miljard euro op. ABN Amro werd tijdens de kredietcrisis genationaliseerd om te voorkomen dat de bank zou omvallen.

Demissionair minister Heinen schrijft in een Kamerbrief dat de opbrengst van de verkoop van de certificaten gebruikt zal worden om de staatsschuld terug te dringen. Het geld is niet bedoeld om gaten in de begroting te vullen.

Als het belang van de overheid kleiner wordt krijgt de bank meer eigen zeggenschap. Als de staat minder dan een derde van de aandelen heeft, wat afgelopen tijd dus al het geval was, hoeft de bank bijvoorbeeld geen toestemming meer te vragen om extra aandelen uit te geven. Ook hoeft de stichting die ABN Amro tegen vijandige overnames kan beschermen niet langer het stemadvies van de minister op te volgen.

Pas als het staatsbelang onder de 10 procent zakt verliest de overheid het recht om bestuursleden goed te keuren.

Chipmachinefabrikant ASML steekt 1,3 miljard euro in Mistral AI. Het Franse bedrijf ontwikkelt kunstmatige intelligentie die moet concurreren met snel opkomende Chinese versies als DeepSeek en Amerikaanse zoals ChatGPT en Gemini. Door de investering van ASML kan Mistral AI versneld doorgroeien.

Mistral AI wordt gezien als hét Europese alternatief om toepassingen met buitenlandse kunstmatige intelligentie te creëren. Het in 2023 opgerichte bedrijf bouwt AI-technologie die andere bedrijven weer kunnen gebruiken, zoals de chatbot Le Chat.

ASML denkt zelf ook te kunnen groeien door de innovaties die Mistral AI ontwikkelt. "Deze unieke samenwerking tussen een fabrikant van halfgeleiderapparatuur en een toonaangevend AI-bedrijf zal unieke competenties samenbrengen", zo stelt het bedrijf uit Veldhoven in een persbericht. Zo zou ASML bij Mistral kennis kunnen opdoen om zijn chipmachines beter te maken en nog snellere ai-chips te produceren.

Door de investering krijgt ASML een belang van 11 procent in Mistral, waardoor het de grootse aandeelhouder wordt. Daarmee krijgt het ook een stoel in een adviescommissie. Financieel directeur Roger Dassen zal hierin plaatsnemen.

De familievete over de opvolging binnen Rupert Murdochs media-imperium is ten einde. Zoon Lachlan houdt de leiding, terwijl drie andere kinderen van Rupert Murdoch een enorm geldbedrag ontvangen voor hun aandelen en daarmee afstand nemen.

Volgens ingewijden die The New York Times sprak, krijgen de drie kinderen ieder zo'n 1,1 miljard dollar voor hun deel (omgerekend ruim 935 miljoen euro). De stichting die in het leven was geroepen, waarin het belang van Murdoch werd ondergebracht, houdt daarmee op te bestaan.

Conservatieve koers voortgezet

Doordat de vete ten einde is, kan de conservatieve koers die vader Rupert aanhield worden voortgezet. De 54-jarige Lachlan was in de ogen van zijn vader de gedroomde opvolger omdat hij de conservatieve ideeën van zijn vader deelt. Zijn oudere zussen Prudence en Elisabeth en zijn jongere broer James gelden als meer progressief. De vier zijn de oudste kinderen van Rupert.

Ruim 25 jaar geleden werd een stichting in het leven geroepen en werd afgesproken dat de oudste vier kinderen van de mediamagnaat hier gezamenlijk de zeggenschap over zouden krijgen na zijn dood. Zoon Lachlan ontpopte zich door zijn conservatieve ideeën in de ogen van zijn vader steeds meer tot de ideale opvolger. Uit gelekte documenten bleek dat Murdoch vreesde dat een gezamenlijke leiding van vier kinderen zou leiden tot onenigheid, waardoor de waarde van zijn imperium zou dalen.

Fox News

De 94-jarige Rupert Murdoch geldt als een van de machtigste mannen in de mediawereld. Hij bezit de bedrijven News Corp en Fox, waar mediakanalen onder vallen als Fox News, The Times en The Wall Street Journal. Er komt een nieuwe stichting met een meerderheidsbelang in News Corp en Fox die onder zeggenschap staat van zoon Lachlan en zijn twee jongere zussen Grace en Chloe.

Met de huidige deal verandert er in principe weinig voor de nabije toekomst. In 2023 kondigde Rupert Murdoch aan met pensioen te gaan en nam Lachlan de dagelijkse leiding over van al de bedrijven van zijn vader. Maar nu is wel duidelijk dat Lachlan daar ook lange tijd de leiding over blijft houden. De nieuw opgerichte stichting houdt op te bestaan in 2050, waardoor hij in ieder geval tot dan aan de macht kan blijven.

Gesloten deuren

De overeenkomst volgt na een rechtszaak die zich vorig jaar in de Verenigde Staten achter gesloten deuren afspeelde. Murdoch en Lachlan wilden zonder overleg de voorwaarden van de stichting aanpassen, wat tegen het zere been was van Prudence, Elisabeth en James. Hoewel de rechtszaak aanvankelijk niet leidde tot een overeenstemming, is die er nu wel gekomen.

De in Australië geboren Rupert Murdoch nam na de dood van zijn vader Keith in 1952 een kleine krant in Adelaide over. Daarna nam hij in de jaren 50 en 60 meerdere kranten over in zijn geboorteland en Nieuw-Zeeland, waarna hij zijn zakelijk imperium uitbreidde naar het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten. Hoewel hij aanvankelijk vooral oog had voor kranten en tabloids, breidde zijn interesse uit naar televisiezenders. Het leidde in de Verenigde Staten tot de lancering van Fox News, dat een uitgesproken rechts geluid in het Amerikaanse medialandschap bracht.

De familieperikelen van de Murchochs vormden de inspiratie voor de succesvolle tv-serie Succession. De met meerdere Golden Globes en Emmy's bekroonde serie was tussen 2018 en 2023 op televisie te zien. De serie volgde de fictieve familie Roy, die onder leiding stond door vader Logan, gespeeld door Brian Cox en de strijd om de macht over zijn media-imperium Waystar RoyCo.

In de la, in de kast of onder het bed. Grote kans dat je daar nog een oude smartphone vindt. Naar schatting liggen er bijna 27 miljoen oude toestellen bij Nederlanders thuis, blijkt uit Europees onderzoek van Fraunhofer Austria, in opdracht van Refurbed. Dat terwijl deze apparaten nog waardevolle grondstoffen bevatten.

In totaal liggen er in Europa 642 miljoen ongebruikte smartphones, waarvan maar een tiende wordt gerecycled. De meeste mensen bewaren een telefoon als reserve of laten hem liggen als ze hem niet willen repareren. Uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek bleek november vorig jaar dat maar 14 procent van de Nederlanders hun oude smartphone inlevert voor recycling. Meer dan de helft bewaart het apparaat thuis.

Volgens woordvoerder Sharda Balgobind van Refurbed laten veel mensen hun oude telefoon ten onrechte liggen uit angst voor hun privacy. "Ze zijn bang dat de data die ze erop hebben staan niet veilig zijn en daarom leveren ze hem niet in. Maar als je er niets meer mee doet, ligt zo'n smartphone alleen maar te verstoffen, terwijl er nog heel veel mee kan." Wel is het verstandig om de telefoon terug te zetten naar fabrieksinstellingen.

Miljoenen euro's aan (edel)metalen

In die oude smartphones zitten verschillende grondstoffen met veel waarde, zoals goud, tin en kobalt. Hoewel er in elke telefoon maar een klein beetje van die materialen zit, loopt de totale hoeveelheid flink op doordat er zo veel telefoons bij huishoudens opgeslagen liggen.

Het Oostenrijkse onderzoeksinstituut rekende uit dat de totale materiaalwaarde van Nederlandse oude telefoons neerkomt op zo'n 44,5 miljoen euro. In heel Europa zelfs op 1,1 miljard euro: "Je hebt dan ineens toegang tot een onverwachte goudmijn. Van al dat goud kun je heel veel trouwringen produceren", zegt Balgobind.

Volgens het bedrijf kun je telefoons die ouder dan drie jaar zijn het beste naar een recyclepunt brengen. Telefoons die jonger zijn, kunnen worden opgeknapt en weer worden verkocht: "Het is goed dat dit soort grondstoffen weer terugkomen in de keten. Om meer te gaan recyclen, heb je de consument nodig."

Het personeelstekort in de zorg was al nijpend en het is de afgelopen maanden alleen maar erger geworden, doordat er minder zzp'ers worden ingezet. Roosters zijn nog moeilijker rond te krijgen, werknemers draaien overuren en het ziekteverzuim is hoog. Uit een rondgang van vakbond CNV blijkt dat meer dan de helft van de ruim 500 ondervraagde zorgmedewerkers deze hogere werkdruk ervaart. Ook zorgmedewerkers met wie de NOS sprak, bevestigen dit.

"Het is nog nooit zo schrijnend geweest als nu", vertelt een zorgmedewerker die in een verpleeghuis werkt. De medewerkers willen anoniem blijven omdat ze geen problemen willen met hun werkgever. "Soms kan ik nauwelijks goede zorg leveren."

Aan de NOS vertellen medewerkers dat sommige cliënten tijden in hun eigen ontlasting zitten, het uren duurt voordat ze 's ochtends uit bed geholpen kunnen worden of dat douchebeurten of blaasspoelingen soms overgeslagen worden. "Daar ben je dan oud voor geworden, voor een halve dag in een poepluier liggen."

Roostergaten

Sinds januari handhaaft de Belastingdienst actiever op schijnzelfstandigen, oftewel op zzp'ers die eigenlijk werknemer zijn. Die zijn er veel in de zorg, denkt men, bijvoorbeeld omdat personeel in die sector meestal in vaste diensten werkt en dus niet zelf de werktijden mag bepalen.

Zorgorganisaties probeerden de afgelopen maanden om de zzp'ers in dienst te krijgen, maar de meeste zaten hier niet op te wachten. De streefdatum om helemaal met freelancers te stoppen, schoof een deel van de zorginstellingen dan ook steeds door. 1 april werd 1 juli en ondertussen zingt de datum 1 oktober rond.

In de zomer werd pijnlijk duidelijk dat het voor een deel van de zorginstellingen niet haalbaar was om te stoppen met zzp'ers en hebben zij toch weer freelancers ingezet om de gaten in het rooster op te vullen. "Een zomer zoals deze had ik nog niet meegemaakt", vertelt Richard Spraakman die al vijftien jaar in de ouderenzorg werkt.

Bij WZH Prinsenhof in Leidschendam, waar hij locatiemanager is, vulden ze voorheen 300 à 400 diensten per maand met zzp'ers. Nu lossen ze het vooral intern op. "We proberen elkaar overeind te houden, maar soms merk je ook dat iemand er gewoon doorheen zit door de werkdruk."

De zorginstelling probeert alternatieven in het leven te roepen om werken in loondienst aantrekkelijker te maken, zoals een flexpool waarbij medewerkers op verschillende locaties kunnen werken. Dat is een populair initiatief bij zorgorganisaties.

Groepsdruk

Zorgmedewerkers bij verschillende instellingen vertellen de NOS dat ze geregeld met minder mensen een dienst draaien, soms mist zelfs de helft of staan ze alleen. Zo vertelt iemand dat ze vorig jaar standaard met acht mensen een nachtdienst draaiden en nu nog maar met vier. "Als je pech hebt, meldt iemand zich nog ziek en moet er iemand van de dienst ervoor blijven om een dubbele dienst te draaien. Je kan de mensen niet alleen laten." Ook worden mensen weleens gevraagd voor medische handelingen waarvoor ze niet bevoegd zijn, zegt een medewerker in de gehandicaptenzorg.

Medewerkers worden ook buiten werktijd continu gevraagd om bij te springen. Iemand vertelt dat ze soms weken van 46 uur maakt, terwijl ze een contract heeft voor 20. "Vanmorgen was er weer een appje met een overzicht van alle open diensten. Of iedereen even wil meedenken en reageren. Je kan je meldingen wel uitzetten, maar er komt ook een bepaalde groepsdruk bij kijken."

Er worden ook wel uitzendkrachten ingezet, maar die zijn duurder en komen ook weleens niet opdagen, vertellen meerdere mensen. En er zit ook een voordeel aan de verdwenen zzp'ers, zegt een zorgmedewerker: cliënten hebben met minder verschillende gezichten te maken. "Maar dat betekent wel dat je met minder mensen bent."

Ondanks alles spreken de zorgmedewerkers nog altijd opvallend lovend over hun werk. "Het is ook niet allemaal kommer en kwel. Het werk is gewoon prachtig." Alleen vinden de medewerkers het jammer dat nu vaker de gesprekjes met cliënten erbij inschieten. "Dat is de reden waarom ik de zorg ben ingegaan."

Verhaal delen?

Wil je ook een verhaal over dit onderwerp delen? Dat kan door te mailen naar oproep@nos.nl. Mails worden in vertrouwen behandeld.

Ruim 120 gemeenten slijpen de messen om nog iets terug te zien van het geld van Groupcard. Dit bedrijf dat lokale cadeau- en stadspassen uitgaf ging een maand geleden failliet. Gedupeerde gemeenten komen later deze week bij elkaar, waar wordt besloten of zij gezamenlijk het bedrijf aanklagen en de oud-directeur persoonlijk aansprakelijk gaan stellen.

Dat blijkt uit een rondgang van de NOS onder een deel van de getroffen gemeenten. De gemeente Den Bosch laat weten dat de eigenaar van Groupcard aansprakelijk wordt gesteld voor de schade. Het bedrijf bewaarde het geld dat gemeenten op hun stadspassen en cadeaukaarten hadden geplaatst apart bij een stichting.

Maar vrij snel na het faillissement bleek de rekening van deze Stichting Derdengelden Groupcard leeg. De curator meldde dat het geld vermoedelijk is overgemaakt naar het bedrijf Groupcard, om de verliezen te kunnen betalen.

'Onvoorstelbaar'

Den Bosch had nog voor ruim 211.000 euro bij de stichting van Groupcard staan. Met dat geld konden minima uit de gemeente een nieuwe wasmachine of koelkast kopen die minder energie gebruikt. De gemeente noemt het "onvoorstelbaar" hoe de kaartproducent is omgegaan met maatschappelijk geld.

"We stellen de eigenaar van de bv aansprakelijk, waarschijnlijk op grond van een onrechtmatige daad", meldt de gemeente. "Wij nemen samen met anderen gemeenten de nodige juridische stappen om de persoon of personen die dit hebben gedaan aan te pakken."

Een van de gemeenten die aanhaken bij de rechtsgang is Urk. Ook deze gemeente had een zogenoemde witgoedactie lopen via Groupcard, voor 250 Urker minima. Voor 23 van deze inwoners stond nog 26.000 euro bij de stichting, zegt een woordvoerder. Dat geld is kwijt. "Urk heeft bij de curator de claim ingediend en doet met het initiatief van gemeente Den Bosch mee", laat de gemeente weten.

Bergen op Zoom heeft inmiddels ook een advocaat ingeschakeld. De gemeente wil "ruim vier ton" terug van Groupcard. Dat geld was bestemd voor een Doe-Het-Zelf-kaart, waarmee inwoners isolatiemateriaal voor hun woning konden kopen. Bergen op Zoom overweegt zich bij een gezamenlijke rechtsgang van gemeenten aan te sluiten.

Bijna miljoen weg

De gemeente Helmond is met bijna een miljoen euro een van de grootste gemeentelijke slachtoffers van het gerommel met geld bij Groupcard. De ruim 923.000 euro die zoek is, was eveneens voor een witgoed- en isolatieregeling voor minima. "Samen met enkele andere gemeenten hebben wij een advocaat ingeschakeld die de bestuurder persoonlijk aansprakelijk zal stellen voor de schade", zegt een woordvoerder van de gemeente Helmond.

In Dordrecht wil de gemeente zo'n 100.000 euro terug die de stichting van Groupcard bewaarde. Ook hier was het geld bedoeld voor isolatie en zuiniger koelkasten voor minder bedeelde inwoners. De gemeente broedt nog op welke manier het stappen onderneemt: "Wellicht gezamenlijk met andere gemeenten."

Groningen eist voor een cadeaukaart om oude koelkasten te vervangen nog 90.000 euro van Groupcard terug. Voor Harderwijk gaat het om ongeveer 80.000 euro en Hilversum mist 7500 euro van een pas voor vrijwilligers. Andere gemeenten, zoals Venlo, Stein en Zevenaar, zijn nog bezig met het in kaart brengen van de financiële schade.

Stadspas

Nog los van de cadeaukaarten, werken bij gemeenten die samenwerkten met Groupcard ook de lokale stadspassen niet meer. Zo'n pas is vaak bedoeld om minima korting te geven voor sport- en andere recreatieve activiteiten in de gemeente. Het probleem wordt vaak tijdelijk opgelost door de korting te geven op vertoon van de pas, bijvoorbeeld voor de bijna 17.000 inwoners uit Groningen met de Stadjerspas. In de tussentijd wordt gezocht naar een nieuwe aanbieder die de stadspassen kan uitgeven.

Via de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) praten ruim 120 gedupeerde gemeenten volgende week over de situatie. En welke vervolgstappen zij tegen wie en op welke manier nemen. De gemeenten die de NOS sprak hinten erop dit gezamenlijk te gaan doen.

Veel getroffen gemeenten zoeken ook nog een antwoord op de vraag hoe het zo kon misgaan. Groupcard bleek niet over een vergunning voor het uitgeven van cadeaukaarten te beschikken, bevestigde toezichthouder De Nederlandsche Bank (DNB) bij het faillissement aan de NOS. Bronnen meldden dat DNB al een onderzoek naar Groupcard was begonnen, omdat het bedrijf wel een vergunning had moeten hebben.

In antwoord op vragen uit de gemeenteraad van Den Bosch of dit niet vooraf gecontroleerd had moeten worden, schrijft de gemeente: "We gaan samen met anderen gemeenten uitzoeken wat er mis is gegaan en hoe we in het vervolg het risico hierop kunnen verkleinen."

Veel gemeenten blijven sinds de coronacrisis terughoudend met het korten op de bijstand. Dat blijkt uit cijfers die de NOS heeft opgevraagd bij de tien grootste gemeenten van Nederland.

Een uitkering kan een of meer maanden worden verlaagd als de gemeente vindt dat iemand zich niet aan afspraken houdt. Zo'n strafkorting is bedoeld om mensen in de juiste richting te duwen, maar kan hen ook verder in de geldproblemen brengen.

Vóór de coronacrisis werden jaarlijks in de tien grote gemeenten ruim 6500 strafkortingen opgelegd, maar in coronajaar 2020 halveerde dat aantal. Die mildere aanpak lijkt nu structureel te zijn geworden. Ook in 2024 werden er jaarlijks zo'n 3000 strafkortingen opgelegd.

Er zijn verschillende redenen om de bijstand van iemand te verlagen. In de meeste gevallen heeft het te maken met werk. Mensen doen bijvoorbeeld niet mee aan onderzoeken om passend werk te vinden of solliciteren te weinig. Of ze werken zwart wat bij, terwijl dat niet mag. Volgens de wet moeten gemeenten de bijstand soms ook korten als iemand te snel geld uitgeeft of juist te veel spaart.

Afgelopen jaren legde de overheid meer nadruk op "de menselijke maat" bij de toepassing van de Participatiewet. Die wet werd in 2015 aangenomen met het idee om mensen in de bijstand weer aan het werk te krijgen. Maar nieuw werk vinden blijkt niet voor iedereen goed haalbaar. Denk aan mensen met een verstandelijke of lichamelijke beperking. Of aan mensen die net gescheiden zijn of te maken hebben gehad met huiselijk geweld, een depressie of dakloosheid.

De overheid is inmiddels tot inkeer gekomen. "We hebben de afgelopen jaren gezien dat de Participatiewet niet voor iedereen werkt zoals dit zou moeten", concludeerde het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid eind 2023.

Begrip

Er is de laatste jaren ook meer begrip voor mensen met geldproblemen, ziet voorlichtingsbureau Nibud. "Voorheen heerste vaak het beeld dat het vooral de eigen schuld van mensen was." Maar volgens de organisatie hebben onder meer de corona- en energiecrisis dat idee veranderd.

Ook het toeslagenschandaal, waarbij mensen onterecht als fraudeur werden bestempeld, speelt een belangrijke rol in die omslag. Tienduizenden ouders werden gedupeerd, nadat de overheid ten onrechte had geconcludeerd dat ze hun toeslagen moesten terugbetalen.

Een nieuwe kijk op schulden is nu dus mogelijk ook terug te zien in het aantal strafkortingen dat gemeenten opleggen. De daling van 2020 kan nog uitgelegd worden door de vele bijstandstrajecten die stil kwamen te liggen. Maar vanaf 2022, ten tijde van de energiecrisis, zal waarschijnlijk ook hebben meegespeeld dat de overheid coulanter omgaat met mensen die vaak onbedoeld een foutje maken, denkt het Nibud. "Er wordt meer uitgegaan van vertrouwen, in plaats van wantrouwen."

Tegelijk zijn er grote verschillen tussen gemeenten, omdat er geen concrete landelijke richtlijn is.

Verschillende strafkortingen

Iemand kan volledig gekort worden op de bijstand, 100 procent dus, maar veel vaker gaat het om een kleiner percentage. Iemand krijgt dan bijvoorbeeld een maand lang maar 70 procent van de bijstandsuitkering. Sommige gemeenten kiezen ervoor om zo'n straf uit te spreiden over meerdere maanden.

"In plaats van 30 procent korting in één maand wordt de bijstand dan drie maanden gekort met 10 procent", laat de gemeente Amsterdam weten. Het doel is om mensen "de goede richting" in te sturen, zonder dat ze meteen in geldnood komen.

Tilburg heeft een vergelijkbare regeling en laat ook weten dat de verlaging tussentijds stopgezet kan worden "als de betreffende inwoner alsnog de gemaakte afspraken nakomt."

Meer waarschuwingen

Een gemeente kan ook een waarschuwing geven. De uitkering wordt dan niet echt verlaagd, maar de strafkorting wordt wel geregistreerd. Tot 2022 was zo'n 15 procent van alle strafkortingen een waarschuwing. Een jaar later ligt dat percentage rond de 30, een verdubbeling dus.

Dat komt vooral door Amsterdam waar het aantal waarschuwingen zelfs vertienvoudigde: van zo'n 30 waarschuwingen per jaar naar zo'n 300 vanaf 2023. Het aantal daadwerkelijke bijstandsverlagingen van de gemeente is afgenomen. Amsterdam geeft "bestaanszekerheid" als een reden om vaker een waarschuwing te geven in plaats van een boete.

Koplopers

De meeste strafkortingen worden opgelegd in Rotterdam en Den Haag. Maar bij deze gemeenten is het aantal strafkortingen ook het hardst afgenomen. Ook Nijmegen, Almere en Breda zijn voorzichtiger geworden met het opleggen van maatregelen sinds corona.

Bij de overige vijf onderzochte gemeenten is het corona-effect minder zichtbaar. Zij zijn ook wel minder strafkortingen gaan opleggen, maar de daling is lang niet zo groot als in Amsterdam, Rotterdam en Den Haag.

Verantwoording

Dit artikel is gebaseerd op de recentste cijfers van de tien grootste gemeenten van Nederland. Dat zijn Amsterdam, Rotterdam, Den Haag, Utrecht, Eindhoven, Groningen, Tilburg, Almere, Breda en Nijmegen.

De cijfers over strafkortingen uit voorgaande jaren kunnen met terugwerkende kracht worden aangepast, bijvoorbeeld omdat iemand een besluit van de gemeente succesvol heeft aangevochten.

Meer dan de helft van de mensen maakte zich het afgelopen jaar geen zorgen over hun financiële toekomst en bijna 80 procent was tevreden over hun geldzaken. Dat blijkt uit nieuwe cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS).

Inkomen, leeftijd en geslacht bepalen in hoeverre mensen zich zorgen maken en tevredenheid zijn of niet. Zo was meer dan een derde van de mensen in de laagste inkomensgroepen (38 procent) het meest ongerust over hun financiële toekomst. Het CBS zag dat hoe meer inkomen er was, hoe minder zorgen er waren.

Ouders van eenoudergezinnen waren het minst vaak tevreden. Volgens het CBS heeft dat ook te maken met hun doorgaans lagere inkomen.

Huurders die huurtoeslag ontvingen, maakten zich het vaakst zorgen (37 procent). Huiseigenaren waren dan weer minder somber (21 procent). Ook hier hebben huurders volgens het CBS gemiddeld een lager inkomen en huiseigenaren gemiddeld een hoger inkomen.

Het aantal mensen dat zich grote zorgen maakte over hun financiële toekomst nam in 2022 flink toe. Vooral de oorlog in Oekraïne en de hoge inflatie waren daarvan de oorzaak.

Maar inmiddels krabbelt die tevredenheid toch weer op. Dat komt volgens CBS-hoofdeconoom Peter Hein van Mulligen doordat mensen meer geld te besteden hebben: "De cao-lonen gingen hard omhoog, net zoals het minimumloon. Daardoor gingen de meeste mensen met betaalde banen er weer op vooruit, en dat zie je nu terug in deze cijfers."

Toch blijft het consumentenvertrouwen erg laag, zegt Van Mulligen: "En dat is best gek, want we geven veel geld uit. Mensen kopen meer spullen en zijn dus meer tevreden over hun financiën, maar dat vertrouwen groeit niet."

Toekomst

De financiële tevredenheid voor aankomende jaren is volgens Van Mulligen lastig te voorspellen. Dat komt onder meer door de economische onzekerheid die is ontstaan door de handelsoorlog na het aantreden van de Amerikaanse president Trump.

"We weten dat er onzekerheid is en dat is meestal geen goed nieuws", zegt Van Mulligen. Toch wijst hij erop dat de economie nog groeit, er nog geen grote werkloosheid is en de lonen nog blijven stijgen.

Filmstudio Warner Bros. klaagt AI-plaatjesmaker Midjourney aan voor copyrightschending. Gebruikers kunnen makkelijk afbeeldingen en filmpjes genereren met beroemde superhelden en tekenfilmfiguren waar Warner Bros. het alleenrecht over heeft.

Warner Bros. laat zien dat met Midjourney een gebruiker in een oogwenk een afbeelding tevoorschijn kan toveren met beroemde cartoonfiguren. "Als een gebruiker Midjourney een simpele opdracht geeft voor een plaatje van Superman in een bepaald scenario of actie, genereert Midjourney een downloadbare afbeelding van hoge kwaliteit van het Superman-karakter waar Warner Bros. copyright op heeft."

"Superman, Batman, Wonder Woman, Bugs Bunny, and Scooby-Doo. Dit zijn enkele van de meest populaire en kostbare fictionele karakters ooit bedacht", sommen advocaten op in de aanklacht. "Zij (en vele andere) zijn eigendom van Warner Bros. Discovery. Dat betekent dat volgens de copyrightwet alleen Warner Bros. Discovery ze mag reproduceren."

150.000 dollar voor elk plaatje

In de aanklacht heeft Warner Bros. verschillende van dit soort voorbeelden opgenomen, van Superman en de Flash tot Tweety en Rick and Morty. "Zelfs een algemene opdracht als 'klassieke strijd tussen superhelden uit een comic' komt uit op karakters met copyright." Warner Bros. eist tot 150.000 dollar schadevergoeding per overtreding.

Midjourney heeft nog niet gereageerd op de claim. In juni klaagden Disney en Universal Midjourney om dezelfde reden al aan. Het bedrijf reageerde toen dat de AI alleen is getraind op publiekelijk beschikbare plaatjes en gebruikers een eigen verantwoordelijkheid hebben om rechten niet te schenden.

Schikking

De nieuwe procedure tegen Midjourney komt op de dag dat een ander AI-bedrijf, Anthropic, voor 1,5 miljard dollar schikte met een groep auteurs. Anthropic had illegaal gedownloade boeken van die schrijvers gebruikt om zijn AI te trainen, waardoor er dus geen royalty's over de gebruikte werken waren betaald.

Deze zaak wordt gezien als een mogelijk een kantelpunt in de strijd over inbreuken op het auteursrecht tussen met AI-bedrijven en journalisten, artiesten, fotografen en andere makers van originele content.

PostNL wil af van de wettelijke verplichting om post te bezorgen, maar demissionair minister Karremans weigert daarmee in te stemmen. Karremans spreekt van een juridisch spelletje. De vraag is: wie trekt er aan het langste eind?

Vanochtend werd bekend dat PostNL een rechtszaak over subsidie had verloren. Het bedrijf was naar de rechter gestapt om zo van het ministerie van Economische Zaken een subsidie van 30 miljoen euro af te dwingen. De kosten voor de postbezorging blijven maar stijgen, terwijl de hoeveelheid post sinds 2009 met 70 procent is gedaald, zegt PostNL.

De rechter oordeelde dat de situatie niet zo dringend is dat het kabinet financiële steun moet geven.

De uitspraak van de rechter was voor PostNL weer aanleiding om de minister te vragen de wettelijke bezorgplicht af te schaffen (de zogenoemde Universele Postdienst UPD). Maar de minister voelt daar dus niets voor.

Verlieslatend

Een gemakkelijke oplossing is er niet, zeggen de bonden. "Iedereen wil de krenten eruit pikken, maar niet de plichten", zegt Gerard van Rijn van de Bond van Post Personeel (BVPP). PostNL lijdt verlies op de bezorging van brieven, de pakketjesafdeling is winstgevend.

CNV-bestuurder Rob Koster noemt het voorstel van PostNL om de wettelijke bezorgplicht te schrappen dramatisch maar voorspelbaar. "Het is het gevolg van jarenlange politieke onwil om verantwoordelijkheid te nemen voor de publieke dienst. De overheid bestelt een publieke dienst, maar weigert te betalen."

Voormalig minister Beljaarts van Economische Zaken besloot eerder dat PostNL per 1 juli volgend jaar maximaal 48 uur de tijd krijgt om een brief te bezorgen in plaats van 24 uur, zoals nu nog het geval is. Maar volgens PostNL is dat niet voldoende om de financiële malaise op te lossen. Minister Karremans houdt vast aan deze afspraak en aan voortzetting van de bezorgplicht, schrijft hij aan de Tweede Kamer.

Maarten Pieter Schinkel, hoogleraar Economie aan de Universiteit van Amsterdam, pleit ervoor dat het hele postsysteem op de schop gaat. "Het brievennetwerk moet worden losgeknipt en vervolgens door de overheid worden aanbesteed, samen met UPD. Dat kan landelijk of regionaal en PostNL hoeft dan niet te bieden", zegt hij.

Dit kan volgens Schinkel worden vergeleken met hoe het spoor in Nederland is geregeld: ProRail is de beheerder van het spoor en de NS en regionale vervoerders mogen via een aanbesteding het spoor gebruiken. In zo'n soort scenario komt de infrastructuur (brievenbussen, de sorteermachines en de busjes) rond de post in overheidshanden en kan de uitvoering aanbesteed worden aan PostNL of een andere partij als DHL of UPS.

Volgens Schinkel is het wel essentieel dat de wettelijke eisen afgezwakt worden, want anders is het voor geen enkele partij erg aantrekkelijk om de bezorging van brieven over te nemen. Maar ook met lagere eisen kan het nodig zijn dat er vanuit de overheid financiële steun komt, zegt hij. Volgens Schinkel is het voordeel daarvan dat het bedrijf dat voor de postbezorging de minste subsidie nodig heeft, de aanbesteding wint. Al met al vindt hij dat de postwet terug naar de tekentafel moet.

Vakbondsbestuurder Van Rijn van de BVPP wil ook naar een ander systeem. Hij wil aan de wettelijke eisen sleutelen. PostNL moet nu 95 procent van de post binnen 24 uur bezorgen. "Je zou dat plafond ietsje lager kunnen leggen en dan voor elke procent dat ze boven de norm presteren een vergoeding geven. Dat is een heel ander systeem. Op die manier stimuleer je ook de kwaliteit", zegt Van Rijn.

De vakbonden roepen op om snel overleg in te plannen. Ze willen dat PostNL, de overheid en de bonden gezamenlijk in overleg gaan. PostNL laat weten zich te beraden op vervolgstappen.

Het wordt voorlopig duurder voor Nederlandse bedrijven om hun varkensvlees te verkopen aan China. Het land maakte bekend een tijdelijk importtarief op Europese varkensproducten te gaan heffen, van tussen de 15,6 en 62,4 procent.

Deze aankondiging is de voorlopige conclusie van een onderzoek dat China vorig jaar startte naar mogelijke dumping van varkensvlees op hun markt, dus dat er vanuit de Europese Unie veel goedkoop vlees zou worden aangeboden op de Chinese markt.

'Negatieve effecten'

De Centrale Organisatie voor de Vleessector (COV), een branchevereniging voor bedrijven in de vleessector, zegt "geschrokken" te zijn door het nieuws. "Deze heffingen hebben negatieve effecten op de afzet van Nederlands varkensvlees in China", laat de vereniging weten op hun website.

Ook de Nederlandse vleesverwerker Vion, die volgens de nieuwe regels ruim 30 procent importbelasting moet betalen, wordt geraakt. Het bedrijf wil tegenover de NOS niet te reageren en sluit zich aan bij het statement van de brancheorganisatie.

Volgens branchevereniging COV gaat het grootste deel van de Nederlandse export naar andere landen in de EU. Ongeveer 15 procent ging in 2021 naar landen in Azië.

Alternatieven

Dat beeld bevestigt Robert Hoste, senior econoom varkensproductie aan de Wageningen University & Research. Er is wel een verschil tussen 'gewoon' vlees zoals karbonades en hamlappen en andere delen van een varken, zegt hij. Dan gaat het over de kop, poten en staart. "Die eerste categorie kan naar vele andere bestemmingen, maar die tweede wordt bijna alleen maar in Azië gegeten."

Die delen van het dier leverden de EU volgens de econoom vorig jaar een exportwaarde van 1,2 miljard euro op. Er zijn wel andere landen zoals de Filipijnen en Zuid-Korea waar die producten ook worden gegeten, maar China is een grote afnemer van zulke producten. "Varkensvlees is enorm belangrijk voor China."

Naast het zoeken naar andere afzetmarkten hebben verwerkers van vlees ook andere manieren om hun producten te verkopen. Zo kunnen de ingewanden nog als diervoeding worden verkocht. Reuzel en vet worden in sommige sectoren als smeermiddel ingezet. Hoste: "Maar die afzetkanalen zijn nu al in gebruik. De laatste optie is vernietigen, maar dat kost een producent vooral geld."

China kan behalve uit EU-landen als Spanje en Nederland ook varkensproducten halen uit de Verenigde Staten en Brazilië, twee grote producenten. Maar China heeft nu zelf een overschot aan varkens, zodanig dat er beleid is om het aantal moederdieren te verminderen.

Reactie EU: alle noodzakelijke stappen zetten

Het buitenlandse aanbod aan varkensvlees van de EU is volgens econoom Hoste voor China goedkoper dan het binnenlandse, omdat de Chinezen een hoge kostprijs hebben. "Dus andere landen kunnen het wat goedkoper aanbieden. Maar dat is geen dumping. Dumping gaat over verkoop onder de kostprijs om een markt te veroveren. Maar dat speelt hier niet."

Een woordvoerder van de EU laat weten dat de Europese Commissie "zijn vraagtekens zet bij het onderzoek". Volgens de Commissie zou het Chinese onderzoek op onvoldoende data zijn gebaseerd en kloppen deze heffingen niet met de regels van de Wereldhandelsorganisatie.

De Commissie zal "alle noodzakelijke stappen" zetten om de Europese vleesproducenten te beschermen tegen de heffingen.

De Chinese heffingen gaan in op 10 september.

Het grondpersoneel van KLM legt woensdag het werk neer. Vakbonden CNV en FNV hebben een staking aangekondigd omdat ze boos zijn over het cao-akkoord dat KLM heeft gesloten met kleinere vakbonden. Woensdag 10 september van 08.00 tot 10.00 uur gaat het personeel staken en een week later volgt een nieuwe staking die vier uur duurt.

In juni liep het ultimatum dat de bonden hadden gesteld af. Ze wilden toen ook al staken, maar de rechter zette daar toen een streep door. Volgens de rechtbank zou een staking leiden tot veiligheidsrisico's. De geplande staking was in de vakantieperiode en dicht op de NAVO-top in Den Haag.

FNV-bestuurder John van Dorland verwacht niet dat KLM opnieuw naar de rechter stapt. De vakbonden hebben een veiligheidsoverleg gehad met Schiphol en KLM. "Ze hebben tijd genoeg om voorbereidingen te treffen. De medewerkers blijven bij Schiphol, dus bij calamiteiten kunnen ze terug naar werk", vertelt Van Dorland.

Langer wachten

Of reizigers er veel last van gaan krijgen, is nog niet duidelijk. "Vluchten gaan aankomen en mensen moeten misschien wat langer wachten. Het zal effect hebben, maar hoe groot het effect is, moeten we afwachten", zegt Van Dorland. KLM laat in een reactie weten dat ze bezig zijn de gevolgen van de staking in kaart te brengen.

De bonden eisen koopkrachtbehoud, een zwaarwerkregeling voor alle zware beroepen en meer vaste banen. KLM zegt teleurgesteld te zijn vanwege de aangekondigde staking. "Er ligt een goed onderhandelingsresultaat op tafel. FNV en CNV zijn uitgenodigd om zich daarbij aan te sluiten", laat een woordvoerder weten.

PostNL wil af van de wettelijke verplichtingen om de post te bezorgen. Daarmee reageert het bedrijf op een uitspraak van het College van Beroep voor het bedrijfsleven (CBb). Dat oordeelde vanochtend dat de overheid PostNL geen subsidievoorschot van 30 miljoen euro hoeft te betalen.

PostNL had het kabinet daarom gevraagd, omdat het bedrijf verlies lijdt op de brievenbezorging. De kosten stijgen structureel en de hoeveelheid post is met 70 procent gedaald sinds 2009. De postbezorging is daarom niet meer rendabel, zegt PostNL, maar omdat het een wettelijke taak is, kan het bedrijf er niet zomaar mee stoppen.

Het kabinet weigerde financiële steun te geven, waarop PostNL naar de rechter stapte. Volgens de voorzieningenrechter is niet gebleken "dat de financiële situatie van PostNL zo nijpend is", dat het kabinet moet overgaan tot financiële steun. Er kan volgens de rechter ook worden gekozen voor andere maatregelen, zoals versobering van de postvoorziening.

'Onhoudbare situatie'

Volgens PostNL is er nu een "onhoudbare situatie" ontstaan, omdat het verplicht is om vijf dagen per week de post op te halen uit ruim 10.000 brievenbussen en daarvan 95 procent binnen een werkdag te bezorgen. Het bedrijf heeft demissionair minister Karremans van Economische Zaken verzocht om binnen twee maanden te reageren.

PostNL vraagt in totaal om 68 miljoen euro aan overheidssteun. In deze uitspraak ging het om een voorschot van twee keer 15 miljoen euro, voor dit jaar en volgend jaar.

De rechter begrijpt de zorgen van PostNL wel, maar zegt dat het aan de minister en de wetgever is om passende maatregelen te nemen. Zo heeft minister Karremans versoepeling van de regels aangekondigd, maar volgens PostNL blijft een passende oplossing al jaren uit.

Reactie minister

Minister Karremans is niet van plan om de wettelijke verplichting bij PostNL te laten vallen. "De postdienst is belangrijk voor rouwkaarten bijvoorbeeld. Ik ga Nederlanders niet de dupe laten worden van een machtsstrijd tussen PostNL en mij", zegt hij. "PostNL zou het niet moeten laten hangen op 15 miljoen en ze hebben ook niet kunnen aantonen dat het zo nijpend is."

Volgens de minister zijn er andere oplossingen mogelijk: "Ik heb altijd gezegd dat het kabinet maatregelen kan nemen om de deadlines te verruimen. Ik heb al aangekondigd dat te willen doen en op die koers zit ik nog steeds."

Karremans besloot eerder al dat PostNL per 1 juli 2026 brievenbuspost niet langer binnen 24 uur hoeft te bezorgen, maar binnen 48 uur. PostNL zei toen al dat de verruiming van de bezorgtijd niet genoeg is om het bedrijf uit de financiële problemen te helpen.