Nederland mag dan nog massaal op vakantie zijn, de distributiecentra raken alweer behoorlijk gevuld met verse chocoladeletters en pepernoten. En één ding is wel duidelijk: door de enorme prijsstijgingen van cacao en suiker zal het voor de zoetekauwen slikken worden.

Chocoladefabrikant Droste geeft aan dat chocoladeletters dit jaar zo'n 10 à 15 procent duurder zullen zijn. Met de prijsverhoging van vorig jaar erbij gaat het dan al snel over 25 tot 30 procent. "Het is gewoon hard nodig", aldus commercieel directeur Bernard Brummelaar. "We betalen bijvoorbeeld 50 procent meer voor cacao, onze belangrijkste grondstof, en 25 procent meer voor suiker."

Het bedrijf moest vorig jaar al drie prijsverhogingen doorvoeren. "Nog nooit gebeurd. Maar elke verhoging was pure noodzaak. Als we dat niet hadden gedaan, hadden we hier het licht uit kunnen doen."

Naast de gestegen grondstofkosten heeft het bedrijf - zoals veel andere bedrijven - ook te maken met hogere transport-, verpakkings-, loon- en energiekosten. "Energie kostte vorig jaar vier keer zoveel als voor corona."

De prijzen voor cacao op de beurs in New York zitten op het hoogste niveau in ruim tien jaar tijd. "Ze komen dicht bij de vorige piek uit 2011", zegt sectoreconoom food Thijs Geijer van ING. "Een belangrijke factor hierbij zijn de ongunstige weers- en oogstverwachtingen in de belangrijkste productiegebieden. Die bepalen mede de prijs."

Bij andere agrarische grondstoffen is er nu juist sprake van een prijsdáling, zoals bij granen en plantaardige olie, aldus Geijer. Maar bij cacao en suiker dus juist niet. "Die inflatie zit nog in pijplijn. Als suiker en cacao duurder worden, dan worden categorieën als snoepgoed en chocola op een gegeven moment ook duurder. Dat zijn de producten die op dit moment in het oog springen."

Ook Oscar de Lange ziet de stijgende kosten met lede ogen aan. Hij is directeur-eigenaar van pepernotenproducent Van Delft Biscuits, jaarlijks verantwoordelijk voor zo'n 5,5 miljard pepernoten, driekwart van de Nederlandse markt. Van Delft produceert voor de eigen winkels en ook huismerken van onder meer Albert Heijn, Jumbo, Kruidvat en HEMA.

Een fors deel van de gestegen kosten zal de supermarkt of drogist gaan doorberekenen aan de klant. "Wij gaan daar natuurlijk niet over, maar ik vermoed dat de pepernoten dit jaar zo'n 20 procent duurder worden voor de consument."

Dat betekent dat een zak van een kilo - pepernoten met chocola bijvoorbeeld - de grens van 5 euro nadert. Of er zelfs overheen gaat. "Dat is misschien een probleem, ik weet het niet. Mensen kopen doorgaans twee of drie keer per jaar een kilozak chocoladekruidnoten voor het huishouden."

De Lange legt uit hoe het kan dat de pepernoten dit jaar duurder zijn:

De pepernotenproducent zag dat eerder dit jaar een kilozak paaseitjes voor het eerst boven de 5 euro werd verkocht. Dit bleek nauwelijks effect te hebben op de verkoop. De Lange: "Consumenten gaan er niet minder van kopen, ondanks 5,49 euro voor een zak. Pasen en Sinterklaas zijn één keer per jaar hè. Er zit veel gevoel en emotie bij. Men ziet gewoon dat kruidnoten worden geassocieerd met gezelligheid en een nostalgisch, warm gevoel losmaken. Zo'n zak willen de mensen gewoon in huis hebben."

Wel ziet De Lange een trend naar kleinere verpakkingen. "Hoe hoger de prijs wordt, hoe meer mensen geneigd zijn kleinere zakken te kopen. Dat is in principe duurder, maar het lijkt goedkoper."

Ook Droste biedt sinds twee jaar een kleinere en dus goedkopere chocoladeletter aan. Eentje van 100 gram, te koop naast de klassieke en meest verkochte letter van 135 gram. En dat is geen voorbeeld van 'graaiflatie', wil Brummelaar van Droste maar zeggen: "We willen onze producten betaalbaar houden, ook voor mensen met een smallere beurs."

Winkelketen Big Bazar sluit twintig van zijn 120 winkels. Het is nog onduidelijk of dit aantal boven op de in juli aangekondigde dertien winkels komt, of dat er in totaal twintig winkels zijn die hun deuren sluiten. Ook wil de keten voor twintig winkels huurverlaging. Big Bazar is nog niet bereikbaar voor commentaar.

Tegen persbureau ANP zegt directeur Jerke Kooistra dat tachtig winkels goed lopen, er twintig niet gezond zijn en nog eens twintig als 'twijfelwinkels' worden bestempeld. Welke filialen hij wil sluiten en waar hij huurverlaging wil, wilde de directeur niet zeggen. Medewerkers worden volgens Kooistra niet ontslagen bij het sluiten van een winkel, maar kunnen in een ander filiaal aan de slag.

In een interview met ANP zegt Kooistra dat de sluitingen en huurverlagingen nodig zijn om het bedrijf gezond te houden. Kooistra wil huurcontracten openbreken en huurverlagingen afspreken met de vastgoedeigenaren. Gebeurt dat niet, dan zit er volgens de directeur "niet anders op dan een lelijkere route te kiezen". Daarmee doelt Kooistra op het stoppen van het overmaken van de huur.

Diverse huurbazen stapten al naar de rechter, zoals verhuurder Hoorne Vastgoed eerder deze zomer. Vorige maand bepaalde de rechtbank in Alkmaar in die zaak dat twee winkels ontruimd moesten worden vanwege huurachterstanden. De rechter oordeelde dat Big Bazar de huur voor de winkels "stelselmatig niet tijdig betaalt" en droeg de koopjesketen op om een ton te betalen aan achterstallige huur, incassokosten en een boete.

Vorige week vroeg een verhuurder aan de rechtbank van Amsterdam het faillissement van Big Bazar aan. Volgens de partij die namens de verhuurder optreedt, gaat het om een betalingsachterstand van bijna 20.000 euro. Die zitting staat gepland op 29 augustus. Ook loopt er een zaak die is aangespannen door een Belgische geldschieter vanwege het niet betalen van rente.

Eerder zei Kooistra tegen de NOS dat Big Bazar te maken heeft met enorme kostenstijgingen terwijl consumenten minder uitgeven. "Denk dan aan de energielasten, we hebben vorig jaar de lonen verhoogd met 11 procent. Dat drukt enorm op het bedrijf. Dat gaat om miljoenen euro's per jaar. En we zitten vaak vast aan oudere huurcontracten. Die worden elk jaar geïndexeerd, dan moet je denken aan tussen de 6 en 11 procent. Voor een winkelier is dit op de lange termijn een serieuze aanslag op het budget."

Tegen ANP zegt Kooistra dat het zijn doel is om dit jaar veel nieuwe winkels te openen. Hij wil voor het einde van het jaar 190 winkels hebben.

Vandaag werd bekend dat Exor, de investeringsmaatschappij van de Italiaanse Agnelli-familie, voor 2,6 miljard euro liefst 15 procent van de aandelen van Philips heeft gekocht. Al decennialang speelt de Agnelli-familie een belangrijke rol in het economische en maatschappelijke leven in Italië, en ook steeds meer daarbuiten. Een portret van deze invloedrijke Italiaanse familie.

Het begon allemaal in 1899 met Giovanni Agnelli en de Fabbrica Italiana Automobili Torino, kortweg Fiat. Maar ook de luxe sportwagens van Ferrari en voetbalclub Juventus zijn onlosmakelijk verbonden met de Agnelli's. En zo zijn er nog veel meer bedrijven.

De basis van de rijkdom van de Agnelli's ligt dus bij Fiat, dat wordt opgericht door Giovanni Agnelli (1866-1948). In de decennia daarna groeit Fiat uit tot de grootste autofabrikant van Italië. Het merk wordt vooral bekend door kleine, relatief betaalbare auto's, die daarmee bereikbaar moeten worden voor de massa.

In 1936 begint Fiat met de productie van de Topolino (muisje). Het is dan de kleinste massaproductieauto die er is.

De zoon van Giovanni, Edoardo Agnelli (1892-1935), speelde een grote rol bij Juventus, de voetbalclub uit Fiat-thuisbasis Turijn. In 1923 wordt hij er voorzitter en onder zijn leiding groeit Juve uit tot een van de belangrijkste clubs van het land, met nationale (en later ook internationale) successen. De connectie tussen de Agnelli's en Juventus blijft. Tot op de dag van vandaag is de familie eigenaar van de club.

In de jaren 60 wordt de kleinzoon van de Fiat-oprichter de baas bij het bedrijf. Gianni Agnelli (1921-2003) maakt Fiat nog groter en machtiger dan het al was. Onder zijn leiding wordt Fiat het grootste bedrijf van Italië en wordt hij zelf de rijkste man van het land. Hij overziet de verdere internationale uitbreiding, met de opening van fabrieken in onder meer Brazilië, Spanje en zelfs de Sovjet-Unie.

Eind jaren 60 koopt hij Ferrari, dat daarmee onderdeel wordt van het Fiat-concern. Hetzelfde gebeurt daarna met de automerken Lancia en Alfa Romeo.

Gianni Agnelli staat ook bekend als een playboy en stijlicoon. Er waren geruchten dat hij met veel bekende vrouwen affaires had, zoals actrices Anita Ekberg en Rita Hayworth. En met Jacqueline Kennedy, de weduwe van de Amerikaanse president John F. Kennedy.

Na zijn overlijden in 2003 klimt zijn kleinzoon John Elkann op binnen het bedrijf. En in 2010 wordt hij topman van Fiat. Daarmee is na ruim een eeuw de kleinzoon van de kleinzoon van de Fiat-oprichter de baas in het familiebedrijf.

Na allerlei overnames en fusies is Fiat tegenwoordig onderdeel van autoconcern Stellantis. Naast Fiat zijn onder meer Opel, Peugeot, Citroën en Chrysler van dat megabedrijf.

De rol van de Agnelli-familie is daar nu als volgt: de Agnelli's hebben Exor als investeringsmaatschappij. De familie heeft 52 procent van de aandelen van Exor en 86 procent van het stemrecht. Dus ze hebben daar de macht. En Exor heeft vervolgens 14 procent van de aandelen van Stellantis en is daarmee de grootste aandeelhouder. Verder is John Elkann voorzitter van de raad van commissarissen bij Stellantis.

In totaal investeert Exor zo'n 33 miljard euro in allerlei bedrijven, nu dus ook in Philips. Zie hieronder om welke bedrijven het gaat:

De Italiaanse investeringsmaatschappij Exor heeft 15 procent van de aandelen in Philips gekocht. Daarmee is de investeerder in één keer de grootste aandeelhouder van het Nederlandse medische technologiebedrijf. De investering bedraagt 2,6 miljard euro.

Exor is eigendom van de Italiaanse familie Agnelli. De flamboyante industrieel Giovanni Agnelli (1921-2003) maakte vanaf de jaren 60 het automerk Fiat groot. Het hoofdkantoor van Exor zit sinds 2016 aan de Zuidas in Amsterdam. In augustus vorig jaar verhuisde Exor de beursnotering in Milaan naar Amsterdam.

Wereldwijd investeert de organisatie voor 33 miljard euro in andere bedrijven. Naast Peugeot- en Opel-moederbedrijf Stellantis heeft Exor belangen in onder meer voetbalclub Juventus, autoproducent Ferrari en zakentijdschrift The Economist.

De nieuwe aandeelhouder zegt voor langere tijd te willen investeren in een bedrijf dat gespecialiseerd is in gezondheidstechnologie. Exor investeerde vorig jaar al in twee kleinere gezondheidstechnologiebedrijven.

Exor heeft de optie om het belang in Philips nog uit te breiden naar 20 procent. In ruil voor de investering krijgt de grootaandeelhouder een zetel in de raad van commissarissen. Voor de investering voerde Exor enkele gesprekken met de top van Philips, laat een woordvoerder van Exor weten.

Directeur Gerben Everts van de Vereniging van Effectenbezitters is aangenaam verrast door het nieuws. "Het geeft Philips stabiliteit. Aandeelhouders zullen blij zijn, want deze partij kan de rust bij Philips herstellen", zegt hij in het NOS Radio 1 Journaal, verwijzend naar de problemen met apneu-apparaten.

Dat Exor in één keer zo'n groot belang heeft vergaard is opmerkelijk, vindt Everts. "De dalende koers van Philips trekt natuurlijk ook nieuwe investeerders aan. Ze worden in één keer de grootste aandeelhouder. Maar dat hebben ze wel netjes en transparant via de beurs gedaan voor een normale prijs."

Het aandeel Philips stond vanmorgen bijna 4 procent hoger bij de opening van de beurs in Amsterdam.

Het supermarktschap met vleesvervangers is nog nooit zo groot geweest als nu. Toch is het de vraag of alle merken vegaballetjes, -kipstukjes of -spekreepjes het gaan overleven, want de markt voor vleesvervangers staat flink onder druk.

De afgelopen jaren was de vleesvervanger een van de snelst groeiende productgroepen, waarvoor investeerders in de rij stonden. Het spetterende beursdebuut van Beyond Meat, vooral bekend van vegetarische hamburgers, was daarvan het bewijs.

Maar aan die groei is dus een einde gekomen. De verkoop van vleesvervangers neemt volgens onderzoek van Rabobank wereldwijd af, ook in Nederland. En Beyond Meat zag de omzet in rap tempo dalen. Het aandeel, dat op het hoogtepunt de 234 dollar aantikte, is nu nog maar zo'n 13 dollar waard.

Beyond Meat werd mede een hype doordat grote sterren als Leonardo DiCaprio en Bill Gates erin investeerden. Ook Kim Kardashian verbond haar naam aan het merk als 'chief taste consultant':

Ook de toekomst ziet er voor vleesvervangers niet heel florissant uit, als je naar Nederland kijkt. Marktonderzoeksbureau Motivaction constateerde vorige maand dat voor het eerst in jaren het aantal mensen dat zich vegetariër of flexitariër noemt terugloopt.

Waar vorig jaar nog 40 procent van de Nederlanders op minstens één dag van de week bewust geen vlees of vis at, is dat nu 32 procent. Ook de acceptatie van vleesvervangers daalt volgens het bureau. Zo geven mensen aan minder open te staan voor dit soort producten.

Volgens de Rabobank-analisten zijn vleesvervangers in veel landen minder hard in prijs gestegen dan vleesproducten. Toch weten de producenten daarvan dus niet te profiteren. Mogelijk komt dat doordat de opmars van merken en producten te snel ging.

"Het is erg lastig om het gedrag van consumenten aan te passen", zegt Sebastiaan Schreijen, analist bij de Rabobank. "Vleesvervangers zijn nog geen routine-aankoop geworden, maar er is wel enorm veel keuze in het supermarktschap. Consumenten weten daardoor vaak niet meer welk product ze ook al weer gekocht hebben."

Ook zijn sommige vleesvervangers volgens Schreijen simpelweg niet lekker genoeg. "De innovatie gaat snel en producten worden soms heel snel in het schap gezet. Als je dan een product koopt dat niet lekker is, wil je dat niet nog een keer. Dat afbreukrisico slaat vervolgens ook terug op de goede merken."

Dat herkent Frank Giezen, directeur van Ojah, een bedrijf dat sinds ruim tien jaar vleesvervangers voor merken over de hele wereld produceert. Ook hij merkt dat de omzetten wereldwijd teruglopen, al verschilt het per land.

"We zagen veel partijen die de vleesvervanger als het nieuwe goud zagen, maar minder bezig waren met goede kwaliteit", zegt Giezen. "Supermarkten kozen daarbij vooral op basis van de lage prijs en niet op basis van kwaliteit. Dat is vervelend, want als mensen iets eten wat minder lekker is, doen ze geen herhaalaankoop."

De vleesvervangersmarkt lijkt komende tijd dus toch een niche te blijven. Grote merken als Nestlé trekken zich deels terug van de markt. Meatless Farm, een andere grote speler in de vleesvervangersmarkt, ging in juni zelfs failliet.

Volgens de Rabobank-analisten is de kans dan ook groot dat de schappen met vleesvervangers komende tijd weer wat zullen krimpen. Maar Ojah ziet juist kansen: het bedrijf is bezig de productie in de fabriek in het Gelderse Ochten uit te breiden.

"Er is inderdaad wat onzekerheid in de markt", zegt Giezen. "Maar de paar goede producenten, die zelf de technologie en producentenlijnen in handen hebben, zullen zeker blijven bestaan. De bubbel mag wat ons betreft dus juist wel even wat leeglopen."

Voor de laatste keer vulden klanten vanochtend hun boodschappenkar bij de Jan Linders-supermarkt in Venray. Om 13.00 uur sloot de winkel definitief zijn deuren. Over een kleine drie weken gaan die deuren weer open, maar dan als toegang tot een filiaal van Albert Heijn. Hiermee maakt ook de kenmerkende donkerblauwe Linders-kar plaats voor het lichtblauwe model van AH.

De Jan Linders in Venray staat niet op zichzelf. Steeds vaker worden regionale supermarkten opgenomen door grote ketens. Zo kondigden supermarktketens Nettorama en Boni twee weken geleden aan te fuseren onder de naam Nettorama. Supermarkten als Edah, Konmar, Super de Boer, C1000 en Emté verdwenen eerder van het toneel. Nu volgt Jan Linders: 52 van hun vestigingen worden Albert Heijns, te beginnen met die in Venray. De rest wordt afzonderlijk verkocht.

Waarom lukt het de kleine supermarkt niet om op te boksen tegen de grote ketens, en hoe erg is dat?

Tot 1963 was oprichter Jan Linders melkboer, maar toen besloot hij de eerste supermarkt van de regio te openen. Dit was de start van een succesvolle keten met 63 winkels in Limburg, Noord-Brabant en Gelderland.

Zijn lijfspreuk 'Houd van de mensen, dan houden de mensen van jou' is nog altijd zichtbaar in de filialen. Met een assortiment toegespitst op de zuidelijke behoefte, zoals ter plekke gebakken vlaaien en zuurvlees, was Linders' populariteit groot. In 2006 werd Linders door de regionale omroep L1 postuum uitgeroepen tot grootste Limburger aller tijden.

Zijn zoon vertelde aan het FD dat hij voor boodschappen vroeger kilometers omreed omdat er in zijn woonplaats nog geen Linders-supermarkt zat, en Albert Heijn 'de vijand' was. Maar in december kondigde het bedrijf aan dat de supermarkt na bijna zestig jaar ophoudt te bestaan als zelfstandig merk en verder gaat als franchisenemer van uitgerekend Albert Heijn.

Deze winkels verdwenen eerder uit het straatbeeld:

Volgens retaildeskundige Paul Moers zijn er meerdere factoren waardoor deze vaak geliefde winkels het onderspit delven tegenover de grotere ketens.

Zo zijn er schaalvoordelen: grotere ketens kunnen gemakkelijker investeren in technologische modernisering, zoals robotisering, IT-systemen en kunstmatige intelligentie, doordat ze meer financiële slagkracht hebben. Daarnaast verandert het consumentengedrag en is een duidelijke verschuiving merkbaar richting online winkelen en one stop shops, grotere winkels waar je terechtkunt voor al je boodschappen.

Hoewel veel supermarkten met hun webwinkel nog niet direct winst maken, is het volgens Moers essentieel voor zowel klantbinding als marktaandeel. "De kosten die gepaard gaan met al deze veranderingen, zijn voor de kleinere supermarktketens simpelweg te hoog."

Een bezoek aan de inmiddels bijna lege Jan Linders-supermarkt in Venray leert dat het verdwijnen van regionale supermarkten voor sommige mensen een verlies van lokale charme en identiteit betekent.

Een klant noemt de situatie "waardeloos". "Ik ben bang dat het duurder wordt," zegt hij. Het doet een toerist die in Venray op vakantie is, denken aan eerdere overnames in zijn buurt: "In Noord-Holland hadden we Deen, een echte volkssupermarkt. Ze deden veel voor de omgeving, zoals het sponsoren van plaatselijke verenigingen." Sinds de overname door Albert Heijn zou dat veranderd zijn.

Voor lokale leveranciers hoeft dit soort overnames niet het einde te betekenen. Grote ketens zoals Jumbo, AH en Lidl zeggen actief betrokken te zijn bij duurzaamheidsinitiatieven en lokale inkoop. Volgens Jan Linders blijven in elk geval ook de kenmerkende zuidelijke producten beschikbaar na de overname.

Met de overname van Jan Linders breidt Albert Heijn verder uit. Uit gegevens van marktonderzoeker NielsenIQ blijkt dat het Zaanse supermarktbedrijf in 2021 veruit de grootste was in Nederland met een marktaandeel van 35,9 procent. Daarna volgen Jumbo met 21,8 procent en Lidl met 10,7 procent. Deze dominantie roept ook de vraag op of sommige ketens niet te machtig worden.

De Autoriteit Consument & Markt (ACM) stelt dat bedrijven groot mogen zijn zolang ze geen misbruik maken van hun dominante positie. "Er is geen vastgesteld marktaandeelpercentage waarbij we dominantie als een probleem beschouwen", zegt een woordvoerder.

Bij het beoordelen van een mogelijke onaanvaardbare machtspositie kijkt de ACM onder meer naar de mogelijkheden voor consumenten om binnen een redelijke reistijd een concurrerende supermarkt te bereiken. Als consumenten deze keuze niet hebben, kan de ACM ingrijpen.

Moers voorspelt een landschap gedomineerd door reuzen zoals Jumbo, AH, Plus, Aldi en Lidl. "Kleinere ecologische spelers kunnen zich handhaven dankzij hun niche-aanpak." De uitdaging ligt volgens hem bij middelgrote supermarkten zoals Nettorama en Hoogvliet. De vraag is of zij zich staande kunnen houden tegenover titanen zoals Albert Heijn, zegt Moers.

De operatie duurde weken, maar de olie uit een verroest tankschip bij de kust van Jemen is weg. Boskalis-onderdeel Smit Salvage heeft 1,1 miljoen vaten olie overgebracht naar een ander schip.

Bijna veertig jaar lag de FSO Safer voor de kust van Jemen als opslagplek voor olie. De laatste jaren werd het schip niet meer onderhouden, vanwege de aanhoudende burgeroorlog in het land.

"We hebben in ons werk wel vaker te maken met zwaar beschadigde schepen", zegt Peter Berdowski, de ceo van Boskalis. "Maar een schip dat zo slecht onderhouden is als dat wat we hier aantroffen, hebben we nog nooit meegemaakt."

De toestand van de Safer verslechterde zodanig dat milieuorganisaties en de Verenigde Naties de laatste jaren waarschuwden voor onder meer lekkages. Met het overpompen van de olie is volgens Greenpeace "een enorme olieramp" voorkomen.

Dat beaamt Berdowski. In het tweede schip zit nu het grootste deel van de bijna 200 miljoen liter olie, de komende week worden volgens hem de laatste restjes opgeruimd en wordt het schip schoongemaakt. Daarna zit de klus er voor Boskalis op.

Er is nog wel een kanttekening, zegt Arabella Bosscher, politiek campagneleider bij Greenpeace Nederland. "Er zitten nog olieresten en giftige stoffen in het schip, en daarnaast moet het schip nog veilig worden weggehaald." Ook aan het weghalen zitten volgens Bosscher nog haken en ogen. "De Safer kan zelf niet meer varen, hij moet gesleept worden."

En als de FSO Safer dan veilig afgemeerd is, moeten ook de ontmanteling en de recycling van het schip zorgvuldig gebeuren. Anders kunnen volgens de milieuorganisatie alsnog giftige stoffen vrijkomen.

"Het probleem is wel gedecimeerd", zegt Berdowski. "Het gaat nu meer om het netjes afhechten van de operatie. Zorgen dat de tanker ook afgevoerd en gesloopt wordt. Het echte grote risico van een milieuramp is nu wel weggenomen. Dat voelt als een enorme opluchting en we zijn ook wel een beetje trots."

De kosten voor de bergingsactie komen neer op zeker 129 miljoen euro. De Verenigde Naties betalen dat, met steun van onder meer Nederland. Ons land legt 15 miljoen euro in. Voor de operatie wordt dus belastinggeld gebruikt, terwijl uit een eerder rapport van Greenpeace blijkt dat grote oliebedrijven als ExxonMobil en TotalEnergies het schip tot 2015 voor opslag hebben gebruikt.

Zij zijn volgens de milieuorganisatie waarschijnlijk deels verantwoordelijk voor de verwaarloosde olie. "Dat voelt heel wrang als je kijkt naar de gigantische winsten die zulke bedrijven maken", zegt Bosscher.

De twee genoemde bedrijven werden door de NOS benaderd om te reageren. ExxonMobil reageert via de mail: "We hebben gedesinvesteerd uit Jemen en destijds daarbij alle verplichtingen aan de koper overgedragen." Wie de koper is, dat weet een Nederlandse woordvoerder niet. Verder wil het bedrijf geen commentaar geven. TotalEnergies reageerde niet voor het tijdstip van deze publicatie.

De olie blijft in ieder geval voorlopig in het nieuwe schip opgeslagen, zegt Berdowski. "Het gaat om een behoorlijke som geld. En dat is natuurlijk ook precies waar de discussie over gaat. Wie is de rechtmatige eigenaar? Dat is tussen de autoriteiten daar nog niet helemaal uitgesproken. Een van de redenen dat de olie er naar mijn mening nog wel even zal blijven."

De Volksbank, het moederbedrijf van SNS Bank, ASN Bank en Regiobank, doet niet genoeg om witwassen en terrorismefinanciering tegen te gaan en is op de vingers getikt door De Nederlandsche Bank (DNB). De Volksbank overtreedt de wet ter voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme door een gebrekkige controle van zijn klanten. De toezichthouder wil dat de witwascontroles uiterlijk per 1 april 2024 verbeterd zijn en onderzoekt of er ook een boete kan worden opgelegd.

De Volksbank heeft dat bekendgemaakt bij de presentatie van de halfjaarcijfers. Het concern heeft net als de andere drie grootbanken ING, Rabobank en ABN Amro, de winst flink kunnen opschroeven dankzij de oplopende rente. De nettowinst steeg van 95 miljoen euro naar 248 miljoen euro. De rente-inkomsten zijn bijna verdubbeld door de hogere rente voor kredieten en hypotheken.

Bij de Volksbank staat 44,5 miljard euro aan spaargeld uit. De spaarrente bij SNS bank ligt momenteel op 1,25 procent.

"We betreuren het dat we niet in staat zijn geweest om met betrekking tot klantintegriteit geheel aan onze onze verantwoordelijkheid als poortwachter te voldoen en dat we op dit moment in overtreding zijn", zegt Martijn Gribnau, de bestuursvoorzitter van de Volksbank. "We stellen alles in het werk om de tekortkomingen binnen de door DNB opgelegde termijn te herstellen."

Nederlandse banken hebben eerder steken laten vallen bij het naleven van de anti-witwasregels. ING en ABN AMRO moesten beide honderden miljoenen euro's betalen na schikkingen met het Openbaar Ministerie. De Rabobank kreeg in 2018 een dwangsom van 500.000 euro opgelegd wegens het overtreden van de regels. Voor de controle en analyse van het financieel verkeer van klanten hebben de banken inmiddels 13.000 medewerkers.

Demissionair minister Sigrid Kaag van Financiën noemt de aanwijzing van DNB aan de Volksbank om het witwastoezicht te verbeteren "zorgelijk". "Het is een verantwoordelijkheid van banken, dus ook van de Volksbank, om deze taak serieus te nemen en naar behoren te vervullen", schrijft Kaag in een brief aan de Tweede Kamer.

Kaag benadrukt dat niet haar ministerie, maar NL Financial Investments (NLFI) de aandelen van de Volksbank beheert. Zij zegt haar zorgen aan NLFI te hebben overgebracht, met het verzoek om "periodiek" van de situatie op de hoogte gehouden te willen worden. Dat de minister over de problemen bij de staatsbank toch een brief aan de Kamer schrijft noemt zij "niet gebruikelijk".

Na jaren van gemopper over de negatieve rente, schijnt nu opeens de zon bij de drie grote Nederlandse banken. Doordat de Europese Centrale Bank (ECB) in een jaar tijd de rente razendsnel verhoogde, maken banken opeens vrij eenvoudig opmerkelijk hoge winsten in toch economisch lastige tijden.

Waar de banken jaren moesten betalen om geld van klanten verplicht op te slaan bij de ECB, krijgen ze hier nu weer geld voor. Sinds vorige week liefst 3,75 procent.

Door het rentebeleid bij de ECB schoot de winst van Rabobank over de eerste zes maanden naar 2,5 miljard euro. Dat is een verdubbeling vergeleken met een jaar eerder en de hoogste halfjaarwinst in meer dan tien jaar. "Het is voor Rabobank wel een erg hoog bedrag", erkent financieel directeur Bas Brouwers. "En dat kun je niet los zien van de extreme situatie."

Daarmee verwijst Brouwers naar hoe de ECB de hoge inflatie in Europa probeert te bestrijden. Ruim een jaar geleden begon de centrale bank de tijdens de kredietcrisis negatief gemaakte rente te verhogen, van -0,5 procent naar een recordhoogte van 3,75 procent.

Daar profiteren banken van. Vooral banken met veel spaargeld, zoals in spaarland Nederland. Banken moeten het geld dat zij niet kunnen uitlenen dagelijks verplicht bij de ECB stallen. Jarenlang betaalden ze hier rente over, nu krijgen ze er geld voor. Het tempo verbaasde ook Brouwers van Rabobank: "Ik kan mij niet herinneren dat centrale banken de rente zo snel zo hebben verhoogd."

Ook bij ING kan het momenteel niet op. "Het is een heel bijzondere periode", vatte topman Steven van Rijswijk begin deze maand het eerste halfjaar samen. ING presenteerde een winst van 3,7 miljard euro over het afgelopen halfjaar, bijna 2,5 keer meer dan een jaar eerder. Gisteren volgde ABN Amro. Daar is de winst bijna 1,9 miljard over de eerste zes maanden, liefst 90 procent meer dan een jaar terug.

Spaarders kijken met grote verbazing naar die winsten. Zij kregen jarenlang nagenoeg geen rente en pas sinds juni een schamel procentje. "Dat begrijp ik heel goed", zei demissionair minister Kaag van Financiën hier eerder over in de Tweede Kamer. "Ik vind het wel lastig uit te leggen aan de gemiddelde spaarder die de krant leest en denkt: 'Goh, hoe zit dit?'"

Kaag benadrukte dat banken voldoende buffers hebben en dat er genoeg concurrentie is, zodat ontevreden klanten kunnen overstappen. "Ik vind het wel belangrijk dat er een moment komt dat de rentestijgingen voldoende worden doorgevoerd aan spaarders", zei ze. Die oproep staat nog steeds, laat een woordvoerder van Financiën weten aan de NOS.

Maar ondanks het gemopper over de lage spaarrente, stappen Nederlanders toch niet massaal over naar prijsvechters. Buitenlandse banken bieden bijvoorbeeld hogere rentes aan. Bij Rabobank merken ze dat veel particuliere klanten, mogelijk door gewenning aan de jarenlange nulrente, pas laat in actie komen.

Zo duurde het volgens Brouwers lang voordat klanten geld van hun betaalrekening naar een spaarrekening gingen overboeken. Of van een spaarrekening naar een deposito. Wie een appeltje voor de dorst drie jaar vastzet, kan daarover al 2,5 procent krijgen. "Maar dat doen klanten nog maar mondjesmaat. Daarom schiet onze rentewinst nu zo omhoog."

Bij ABN Amro ziet topman Robert Swaak wel actievere spaarklanten. Daar werd het afgelopen kwartaal 7 miljard euro van betaal- naar spaarrekeningen overgeboekt. "Klanten verhuizen hun geld in de bank. Ook zakelijke klanten", aldus Swaak. "Maar het hangt vooral af van hoeveel geld klanten hebben en hoeveel geld ze op hun betaalrekening willen hebben."

Tegelijk benadrukken de grote drie dat rentes niet van dag op dag veranderen. "De spaarrente volgt de marktrente altijd met enige vertraging", legt ING-topman Van Rijswijk uit. "We moeten de manier waarop wij onze leningen financieren voorzichtig afstemmen met onze spaarrentes."

ING verhoogt volgende week de rente op een Oranje Spaarrekening van 1 naar 1,25 procent. Rabobank verhoogt de rente op dezelfde dag naar 1,5 procent. "Ik verwacht wel dat het verder gaat toenemen", zegt Van Rijswijk. Ook Brouwers van Rabobank houdt de deur naar hogere rentes open. "Ja, dat verwacht ik wel", antwoordt hij op de vraag of spaarrentes verder gaan stijgen.

De Nederlandse Spoorwegen lijden nog altijd verlies, blijkt uit de halfjaarcijfers die zijn gepresenteerd. Met een jaar geleden is er wel sprake van herstel. Het zogeheten onderliggend operationeel verlies ging van 225 miljoen naar 26 miljoen euro.

Het bedrijf noemt de resultaten "nog steeds onvoldoende voor een financieel gezonde NS". De komende jaren blijven daarom "financieel uitdagend", zegt het bedrijf.

President-directeur Wouter Koolmees wijst naar het veranderende reisgedrag waar de NS mee te maken heeft. "Nederland reist weer vaker met de trein, maar we hebben nog altijd fors minder reizigers dan voor corona. Dit zien we ook terug in onze financiële prestaties. Onze maatschappelijke taak blijft van essentieel belang, maar is financieel nog altijd verlieslatend."

In de eerste helft van dit jaar groeide het totaal aantal gereisde kilometers met 24 procent ten opzichte van dezelfde periode vorig jaar. Die groei is voor een groot deel te verklaren doordat in de eerste maanden van vorig jaar nog coronamaatregelen golden.

Toch zijn de reizigersaantallen nog altijd lager dan voor corona. Op een gemiddelde werkdag nemen nu 1,1 miljoen reizigers de trein. Voor corona waren dat er nog 1,3 miljoen.

De Rabobank beleeft een van z'n beste jaren ooit qua winstgevendheid. Mede dankzij de winst die gemaakt wordt met de rente verdiende de bank in zes maanden tijd 2,5 miljard euro. Dat is bijna het dubbele van een jaar geleden.

Net als ABN Amro en ING profiteert de Rabobank van het verschil tussen de rente op leningen, die relatief snel is opgelopen, en de rente op spaargeld, die veel langzamer stijgt. De bank verdiende 1,4 miljard meer aan rente dan een jaar geleden.

De bank moest in vergelijking met andere banken wel relatief veel geld apart zetten voor het geval leningen niet kunnen worden terugbetaald. Dat ging om 339 miljoen euro, tegenover 42 miljoen een jaar eerder.

De bank zegt er rekening mee te houden dat klanten in problemen gaan komen. Reden zijn de hoge inflatie, de gestegen rente op leningen en doordat ondernemers uitgestelde belastingen vanwege de coronacrisis nog moeten terugbetalen, maar vooralsnog is het effect op klanten relatief klein, zegt de Rabobank.

ABN Amro maakte gisteren bekend dat de winst fors is gestegen, naar 1,4 miljard (+81 procent). ING meldde eerder een ruime verdubbeling van de winst over het afgelopen half jaar, naar 3,7 miljard euro.

Een verhuurder die nog achterstallige huur krijgt van Big Bazar, heeft bij de rechtbank in Amsterdam het faillissement van de winkelketen laten aanvragen. Dat bevestigt het invorderingsbedrijf dat namens de verhuurder optreedt. De verhuurder in Goes hoopt zo als eerste betaald te krijgen door Big Bazar, zegt Joost Konings van Invorderingsbedrijf Amsterdam.

Het gaat om een bedrag van bijna 20.000 euro, zegt Konings, die verwacht dat de winkelketen snel zal betalen. "Ik kan mij niet voorstellen dat Big Bazar failliet verklaard wil worden voor een relatief klein bedrag."

Van Big Bazar is bekend dat er in verschillende steden al langer huurachterstanden zijn. Vorige maand oordeelde een rechter al dat er twee winkels ontruimd moeten worden.

Jerke Kooistra, eigenaar en algemeen directeur van Big Bazar was niet bereikbaar voor een reactie op de faillissementsaanvraag. Eerder zei hij dat zeker 13 van de 125 winkels zullen sluiten wegens onenigheid met de verhuurders. "Als zij niet akkoord gaan met een lagere huur, willen wij niet meer samenwerken. Dat gaat gewoon niet in de huidige marktomstandigheden."

Volgens de algemeen directeur heeft Big Bazar, "net als de hele retail", te maken met enorme kostenstijgingen. "Denk aan de energielasten, we hebben vorig jaar de lonen verhoogd met elf procent. Dat drukt enorm op het bedrijf. Dat gaat om miljoenen euro's per jaar. En we zitten vaak vast aan oudere huurcontracten. Die worden elk jaar geïndexeerd, dan moet u denken aan tussen de zes en elf procent. Voor een winkelier is dit op de lange termijn een serieuze aanslag op het budget."

De zitting in Amsterdam staat gepland voor 29 augustus, blijkt uit documenten van de rechtbank. Morgen dient een ander kort geding tegen Big Bazar. Dat is aangespannen door een Belgische geldschieter vanwege het niet betalen van rente.

De topman van Ahold Delhaize, het moederbedrijf van Albert Heijn, zegt dat het supermarktbedrijf sommige prijzen weer verlaagt. "We zien steeds meer bewijs dat de inflatie voorbij zijn piek is", aldus topman Frans Muller. "Onze lokale supermarkten hebben voor onze klanten snel de prijzen verlaagd, waar dat mogelijk was."

Ahold Delhaize is in allerlei landen actief, waaronder Nederland, België, Tsjechië, Griekenland en Amerika. In hoeverre de prijzen specifiek in Nederland omlaag kunnen, zei Muller niet.

Het supermarktconcern presenteerde vandaag de cijfers over het tweede kwartaal. De omzet steeg met zo'n 3 procent naar ruim 22 miljard euro. Maar de winst daalde met ruim 20 procent naar 468 miljoen euro. Ahold Delhaize zegt dat de winst lager uitkwam doordat het bedrijf nog steeds last heeft van hoge kosten voor onder meer energie, transport en lonen. Vooral in Europa daalde de winstmarge.

In België hadden de Delhaize-supermarkten last van stakingen. Delhaize wil alle winkels in België laten runnen door zelfstandige ondernemers. Nu is een deel van de supermarkten een franchise en een deel is van Delhaize zelf. De vakbonden zijn tegen die plannen en riepen op tot stakingen. Daardoor waren Delhaize-supermarkten soms wel weken gesloten.

ABN Amro heeft in het tweede kwartaal van dit jaar een nettowinst geboekt van 870 miljoen euro. Dat is bijna een verdubbeling ten opzichte van de 475 miljoen winst een jaar geleden. De bank profiteerde fors van de gestegen rentetarieven.

"We realiseerden een zeer sterk financieel resultaat, gedreven door de hoge netto rentebaten", aldus topman Robert Swaak. Ook profiteerde de bank van het feit dat maar weinig klanten hun leningen niet konden afbetalen, ondanks een wat afkoelende economie. "De kredietkwaliteit bleef in het tweede kwartaal solide. De impact van de economische vertraging op onze kredietportefeuille is tot dusverre beperkt", zegt Swaak.

Onder meer doordat de Europese Centrale Bank de rente heeft verhoogd zijn ook de rentes op bijvoorbeeld bedrijfsleningen en hypotheken gestegen. Ook de spaarrente stijgt, maar minder snel. De bank zegt dan ook dat de winstmarge op spaartegoeden is gestegen.

Bij ABN Amro krijg je nu meestal 1,25 procent rente op spaargeld. Bij sommige andere banken die in Nederland actief zijn is dat een stuk hoger. "Wij houden de markt nauwlettend in de gaten", zegt Swaak hierover. "Het is goed dat er keuze is voor consumenten en wij zien dat onze deposito's stabiel blijven. Dat betekent dat klanten waarde hechten aan de relatie die ze met ons hebben."

Ondanks dat, concurrenten soms flink hogere rentes bieden, ziet ABN Amro nauwelijks spaarders vertrekken. Volgens Swaak maken klanten geld van hun betaal- bijvoorbeeld over naar een spaarrekening waar ze nu weer rente op krijgen. Ook zetten meer consumenten en bedrijven hun geld vast op langetermijndeposito's, waar de rente hoger is. "Klanten verhuizen hun geld in de bank", aldus Swaak.

In Italië overweegt de regering een extra belasting te gaan heffen over de hogere winsten van banken die hun spaarrentes laag houden. Ook in België roert de politiek zich. ABN Amro wijst op de juist lage verdiensten van banken toen de rente jarenlang negatief was bij de Europese Centrale Bank. "Pas nu verbetert ons rendement eindelijk", stelt Swaak. "Er is een goed functionerende spaarmarkt, want er is keuze voor spaarders en daarbij is er al tien jaar een extra bankbelasting in Nederland."

ABN Amro is bezig de kosten te verlagen, maar dat gaat minder snel dan gedacht. De bank wijt dat aan de hoge inflatie. Ook is die nog steeds veel geld kwijt aan anti-witwas-controles.

"Meer inspanning dan verwacht is nodig om ervoor te zorgen dat onze doorlopende anti-witwas-activiteiten op een duurzaam en aanvaardbaar niveau zijn en aan de wettelijke eisen voldoen." ABN Amro trof twee jaar geleden een schikking van 480 miljoen euro met justitie, omdat de bank te laks was met witwas-controles. Sindsdien zijn die controles fors opgevoerd.

De grote aanbieders van pakketreizen in Nederland vermelden prijzen op hun website waarvoor consumenten de reizen niet kunnen boeken. Dat concludeert toezichthouder Autoriteit Consument & Markt (ACM) na een controle bij aanbieders van pakketreizen. De aanbieders krijgen acht weken de tijd om de prijzen te verduidelijken, anders volgen er maatregelen.

De ACM voerde een controle uit bij twaalf aanbieders van pakketreizen. Elf van deze bedrijven vermeldden verplichte bijkomende kosten niet juist op hun site. "We willen voorkomen dat consumenten aan het eind van het boekingsproces of zelfs op hun reisbestemming worden geconfronteerd met onverwachte kosten," zegt directeur Edwin van Houten.

De toezichthouder heeft de reisaanbieders een brief gestuurd en daarin uitgelegd waar zij de fout in gaan. Zo moet tijdens het boeken van de reis het totaalbedrag zichtbaar zijn, ook de variabele kosten en lokale heffingen. Verder mogen aanbieders geen 'lokkertjes' tonen op hun site: prijzen waarvoor reizen eigenlijk niet beschikbaar zijn.

Frank Oostdam, directeur van reiskoepel ANVR, laat in een reactie weten het in grote lijnen eens te zijn met de eisen die de ACM stelt. "We zijn het volledig eens dat we op het moment van boeken goed inzicht moeten geven in alle kosten," aldus de directeur.

Alleen het tonen van lokale heffingen is in zijn ogen een onredelijke eis. "Dan zou je dus alle lokale heffingen, zoals een milieuheffing, in vreemde valuta moeten gaan omrekenen tot een prijs in euro's. Dat is geen doen." Oostdam geeft aan hierover in gesprek te gaan met de ACM.

De ACM is een zelfstandig bestuursorgaan dat toezicht houdt op bedrijven om oneerlijke concurrentie te voorkomen. Het orgaan kan bij een overtreding boetes opleggen.

In 2022 sprak de ACM verhuurders van vakantiehuisjes aan op hun prijsvermelding. Zij moesten daarop inzage geven in alle verplichte kosten.

De Taiwanese chipfabrikant TSMC gaat een nieuwe fabriek bouwen in Duitsland. Op de productielocatie in Dresden moeten vanaf 2027 vooral chips voor de auto-industrie worden gemaakt. Met de bouw is zo'n 10 miljard euro gemoeid.

TSMC is de grootste chipfabrikant ter wereld. Het bedrijf krijgt een belang van 70 procent in de nieuwe fabriek. Bosch, Infineon en de Nederlandse chipmaker NXP bouwen mee en krijgen ieder een belang van 10 procent.

Europa wil een steviger positie op de wereldwijde chipmarkt en minder afhankelijk worden van fabrieken buiten het continent. Vorige maand nam het Europees Parlement een wet aan die de voorwaarden daarvoor regelt.

Met de European Chips Act is er meer geld voor investeringen in onderzoek en ontwikkeling en ook zijn de regels voor het geven van staatssteun aangepast. Het is nu eenvoudiger om miljarden overheidsgeld te stoppen in de bouw van Europese chipfabrieken.

In deze video legt economie-verslaggever Nik Wouters uit wat Europa nog meer van plan is op chipgebied:

Volgens Duitse media heeft de regering in Berlijn 5 miljard euro steun toegezegd voor de bouw van de TSMC-fabriek in Dresden. Voor de bouw van een Intel-chipfabriek bij Maagdenburg, ook in het oosten van Duitsland, is 10 miljard vrijgemaakt.

Dit voorjaar startte de Duitse fabrikant Infineon ook met de bouw van een fabriek in Dresden; Bosch en het Amerikaanse GlobalFoundries zitten al in de Oost-Duitse stad.

Consumenten die door een schuld bij de failliete schuldhandelaar Direct Pay Services (DPS) problemen hebben bij het afsluiten van een nieuwe lening krijgen binnenkort hulp. Schuldenregister BKR wil de registratie van de schulden tijdelijk uit het register halen.

Sinds het faillissement van DPS kunnen de consumenten over hun schuld met geen mogelijkheid in contact komen met het bedrijf, ook niet als die inmiddels is voldaan. Sommigen klanten lopen daarbij tegen problemen aan. Volgens het FD konden verschillende consumenten door hun DPS-schuld geen nieuwe financiering krijgen, bijvoorbeeld voor het kopen van een huis.

Het BKR wil de 21.000 schulden die DPS heeft geregistreerd, tijdelijk uit het register te halen en is daarover in gesprek met banken, de Autoriteit Financiële Markten en het ministerie van Financiën. Als er overeenstemming wordt bereikt, verdwijnen de schulden binnen enkele weken tijdelijk uit het register.

DPS was een grote partij rond het opkopen van schulden. Het bedrijf kocht vorderingen over van telefoonbedrijven en webwinkels en probeerde de hoogte van het bedrag op te krikken door een dagvaarding te sturen en rentes door te voeren.

In april werd het bedrijf failliet verklaard en sindsdien kunnen consumenten met schulden nergens terecht voor vragen. Volgens de curator is de administratie van het bedrijf een puinhoop. "Ik heb net de administratie gekregen, een enorme hoeveelheid data van 13 terabyte", zegt curator Jeroen Princen. "Ik ben er maanden mee bezig geweest om überhaupt die data te krijgen."

De curator zoekt naar een partij die de 350.000 schuldvorderingen wil overnemen, vaak meerdere per schuldenaar. In totaal gaat het om zo'n 100 miljoen euro aan vorderingen.

Hij roept consumenten op om zich niet bij hem te melden, omdat hij ook niet weet wat de status van hun schuld is. Ook in het faillissementsverslag doet hij die oproep aan consumenten: "De curator kan, bij gebrek aan wetenschap, vragen van consumenten over hun schulden en aan wie ze moeten betalen nu niet beantwoorden. Het heeft derhalve geen zin om de curator daarover te mailen, te bellen of anderszins te contacten."

Slechts een klein deel van alle schulden van DPS staan in het schuldenregister van BKR. In totaal heeft het bedrijf 350.000 vorderingen op particulieren.

Volgens Dynamiet Nederland, een bedrijf dat mensen helpt om van hun BKR-registratie af te komen, rekende DPS veel te hoge incassokosten. "Veel mensen zijn het niet eens met de vorderingen van DPS", zegt directeur Deepak Thakoerdien. "Het gaat vaak om kleine bedragen die mensen jaren geleden vergeten zijn te betalen en dan worden ze jaren later opeens geconfronteerd met een relatief hoge schuld."

Hij vindt het slecht dat mensen nu niet weten bij wie ze zich moeten melden met vragen over hun schuld. "Wie neemt nu verantwoordelijkheid voor die vorderingen? De curator doet dat niet. Hoe kunnen mensen dan straks een gezonde discussie voeren over hun vordering?"

De Rabobank had ruim 22 miljoen euro aan DPS uitgeleend. Daarmee is de bank de grootste schuldeiser, blijkt uit het faillissementsverslag.

Campings en bungalowparken hebben hun prijzen afgelopen maand fors verhoogd. De prijzen stegen vergeleken met een maand geleden met bijna 40 procent, blijkt uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek over de inflatie.

Het is gebruikelijk dat vakantieparken hun prijzen in juli verhogen, maar zo fors als afgelopen maand komt zelden voor. Vergeleken met een jaar geleden liggen de prijzen van een bungalow of campingplaats 14 procent hoger. Ze zijn onder meer hoger vanwege de gestegen energiekosten en hogere loonkosten.

Ondanks de hogere prijzen klagen campings en bungalowparken niet over het aantal boekingen. Vooral bungalowparken krijgen nog veel lastminute-reserveringen.

Pakketreizen naar het buitenland werden ook een stuk duurder, maar stegen minder hard in prijs. Vergeleken met een jaar geleden liggen de prijzen van een pakketreis 5 procent hoger.

Mede door de prijsstijgingen van vakantieparken en campings daalde de inflatie minder hard. In juli waren de prijzen gemiddeld 4,6 procent hoger dan een jaar geleden. In juni was de inflatie 5,7 procent.

In de supermarkten lijken de grootste prijsstijgingen achter de rug. In juli waren producten 0,2 procent duurder dan de maand ervoor. Eerder dit jaar stegen de prijzen maand op maand soms wel met 2 procent.

Onder meer vis stijgt nog wel flink in prijs. Aan de andere kant werden kaas, kwark en melk goedkoper.

De liefhebbers van verse Noordzeevis moeten dezer dagen diep in de buidel tasten. De prijzen van bijvoorbeeld kabeljauw en tong liggen ruim 12 procent hoger dan vorig jaar. En dat heeft niet alleen met inflatie te maken.

Gevolg is dat een deel van de viseters afhaakt. Zo is volgens marktonderzoeker Circana verse vis momenteel de hardst dalende vers-categorie in de supermarkt qua omzet. Het gaat om een daling van zeker 10 procent.

Ook bij de ruim 800 visspeciaalzaken is een dalende trend te zien. "In geld blijft de omzet wel zo'n beetje gelijk, maar in volume heb je het over 10 procent minder", zegt Adriaan van Moort, voorzitter van de Vereniging Nederlandse Visspecialisten (VNV). "Mensen eten gewoon minder vis, kijken naar alternatieven. En daarin schuilt een gevaar: dat die mensen definitief niet terugkomen naar de viswinkel of naar de markt om daar vis te halen. En dat is voor onze sector natuurlijk heel slecht."

Klanten bij de visspeciaalzaken merken ook dat de prijzen fors zijn gestegen:

Oorzaak van de fors gestegen visprijzen is voor een deel de inflatie. Maar wat de vissector extra treft, is volgens Van Moort de 'kaalslag' die er gaande is onder de viskotters.

"Zo'n 70 procent van de kotters is gestopt, onder meer door de torenhoge prijs van diesel. De vissers die nog over zijn, hebben te maken met al die extra kosten als lonen, verpakkingen, energie, noem maar op. Deels worden die kosten natuurlijk doorberekend aan de klant. Maar dat houdt een keer op."

Dat sentiment deelt Ruud van Diermen, de secretaris van de branchevereniging en eigenaar van een vishandel in Leusden. "Ik ben al 42 jaar ondernemer en dit is niet de eerste crisis die ik om mijn oren krijg." Zijn vaste klanten blijven komen, zegt hij, ondanks de duurdere vis.

"Een prijsverhoging invoeren is nooit leuk, maar om een gezonde bedrijfsvoering te houden moet je wel mee. We staan niet te juichen als we een prijsverhoging door moeten voeren." Aan een kleinere portie voor hetzelfde geld, het zogenoemde krimpflatie, doet hij naar eigen zeggen niet. "De markt geeft vanzelf aan wanneer het plafond bereikt is, want dan verkoop ik het niet meer. En mijn collega's ook niet, als het echt te duur wordt."

Ook grote speler in de vismarkt Schmidt Zeevis herkent de prijsverhogingen en de terugloop in verkopen, al ziet het bedrijf dat vooral in de zakelijke markt. Zoals in de horeca, zegt directeur Marcel van Breda.

Volgens vishandelaar Van Diermen is er bovendien al langer een verschuiving te zien: de consument wil niet alleen verse vis, maar vooral ook verse kant- en klaarmaaltijden. "Er is veel vraag naar maaltijden en salades. De jonge consument wil niet zelf in de keuken staan, maar gaat voor gemak." Dat is wellicht ook waarom de hoeveelheid verkochte diepvriesvis afneemt. In die productgroep is de daling wel een stuk minder sterk, ruim 4 procent.

Van Diermen ziet de toekomst toch zonnig in. Er zijn namelijk ook Noordzeevissen die goedkoper zijn, zoals wijting, en voor een groter publiek aantrekkelijk blijven. "Ik hoop dat we het prijsplafond nu bereikt hebben. Dat voedsel over de hele bandbreedte voor iedereen betaalbaar blijft."

Esther Olofsson reist over de hele wereld. Van Italië en Limburg tot Nieuw-Zeeland. Het zou een Instagramaccount kunnen zijn van een influencer die de mooiste plekken op aarde bezoekt en zo geld verdient. Enige kanttekening: het is nep. Olofssons personage is gemaakt met kunstmatige intelligentie (AI).

Ze is niet de enige. Sterker: virtuele influencers bestaan al jaren. Zo riep tijdschrift Time al in 2018 het virtuele karakter Lil Miquela uit tot een van de invloedrijkste personen op internet.

De opkomst van generatieve AI, kunstmatige intelligentie die op basis van een opdracht een tekst of afbeelding genereert, maakt het aanzienlijk makkelijker om zo'n persoon te creëren. De Nederlandse YouTuber Jordi van den Bussche, beter bekend als Kwebbelkop, gebruikte AI-technologie om van zichzelf een soort virtuele kopie te maken die namens hem te zien is YouTube-video's.

De eerste video van de virtuele versie van Kwebbelkop kwam dinsdag online:

AI-influencers zijn ideaal voor merken, zegt Lotte Willemsen, directeur van communicatie-onderzoeksinstituut SWOCC. "Ze doen wat je wil, ze worden nooit ziek. En ze komen niet terecht in een schandaal, tenzij je dat wil natuurlijk."

Er zit dus potentie in, maar zijn marketingbureaus er al mee bezig voor hun klanten? De NOS benaderde met die vraag een aantal partijen. Nog niet iedereen is overtuigd van deze ontwikkeling. Youssra Benaya, creatief directeur bij MOOI the agency, zegt te twijfelen of deze vorm wel aanslaat. "We werken het liefst met echte mensen."

We Are First werkt er om die reden ook niet mee.

"We hebben weleens nagedacht over een volledig door AI-gegeneerd persoon, maar daar zijn nu geen plannen voor", zegt Naci Yilmaz, managing partner bij Onfluence. "Het staat wel op mijn agenda." Bij Media.Monks worden AI-influencers wel ingezet.

Bij RAUWcc wordt ook druk geëxperimenteerd. Het bureau zit achter Esther Olofsson, die ooit is bedacht als onderdeel van een campagne voor een hotelketen. Daarna is er een losstaand karakter van gemaakt.

Op de Instagram-pagina van Olofsson is te zien hoe het personage door de tijd heen subtiel verandert en steeds echter lijkt.

"Het begon met een echt model op locatie dat we fotografeerden", zegt directeur Maarten Reijgersberg. "Het maken van een afbeelding kost dan een werkdag aan uren. We hebben nu een AI-model getraind." Het kost daarmee nog geen halve minuut om een nieuwe afbeelding te genereren. Dat bespaart geld.

In vergelijking met de totale markt voor influencermarketing, is dit iets wat nog in de kinderschoenen staat, zegt Joris Demmers. Hij is universitair hoofddocent marketing aan de Universiteit van Amsterdam. Tegelijk wijst hij erop dat er bedrijven zijn die gebruik hebben gemaakt van virtuele influencers.

Zo maakte modemerk Calvin Klein al in 2019 een campagnevideo waarin het AI-karakter Lil Miquela (goed voor 2,4 miljoen volgers op Instagram) zoenend te zien is met model Bella Hadid. Dat leverde het bedrijf kritiek op, waarna excuses volgde.

"Het grote verschil is dat door de opkomst van generatieve AI het niet alleen maar een plaatje is, maar dat je écht interactie met het publiek kunt aangaan", zegt Demmers. Hij denkt alleen niet dat deze AI-versies menselijke influencers gaan vervangen; Demmers verwacht eerder een combinatie.

Daarbij maakt het uit wat een virtueel karakter doet. Als de populaire influencer Enzo Knol een ijsje eet en dat niet lekker vindt, mag er worden verwacht dat hij dat zal zeggen, legt Demmers uit: "Daar zit een echte ervaring achter. Maar als Esther een ijsje eet en zegt 'wat lekker', weet je dat het alleen betekent dat een bedrijf daarvoor heeft betaald. Zij proeft niks."

Daarnaast heeft generatieve AI de drempel om virtuele personages te maken, enorm verlaagd. Zo is er de afgelopen weken op internet volop aandacht voor 'Milla Sofia'.

Er bestaat onder meer een Instagram-account met bijna 60.000 volgers, waarop met AI gegenereerde afbeeldingen van een 24-jarige blonde vrouw in bikini's en cocktailjurkjes worden geplaatst. Wie erachter zit, is onduidelijk.

Net als bij Olofsson is nog wel goed te zien dat Milla Sofia niet echt is. Maar wat gebeurt er als een AI-versie van een influencer straks niet meer te onderscheiden is van een mens?

Volgens RAUWcc-directeur Reijgersberg moet er worden gekeken naar een manier om het publiek daar duidelijkheid over te geven. "Net als dat we #ad hebben, voor advertenties in video's van influencers, moeten we ook kijken naar een #ai of iets dergelijks." Brancheorganisatie VIA Nederland zegt te onderzoeken of zoiets nodig is.