Het lijkt erop dat Vanke, een van China's grootste vastgoedontwikkelaars, zijn obligatiehouders niet op tijd kan uitbetalen. Morgen moet het bedrijf ruim 241 miljoen euro overmaken aan investeerders, maar dat geld lijkt het niet te hebben.

Vanke had lange tijd de reputatie de best beheerde vastgoedontwikkelaar van China te zijn. Dankzij nauwe banden met de overheid werd het bedrijf gezien als een relatief veilige plek om geld te investeren. Maar dat lijkt tegen te vallen. Na vastgoedgiganten Evergrande en Country Garden lijkt de alsmaar aanhoudende vastgoedcrisis nu ook Vanke de das om te doen.

Onderhandelingen mislukt

De problemen zaten er al lange tijd aan te komen. 2021 markeerde een piekjaar voor Vanke. Het bedrijf gaf in dat jaar meerdere grote series binnenlandse obligaties uit, vele met een looptijd van drie tot vijf jaar. Veel van die leningen moet het nu aflossen. Weinig investeerders zullen brood zien in het door laten lopen van de obligaties, aangezien het land nog steeds in een vastgoedcrisis verkeert.

Vanke vroeg obligatiehouders in drie rondes om betalingsuitstel van honderden miljoenen euro's. In het eerste voorstel vroeg het bedrijf simpelweg om betalingsuitstel van een jaar zonder extra toezeggingen. Geen van de obligatiehouders stemde voor. De twee voorstellen die het bedrijf daarna deed, boden de obligatiehouders meer toezeggingen. Maar het vertrouwen in het bedrijf bleek onvoldoende. Geen van de voorstellen haalde genoeg stemmen.

Persbureau Reuters meldt dat het bedrijf inmiddels vijf dagen extra heeft gekregen om een oplossing te vinden. Maar het zal weinig uitmaken. De volgende groep beleggers staat al voor de deur. Over een kleine twee weken vervalt opnieuw een obligatie-uitgifte, dit keer ter waarde van 447 miljoen euro. Ook hiervoor heeft het bedrijf al om betalingsuitstel gevraagd.

Jarenlang bouwden Chinese vastgoedbedrijven veel schulden op; dat kon zolang de huizenprijs bleef stijgen, was de aanname. Maar daar maakte de Chinese overheid in 2020 een einde aan door strengere kredieteisen in te voeren. Ontwikkelaars die niet aan deze nieuwe eisen konden voldoen, kregen geen toegang meer tot nieuw kapitaal. Deze nieuwe financieringsbeperkingen in combinatie met terugvallende woningverkopen leidden ertoe dat in 2021 meerdere grote ontwikkelaars in de betalingsproblemen kwamen.

Vanwege de crisis stopten veel bouwprojecten, waardoor kopers hun nieuwe huis, waar ze wel al voor betaald hadden, niet kregen. Volgens de Amerikaanse zakenbank Goldman Sachs daalde de gemiddelde huizenprijs in China tussen 2020 en 2024 met 20 procent. En ook dit jaar blijven de prijzen dalen.

De daling in huizenprijzen gaat over meer dan alleen een plek om te wonen. Bij gebrek aan een goed sociaal vangnet gebruikten veel Chinezen vastgoed als belegging voor de oude dag. Door de prijsdalingen hebben veel mensen een groot deel van hun spaargeld verloren.

Deze onzekerheid, versterkt door de gevolgen van de coronapandemie, trekt tot op de dag van vandaag een zware wissel op de Chinese economie. In 2020, vlak voor het uitbreken van de vastgoedcrisis, berekende de Europese Centrale Bank dat ongeveer 15 procent van China's bruto binnenlands product direct verband hield met de bouw- en vastgoedsector. Hiermee was de sector een belangrijke factor bij economische groei. Ondanks vele stimuleringsmaatregelen van de overheid blijft het consumentenvertrouwen laag en zijn Chinezen terughoudend met het uitgeven van geld.

Dat het nu Vanke is dat in de problemen komt, leidt tot extra zorgen. In vergelijking met andere vastgoedgiganten heeft Vanke nauwere banden met de overheid. Zo is Vanke's grootste aandeelhouder Shenzhen Metro, een staatsbedrijf. En eerder riep de Chinese overheid banken al op om Vanke financiële steun te verlenen. Maar die oproep lijkt onvoldoende geholpen te hebben.

Wat de situatie extra gevoelig maakt, is dat de obligaties die Vanke nu moet aflossen binnenlands zijn uitgegeven. Met andere woorden: het zijn Chinezen die mogelijk hun geld verliezen. Eerdere wanbetalingen bij bedrijven als Evergrande en Country Garden troffen in directe zin vooral buitenlandse investeerders.

En daarmee staan de problemen bij Vanke symbool voor een veel breder gedragen angst, namelijk dat de vastgoedcrisis zo groot is dat zelfs de overheid niet meer lijkt te kunnen ingrijpen. Dit roept de vraag op: als zelfs investeringen in staatsgerelateerde bedrijven niet meer veilig zijn, waar dan nog wel?

Pakketjes van buiten de EU worden volgend jaar minimaal 3 euro duurder. Dat hebben de EU-ministers van Financiën vandaag besloten. Er komt een heffing van 3 euro per product of productgroep.

Voor een pakket met drie T-shirts en één koptelefoon wordt bijvoorbeeld een heffing van 6 euro gerekend. De heffing gaat gelden voor pakketjes ter waarde van maximaal 150 euro. Voor duurdere pakketten gelden al heffingen.

EU-landen doen dit om een dam op te werpen tegen de bestellingen bij webshops in vooral China. Demissionair staatssecretaris Heijnen van Fiscaliteit en Douane is er blij mee. "Het is een manier om de stroom pakketten van buiten Europa kleiner te maken."

Producten van buiten de EU voldoen niet altijd aan de Europese regels voor veiligheid en verantwoorde productie, stelt de Europese Commissie.

"De heffing is ook gunstig voor Europese en Nederlandse ondernemers", zegt een woordvoerder van het ministerie van Financiën. "Nu bestellen Europese consumenten in grote mate bij webshops van buiten de EU, omdat het zo goedkoop is."

Kosten bij de klant

Naast de importheffing van 3 euro werkt de EU aan nog een extra heffing, van 2 euro, voor dezelfde soort pakketjes van buiten de EU. Die tweede heffing is bedoeld is voor administratiekosten voor het werk van de douane en moet in november 2026 ingaan. De Nederlandse regering overweegt momenteel die administratiekosten van 2 euro al eerder zelf in te voeren.

"Als dat doorgaat, dan worden de Nederlandse en Europese extra kosten op elkaar gestapeld", bevestigt de woordvoerder. Dat zou betekenen dat het invoeren van een pakket uit bijvoorbeeld Canada minimaal 5 euro meer zal kosten dan nu. Drie verschillende producten in één pakket zou 15 euro aan invoerkosten betekenen.

Bij beide regelingen moet de leverancier de kosten betalen; vaak is dat een webshop. De verwachting is dat ze de toeslag zullen doorberekenen aan de klant.

De Europese invoerheffing wordt in juli volgend jaar van kracht. Het is nog niet duidelijk of ook de Nederlandse douaneheffing doorgaat.

"Wij zullen het vooral doen als Frankrijk en België dit ook doen, om te voorkomen dat alle pakketjes bij ons terechtkomen. Op korte termijn zien we dit niet gebeuren", zegt de woordvoerder.

Het rapport voor de kabinetsformatie dat topadviseur Peter Wennink vandaag presenteerde valt goed in veel bestuurskamers. Philips is positief, Tata Steel spreekt goedkeurende woorden en Havenbedrijf Rotterdam wil de plannen zo snel mogelijk uitgevoerd zien.

Niet vreemd, want oud-ASML-topman Wennink sprak uitgebreid met het grote bedrijfsleven. In zijn klankbordgroep zaten directieleden van Shell, Rabobank, Philips en DSM-Firmenich. Net als enkele burgemeesters en bestuurders uit de wetenschap en medische wereld. Opvallende afwezigen: de vakbonden.

Dat dit advies geschreven is met een ondernemersbril op, valt wel op. Wennink stelt dat Nederland in tien jaar minstens 151 miljard euro moet investeren in "hoogtechnologische niches waarin we onderscheidend zijn".

Er moeten harde keuzes worden gemaakt. Wenninks pijlen richten zich bijvoorbeeld op de rundveehouderij en de papierindustrie. Ook het sociale zekerheidsstelsel wordt niet ontzien.

AI-gigafabriek

"Ik ben erg enthousiast over de plannen", zegt ondernemer Han de Groot. Hij zou een winnaar zijn als Wenninks plannen doorgaan. De Groot wil een AI-gigafabriek bouwen in de Rotterdamse haven. Met het project speelt de datacentrum-ondernemer in op de wens meer grootschalige rekenkracht in Europese datacentra te laten draaien.

Wennink heeft het opgenomen in een lijst van 51 projecten waarin Nederland zou moeten investeren. Het gaat om projecten op het gebied van digitalisering en AI, biotechnologie, veiligheid en weerbaarheid en energie- en klimaattechnologie.

Ondernemers lopen tegen veel obstakels aan, stelt hij. Wennink wil dat het makkelijker wordt vergunningen te krijgen. Nu duurt dat nog te lang. "Van archeologisch onderzoek tot het inventariseren van flora en fauna: deze eisen nemen al snel maanden in beslag."

Ook de beperkte ruimte in Nederland remt ondernemers. Er is te weinig ruimte op het elektriciteitsnet, weinig fysieke ruimte en het land zit tegen het stikstofplafond aan. En dus zal Nederland scherper moeten kiezen.

Zo is de oud-ASML-topman scherp over de rundveehouderij, groot uitstoter van stikstof. Door de hoge stikstofuitstoot liggen innovatieve projecten stil, staat in het rapport. "Het stikstofslot houdt zo de groei én verduurzaming van onze samenleving tegen." Wennink noemt opkoopregelingen en natuurherstel "noodzakelijk om deze crisis het hoofd te bieden".

Ook een deel van de industrie kan niet behouden worden, stelt hij. Het gaat hier bijvoorbeeld om bedrijven die veel energie gebruiken. Hij noemt in die context de papierindustrie.

Milder is Wennink voor chemie, olieraffinage en de staalindustrie. Ook dat zijn energieslurpers, maar deze sectoren staan volgens hem "aan de basis van verschillende ketens van hoogwaardige industrie in Nederland, en afhankelijkheden in deze sectoren zijn risicovol voor onze energievoorziening en krijgsmacht".

Nederlandse chemiebedrijven maken bijvoorbeeld kogelwerende vezels voor pantservoertuigen en uitrustingen van militairen. Wennink legt niet uit waarom de staalproductie hier zou moeten blijven.

Tata steel?

"Wennink begint goed met de analyse dat we keuzes moeten maken", zegt Boris Schellekens van Stichting Onderzoek Multinationale Ondernemingen. "Maar hij durft het niet af te maken."

Tata Steel is bijvoorbeeld niet onmisbaar voor de Nederlandse industrie, zegt Schellekens. "Negentig procent van hun staal gaat naar het buitenland." Hij zou liever zien dat Tata's grootschalige productie stopt en er twee kleine fabrieken in Rotterdam en de Eemshaven voor in de plaats komen. De ruimte die vrijkomt kan bijvoorbeeld worden gebruikt voor het elektriciteitsnet, zegt Schellekens.

Tata wil niet zeggen hoeveel procent van hun staal voor de Nederlandse markt is. "We zijn vooral een Europees staalbedrijf, dat betekent dat wij ons voor een groot deel richten op verkoop binnen Europa", zegt een woordvoerder. Wel benadrukt hij dat Tata de enige fabriek in Europa is die staal voor batterijen maakt. "Dat is een ontzettend strategisch product. Naast onze fabriek kunnen alleen producenten in Japan dat maken."

Twee jaar ziekte

Het geluid van de staalindustrie vond weerklank in de klankbordgroep van Wennink. De oud-topman van Tata zat daar aan tafel. Niet aan tafel zaten de vakbonden.

Zij zijn niet blij met de uitkomst. "De mens wordt gezien als productiemiddel en als kostenpost", zegt Reinier Castelein, voorzitter van vakbond De Unie. "De uitspraken over de arbeidsmarkt raken het niveau van de ouderwets kapitalistische borrelpraat."

Ook FNV en CNV zijn kritisch. Een punt waarover de bonden vallen is Wenninks advies om werknemers bij ziekte nog maar één jaar uit te betalen. Dat voorstel is extra opmerkelijk op een dag dat belangrijke instanties als het UWV en de planbureaus CPB en SCP juist de politiek oproepen om die periode van twee jaar te behouden.

Het is dringend nodig om het arbeidsongeschiktheidsstelsel op korte termijn te hervormen, zeggen ambtenaren van meerdere ministeries, het UWV, het CPB en het SCP. Maar zij roepen de politiek op daarbij wel de verplichting voor werkgevers te handhaven om bij ziekte twee jaar het loon door te betalen.

In het rapport "Werk aan de WIA naar een stelsel dat weer werkt" erkennen ze dat de doorbetaling tot twee jaar ziekte een zware verplichting is voor werkgevers. Maar het is volgens hen wel een van de beste manieren om ziekteverzuim te verminderen en langdurige arbeidsongeschiktheid te voorkomen.

Prikkel om te herstellen

Bij zieke werknemers die niet meer zijn verbonden aan hun werkgever verdwijnt namelijk een belangrijke prikkel om te herstellen, omdat zij geen baan meer hebben om naartoe te werken. En werkgevers spannen zich ook het tweede jaar meer in om werknemers aan het werk te krijgen.

Een ander groot nadeel van het verkorten van de loondoorbetaling is dat er meer mensen eerder gekeurd moeten worden voor een arbeidsongeschiktheidsuitkering. En dat terwijl het stelsel nu al piept en kraakt onder het tekort aan keuringsartsen.

Politiek verslaggever Roel Bolsius:

"Dat er dringend iets moet gebeuren aan het arbeidsongeschiktheidsstelsel zit inmiddels wel tussen de oren in politiek Den Haag. De kosten zijn tussen 2015 en 2023 gestegen van 5,1 miljard naar 8,3 miljard euro. Meer dan de helft daarvan is gerelateerd aan psychische klachten door werk, zoals burn-outs, stress en ongewenste omgangsvormen.

Opvallend is dat de ambtenaren de formerende partijen adviseren om de loondoorbetaling in het tweede jaar niet af te schaffen. Dat staat wel in de verkiezingsprogramma's van D66 en de VVD (voor kleine ondernemers), en het CDA wil discussie over schrappen van het tweede jaar.

Ook kabinetsadviseur Peter Wennink zegt vandaag in zijn rapport dat werkgevers in Nederland in vergelijking met buurlanden te lang moeten doorbetalen."

De wachtlijsten zijn nu al lang en mensen moeten lang wachten op hun beoordeling. De huidige regels en beoordelingen zijn erg ingewikkeld. Daardoor zijn veel fouten gemaakt bij het bepalen van de hoogte van de arbeidsongeschiktheidsuitkeringen. Mensen kregen tijdens hun ziekte te veel of juist te weinig geld. Het kwam ook voor dat mensen onterecht helemaal geen uitkering kregen.

Om de wachtlijsten weg te werken en fouten te voorkomen, adviseren de ambtenaren keuringsartsen vooral in te zetten voor meer ingewikkelde gevallen en een deel van hun huidige taken door anderen te laten uitvoeren.

Daarnaast moet het stelsel veel simpeler en moet de aparte uitkering IVA (Inkomensvoorziening Volledig Arbeidsongeschikten) vervallen. Verder zou er meer ingezet moeten worden op het voorkomen van ziekte en arbeidsongeschiktheid, en moet meer gedaan worden om mensen die uitgevallen zijn weer (deels) aan de slag te krijgen.

Als het stelsel voor arbeidsongeschiktheid niet drastisch wordt aangepakt kan de wachttijd voor een beoordeling oplopen tot drie jaar in 2030.

Wet werk en inkomen naar arbeidsvermogen (WIA)

Werknemers die langer dan twee jaar ziek en daardoor gedeeltelijk of helemaal arbeidsongeschikt zijn komen in aanmerking voor een WIA-uitkering.

Binnen de WIA zijn er twee uitkeringen: de IVA voor mensen van wie verwacht wordt dat herstel in de toekomst bijna onmogelijk is, en de WGA als er nog wel kans is op herstel.

De hoogte van de uitkering hangt af van de mate waarin iemand arbeidsongeschikt is en van de hoogte van het oorspronkelijke loon, en wordt door een arts en een arbeidsdeskundige van het UWV bepaald.

Zelf video's door Sora genereren met daarin figuren als Mickey Mouse, Darth Vader of Iron Man. Dat kan binnenkort: The Walt Disney Company heeft een driejarige overeenkomst gesloten met OpenAI, het bedrijf achter chatbot ChatGPT en video-generator Sora. Disney investeert een miljard dollar in het techbedrijf en staat het gebruik van zijn karakters toe.

De tweede versie van de video-generator Sora werd in oktober gepresenteerd. Gebruikers kunnen zelf met 'prompts', (opdrachten in tekst) aan de AI-tool vragen om video's te laten maken. De belofte bij de tweede editie was dat video's nog realistischer werden. Meteen gingen levensechte video's viraal van Ronald McDonald die aan de politie ontvlucht of Pikachu bij de landingen van D-day.

Disney had Sora toen nog verboden gebruikt te maken van zijn intellectuele eigendommen, maar stelt nu ruim 200 karakters beschikbaar van Disney en Pixar zelf en andere series waar het bedrijf de rechten van heeft, zoals Marvel en Star Wars. Bijvoorbeeld Belle, Stitch, Mufasa, Captain America, Thor en Han Solo zijn dus te gebruiken in video's die door Sora worden gegenereerd.

Disney en OpenAI zijn ook overeengekomen dat een selectie van de films die gebruikers laten genereren, te zien zullen zijn via de streamingdienst Disney+.

Google gesommeerd

Disney wordt ook zelf een grote klant van OpenAI. De entertainmentgigant gaat tools van het techbedrijf gebruiken om nieuwe producten, diensten en "ervaringen" te bouwen, is te lezen in het persbericht. Ook zullen medewerkers van Disney gebruik gaan maken van AI-hulp ChatGPT.

Hoewel Disney dus een samenwerking aangaat met het ene techbedrijf, gaat het juist de strijd aan met het andere. Afgelopen woensdag sommeerde het bedrijf Google nog te stoppen met het gebruiken van intellectueel eigendom voor het trainen van zijn AI-modellen. Disney stelt dat Google het auteursrecht daarmee misbruikt.

Disney stelt met OpenAI dat verantwoord gebruik van AI belangrijk is. Ze schrijven oog te hebben voor bescherming van gebruikers en de rechten van makers.

Auteursrecht

Over dat laatste is sinds de opkomst van AI veel te doen. Zo leek het erop dat AI-modellen van onder meer OpenAI zijn getraind met beelden van Nederlandse makers, die vinden dat er inbreuk wordt gemaakt op het auteursrecht. En in Duitsland oordeelde een rechter dat ChatGPT het auteursrecht op songteksten schendt.

AI-plaatjesmakers Midjourney werd dit jaar aangeklaagd door filmstudio Warner Bros. vanwege copyrightschending. Zo konden gebruikers makkelijk filmpjes en afbeeldingen genereren met superhelden zoals Batman, terwijl Warner Bros. het alleenrecht daarover heeft.

Niet alleen beelden en stemmen, ook teksten van schrijvers worden gebruikt door AI-generatoren. Zo moest het Amerikaanse AI-bedrijf Anthropic dit jaar voor 1,5 miljard dollar schikken met een groep auteurs, omdat het bedrijf chatbots had getraind met boeken die illegaal gedownload waren.

De muziektak van Warner sloot vorige maand een deal met AI-muziekgenerator Suno, nadat de twee bedrijven eerder met elkaar overhoop lagen. Warner Music, waar onder anderen Coldplay en Ed Sheeran onder contract staan, had Suno aangeklaagd vanwege schending van de auteursrechten. Door deze overeenkomst kunnen stemmen van artiesten die daarvoor kiezen gebruikt worden voor het genereren van muziek via de AI-generator.

Kinderen lokken

Er klinkt ook kritiek op de samenwerking tussen OpenAI en Disney. Zo zegt Fairplay, een Amerikaanse organisatie die kinderen wil beschermen tegen marketing en Big Tech, tegen persbureau AP dat OpenAI ,"kinderen met Disney-karakters probeert te lokken naar het platform". Volgens Fairplay probeert het bedrijf hen zo verslaafd te maken aan zijn producten.

Wat nog niet duidelijk is, is hoe de karakters van Disney in Sora-video's zullen klinken. In de overeenkomst is afgesproken dat stemmen van de karakters die door stemacteurs zijn ingesproken, niet gebruikt mogen worden door de video-generator.

Het kabinet moet zich dringend richten op de lange termijn en zorgen voor een goed investeringsklimaat. Doet het dat niet, dan dreigt Nederland achterop te raken in een tijd van geopolitieke spanningen, technologische versnelling en toenemende druk op publieke voorzieningen. Dat is in het kort de boodschap van oud-topman van ASML Peter Wennink.

Vandaag presenteert hij zijn advies om de Nederlandse economie toekomstbestendig en weerbaarder te maken, geschreven op verzoek van minister Karremans. Hij spreekt dreigende taal: "donkere wolken pakken zich samen boven de samenleving" en "onze welvaart begint te eroderen". In zijn advies staat een enorm vraagstuk centraal: hoe blijft Nederland de komende decennia welvarend genoeg om voor de sociale voorzieningen te kunnen blijven betalen?

Het economische speelveld is de afgelopen jaren in rap tempo veranderd, bijvoorbeeld door handelsconflicten en de oorlog op het Europees continent. Ook verliest Europa "in hoog tempo" terrein aan China en de Verenigde Staten in kritieke technologieën, schrijft Wennink. Die landen investeren veel meer in bijvoorbeeld kunstmatige intelligentie en halfgeleiders.

Nederland moet nú investeren om de concurrentie bij te benen, volgens de oud-topman. Dat moet chefsache zijn, aldus Wennink. Oftewel, het is een zaak voor de premier van Nederland.

Miljarden investeren

Het Centraal Planbureau verwacht een daling van de structurele economische groei naar 0,9 procent per jaar. Dat is volgens Wennink te weinig om de huidige voorzieningen op peil te houden. Om de groei op te krikken naar de gewenste 1,5 procent per jaar is een grote investering nodig van 151 tot 187 miljard euro, schrijft de oud-topman.

Het grootste deel hiervan moet uit het bedrijfsleven komen. En bedrijven zijn daar ook toe bereid, meent Wennink. Maar daarvoor moet de overheid wel zorgen voor goede randvoorwaarden.

"Jaren van instabiel beleid hebben geleid tot een vertrouwensbreuk, die alleen kan worden hersteld met een geloofwaardige en consistente strategie voor de aankomende tien jaar."

Randvoorwaarden

De oud-topman onderscheidt vier belangrijkste randvoorwaarden. Ten eerste moeten regels versimpeld worden en moeten vergunningen sneller verleend worden. Door het huidige gebrek aan snelheid en daadkracht raken "maatschappelijke doelen ondergeschikt (...) aan trage en complexe procedures".

Ook moet het tekort aan goed geschoold personeel worden opgelost. Er moeten bijvoorbeeld extra mogelijkheden komen om mensen om te scholen voor technische beroepen, aldus Wennink. Hij roept daarnaast op om meer internationale studenten binnen te halen. Die toestroom werd de afgelopen jaren juist verminderd.

Als derde randvoorwaarde noemt Wennink betaalbare en betrouwbare energie voor bedrijven. De overbelasting van het stroomnet is bedrijven een doorn in het oog; ze moeten soms tijden wachten op een aansluiting. Dat stokt vernieuwing en verduurzaming van de Nederlandse economie, benadrukt Wennink.

Zijn laatste aandachtspunt is een sterkere economische infrastructuur. Plekken als de Rotterdamse haven, Schiphol en een regio met veel technologiebedrijven als Brainport Eindhoven moeten versterkt worden, bijvoorbeeld door te investeren in huisvesting en digitale netwerken.

100 dagen

Wennink maant de politiek tot haast. In zijn rapport zit een tijdschema, waarin de eerste stappen al binnen 100 dagen genomen moeten worden. Er moeten gelijk scherpe keuzes gemaakt worden, vindt hij. Zo is er bijvoorbeeld een juridisch houdbare oplossing voor het stikstofprobleem nodig. Ook moet gelijk begonnen worden met het herstellen van de vier genoemde randvoorwaarden.

Voor de plannen is publiek geld nodig. De overheid moet dat volgens Wennink vrijmaken door minder uit te geven, inefficiënte fiscale maatregelen af te schaffen en moet ook overwegen om de staatsschuld te laten oplopen. Verder pleit Wennink voor de verkoop van bijvoorbeeld aandelen in staatsdeelnemingen als Holland Casino, ABN Amro en de Duitse tak van Tennet, wat tientallen miljarden euro zouden kunnen vrijspelen.

De oud-topman wil ook hervormingen op de arbeidsmarkt. Zo wil hij een voorbeeld nemen aan buurlanden en werknemers minder lang doorbetalen bij ziekte. Hij raadt aan het tweede jaar van de doorbetaling af te schaffen.

Meegenomen in formatie

Wennink wijst vervolgens vier belangrijke sectoren aan waar de overheid het geld in zou moeten pompen, sectoren waar Nederland in kan uitblinken en daarmee zijn positie kan versterken: digitalisering (waaronder AI); veiligheid en weerbaarheid; energie- en klimaattechnologie; en life sciences en biotechnologie.

Met dit advies vertaalt de oud-topman het veelbesproken rapport-Draghi over de Europese concurrentiekracht naar Nederlandse context. De aanbevelingen van Wennink zullen ook zeker gehoor krijgen bij de formerende partijen: de topman schoof eerder al aan bij de onderhandelingen en in het eerste formatiestuk werd al op zijn advies voorgesorteerd.

De rechter in New York heeft de gevallen cryptomagnaat Do Kwon veroordeeld tot 15 jaar cel vanwege een enorme fraude. Kwon is verantwoordelijk voor het verlies van 40 miljard dollar toen de koers van zijn cryptomunten instortte en zijn bedrijf een grote zwendel bleek te zijn.

De Zuid-Koreaan Kwon (34) had in 2018 Terraform Labs opgericht, dat een zogenoemde stablecoin op de markt had gebracht. Met TerraUSD beloofde hij aan cryptobeleggers stabiliteit, omdat de waarde ervan zou zijn gekoppeld aan de Amerikaanse dollar. 1 TerraUSD stond zogenaamd gelijk aan 1 dollar.

Munt stort in

Maar toen de waarde van Terra in 2021 onder de 1 dollar dook, loog Kwon over hoe de koers weer op peil was gebracht. Hij beweerde dat een speciaal algoritme dat had gedaan, maar stiekem had hij een investeringsfirma bereid gevonden om voor miljoenen aan Terra te kopen. Daarmee hield hij de schone schijn op bij zijn klanten, die dachten dat zijn stablecoin inderdaad een veilige belegging was.

Toen de instroom van nieuw geld ophield, stortte Terra in mei 2022 alsnog in. Ook de daaraan gelinkte Luna-munt was weinig meer waard. Kwon probeerde te redden wat er te redden viel, maar vluchtte uiteindelijk naar Montenegro. Daar werd hij in maart 2023 gearresteerd en later uitgeleverd aan de VS.

Spaargeld verdampt

Volgens een schatting van de rechter zijn een miljoen mensen slachtoffer geworden van de fraude. Enkele van hen kwamen tijdens de rechtszaak aan het woord. Gedupeerden vertelden dat ze hun spaargeld, waar ze jaren over hadden gedaan om bij elkaar te krijgen, plots kwijtraakten. "Dat geld in rook zien opgaan, letterlijk van het ene op het andere moment, was een van de angstigste momenten in mijn leven", zei iemand.

"Dit gaat om echte mensen en echt geld, niet om een papieren werkelijkheid", hield de rechter Kwon voor. Hij noemde het een fraude op "epische schaal, die eens in een generatie plaatsvindt". Hij vond de strafeis van 12 jaar dan ook te laag en veroordeelde Kwon tot 15 jaar cel.

Jaarlijks worden veel mensen door valse informatie en misleidende beloftes slachtoffer van beleggingsfraude. Zij zien hun geld nooit meer terug. Nederlanders van jong tot oud trappen erin, omdat de oplichtingstrucs steeds geraffineerder worden. Met als gevolg vaak enorme schade.

De Autoriteit Financiële Markten (AFM) schat dat de werkelijke schade van beleggingsfraude vorig jaar uitkomt op 750 miljoen euro. Vaak gebruiken oplichters namen van experts in de financiële wereld om de slachtoffers te lokken, waaronder die van beleggingsexpert Corné van Zeijl.

'Professor Corné'

Van Zeijl kreeg meerdere appjes van mensen die in een groepsapp terechtkwamen van 'Professor Corné'. Zijn identiteit werd misbruikt door oplichters om beleggers in de val te laten lopen. In de groepsapp stuurt 'Professor Corné' bijna dagelijks appjes met adviezen en tips over beleggen.

"Ik ben het niet want ik zal nooit tips geven", zegt Van Zeijl. "De mensen die mij dan een bericht sturen zijn de slimme mensen. Die moet ik vertellen dat ze in een oplichtersgroep terecht zijn gekomen." Vaak zitten er in één groep meer dan zeventig mensen, zegt Van Zeijl. "En niet iedereen vraagt aan mij of ik het daadwerkelijk ben."

Pump en dump

De oplichters die de groepen beheren, gebruiken volgens hem vaak de 'pump-en-dump'-techniek. Oplichters hebben dan al aandelen in een klein bedrijfje en vragen in de appgroep of de rest ook wil instappen. Als ze dat dan doen, gaat de koers van dat bedrijf hard omhoog en wordt het aandeel in korte tijd veel meer waard.

Vervolgens verkopen de oplichters hun aandelen met veel winst, waardoor de waarde van het aandeel weer snel zakt en veel beleggers hun geld kwijt zijn. Sommigen investeren tienduizenden euro's in aandelen, wat vervolgens in één klap grotendeels verdampt.

Van Zeijl kreeg inzicht in meerdere groepsapps die zogenaamd door hem worden beheerd. "Ik zag schermopnames van 30.000, 40.000 euro dat gestort werd op allerlei vage rekeningen."

De echtheid van al deze overboekingen is niet te verifiëren. Mogelijk wordt een deel van de screenshots door oplichters zelf gedeeld om nieuwe leden in de groep over te halen om hetzelfde te doen.

Door de opkomst van AI ziet Van Zeijl dat de appjes die oplichters sturen steeds professioneler worden. "Je kunt makkelijker goede berichten genereren. Het lijkt zo net alsof je persoonlijk contact hebt met die mensen"

Voorbeelden van zulke appjes:

Ook namen van bekende Nederlanders worden gebruikt bij beleggingsfraude. Zo spande Jort Kelder een paar jaar geleden een rechtszaak aan tegen Google en John de Mol tegen Facebook. Op de platforms verschenen advertenties waarin onder hun namen bitcoin en andere cryptovaluta werden aangeprezen.

De rechter bepaalde dat de advertenties geweerd moesten worden. Maar tegelijkertijd betekende dit niet dat Facebook adverteerders voor altijd moet weren. Hoe het sociale netwerk daarbij te werk gaat, mag het van de rechter zelf bepalen.

Meta-advertenties

Van Zeijl trok zelf al eerder aan de bel en deed aangifte. Toch bleven de WhatsAppgroepen als paddenstoelen uit de grond schieten. "Het is een soort whack-a-mole: je slaat er één weg en dan komt de ander weer naar boven. Het is een gevecht dat bijna niet te winnen is."

Volgens de beursexpert maken de oplichters veel gebruik van goedkope reclames op bijvoorbeeld Instagram en Facebook om mensen te lokken naar de WhatsAppgroepen. "En als ze daar eenmaal in zitten, dan zijn ze elkaar een beetje gek aan het maken", zegt Van Zeijl.

Aan die advertenties van fraudeurs verdient moederbedrijf Meta flink: in een intern document waar persbureau Reuters over schreef staat dat Meta in een half jaar 3,5 miljard dollar heeft verdiend aan advertenties die het bedrijf zelf als 'hoog juridisch risicovol' omschrijft. Daaronder vallen ook de nepadvertenties met bekendheden.

Oplossingen

Hoewel de AFM pleit voor de invoering van een landelijk meldpunt, denkt Van Zeijl dat voorlichting de beste manier is om slachtoffers te voorkomen. Daarnaast kunnen mensen op WhatsApp in hun instellingen ervoor kiezen om niet automatisch door onbekende personen te worden toegevoegd aan een groepsapp.

"Het is heel frustrerend. Je doet je best om zo goed mogelijk beleggingsinformatie te geven en dan misbruiken mensen die naam." Van Zeijl leeft vooral mee met de mensen die worden opgelicht. "Ik moet ze dan teleurstellen dat ik het niet was en dat ze hun geld ook nooit meer terug zullen zien."

De Europese Commissie heeft een inval gedaan bij het Europese hoofdkantoor in Dublin van de Chinese webwinkel Temu. Dat schrijven meerdere media, waaronder persbureaus Bloomberg, Reuters en AFP en de krant Financial Times.

De invallen vonden plaats in het kader van een onderzoek tegen ongeoorloofde staatssteun, waardoor Temu oneerlijk de concurrentie zou kunnen aangaan met andere webwinkels.

De Commissie zelf bevestigde enkel een "onaangekondigde inspectie" te hebben gedaan bij "een bedrijf in de e-commerce-sector", zonder de naam van Temu te noemen. Maar volgens de media gaat het dus wel degelijk om het Chinese bedrijf, zo schrijven ze op basis van bronnen binnen de Commissie. Temu zelf heeft nog niet gereageerd op de invallen.

Meer onderzoeken

De EU introduceerde in 2023 regelgeving tegen marktverstorende staatssubsidies door landen buiten de Europese Unie. Die regelgeving was vooral in het leven geroepen tegen Chinese bedrijven. Peking wordt ervan beschuldigd bedrijven met subsidies te helpen om producten extra goedkoop op de Europese markt te kunnen verkopen.

Naar het snelgroeiende Temu lopen meer Europese onderzoeken. Een daarvan richt zich op mogelijk verboden manieren waarop de webwinkel klanten verleidt om aankopen te doen. Ook beschuldigde het dagelijkse EU-bestuur Temu ervan te weinig te doen tegen illegale producten op het platform.

De schade door oplichting met beleggingstrucs ligt waarschijnlijk tien keer hoger dan wordt aangenomen. Vorig jaar deden slachtoffers aangifte bij de politie ter waarde van 75 miljoen euro. Dat is volgens de Autoriteit Financiële Markten (AFM) slechts het topje van de ijsberg, want slechts een klein deel van slachtoffers doet aangifte.

Op basis van een eigen berekening schat de toezichthouder dat de schade van beleggingsfraude vorig jaar op 750 miljoen euro uitkomt. "En dat is echt geen overdreven schatting", benadrukt AFM-voorzitter Laura van Geest.

Schaamte

Bij mensen die in de val van een beleggingsoplichter trappen is de schaamte bijzonder groot. Omdat slachtoffers de schuld ook vaak bij zichzelf zoeken, doen zij veelal geen aangifte.

Ook zijn er verschillende instanties die los van elkaar alle beleggingsfraude bijhouden. Naast politie en justitie houden ook bijvoorbeeld de AFM en de Fraudehelpdesk meldingen bij.

Jong en oud

Op basis van de informatie van alle instanties en een vergelijking met de gevallen in omliggende landen, vermoedt de AFM dat slechts 5 tot 17 procent van de slachtoffers zich ergens meldt. Daardoor denkt de AFM dat de werkelijke schade vorig jaar uitkomt op in totaal 750 miljoen euro.

De schade is zo groot, omdat het volgens de AFM bij zowel jong als oud voorkomt. "Achter die 750 miljoen euro gaan heel veel slachtoffers schuil. Jong, oud, hoogopgeleid, praktisch geschoold", somt Van Geest op. "Het kan ons allemaal overkomen."

Wat is beleggingsfraude?

Beleggingsfraude komt in vele soorten en maten voor. De AFM spreekt van beleggingsfraude als mensen worden misleid met valse informatie, misleidende beloftes over rendementen of (niet-bestaande) beleggingsproducten. Alleen de crimineel wordt er rijker van.

Een bekende oplichtingsvorm is een piramidespel, waarbij iedereen die geld inlegt hoge winst wordt beloofd als hij of zij nieuwe deelnemers werft. Bij ponzifraude worden winstuitkeringen gefinancierd met geld van nieuwe deelnemers, in plaats van werkelijke winst uit beleggingen.

Bij boilerroomfraude bellen fraudeurs op agressieve toon slachtoffers vanuit een callcenter. Ook worden slachtoffers vaak misleid met zeer complexe producten. Fraudeurs die zich voordoen als advocaten of toezichthouders vallen onder de term recoveryroom-fraude.

Tot slot is er ook nog pump en dump. Hierbij wordt de koers van aandelen expres omhooggeduwd zodat anderen die aandelen ook gaan kopen. Het aandeel stort ineen als de fraudeurs op de piek zelf hun winst pakken.

Op basis van slachtoffers die zich melden verwijst de AFM het vooroordeel dat alleen goedgelovige mensen in beleggingsfraude trappen naar de prullenbak. Veel gedupeerden blijken namelijk wel degelijk enige kennis van beleggen te hebben.

Hoop en hebberigheid

Slachtoffers zijn meestal ouderen die hun pensioen willen aanvullen of werkenden die aan hun appeltje voor de dorst iets meer willen overhouden dan de spaarrente. Daarnaast zijn er nog jongeren die door mooie verhalen denken snel rijk te kunnen worden.

"Mensen worden langzaam, maar zeker toch verleid om in te stappen. Terwijl ze dat beter niet kunnen doen", zegt Van Geest. "Maar door al die hele mooie verhalen word je hoopvol en op zeker moment misschien ook een beetje hebberig. Dan let je niet zo goed op en stink je er tóch in. Hoop en hebberigheid zijn een dodelijke combinatie. Daar spelen die oplichters heel vakkundig op in."

In Nederland rukt beleggingsfraude de laatste jaren snel op. Enerzijds omdat veel Nederlanders online zijn en dus ook makkelijker te benaderen zijn door criminelen. Anderzijds omdat de technieken om mensen op te lichten steeds geraffineerder en ook goedkoper worden.

Oplichting inkopen

Van Geest wijst naar mogelijkheden om via kunstmatige intelligentie heuse nepwebsites te bouwen en amper van echt te onderscheiden filmpjes waarin bekende Nederlanders de beleggingsproducten aanprijzen: "Dat wordt steeds makkelijker en ook goedkoper. Op die manier wordt iemand naar binnen hengelen steeds eenvoudiger."

Eigenlijk hoeft een fraudeur niet eens meer technisch geschoold te zijn. Alleen een listig plan om iemand te verleiden is voldoende. "Onderdelen van de oplichtingspraktijk kun je gewoon op het dark web kopen bij aanbieders in Oost-Europa of Azië. Het is crime-as-a-service. Je hoeft het niet zelf te maken, maar koopt het gewoon in."

De AFM denkt dat beleggingsfraude een grotere prioriteit wordt om aan te pakken als alle meldingen niet meer zo versnipperd worden geregistreerd. Van Geest pleit daarom voor de invoering van één meldpunt.

De Amerikaanse centrale bank, de Federal Reserve, verlaagt de rente verder met een kwart procentpunt. Het is de derde renteverlaging dit jaar.

De centrale bank wil de arbeidsmarkt stimuleren en voorkomen dat de werkgelegenheid afneemt. De rente wordt daarom verlaagd met 25 basispunten, tot een rente tussen 3,5 tot 3,75 procent. Een lagere rente betekent dat bedrijven goedkoper geld kunnen lenen zodat zij meer gaan investeren en meer mensen kunnen aannemen.

Inflatie

Naast het zorgen voor een sterke arbeidsmarkt, is het de taak van de Federal Reserve om de inflatie te beteugelen. Hoewel het verlagen van de rente goed is voor de werkgelegenheid, ligt de inflatie hoger dan de Fed wil.

Een verlaging van de rente brengt het risico met zich mee dat de inflatie verder wordt aangewakkerd. Dat komt doordat bij een renteverlaging geld lenen goedkoper wordt. Dat stimuleert de economie. Maar omdat daarmee de vraag toeneemt, stijgen ook de prijzen en neemt de inflatie toe.

Onder beleidsmakers is er veel verdeeldheid over het rentebesluit. Zo stemden drie beleidsmakers tegen de verlaging: twee van hen wilden de rentestand niet aanpassen, één wilde juist een grotere verlaging.

Druk van Trump

Daarnaast oefende president Trump eerder dit jaar druk uit op de Fed om de rente te verlagen. Volgens hem houdt de centrale bank de rente te hoog waardoor de economie niet kan groeien.

Hoewel de Fed een onafhankelijke positie heeft, zei Trump te willen onderzoeken of hij voorzitter Jerome Powell kon ontslaan. Dit bleek niet te kunnen, juist om te voorkomen dat politici het monetaire beleid gaan bepalen.

Smartphones, laptops en desktopcomputers dreigen de komende maanden flink duurder te worden. Dat komt doordat een belangrijk onderdeel de laatste tijd enorm in prijs stijgt: het werkgeheugen. Dat computeronderdeel is belangrijk voor de rekenkracht van het apparaat: met te weinig werkgeheugen is een telefoon of laptop veel trager.

Een smartphone van 300 of 400 euro is over een aantal maanden misschien wel 50 euro duurder, verwacht Tomas Hochstenbach van techsite Tweakers, die de ontwikkelingen volgt. Ook een laptop kan zomaar 100 euro duurder worden, denkt hij. Inkopers die de NOS sprak, verwachten ook prijsstijgingen in de komende maanden.

Drie keer zo duur

"Werkgeheugen is de afgelopen twee maanden ongeveer drie keer zo duur geworden", zegt Hochstenbach als hij kijkt naar de gegevens op Pricewatch. Dat is een platform van Tweakers waarop de prijs van allerlei elektronica wordt bijgehouden: van smartphones en laptops, maar ook specifieke onderdelen zoals werkgeheugen.

"Dit werkgeheugen wordt opgekocht door andere bedrijven", legt Hochstenbach uit. "Zij hebben het nodig voor datacenters. Die groeien enorm door kunstmatige intelligentie. Daar is de vraag enorm, waardoor tekorten ontstaan voor bijvoorbeeld laptops."

Wat is werkgeheugen?

Elke computer heeft werkgeheugen nodig om taken uit te voeren. De hoeveelheid werkgeheugen wordt uitgedrukt in gigabytes (GB). Laptops hebben vaak een werkgeheugen van 16 GB. Op een smartphone is dat vaak 4, 6 of 8 GB - hoewel de duurste smartphones soms ook 16 GB werkgeheugen hebben.

"Met een vol werkgeheugen wordt je apparaat heel langzaam", zegt Hochstenbach. "Dat merk je bijvoorbeeld als je meerdere apps of computerprogramma's tegelijk gebruikt. Of als je computer op de achtergrond een update installeert."

In krachtige laptops of desktopcomputers is het werkgeheugen 32 GB. "Zoveel werkgeheugen is bijvoorbeeld interessant voor gamers", zegt Hochstenbach. "Dat komt doordat veel games er tegenwoordig erg realistisch uitzien. Het kost veel rekenkracht om de beelden van zo'n virtuele wereld te verwerken."

Sommige gamers kopen de onderdelen voor rekenkracht daarom los. Daarmee kunnen zij hun eigen game-pc bouwen of uitbreiden. "We zien dat 32 GB het populairst is", zegt Hochstenbach. Daarvan is de gemiddelde prijs van vier merken dit jaar al honderden euro's gestegen, blijkt uit gegevens van Pricewatch. Op 1 januari kostte 32 GB nog gemiddeld 111 euro, vorige week was dat 352 euro. "En de afgelopen dagen is het nog verder gestegen."

"Fabrikanten waarschuwden ons in de zomer al dat zij de vraag niet aankunnen", zegt Adri Broos van Megekko, een inkoper van computers en onderdelen, waaronder modules voor rekenkracht.

"Dat horen we wel vaker in de zomer, dus we dachten dat het wel zou meevallen. Maar deze extreme prijsstijgingen had ik niet verwacht. Mensen die zelf een computer willen bouwen, hebben daar nu al last van."

Een van hen is Sergio Meyer uit Rotterdam. Hij bouwt elk jaar zijn eigen game-pc, vertelt hij aan de NOS. "Ik vind het leuk om te doen. Het is een beetje een uit de hand gelopen hobby."

Hij had zijn oude pc al verkocht en wilde aan een nieuwe beginnen. Maar toen zag hij de prijs van het werkgeheugen: 400 euro. "Ik dacht eerst dat het een fout was. Maar het is wel echt de prijs die je nu betaalt."

Dat betekent nu even geen nieuwe game-pc. "Als je dit onderdeel écht nodig hebt, dan moet je dit bedrag wel betalen, maar voor mij is het wel te duur. Ik wacht liever nog even. Dus game ik nu iets minder en ik heb meer tijd voor andere dingen."

'Laptops worden straks duurder'

Broos verwacht dat de prijs van laptops en desktops binnenkort ook stijgt. "De pc's die nu in de winkel liggen, zijn drie of vier maanden geleden gebouwd, met de lage prijs voor werkgeheugen."

Eind november zei computermaker HP al dat het duurdere werkgeheugen zal leiden tot duurdere laptops en desktops. Broos: "Laptops en desktops die straks in de winkel liggen, zijn gebouwd met de hoge geheugenprijzen van nu. En die zullen dus een stuk duurder zijn."

Pas wanneer de prijs van het werkgeheugen zakt, zullen na verloop van tijd ook de apparaten goedkoper worden. "De prijs van werkgeheugen werkt een maand of drie door in producten waar die onderdelen in gaan", zegt Broos.

Hij verwacht dat de prijzen op zijn vroegst pas over een halfjaar op hun normale niveau zijn. "Eén ding is zeker: de prijs van werkgeheugen zal de komende weken echt niet dalen."

Het Pensioenfonds Detailhandel eist 7,5 miljoen euro van bestuurders van de failliete elektronicawinkelketen BCC. Dat blijkt uit het faillissementsverslag van de curatoren, waar RTL Z eerder over berichtte.

Het fonds daagt zowel de bestuurders van BCC als die van moederbedrijf Mirage Retail Group (MRG) voor de rechter. Het pensioenfonds stelt dat de bestuurders de premies van werknemers onrechtmatig niet hebben afgedragen. Curatoren hebben bij het pensioenfonds informatie opgevraagd, maar hier is niet aan voldaan.

Wel ingehouden, niet betaald

Eerder werd bekend dat BCC een jaar lang de pensioenpremies van ongeveer alle duizend personeelsleden niet had betaald, terwijl die premies wel waren ingehouden op de salarissen. Door het faillissement kon het pensioenfonds die miljoenen niet alsnog innen. Het fonds richt zich met de dagvaarding op de bestuurders.

Deelnemers van het pensioenfonds hoeven zich "absoluut geen zorgen" te maken over hun pensioenopbouw. Dit heeft geen gevolgen voor de medewerkers, laat curator Joris Lensink weten.

Big Bazar en Blokker

Het komt vaker voor dat bedrijven die in financiële problemen terechtkomen geen pensioenpremies afdragen. Maar in het geval van BCC gaat het om een omvangrijker bedrag. Bestuursvoorzitter Michiel Witteveen van moederbedrijf Mirage Retail Group bestreed eerder tegen de NOS dat BCC moedwillig geen pensioenpremies heeft betaald.

De Mirage Retail Group was ook eigenaar van Big Bazar en huishoudketen Blokker. Big Bazar ging in 2023 failliet en Blokker volgde in november 2024, waarna ook het moederbedrijf bankroet ging.

De MRG kocht BCC in 2020 van een Frans bedrijf. De elektronicaketen ging in september 2023 failliet en had 56 winkels in Nederland. Het bedrijf leed forse verliezen en had last van een ingezakte markt voor consumentenelektronica. Tegelijkertijd stegen de kosten.

Verzekeraar Aegon vertrekt over twee jaar uit Nederland. Het bedrijf verhuist vanaf 1 januari 2028 zijn hoofdkantoor van Schiphol naar New York of Philadelphia, aan de Amerikaanse oostkust. Daarmee verdwijnt ook de naam Aegon; het bedrijf neemt de naam aan van de grootste Amerikaanse dochter Transamerica.

Aegon noemt de verhuizing een logische stap. "Omdat meer dan 70 procent van de activiteiten nu in de VS zit, is het vanuit commercieel en boekhoudkundig oogpunt handiger om het hoofdkantoor daar in de buurt te hebben", zegt een woordvoerder. Ook wordt verwacht dat de verzekeraar meer waard wordt als het bedrijf Amerikaans is.

Enkele jaren terug verhuisde Aegon de zetel van het bedrijf al naar Bermuda. Die zetel verhuist nu ook naar de VS, naar de staat Delaware.

Op het hoofdkantoor op Schiphol werken momenteel zo'n 250 mensen. Alleen de Aegondivisie die in Nederland het vermogensbeheer doet, blijft daar gevestigd. Deze tak blijft wel Aegon heten, laat een woordvoerder weten.

Populair aandeel

Aegon ontstond in 1983, toen de verzekeraars AGO en Ennia fuseerden. Twee jaar geleden besloot Aegon om de Nederlandse verzekeringstak te verkopen aan ASR en de juridische zetel te verhuizen naar Bermuda. Het merk Aegon bestaat inmiddels niet meer in Nederland; klanten hebben nu een verzekering bij ASR.

Wel besloot Aegon om het hoofdkantoor in Nederland te houden. Ook hield Aegon zijn notering aan de Amsterdamse beurs. Aegon staat sinds jaar en dag in de lijst van populairste aandelen van Nederlandse huishoudens. Het bedrijf belooft wel als Transamerica op de Amsterdamse beurs te blijven.

De Vereniging Aegon

De Vereniging Aegon is sinds de fusie in 1983 grootaandeelhouder van de verzekeraar, met een belang van 18 procent. Op de eigen website schrijft de vereniging dat de winst van het belang in Aegon wordt gestoken in het bestrijden van de "armoedeproblematiek".

De vereniging heeft als doel om op "evenwichtige wijze de directe en indirecte belangen van Aegon en daarmee in een groep verbonden maatschappijen, van verzekerden, medewerkers, aandeelhouders en andere relaties te beschermen", bijvoorbeeld tegen vijandige overnames.

In een persbericht noemt de vereniging het besluit van Aegon om naar de VS te verhuizen een "belangrijke en positieve stap".

De emoties liepen vandaag hoog op in de rechtbank in Den Bosch. Daar stonden Jumbo, de op een na grootste supermarkt van het land, en een van zijn huisbakkers, Amarant, tegenover elkaar. Het zijn de zeldzame momenten waarop het publiek iets meekrijgt van normaal gesproken geheime onderhandelingen over contracten en prijzen.

Ruim 20 jaar was Koninklijke Amarant Bakkers, een familiebedrijf uit het Noord-Hollandse Avenhorn, een belangrijke huisbakker van Jumbo. Totdat de supermarkt dit jaar aankondigde per januari over te stappen naar de grootste bakker van Nederland, Goedhart Borgesius. Jumbo wil zo de inkoopkosten drukken.

Amarant zegt een langere overgangsperiode nodig te hebben. De advocaat van de bakkerij stelt dat de jarenlange samenwerking eenzijdig is beëindigd en waarschuwt dat de bakkerij nu flink in de problemen kan komen. "Door de jaren heen zijn partijen steeds meer met elkaar vervlochten geraakt", aldus de advocaat. "Die vervlechting heeft partijen afhankelijk van elkaar gemaakt."

Amarant bezit vier bakkerijen, waarvan er twee exclusief voor Jumbo bakken, waaronder de grootste van de vier. Deze bakkerijen leveren dagvers brood aan de supermarktketen. Jumbo heeft daarnaast nog andere broodleveranciers, waarvan Goedhart Borgesius verreweg de grootste is.

'Redden van de ondergang'

Jumbo zegt in de rechtbank dat de overeenkomst tussen de supermarkt en de bakker volledig duidelijk is en dat de einddatum al langer bekend was. "In het contract staat een spijkerharde einddatum, dus hier is geen sprake van een opzegging vanuit Jumbo, maar van het aflopen van een contract voor een bepaalde tijd", aldus de advocaat van Jumbo.

"Het kost Jumbo niet veel moeite om een transitieperiode toe te staan en daarmee redt het Amarant van de ondergang", zegt de advocaat van Amarant. De opzegging van Jumbo heeft al grote gevolgen gehad voor de bakker. Die heeft een van zijn bakkerijen "noodgedwongen" verkocht. Die is "voor een spreekwoordelijke appel en een ei aan een derde verkocht".

"Het voelt alsof we van de markt worden gedrukt", zegt directeur Renee Pater van het bakkersbedrijf. De bakkerij moest volgens haar door Jumbo verder onderhandelen met de grootste concurrent, Borgesius. "Die heeft er als leverancier van zowel Jumbo als Albert Heijn geen baat bij dat de overgangsperiode voor Amarant wordt verlengd", zegt Pater.

Amarant levert ook brood aan Albert Heijn, maar het is nog niet zeker of het daar meer brood kan gaan leveren. Dat regelen kost veel tijd, zegt het bakkersbedrijf. Om die periode te kunnen overbruggen is een langere transitieperiode voor het Noord-Hollandse bedrijf van levensbelang, zegt de bakkerij.

Jumbo blijft in de rechtszaal benadrukken dat het zich aan de contractuele afspraken houdt en dat Amarant een transitieperiode die eerder is aangeboden, heeft geweigerd. Directeur Pater was geëmotioneerd tijdens haar slotwoorden: "Juist van Jumbo, een familiebedrijf bij uitstek, mag je verwachten dat het zich laat leiden door redelijkheid en billijkheid, maar dat is hier niet gebeurd."

Meer rechtszaken

Het is niet de eerste keer dat Jumbo in de rechtbank tegenover een van zijn leveranciers staat. Dit jaar spande ook Heineken een kort geding aan tegen de supermarkt, omdat het biermerken uit de schappen zou houden. Heineken verloor dit kort geding.

Daarnaast was er onenigheid tussen Jumbo en JDE Peet's, het moederbedrijf van Douwe Egberts, over de prijs van koffie. Jumbo kreeg sinds begin dit jaar geen DE-producten en Pickwick-thee meer geleverd. Daardoor waren de producten een tijd niet verkrijgbaar bij de supermarkt.

Jumbo is niet de enige supermarkt die de laatste tijd in conflict raakt met zijn leveranciers. Albert Heijn en Picnic voerden ook stevige onderhandelingen met de koffieleverancier.

Supermarkten onderhandelen jaarlijks met leveranciers en producenten over de prijzen van hun producten. Die onderhandelingen worden steeds harder gevoerd omdat supermarkten de prijzen laag willen houden, maar leveranciers die juist vanwege de inflatie en hogere productiekosten willen verhogen.

Over twee weken doet de rechter uitspraak in de zaak tussen Jumbo en Amarant.

Het Nederlands-Belgische spoorbedrijf European Sleeper laat vanaf volgend jaar zomer een nachttrein rijden naar Milaan. Vanaf 18 juni kunnen passagiers drie keer per week opstappen in Amsterdam of Brussel. In Duitsland worden beide treindelen gekoppeld. Daarna rijden ze met tussenstops in Keulen, Bern, Brig, Stresa (Lago Maggiore) door naar Milaan.

"De dienstregeling is nog niet helemaal definitief, maar het vertrek uit Amsterdam is waarschijnlijk rond 19.00 uur", zegt Chris Engelsman van European Sleeper. "De bedoeling is dat hij voor 10.00 uur in Milaan aankomt, maar we hebben nog geen definitieve tijden in Italië."

De trein vertrekt op maandag, donderdag en zaterdag uit Amsterdam en Brussel. Terugreizen vanuit Milaan kan op woensdag, vrijdag en zaterdag. Per rit kunnen er 500 tot 600 mensen mee, afhankelijk van het aantal rijtuigen. Het treinstel waarmee wordt gereden, bestaat uit zit- en slaaprijtuigen. Bij de slaaprijtuigen is er keus tussen drie- en vijfpersoonscoupés. Die eerste coupés bieden meer luxe.

Enkeltje voor 80 euro

Net als bij luchtvaartmaatschappijen betalen reizigers minder als ze vroeg boeken. Engelsman verwacht dat een enkeltje Milaan met een eenvoudige slaapcoupé gemiddeld 80 euro gaat kosten. Doelgroep is zowel de toerist als de zakelijke reiziger.

European Sleeper rijdt sinds 2023 met nachttreinen op het traject Brussel-Amsterdam-Berlijn-Dresden-Praag. Vanaf eind maart rijdt het bedrijf ook op het traject Parijs-Berlijn. In 2027 of 2028 wil het een nachtverbinding met Barcelona opzetten.

Nieuwe verbindingen naar Duitsland

Het is de derde internationale treinverbinding die Nederland er volgend jaar bij krijgt. Gisteren werd bekend dat vervoerder GoVolta in maart begint met treindiensten naar Berlijn en Hamburg. Die treinen beginnen in Amsterdam.

Naar Hamburg bestaat nu nog geen directe verbinding. Op de route Amsterdam-Berlijn gaat GoVolta de concurrentie aan met European Sleeper en met de NS. Die rijdt samen met Deutsche Bahn zeven keer per dag tussen beide hoofdsteden.

De aanleg van een waterstofnetwerk dat in 2030 de vijf grote industrieclusters in Nederland en de buurlanden met elkaar moet verbinden, loopt vertraging op. Ook is er veel te weinig geld beschikbaar, zo concludeert de Algemene Rekenkamer na onderzoek.

De Gasunie begon onlangs met de aanleg van het netwerk. Groene waterstof is een alternatief voor industrieën die nu nog afhankelijk zijn van aardgas. Er wordt dan geen CO2 meer uitgestoten.

De kosten voor de aanleg van het waterstofnetwerk werden vier jaar geleden geraamd op 1,5 miljard euro. Inmiddels zijn de ramingen opgelopen naar 3,8 miljard euro.

Niet alleen gaan de kosten omhoog, er kan ook minder gebruik gemaakt worden van bestaande gasleidingen. De reden daarvoor is dat de industrie minder snel van het gas af gaat dan eerder verwacht. Daardoor blijven gasleidingen langer in gebruik. Het gevolg is dat er meer nieuwe leidingen voor waterstof moeten worden aangelegd.

Financiële controle onder de maat

Minister Hermans van Klimaat en Groene Groei was eerder op de hoogte van kostenoverschrijdingen dan aan de Tweede Kamer werd gemeld, schrijft de Algemene Rekenkamer. "Wij vinden dat de minister scherper op de kwaliteit van de kostenraming had moeten zijn, omdat deze bepalend is voor de hoogte van de subsidie."

De 750 miljoen euro aan toegezegde subsidie is bij lange na niet voldoende om het waterstofnetwerk aan te leggen. De rekenkamer schat dat de overheid nog zeker 2,5 miljard euro moet bijpassen. Dat is 1,8 miljard euro meer dan aan subsidie is toegezegd.

Voor de verduurzaming van de Nederlandse industrie is de overgang van aardgas naar elektriciteit niet genoeg. Er zijn voor de -chemische- industrie naast elektronen ook moleculen nodig in de vorm van gas. De meest duurzame manier om dat te realiseren is groene waterstof. Dat is een vorm van gas die gemaakt wordt van duurzaam opgewekte elektriciteit en water.

Er wordt al tientallen jaren gebruik gemaakt van waterstof in de industrie, maar die is meestal gemaakt van aardgas. Dit wordt grijze waterstof genoemd. Als bij het gebruik van grijze waterstof de CO2 in de fabriekspijp afgevangen wordt, wordt gesproken van blauwe waterstof.

Om het hele netwerk te laten draaien op groene waterstof is er veel duurzaam opgewekte elektriciteit nodig.

Bedrijven zijn huiverig

Omdat er op dit moment nauwelijks groene waterstof beschikbaar is, is groene waterstof heel erg duur. Vanwege de hoge prijs durven bedrijven de overgang naar groene waterstof niet aan. Hierdoor lijkt ook de aan te leggen infrastructuur voorlopig niet rendabel. Ook in andere landen doet dit probleem zich voor.

Op dit moment is Shell het enige bedrijf dat in Nederland een investering in een grote waterstoffabriek heeft aangedurfd. Gasunie is begonnen met de verbinding van de Hydrogen 1 van Shell op de Tweede Maasvlakte naar de raffinaderij in Pernis.

Afgesproken is dat voor ieder onderdeel van het waterstofnetwerk bekeken wordt of het rendabel is. Voor de aanleg van de overige onderdelen zijn er nog geen definitieve investeringsbesluiten genomen. In totaal gaat het om 1200 kilometer aan waterstofleidingen.

Duidelijkheid nodig over extra geld

De Algemene Rekenkamer adviseert het kabinet om voor het vervolg van de aanleg betere afspraken te maken over de financiering. Dat betekent een keuze uit meer overheidssubsidie, een lager rendement voor de Gasunie of hogere kosten voor de gebruikers van het waterstofnetwerk.

Pensioenuitvoerder APG gaat flink snijden in het personeelsbestand. In 2030 moeten tussen de 1000 en 1200 voltijdsbanen verdwenen zijn. Dat is iets minder dan een derde van de huidige 3700 voltijdsbanen.

Een pensioenuitvoerder zorgt onder andere voor de administratie, beantwoordt vragen van deelnemers, int de premie bij werkgevers en beheert beleggingen. APG, de grootste pensioenuitvoerder van Nederland, wil tussen de 240 en 270 miljoen euro besparen.

De banen verdwijnen als onderdeel van de nieuwe strategie van het bedrijf dat 'sneller, efficiënter en slagvaardiger' wil zijn na de transitie naar het nieuwe pensioenstelsel. Kunstmatige intelligentie, automatisering en standaardisering moeten verder bijdragen aan het efficiënter maken van het bedrijf.

Natuurlijk verloop

Een deel van de banen zal verdwijnen door natuurlijk verloop en het aflopen van flexibele contracten, zegt directeur Annette Mosman. "Maar gezien de omvang kunnen we reorganisaties niet voorkomen de komende jaren." Voor kerst worden er in ieder geval geen werknemers ontslagen.

Er werken nu 4300 werknemers bij APG, waarvan 300 tot 400 in het buitenland werken. De hardste klappen zullen dan ook vallen in Nederland waar APG vestigingen heeft in Amsterdam en in Heerlen. De banen zullen aan alle kanten van het bedrijf verdwijnen, zowel bij vermogensbeheer als bij pensioendienstverlening.

"Er verandert veel op de markt en we hebben nu zicht op hoe de pensioensector eruit ziet na de transitie. APG moet relevant zijn in de nieuwe pensioenwerkelijkheid die dan ontstaat. En dan moet je naar je kosten kijken."

APG stopt de komende jaren ook met het vermogensbeheer van drie fondsen. Alleen voor ABP blijft het bedrijf dit nog doen. APG wil zijn pensioendienstverlening juist uitbreiden. "Na afronding van de transitie staat APG open voor nieuwe opdrachtgevers."

Het had zo een aflevering van de dramaserie Succession kunnen zijn. De Amerikaanse filmmaatschappij Paramount is bezig om de deal tussen streaminggigant Netflix en Warner Bros. te torpederen en wil zelf de filmproducent overnemen. De biedingenstrijd die maandenlang achter de schermen woedde, gaat nu in volle omvang door in het openbaar.

Afgelopen vrijdag werd bekend dat Netflix de filmstudio Warner Bros. en streamingdienst HBO Max wil overnemen. De tv-tak van het bedrijf, met zenders als CNN en Discovery Channel, zou dan afgesplitst worden en zelfstandig verder gaan. Netflix legde een bedrag van 83 miljard dollar op tafel om de deal met succes binnen te hengelen.

'Respect en bewondering'

Dat de twee partijen een deal sloten, leidde waarschijnlijk tot teleurstelling op het hoofdkantoor van Paramount. Dat bedrijf had in twaalf weken tijd zes biedingen gedaan, zo blijkt uit reconstructies van Financial Times en The Wall Street Journal.

Slechts een paar uur voordat de deal tussen Warner Bros. en Netflix wereldkundig werd, stuurde Paramount-topman David Ellison nog een appje naar zijn evenknie bij Warner Bros., David Zaslav. "Weet dat ik, ondanks de ruis de afgelopen 24 uur, respect en bewondering heb voor jou en het bedrijf. (...) Het zou een eer zijn om jouw partner en de eigenaar van deze iconische merken te zijn", zo citeren de twee kranten hem. Een reactie bleef uit.

Het was niet de eerste keer dat de Paramount-topman Ellison probeerde om Zaslav te overtuigen. Ellison bezocht de Warner Bros.-bestuurder ook in zijn woning in Hollywood. Daar deed hij zijn eerste bod, maar dat was voor Zaslav niet genoeg. Gestaag ging Ellison omhoog met de prijs, maar het lukte hem niet om de deal te verzilveren.

Toen bleek dat Warner Bros. voor Netflix had gekozen, opende Paramount publiekelijk de aanval. Het kwam met een bod van 108,4 miljard dollar voor het hele bedrijf en dus ook voor de tv-afdeling van Warner Bros.

Trumps schoonzoon

Daarbij vallen de financiers achter het voorstel van Paramount op. Naast banken zijn het staatsinvesteringsfondsen uit Qatar en Saudi-Arabië en twee Amerikaanse investeringsfondsen, waarvan een wordt geleid door Trumps schoonzoon Jared Kushner. Verder legt Larry Ellison, de vader van de Paramount-topman, een groot bedrag in. Eerder dit jaar was hij korte tijd de rijkste man op aarde omdat de aandelen van zijn IT-bedrijf snel waren gestegen.

Het bestuur van Warner Bros. is nu aan zet om een afweging te maken tussen de twee biedingen. "Als het management van Warner Bros. vindt dat het bod van Paramount beter is, kan het ook Netflix vragen om een nieuw bod te doen", vertelt Dyaran Bansraj van de Erasmus School of Economics in Rotterdam. Hij deed eerder onderzoek naar grote overnames.

Als Netflix niet met een nieuw bod komt, wil dat niet meteen zeggen dat de streaminggigant is uitgespeeld. "Het bestuur van Warner Bros. kan ervoor kiezen om bij de deal met Netflix te blijven, maar de aandeelhouders kunnen dan alsnog voor Paramount kiezen", vertelt Bansraj.

Dat het bestuur bij de deal met Netflix blijft, is zomaar mogelijk. "Bij Paramount komt de financiering van de deal voor een groot deel uit het buitenland. De toezichthouder kan dat afkeuren, omdat ze geen buitenlandse invloeden in het medialandschap wil", zegt Bansraj.

Paramount probeert die mogelijke zorgen bij de toezichthouder al weg te nemen door erop te wijzen dat de buitenlandse investeerders hebben beloofd geen stem te willen in het bestuur. Ze hebben daardoor in principe geen invloed op de koers van het bedrijf.

Hoogste bod

Bij een vijandig bod gaat het bestuur van Warners Bros. een advies uitbrengen aan de aandeelhouders. Een groot deel van de aandeelhouders in de Verenigde Staten kijkt vooral naar de hoogste prijs. "Je ziet zelden dat er een brede afweging wordt gemaakt: wat is het beste voor de vennootschap? Dat gebeurt niet", vertelt Marnix Holtzer, advocaat op het gebied van ondernemingsrecht.

Daarnaast gaat het ministerie van Justitie ook kritisch naar de deal kijken. En hoewel het ongebruikelijk is dat de Amerikaanse president zich bemoeit met het goedkeuren ervan, zegt Trump dat hij er wél bij betrokken is. Dus proberen de topmannen van alle bedrijven Trump te paaien. Sinds de biedingsstrijd losbarstte hebben ze alle drie contact gehad met het Witte Huis.

Waarschijnlijk is er pas in het nieuwe jaar duidelijkheid over deze grote Hollywooddeal. Tot die tijd kunnen de bedrijven nog tegen elkaar opbieden.

Wie een kapotte knie of versleten heup heeft, staat voor de vraag: ga je naar een ziekenhuis of een privékliniek? Een groeiende groep Nederlanders gaat voor die laatste optie, tot ongenoegen van ziekenhuizen. Zij zeggen dat sprake is van oneerlijke concurrentie waardoor publiek zorggeld wegvloeit.

De Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen (NVZ) heeft daarom een brandbrief geschreven. Daarin roepen ze politiek Den Haag op om "eerlijke bekostiging" te regelen en grenzen te stellen aan private investeerders (private equity).

Want als het zo doorgaat, kan de situatie ontstaan dat "met name regionale ziekenhuizen" financieel ten onder gaan, zegt NVZ-voorzitter Ad Melkert.

Het aantal patiënten dat voor planbare behandelingen naar een commerciële kliniek gaat stijgt hard. Van zo'n 2,8 miljoen in 2021 naar circa 3,6 miljoen vorig jaar, blijkt cijfers van de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd.

Cherry picking

De concurrentie tussen ziekenhuizen en privéklinieken is niet gelijkwaardig, vindt de NVZ. Om bijvoorbeeld de spoedeisende hulp en de intensive care open te houden moet een ziekenhuis ook eenvoudige behandelingen uitvoeren om genoeg geld te verdienen. Maar die eenvoudigere behandelingen worden volgens de ziekenhuizen nu teveel uitgevoerd door commerciële klinieken.

Die doen aan "cherry picking", zegt Melkert. Hij is geen fan van deze vorm van marktwerking in de zorg. "Concurrentie kan iedereen scherp houden. Maar echte marktwerking in een sector die een publiek doel dient, dat is niet houdbaar."

'Op winst gericht verdienmodel'

In de brandbrief van de NVZ spreken de ziekenhuizen de angst uit dat een deel van de klinieken "een op productie en winst gericht verdienmodel" hanteert, waarbij soms gebruik wordt gemaakt "van een agressieve mediacampagne". Die verdienmodellen zouden bovendien worden aangejaagd "door private equity en aandeelhouders op de beurs". Volgens Melkert gaat een deel van het publieke zorggeld op die manier naar buitenlandse aandeelhouders.

De privéklinieken zijn vanzelfsprekend niet blij met de kritiek. Hanneke Klopper, voorzitter van Zelfstandige Klinieken Nederland (ZKN), noemt de brandbrief "prematuur". Ze had liever gezien dat de ziekenhuizen hun klachten hadden besproken tijdens de vele overlegmomenten die de branches met elkaar hebben.

Klopper sluit niet uit dat een deel van de klinieken te veel wordt gedreven door winstbejag. Tegelijkertijd moeten ook privéklinieken werken volgens richtlijnen, zegt ze. Zo mogen ze niet meer zorg leveren dan nodig. "Op het moment dat je die kwaliteit garandeert en dat op een betere manier kan organiseren, dan kan daar toch weinig op tegen zijn?"

Personeel weglokken

De ziekenhuizen beschuldigen privéklinieken er ook van dat ze personeel bij ze weglokken. Bijvoorbeeld door betere salarissen te bieden of door medewerkers te garanderen dat ze alleen overdag hoeven te werken. Daardoor zouden personeelstekorten, de werkdruk en wachtlijsten bij ziekenhuizen toenemen.

Maar de ZKN bestrijdt dat en zegt dat de uitstroom van medewerkers uit ziekenhuizen naar klinieken "vrijwel even groot" is als de instroom van medewerkers uit klinieken naar ziekenhuizen.

Ook kunnen privéklinieken juist helpen om personeelstekorten in de zorg op te lossen, zegt ZKN-voorzitter Klopper. "Juist in tijden van arbeidsschaarste moeten we bedenken hoe we met de beperkte capaciteit die we hebben, burgers kunnen helpen die het nodig hebben."

Reactie minister Bruijn

Demissionair zorgminister Jan Anthonie Bruijn (VVD) zegt dat hij de oproep van de NVZ serieus neemt. "Laat ik vooropstellen: in de zorg is voor excessieve winstuitkeringen geen plaats. Ongewenste praktijken van partijen die louter gericht zijn op financieel gewin wil ik tegengaan", zegt de minister tegen het ANP. Hij wil uitzoeken hoe hij een verbod op het uitkeren van winsten "coherent en consistent" kan toepassen.