In een jaar zijn er 21.000 mensen extra gaan werken in de zorg. Er stopten 155.000 werknemers in de bedrijfstak zorg en welzijn, en kwamen er 176.000 bij. Een klein plusje in tijden van personeelstekort in de zorg, waar in totaal 1,4 miljoen mensen werken. Het aantal uitstromers nam de afgelopen tijd toe, blijkt uit nieuwste cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS).

Het betreft mensen die zijn gestopt bij de branche: werknemers die met pensioen gaan en personeel dat vertrekt om een andere reden. "Het gaat voor een groot deel om jongeren. Misschien zijn dat mensen die tijdens de coronacrisis bijvoorbeeld in de test- en vaccinatielocaties werkten en daarna iets anders zijn gaan doen", zegt Peter Hein van Mulligen, hoofdeconoom bij het CBS.

Het grootste deel van de mensen die stoppen vertrekt naar een andere bedrijfstak. Het is volgens Van Mulligen ook erg makkelijk om een andere baan te vinden door de krappe arbeidsmarkt. Een deel van de stoppers is zzp'er geworden. Zij blijven vaak wel in de zorg werken.

Iemand die juist de zorg in ging, is Bart uit Breda. Hij werkt al twintig jaar voor Defensie, en werd onder meer uitgezonden naar Afghanistan. Hij maakte de keuze om binnen Defensie over te stappen. "Ik was altijd zorgzaam binnen de teams, ik ben best wel een verbinder tussen mensen." Hij ging nadenken over zijn toekomst bij Defensie en ging stage lopen buiten de organisatie. "Dat was een complete omschakeling, dan zie je pas echt wat er achter de voordeur speelt. Voor mij was het duidelijk: hierin ga ik door."

Hij pakt nu intern de mentale zorg voor personeel op. "Dat gaat van problemen thuis tot voorlichting bij uitzending." Vooral de waardering is voor hem belangrijk: "Het luisterend oor zijn is voor mensen zoveel waard en het wordt ontzettend gewaardeerd. Het is fijn om er voor een ander te zijn."

Bart gaat tijdens uitzendingen ook mee om mensen te begeleiden. "Het belangrijkste is dat ik anderen weer op weg help."

Op de langere termijn ziet het CBS een groei van instromers. Van Mulligen: "Het aantal mensen dat in de zorg werkt groeit al jarenlang, ook afgelopen kwartaal. Dat heeft alles te maken met de grote vraag naar zorgpersoneel. Er is veel zorg nodig, ook thuiszorg en de kinderopvang."

Het CBS signaleert dat er veel werkdruk is bij zorgpersoneel, maar ondanks corona is de tevredenheid over het werk stabiel. "Mensen die in de zorg werken halen daar over het algemeen erg veel energie uit, vinden hun werk heel bevredigend maar ook wel zwaar."

De stijging lijkt een druppel op de gloeiende plaat. Het tekort onder zorgpersoneel lag vorig jaar al op 49.000 mensen. Dat zal de komende jaren stijgen naar 135.000.

Voor René uit Lelystad is het na 32 jaar in de zorg klaar. Hij wil stoppen met zijn werk in een verzorgingstehuis omdat hij de werkdruk niet meer aankan. "Lichamelijk is het achteruit gegaan. Ik ben aan mijn rechterknie geopereerd. De chirurg zei tegen mij, als je nog tien jaar zo doorgaat dan zijn ze helemaal versleten. En die slijtage is puur van het werk."

Ook de wisselende diensten, de hoge werkdruk en zijn salaris waren redenen om te stoppen. "Op een gegeven moment zit je aan je max en je komt niet verder. Vrienden van mijn oudste zoon werken voor een klantenservice, die verdienen bijna meer dan ik. Dat zijn knapen van 20 jaar oud. Ik ben 50."

In het verpleeghuis waar René werkt stond hij er recent nog alleen voor, voor de volledige bezetting zijn er nog drie collega's nodig. "Er is een grens, het houdt ergens op. Je gaat er toch een beetje aan onderdoor." Hij zoekt nog naar een andere baan. Ergens anders werken in de zorg sluit hij niet uit.

Diverse filialen van Albert Heijn hebben urenlang gekampt met een storing aan het klantensysteem, de Bonus. Daardoor ontstonden aanzienlijke rijen voor de kassa.

De problemen deden zich voor in zowel de app van Albert Heijn als de winkels zelf, bevestigde een woordvoerder. Aan de kassa werden daardoor de kortingen voor aanbiedingen niet automatisch verrekend. De storing was halverwege de middag verholpen, laat Albert Heijn weten.

In enkele winkels probeerden medewerkers tijdens de storing de Bonus-kortingen handmatig te verrekenen. Dat veroorzaakte lange wachttijden aan de kassa, vertelden ooggetuigen tegen de NOS.

Volgens Albert Heijn kampten enkele functionaliteiten in het systeem met een storing. Het ging onder meer om de koopzegels, zomerkraskaarten en uitjes, plus het activeren van Bonus Box-aanbiedingen. Hoe die kon ontstaan wordt nog nader onderzocht, maar volgens de woordvoerder was er geen sprake van een cyberaanval.

Het mag niet, maar het gebeurt wel: sommige makelaars eisen dat potentiële kopers hun huidige huis via hen verkopen. De NOS sprak makelaars die erover aan de bel trekken en een particulier die het overkwam. Hoe vaak het gebeurt is moeilijk te achterhalen. Wel komt het beeld naar voren dat het in verschillende regio's speelt.

Het gaat als volgt: je doet een bod op een huis en de verkopend makelaar zegt dan dat de verkoop aan jou alleen doorgaat als je via hem of haar het huis verkoopt waaruit je vertrekt. Dat levert die makelaar extra omzet op, want die heeft weer een nieuw huis om te verkopen. Een soort koppelverkoop dus.

Volgens de eigen regels van makelaarsorganisaties mag dit helemaal niet. Het betekent namelijk dat de makelaar mogelijk niet voor het beste bod voor de verkopende particulier gaat, maar voor een bod dat een nieuw huis oplevert om te verkopen. En bieders die voor het eerst kopen en geen koopwoning achterlaten, maken zo minder kans op een woning.

"In 2023 is het al zeven keer voorgekomen in mijn omgeving", zegt Alexandra van der Schot van Smash Makelaars in Den Haag. "Heel recent nog, een klant van mij koopt een woning en die verkopend makelaar beweert: 'we kunnen jou de woning alleen gunnen als we ook de verkoop van jouw woning mogen doen'. Als keiharde eis, terwijl die klant via mij wil verkopen. Als je voor zo'n makelaar niet interessant genoeg bent, kiezen ze gewoon voor iemand anders."

"In mijn regio is het aan de orde van de dag", zegt een makelaar die anoniem wil blijven. "Laatst werd nog een klant gechanteerd die mij als aankoopmakelaar had. De verkopend makelaar zei: 'de verkoop van je huis moet bij ons, anders heb ik er niks aan'. Maar mijn klant liet zich niet intimideren en blijft bij mij als verkoopmakelaar. Uiteindelijk zei die makelaar toen: we gaan toch voor jouw bod."

"Een vriend wilde een huis kopen en werd verplicht om zijn oude huis bij de verkopend makelaar in de verkoop te doen en niet bij mij", zegt makelaar André Klein uit Alblasserdam. "Zoiets mag echt niet. De makelaar mag geen verborgen agenda hebben, dit mag niet meewegen bij biedingen. De eigenaar moet bepalen wie koopt, niet de makelaar."

"Wij spreken een hoop klanten die het meemaakten", zegt makelaar Danny Baaten van De Huizenpraktijk uit Zundert. "In elke regio kun je wel iemand aanwijzen die dit spelletje speelt. Het komt denk ik ook doordat het tijdens corona een zware tijd was met bijna geen woningaanbod. Dan zijn sommige makelaars hiertoe geneigd, om toch aan te verkopen woningen te komen."

"In de buurt zit een kantoor dat heel vaak koppelverkoop hanteert", zegt Jeroen van Stralen van makelaarskantoor Van Stralen in Voorschoten. "Ze zeggen bijvoorbeeld dat ze dit eisen om zicht te houden op de financiële situatie van de koper. Maar dat is een excuus. Het is louche en dit past niet in de makelaardij."

Joep (niet zijn echte naam) en zijn vriendin maakten het onlangs mee toen ze op een huis in Zuid-Limburg boden. "Wij zijn hier niet in meegegaan. Dit mag gewoon niet en zo wordt het voor de eerlijke makelaar alleen maar moeilijker."

De makelaar met wie Joep te maken had gunde het huis aan de andere bieder, maar die verlaagde zijn bod. De makelaar kwam vervolgens terug bij Joep en zijn vriendin. Zij mochten in tweede instantie tóch kopen zonder dat de verkopend makelaar hun oude huis zou verkopen. "We hebben ons bod toen in navolging van de andere bieder wel verlaagd, met 4500 euro."

Joep wil andere huizenkopers waarschuwen. "Het is machtsmisbruik. Je kan makelaars erop aanspreken. In ons geval zijn ze teruggekrabbeld."

"Het is volstrekt duidelijk: dit is absoluut niet toegestaan en ook vastgelegd in onze erecode en afspraken met de overheid", zegt een woordvoerder van de NVM. "We kennen dit fenomeen", zegt Tristan Bons, adjunct-directeur van VBO. "Dit strookt niet met wat je moet doen als makelaar. Het is niet hoe je je opdrachtgever het best bedient.

In 2021 eiste toenmalig minister Ollongren van Binnenlandse Zaken meer transparantie van makelaars. VBO heeft toen "uitvoerig" met de minister over het fenomeen gesproken.

"Het zal nu ook nog spelen", aldus Bons. "Hoe heftiger het aanbod in woningen slinkt, hoe meer makelaars op zoek gaan naar nieuwe verkoopmogelijkheden."

De brancheorganisaties zeggen dat mensen met klachten over koppelverkoop terechtkunnen bij het klachtenloket Vastgoedprofessionals van de Geschillencommissie. Dat bestaat sinds september 2022. Uiteindelijk kunnen makelaars aangesloten bij NVM, VBO of Vastgoedpro een boete krijgen of geroyeerd worden vanwege overtreding van de regels.

Om oneerlijke praktijken tegen te gaan hebben deze makelaarsorganisaties dit jaar ook het zogeheten biedlogboek verplicht, onder druk van de overheid. Biedingen moeten in een logboek terechtkomen, dat verkopers en bieders achteraf kunnen inzien. Maar het is voor makelaars makkelijk om toch buiten zo'n logboek om te werken. Dat heeft ook pas gevolgen als een consument daarover klaagt bij de Geschillencommissie.

Heb jij een soortgelijke ervaring met een makelaar en wil je daarover vertellen? Mail dan naar Leen.Kraniotis@nos.nl

Naast vastgoedverhuurders vragen ook leveranciers en een uitzendbureau het faillissement aan van winkelketen Big Bazar. De discounter in huishoudelijke artikelen kampt met betalingsachterstanden. Retaildeskundigen verwachten niet dat het bedrijf het zal redden.

Winkelcentrabedrijf Wereldhave sloot vandaag aan in de rij van faillissementsaanvragers van Big Bazar. Wereldhave verhuurt zes winkelpanden aan de keten. Woordvoerder Rik Janssen geeft aan dat de problemen al een tijd spelen: "Er is sprake van significante huurachterstanden. We zijn niet overvallen door de berichtgeving. We zien geen heil meer in de samenwerking met Big Bazar."

Joost Konings, directeur van Invorderingsbedrijf Amsterdam, vertegenwoordigt meerdere partijen die faillissement hebben aangevraagd. Vandaag heeft nog een verhuurder van twee locaties zich bij hem gemeld. Inmiddels zou het gaan om bijna 2 miljoen euro aan betalingsachterstanden. Op 29 augustus behandelt de rechter de eerste faillissementsaanvraag van een verhuurder uit Goes.

Directeur-eigenaar van Big Bazar Jerke Kooistra maakte eerder bekend zeker twintig van zijn 120 winkels dit jaar te sluiten vanwege onenigheid over huur. Nog eens twintig winkels zouden volgens Kooistra open kunnen blijven als de verhuurders bereid zijn de huren te verlagen.

Retail- en merkendeskundige Paul Moers denkt niet dat dat nog zin heeft: "Je kunt wel zeggen: de huur is te hoog en ik sluit wel even wat winkels, maar daarmee red je het niet. Op leveranciers moet een bedrijf verschrikkelijk zuinig zijn. Als je die niet meer betaalt, dan is het einde echt in zicht."

Dat nu ook een uitzendbureau faillissement aanvraagt, omdat er blijkbaar betalingsachterstanden zijn bij personeel, is 'sterk indicatief' dat het niet meer goedkomt met Big Bazar, zegt Moers.

Ook retaildeskundige Rupert Parker Brady denkt dat de winkelketen het niet gaat redden: "Het gaat om een ondernemer die zijn huurpenningen niet betaalt. En dat ook leveranciers nu faillissement aanvragen is een teken aan de wand. Dat is het laatste wat je als bedrijf wil."

Brady denkt overigens niet dat dit type winkel geen toekomst meer heeft. "Koopjeswinkels zijn altijd populair geweest", zegt hij. "Maar je moet goed inkopen, wisselend aanbod hebben en nadenken over wat je toegevoegde waarde is ten opzichte van het internet. Je moet de juiste spullen aanbieden op het juiste moment. Dat lukt Big Bazar niet."

Ook Paul Moers constateert dat Big Bazar de concurrentie niet aan kan met andere goedkope aanbieders van allerlei huishoudelijke artikelen. "Een bedrijf als Action streeft naar perfectie in het aanbod, de logistiek en het management. De inkoop is steengoed en de producten zijn heel goedkoop door het grote schaalvoordeel."

"Als je uitdager wordt, moet je in ieder geval op één vlak beter zijn. Maar Big Bazar is een slechte kopie. Het is buitengewoon rommelig in de winkel en er zijn altijd lege schappen", constateert Moers.

Directeur-eigenaar Kooistra van Big Bazar wilde tegenover de NOS vooralsnog niet reageren op de laatste ontwikkelingen.

Van grote beurslieveling tot paria die in één dag liefst 19 miljard euro aan beurswaarde kwijtraakte. Betalingsverwerker Adyen kreeg donderdag een zelden vertoonde optater van beleggers. Maar niet omdat de Nederlandse betalingsverwerker voor onder meer eBay, Uber en Booking.com in de rode cijfers zit. Aandeelhouders namen de benen omdat de winst van 320 miljoen euro in het afgelopen halfjaar lager bleek dan zij hadden verwacht.

Beleggers verkochten gisteren zó massaal hun aandelen, dat de handel een paar keer werd stilgelegd. Vandaag zakte het aandeel verder tot het laagste punt in drie jaar. Aan het einde van de handelsdag stond de waarde van een aandeel Adyen met 872 euro bijna 3 procent lager.

De malaise is de eerste grote tegenvaller sinds de beursgang voor Adyen, Surinaams voor 'opnieuw beginnen'. Die beursgang verliep vijf jaar terug al opmerkelijk. Zo kwam geen van de oprichters langs voor de traditionele gongslag, taart en champagne. De reden: zij waren gewoon aan het werk.

"Wij zijn echt een Hollands bedrijf", zei topman en oprichter Pieter van der Does hierover in De Telegraaf. "Wij zijn meer van het model: je krijgt een laptop, mag je telefoonrekening declareren en vliegt economy class. Bouw iets moois op."

Maar al tijdens het bouwen was Adyen op de beurs een internationale rockster. Het aandeel, dat voor 240 euro werd gepresenteerd, was na één dag al het dubbele waard. Wie toen instapte kon cashen in september 2021, toen het aandeel een piek van bijna 2800 euro aantikte.

Tegelijk is het financiële technologiebedrijf met een bankvergunning voor veel consumenten een grote onbekende. En dat terwijl de naam Adyen best vaak op hun bankafschrift verschijnt, bijvoorbeeld na het afrekenen bij Facebook, Uber, Netflix, eBay of Spotify.

Om wat meer naamsbekendheid te krijgen verhuisde Adyen twee jaar terug naar de drie voormalige panden van Hudson's Bay aan het Rokin in hartje Amsterdam. Het heeft zelfs een eigen ingang in het metrostation van de Noord/Zuidlijn. "Onze medewerkers komen graag met de metro", zei tweede topman Ingo Uytdehaage bij de opening van de nieuwe kantoorruimte.

Zelf fietst Uytdehaage vaak op een oude mountainbike naar zijn werk. Van der Does rijdt een vijftien jaar oude Volvo, vertelde hij twee jaar geleden in NRC. "Het is in Nederland altijd een vervelend onderwerp, maar ik ben echt helemaal niet bezig met geld. Het bekende patroon van investeren en onroerend goed kopen, dat spreekt mij niet aan."

Investeren gebeurt in het eigen betalingssysteem van het in 2006 opgerichte Adyen. Dat onderscheidt zich van die van - vaak goedkopere - Amerikaanse concurrenten als PayPal en Stripe door zonder technische omwegen transacties in alle valuta en internationale betaalmanieren snel te kunnen controleren en goedkeuren.

Adyen ontvangt van bedrijven die klant zijn een vergoeding voor elke transactie. Het snelle betaalgemak via het Adyen-systeem moet leiden tot meer omzet bij klanten, waardoor Adyen met de verdiensten van die klanten meegroeit. Hoe meer zij verdienen, hoe meer Adyen verdient, is de gedachte.

Zo verwerkte Adyen in de eerste zes maanden van dit jaar voor 426 miljard euro aan betalingen; bijna een vierde meer dan een jaar eerder. Dat leverde een brutowinst van ruim 739 miljoen euro op. Nog altijd ruim 20 procent meer dan een jaar eerder. Netto bleef daar met 320 miljoen een stuk minder van over.

Dat komt omdat Adyen maar blijft investeren in het eigen systeem. Afgelopen halfjaar nam het bedrijf 551 nieuwe fulltimers aan. Overigens wordt niemand aangenomen zonder een gesprek van een halfuur met één van de bestuursleden.

Al dat personeel en de winst is nodig voor verdere groei. Maar vooral in Amerika valt die nu wat minder sterk uit dan beleggers en analisten hadden verwacht. Dat komt volgens Adyen omdat een aantal grote klanten op dit moment liever inzet op kostenbesparingen dan op groei.

Daarmee lijken bij Adyen qua winst de bomen de hemel te hebben bereikt. "Ik denk dat Adyen gewoon zijn eigen plan trekt en doorgaat met het veroveren van marktaandeel. Alleen de winstgroei zal een stuk minder zijn", zei beursanalist Corné van Zeijl van vermogensbeheerder Cardano gisteren op NPO Radio 1. "Beleggers zullen even aan deze nieuwe werkelijkheid moeten wennen."

Nog anderhalf jaar en dan mogen busjes die rijden op fossiele brandstof stapsgewijs niet meer laden en lossen in bepaalde milieuzones in sommige binnensteden. Gemeenten en ondernemers worstelen nog met de voorbereidingen, zeggen deskundigen.

In het Nederlandse Klimaatakkoord (2019) spraken overheden en bedrijven af om zones in stellen waarin vrachtwagens die na 1 januari 2025 nieuw worden aangeschaft geen CO2 meer mogen uitstoten. Tot 2030 bestaan er verschillende overgangsregelingen voor verschillende soorten vrachtverkeer.

De zones moeten leiden tot schonere en stillere binnensteden. Het beoogde effect is vermindering van CO2-uitstoot; de reductie van de plaatselijke uitstoot van bijvoorbeeld fijnstof is bijvangst (ook al blijkt uit onderzoek dat ook elektrische voertuigen fijnstof uitstoten, door de banden).

In 2025 moeten dertig tot veertig gemeenten meedoen. Op dit moment willen 29 gemeenten er werk van maken.

Onderzoeksbureau TNO berekende eerder dat slechts 8 procent van de leveradressen in Nederland in een zero-emissiezone zal gaan vallen. "Dat maakt mij sceptisch", zegt Walther Ploos van Amstel, lector logistiek aan de Hogeschool van Amsterdam: "Er zijn zelfs steden waar vooral het voetgangersgebied onder een zone gaat vallen."

Toch zijn er ook steden waar de zone verder gaat dan de binnenstad, zoals Rotterdam en Amsterdam, waar het hele gebied binnen de ring een zero-emissiezone wordt. Den Haag denkt aan uitbreiding bij de kuststrook. De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) zegt dat het aantal gemeenten dat een zone wil groeit en is enthousiast over de plannen.

Om bedrijven tegemoet te komen zijn er uitzonderingen en overgangsregelingen gemaakt richting 2030. Die lijst staat nog niet vast: onlangs werd met een motie van Tweede Kamerlid Van Haga nog afgesproken dat ondernemers een uitzondering kunnen krijgen "als ze door een zwaarwegende reden niet kunnen overstappen op emissieloos vervoer".

Ploos van Amstel kan zich daar enerzijds in vinden. "Het mkb heeft niet altijd de middelen om duur transport zomaar te elektrificeren." Maar hij maakt zich ook zorgen over de lijst met uitzonderingen, die hij erg breed vindt en die in zijn ogen het doel van minder uitstoot onder druk zet.

Een voorbeeld: er komt een ontheffing voor vrachtwagens die maximaal 12 dagen per jaar in een bepaalde gemeente komen. "Als een bedrijf twintig trucks heeft, kunnen die slim ingezet worden om verschillende steden te bedienen, en zo kan je als bedrijf ontkomen aan de wetgeving."

Marieke Martens, wetenschapsdirecteur mobiliteit bij TNO, denkt dat de zero-emissiezones in de binnensteden zullen bijdragen aan de leefbaarheid en luchtkwaliteit, maar vraagt zich af in hoeverre ze de CO2-uitstoot helpen verminderen.

"Het aandeel elektrische trucks is nog zo klein, en het is de vraag hoe bedrijven dan hun bevoorrading gaan doen. Het kan ook zijn dat het aantal overslagstations - waar spullen worden overgeplaatst naar een ander vervoersmiddel - aan de rand van steden toeneemt. En dat er dus in Nederland veel dieseltrucks blijven rondrijden en het voor de uiteindelijke uitstoot niet zoveel uitmaakt."

Dat de bevoorrading niet meer met brandstofbusjes mag, betekent niet dat ze er ineens niet meer zijn. "Er rijden in Nederland een miljoen bestelbusjes rond en 99 procent heeft een brandstofmotor. Die zijn niet ineens verdwenen. Hoe moet het met de bestelbusjes die mensen in steden voor hun deur parkeren na het werk?"

Hoogleraar Tom van Woensel (TU Eindhoven) vindt juist dat de discussie over de bestelbusjes - of diesel, of elektrisch - te beperkt gevoerd wordt. "Elektrische wagens veranderen niets aan de drukte op de weg en de files. Veel busjes rijden half of zelfs helemaal leeg. Waar het op neerkomt is dat eigenlijk het hele logistieke proces anders moet. Minder kilometers is ook minder uitstoot."

De gemeenten reageren wisselend op de regelgeving die op ze afkomt, weet Ploos van Amstel uit eigen onderzoek. "Er zijn een paar steden goed op weg, maar ik maak mij ook zorgen. De nadruk ligt in het beleid vaak op een één-op-één-uitwisseling van diesel naar elektrisch, terwijl het doel vraagt om een totaal andere stadslogistiek."

Zo moeten logistieke planningen en werkroosters worden aangepast en moet er nagedacht worden over het verschil in kosten tussen diesel en elektrisch rijden. Diesel heeft overal dezelfde prijs, maar elektriciteit niet, omdat die prijs afhangt van het energiecontract.

Waar Ploos van Amstel zich afvraagt of gemeenten dat wel inzien, ziet de VNG dat anders: "Er zijn uiteraard uitdagingen, maar gemeenten zijn er continu mee bezig en niet naïef of afwachtend. Ze zijn hierover in gesprek met zowel het mkb als andere logistieke bedrijven."

Een koper die meer dan 500.000 euro moest neertellen voor een stuk landbouwgrond hoeft dat bedrag niet te betalen. Dat heeft de rechter geoordeeld in een kortgedingprocedure die werd aangespannen door het bedrijf dat de grond verkocht, zo meldt RTL Nieuws.

De rechtbank greep de kortgedingprocedure ook aan om zich kritisch uit te spreken over grondhandel, een praktijk die steeds meer onder vuur ligt vanwege het hoge risico en gebrek aan transparantie. De rechter vindt dat consumenten nu te weinig worden beschermd.

Wat is grondhandel?

Bij grondhandel wordt een stuk landbouwgrond in kleinere percelen opgedeeld en per perceel verkocht aan particulieren als investering. Deze investeerders kopen de grond in de verwachting dat de waarde ervan in de toekomst zal stijgen, bijvoorbeeld door een bestemmingswijziging ten behoeve van woningbouw.

De prijs voor deze percelen varieert van enkele tienduizenden tot honderdduizenden euro's. In de praktijk blijkt dat de percelen vaak weinig tot geen rendement opleveren. Ondanks de verkoop van circa 17.000 percelen, is er volgens RTL Nieuws op deze gronden nog nergens een huis gebouwd.

Er is kritiek op grondhandel omdat verkopers vaak onvoldoende transparant zijn over de risico's en niet alle noodzakelijke informatie verstrekken. Veel kopers voelen zich misleid en zien hun geld niet meer terug.

De koper voelde zich misleid door de grondhandelaar en wilde afzien van de investering, maar de handelaar bleef druk uitoefenen om de koop door te laten gaan. Uiteindelijk slaagde de koper erin om de verkoopovereenkomst door een rechter te laten vernietigen.

In een poging om de verkoop alsnog door te laten gaan, spande het verkopende bedrijf een kort geding aan, maar de rechter stelde de grondhandelaar in het ongelijk.

In het vonnis vergelijkt de rechter de aanschaf van zo'n perceel met het kopen van een zeer duur lot uit de loterij, terwijl dat vaak niet zo aan kopers wordt gepresenteerd.

Omdat grondhandelaren geen actieve rol zouden hebben in het beheer van de grond, worden dit soort transacties niet gezien als een 'beleggingsproduct' dat valt onder de Wet op het financieel toezicht (Wft). Daardoor vindt grondhandel buiten het toezicht van de Autoriteit Financiële Markten (AFM) plaats.

De rechtbank zegt dat deze lezing moeilijk te accepteren is vanuit het oogpunt van consumentenbescherming. In een bodemprocedure zou uitgezocht moeten worden of er strengere regels moeten komen voor grondhandel.

Een vol stroomnet, hogere kosten en geen laadplekken. Het zijn de belangrijkste knelpunten die gemeenten en ondernemers zien nu de overgang naar een binnenstad zonder CO2-uitstoot van busjes steeds dichterbij komt, blijkt uit een rondgang van de NOS.

Wie over een paar jaar langs een busje loopt dat aan het laden en lossen is in de stad, zal dat mogelijk niet meer in de rook van een uitlaat doen. Dat is namelijk de ambitie van de zogeheten zero-emissiezones. In die zones in binnensteden mogen vanaf 2025 stapsgewijs geen busjes en vrachtwagens laden en lossen die CO2 uitstoten.

Dat is makkelijker gezegd dan gedaan, blijkt uit een aanbesteding van de gemeente Amsterdam voor nieuwe afvalvrachtwagens. De verantwoordelijke wethouders kregen een lading kritiek over zich heen toen in die aanbesteding niet om elektrische maar om dieseltrucks werd gevraagd, meldde Het Parool. Tegelijkertijd wordt het gebied binnen de ring van de hoofdstad over anderhalf jaar een zero-emissiezone en zouden die vrachtwagens daar straks niet meer mogen rijden.

De casus laat zien dat het voor gemeenten lastig is om zich te houden aan de eigen voornemens en toekomstige regels in dit dossier. De NOS heeft dertien andere gemeenten met milieuzones (over dieselauto's) benaderd over de voorbereiding op 2025 en 2030, het jaar waarin de overgangsperiode afloopt.

Eerder schreef de NOS al dat de elektrificatie van vrachtwagens erg moeizaam gaat. Een van de redenen is dat er nog nauwelijks publieke laadinfrastructuur voor trucks beschikbaar is. Die plekken hebben veel ruimte nodig en een (verzwaarde) aansluiting op het stroomnet. Voor bestelbusjes is dit anders, maar daar is het weer een probleem dat ondernemers die 's avonds thuis hun busje voor de deur parkeren, als particulier een aanvraag moeten doen voor een laadpaal.

Van de ondervraagde gemeenten zijn Utrecht, Leiden, Den Haag en Rotterdam aan het onderzoeken of zijn ze al bezig met het ontwikkelen van publieke laadplekken voor vrachtverkeer. Bij Breda, Maastricht, Rijswijk, Delft en Tilburg staat een dergelijke laadplek niet op de agenda.

Menige gemeente maakt zich zorgen over het volle stroomnet, alhoewel er ook gemeenten zijn (Rotterdam en Den Haag) die daar nauwelijks last van hebben. Tilburg zegt tijdig met hun netbeheerder Enexis een plek op het stroomnet te hebben kunnen regelen. Maastricht erkent dat netcongestie een zorg is, maar verwijst de vraag of dat ook tot problemen gaat leiden voor de stad door naar de netbeheerder.

Verschillende gemeenten vrezen voor de kosten, ook omdat een gemeente geen subsidie kan krijgen voor de aanschaf van de eigen wagens. Ook is er zorg over de relatief geringe kracht die elektrische truck levert: bij het optillen van afvalbakken en het persen in een wagen is veel stroom nodig.

De gemeente Rotterdam onderzoekt of de gemeentelijke elektrische vrachtwagens ook op andere manieren kunnen worden ingezet: "Dit betekent het aanpassen van werkroosters en bedrijfsprocessen."

Arnhem gaat in op de uitdaging voor bedrijven: "De invoering van de zero-emissiezone betekent een omslag voor veel ondernemers. Ze moeten bijvoorbeeld nieuwe voertuigen aanschaffen en hun bedrijfsvoering aanpassen. Dat vraagt om een goede voorbereiding. De gemeente gaat daarom met ondernemers én binnenstadsbewoners in overleg."

Dat is ook de hoop van MKB-Nederland. De branchevereniging voor het midden- en kleinbedrijf zegt dat bedrijven wel willen, maar dat ze ook de mogelijkheid moeten hebben om die stap te kunnen zetten. "Dat is niet voor elke ondernemer zomaar mogelijk", zegt een woordvoerder, "Hoe zit het met een parketlegger wiens bus zwaarbeladen is, wat veel effect heeft op de actieradius van een elektrische bus? En kan een visverkoper straks opladen bij de markt?"

De overheid moet volgens MKB-Nederland de randvoorwaarden als laadinfrastructuur en aansluitingen op orde hebben. "En dat is nu nog lang niet overal het geval. Vrijstellingen en ontheffingen zijn belangrijk om op een goede manier naar de zero-emissiezones toe te groeien."

Winkeliers hebben in het tweede kwartaal van dit jaar minder verkocht, maar wel meer omzet gemaakt. Dat is volledig het gevolg van prijsverhogingen, meldt het Centraal Bureau voor de Statistiek.

In het tweede kwartaal steeg de omzet met 6 procent ten opzichte van dezelfde periode vorig jaar. In dezelfde maanden verkochten detailhandelsbedrijven 4 procent minder goederen.

In de voedingsmiddelensector groeide de omzet zelfs met bijna 10 procent, terwijl het aantal verkochte producten met 3 procent daalde. Vooral voedingsspeciaalzaken verkochten minder (-6,5 procent) dan in dezelfde periode een jaar eerder.

In de non-foodsector daalde het volume van de verkopen nog iets meer (-4,6 procent) en nam de omzet 3 procent toe. Vooral doe-het-zelf-winkels, winkels in consumentenelektronica en witgoed en kledingzaken verkochten minder producten. Zij zagen een daling van ongeveer 8 procent.

In de detailhandel waren verder minder faillissementen dan in de voorgaande twee kwartalen. Afgelopen kwartaal gingen 59 detailhandelaren failliet, tegen 86 in het voorgaande kwartaal en 64 in het kwartaal daarvoor.

Het totale aantal faillissementen nam overigens wel toe: van 728 in het eerste kwartaal naar 797 in het tweede. Van alle faillissementen in het tweede kwartaal was 7 procent een bedrijf in de detailhandel. In het eerste drie maanden was dit nog 12 procent.

Woensdag werd bekend dat de Nederlandse economie in het tweede kwartaal met 0,3 procent is gekrompen ten opzichte van het kwartaal ervoor. Omdat in het eerste kwartaal ook een kleine krimp werd genoteerd, is er officieel sprake van een recessie.

Modeketen H&M heeft aangekondigd zich "gefaseerd" terug te trekken uit Myanmar. Sinds het leger in 2021 de macht greep in het land zijn de arbeidsomstandigheden volgens belangen- en mensenrechtenorganisaties verslechterd.

Gisteren kondigde de modeketen al een onderzoek aan naar mogelijke gevallen van uitbuiting en andere misstanden in kledingfabrieken waar voor het merk wordt geproduceerd. Dat gebeurt naar aanleiding van een kritisch onderzoeksrapport van een mensenrechtenorganisatie. In Myanmarese fabrieken worden onder meer salarissen verlaagd, wordt loon soms ingehouden en worden medewerkers gedwongen om over te werken. Ook is er sprake van geweld tegen vrouwelijke medewerkers.

De Zweedse H&M Group, waar onder meer H&M, COS en Arket onder vallen, is een van de grootste modebedrijven ter wereld. Inditex, dat onder meer Zara, Pull&Bear en Massimo Dutti bezit, is nog groter, net als het Chinese Shein.

Inditex kondigde eind vorige maand ook al aan uit Myanmar te vertrekken. Ook dat bedrijf heeft geen tijdsspanne genoemd en sprak over "een gefaseerd vertrek".

Inditex zou, net als H&M, kleding laten maken in fabrieken waar misstanden heersen. Zo zouden in een van de fabrieken waar Inditex mee werkte werknemers zijn ontslagen die om een loonsverhoging vroegen van omgerekend 2,11 euro per dag naar 2,46 euro per dag.

Ook Mango en Primark hebben laten weten geen zaken meer te willen doen in Myanmar.

Nadat er bij de voedselbank in Utrecht Overvecht in 2022 steeds meer mensen kwamen, daalt het aantal klanten dit jaar met tien procent. "En dat is in heel Utrecht het beeld", zegt Nico Jongerius van de Voedselbank Overvecht. De steunmaatregelen van het kabinet, zoals de energietoeslag en de extra zorgtoeslag, zijn voor sommige huishoudens de reden dat ze dit jaar nét wel kunnen rondkomen.

Maar eind dit jaar lopen de steunmaatregelen die de stijgende energieprijzen en andere kosten moesten dekken af. Hoe belangrijk die voor een grote groep zijn laten de CPB-ramingen van vanochtend zien: bijna een miljoen mensen zit volgend jaar onder de armoedegrens als er geen nieuw beleid komt. Een toename van ongeveer 165.000 mensen ten opzichte van dit jaar.

De onderste 20 procent van de inkomens gaat er in koopkracht niet op vooruit, blijkt ook uit de ramingen. Met name de uitkeringsgerechtigden zullen in dit scenario koopkracht verliezen. Terwijl de koopkracht over de hele linie zich naar verwachting juist herstelt in 2024, met een stijging van 1,9 procent.

Bij de Voedselbank Overvecht vertellen mensen over hoe hard de hulp van het kabinet nodig is:

Een zorgwekkende ontwikkeling, vindt het Nibud. "Vooral voor mensen die al rond het minimuminkomen leven, terwijl ze dit jaar nog de steunmaatregelen hebben," zegt woordvoerder Max Pijnenburg. "Als de steunmaatregelen verdwijnen, gaat deze groep echt in de problemen komen. Dan komen mensen in het rood te staan of zakken verder in het rood."

"Mensen gaan keuzes maken waar ze op besparen. Dit kan verschillen van minder boodschappen doen tot het mijden van zorg omdat ze het niet kunnen betalen."

Het demissionaire kabinet wil voorkomen dat de armoede weer oploopt, maar er is nog discussie over de vraag hoe extra maatregelen betaald gaan worden. Het CPB waarschuwt ook voor een oplopend begrotingstekort de komende jaren, wat betekent dat er keuzes gemaakt moeten worden.

Alexandra Bartelds, directeur van de vereniging van leidinggevenden in het sociaal domein Divosa, vindt tijdelijke maatregelen überhaupt niet volstaan. "Er moet structureel iets gebeuren, zoals het ophogen van het minimuminkomen en bijstandsuitkeringen. Stop met pleisters plakken."

Ze benadrukt hoe belangrijk bestaanszekerheid is, waarvan een inkomen dat voldoende en voorspelbaar is een essentieel onderdeel is. "Je weet nu nooit waar je aan toe bent. Deze groep is steeds afhankelijk van de politiek of ze geholpen worden met al die maatregelen. Ze zitten in de schulden en leven van dag tot dag."

"Eigenlijk zijn die maatregelen ook achterstallig onderhoud," zegt Auke Schouwstra, woordvoerder van de NVVK, de branchevereniging voor schuldhulpverlening. "De situatie is voor die 20 procent nog niet heel veel verbeterd, ook voor de coronacrisis en de energiecrisis verdienden ze al te weinig ten opzichte van de vaste lasten." Hij betwijfelt of het demissionaire kabinet nog grote stappen kan zetten.

Gevolgen van deze onzekerheid kunnen ook verder gaan dan financiële problemen, vertelt Bartelds. Zo kunnen geldzorgen en stress ook gevolgen hebben voor de leerprestaties van kinderen en komen er ook veel psychische klachten bij kijken. "Mensen weten ook nu al dat ze er volgend jaar misschien op achteruit gaan, wat nu al veel zorgen oplevert."

Over een paar weken, op Prinsjesdag, publiceert het Centraal Planbureau een update van de verwachtingen. Daarin nemen de onderzoekers mee wat de impact is van extra kabinetsbeleid om huishoudens eventueel te compenseren.

Nog eens drie bedrijven willen een faillissementsaanvraag doen voor Big Bazar. Het gaat om twee leveranciers die onder meer motorolie leveren. Zij eisen 150.000 euro van het bedrijf. Een uitzendbureau vraagt 30.000 euro vanwege niet-betaalde uitzendkrachten.

Joost Konings, die met zijn bedrijf Invorderingsbedrijf een groot deel van de schuldeisers bijstaat, zegt tegen NOS dat het totale bedrag aan vorderingen is opgelopen tot ruim 1,8 miljoen euro. De meesten schuldeisers zijn volgens Konings leveranciers. Vandaag kwam daar ook nog een bedrijf bij dat digitale reclamefolders publiceert.

Er zijn ook nog twee bedrijven die via andere incassobedrijven proberen hun geld te krijgen, zegt Konings. Het zou gaan om een bedrijf dat 700.000 euro eist voor niet-betaald vuurwerk en een andere leverancier die 500.000 euro wil hebben.

Vorige week vroeg een winkelverhuurder in Goes die nog huur krijgt van het bedrijf al het faillissement van Big Bazar aan. Dat kan worden afgewend als de keten 20.000 euro betaalt. Een rechtszitting daarover staat gepland op 29 augustus. Als Big Bazar de betalingen voldoet, dan zijn de faillissementsaanvragen van de baan.

Volgens de schuldeiser blijft Big Bazar "treuzelen met het verstrekken van informatie over de betaling van de schulden". Konings: "Schuldeisers horen niks en zijn bang. Ze voelen zich in de steek gelaten."

Eigenaar van Big Bazar Jerke Kooistra en zijn advocaat waren niet bereikbaar voor een reactie op de nieuwe faillissementsaanvragen. De winkelketen heeft in verschillende steden al langer huurachterstanden. Vorige maand werden twee winkels ontruimd op last van de rechter.

De winkelketen maakte eerder bekend zeker twintig van zijn 120 winkels dit jaar te sluiten vanwege onenigheid over huur. Volgens Kooistra is dat nodig om het bedrijf gezond te houden. Tegelijkertijd kondigde hij maandag aan dat hij dit jaar veel nieuwe winkels wil openen. Tegen ANP zegt hij dat tachtig winkels op dit moment goed lopen en twintig niet gezond zijn. Verder zijn er twintig 'twijfelwinkels'.

Kooistra zei eerder tegen NOS dat Big Bazar te maken heeft met enorme kostenstijgingen, terwijl consumenten minder uitgeven. "En we zitten vaak vast aan oudere huurcontracten. Die worden elk jaar geïndexeerd, dan moet je denken aan tussen de 6 en 11 procent."

Schuldeisers beginnen hun geduld nu dus te verliezen. Konings: "Mijn cliënten willen niet meer wachten." Hij zegt voor het laatst drie dagen geleden contact met Kooistra en zijn advocaten gehad te hebben.

"In eerdere telefoongesprekken met mij leek Kooistra welwillend te zijn om schuldeisers die zich gemeld hebben serieus te nemen. Zo vroeg hij diverse malen om financiële overzichten. Die hebben we gestuurd. Ondanks dat is er niks betaald."

A dream come true, staat prominent op de website van het Disney Dream-cruiseschip. Vannacht meerde het 340 meter lange themaschip, met wildwaterglijbaan, in Amsterdam aan. Zondag maakt het schip zijn debuut in Rotterdam.

Het aantal cruiseschepen dat aanlegt, ook cruise calls genoemd, is in Rotterdam fors gestegen. In 2009 kende de stad nog maar 18 cruise calls per jaar. Dit jaar is het uitgegroeid tot 111 calls per jaar, een stijging van meer dan 500 procent in 14 jaar tijd. Terwijl het volgens experts een van de minst duurzame manieren is om op vakantie te gaan.

Op zo'n Disney-themacruiseschip is ruimte voor ongeveer 4000 passagiers en 1460 bemanningsleden. Opvarenden kunnen in een Belle en het Beest-restaurant eten en allerlei Disney-theatershows aanschouwen.

Vanmiddag lag het schip in Amsterdam:

Het aantal cruisetoeristen in Nederland neemt toe. In 2016 was dit aantal nog 104.000, dat steeg in 2019 naar 123.000. In de coronacrisis lag de cruisevaartindustrie stil, maar die komt nu sterk terug. De passagiersaantallen zullen in 2023 naar verwachting toenemen.

Eke Eijgelaar, expert duurzaam toerisme bij Breda Hogeschool: "Het is een van de minst duurzame manieren om op vakantie te gaan, met name omdat dit soort schepen ongelofelijke hoeveelheden fossiele brandstoffen verbruiken."

Hij vergelijkt de klimaatvoetafdruk van een cruise- en een vliegvakantie. "Je moet je voorstellen dat een gemiddelde cruisevakantie van 7 dagen ongeveer 1200 kilo CO2-uitstoot." Hij benadrukt dat in dit cijfer de vliegreis die de meeste mensen maken om op het schip te komen niet is meegewogen. Een gemiddelde vliegvakantie van Nederlanders heeft een soortgelijke uitstoot, maar duurt zo'n 10 dagen.

Volgens berekeningen van onderzoeksbureau CE Delft verbruikt een gemiddeld cruiseschip, ter grootte van het Disney-cruiseschip, 1,9 ton brandstof per uur en stoot het aan de kade 5,8 ton CO2 per uur uit. Een benzineauto heeft 27 tankvullingen nodig om hetzelfde uit te stoten.

Wat betreft de uitstoot van zwavel en fijnstof, de luchtvervuilende stoffen waar omwonenden last van kunnen hebben, is de situatie in Rotterdam langzaam verbeterd. "De cruisevaart heeft een stevige lobby die het aanscherpen van zwavellimieten lang heeft weten uit te stellen. Rederijen proberen zo goedkoop mogelijke oplossingen te vinden om met scherpere wetgeving om te gaan."

Nieuwe schepen worden vaak met Liquid Natural Gas (LNG) uitgerust in plaats van stookolie of marine-diesel. Een voordeel daarvan is dat door LNG de luchtvervuiling sterk afneemt. Maar de CO2-uitstoot zakt volgens Eijgelaar maar beperkt. En daarvoor in de plaats komt methaan, wat nog schadelijker dan CO2 is.

"De cruise-industrie is koploper op het gebied van milieu en duurzaamheid," zegt daarentegen Nick Hoogeweij van Cruise Port Rotterdam, het bedrijf dat de Cruiseterminal exploiteert. Hij noemt onder meer LED-verlichting, batterijtechnologie en LNG als voorbeeld. Eke Eijgelaar bestrijdt dat: "Het is anno 2023 gek als je omschakeling op LED-verlichting nog bijzonder noemt. Afnames in brandstofverbruik worden deels teniet gedaan door de totale groei van de cruise-industrie."

Voor de benodigde energie aan boord moeten de generatoren draaien, wat tot uitstoot leidt. Maar daar gaat walstroom verandering in brengen. Hierbij wordt stroom aan wal gebruikt en kunnen de generatoren op aangemeerde schepen uit blijven.

De bedoeling is dat walstroom in 2024 wordt aangelegd aan de Holland Amerikakade bij de Cruiseterminal. "Meer dan 90% van de cruiseschepen die in 2024 in Rotterdam afmeren kunnen hierop aansluiten," zegt Hoogeweij. Dat betekent dus dat niet alle schepen een aansluiting hebben voor walstroom.

Volgens Bauke Visser, hoogleraar economische besluitvormingsprocessen aan de Erasmus Universiteit, levert de cruisevaart Rotterdam weinig op. "Heel weinig. Als voorbeeld noemt hij de eetmogelijkheden aan boord. "Het buffetrestaurant zit in de prijs inbegrepen. Dus vaak kiezen de passagiers om aan boord te eten en niet aan wal." Zelfs als er fietsen worden gehuurd voor een excursie gebeurt dat op het schip, volgens Visser. "En de gids is gewoon bemanningspersoneel."

Ook krijgen passagiers op de website verkeerde informatie. Er staat dat ze naar Amsterdam gaan. "Veel passagiers weten bij het boeken niet dat ze in Rotterdam aanmeren. Het stelt voor Rotterdam echt niks voor."

Daar is economiewethouder Robert Simons van Rotterdam het dan weer niet mee eens. "Alle schepen zijn een deel van onze identiteit en welvaart. Cruiseschepen zijn daar een mooi, iconisch voorbeeld van. Ik vind het ook mooi dat er zo'n cruiseschip ligt."

Terwijl de Amsterdamse gemeenteraad cruiseschepen uit de stad wil weren, lijkt dat in Rotterdam niet het geval. Simons wijst er wel op dat Rotterdam het voornemen heeft om per 2027 alleen cruiseschepen met een walstroomaansluiting toe te laten.

De handel in het aandeel Adyen is vanochtend korte tijd stilgelegd, nadat de beurswaarde met 25 procent was gedaald. De koersval op de Amsterdamse beurs is veroorzaakt door tegenvallende resultaten van het betaalbedrijf. Na de handelsonderbreking zette de daling door. Inmiddels is het aandeel ruim 38 procent minder waard dan voorbeurs.

Het Nederlandse Adyen maakt betalingen mogelijk. Het accepteert, verwerkt en rondt betalingen af voor bedrijven als McDonald's, Spotify en Uber. Adyen zorgt ervoor dat deze bedrijven gebruik kunnen maken van betaalmethodes zoals iDeal, PayPal of creditcard.

Beleggers hadden een hogere omzet van het bedrijf verwacht, zegt Corné van Zeijl, beursanalist van vermogensbeheerder Cardano. "Het is een bedrijf waarvan de verwachtingen heel erg hoog gespannen zijn. Het is ook een heel duur aandeel." De waarde van een aandeel Adyen was vanochtend nog ruim 1400 euro. Inmiddels komt die waarde nog net boven de 900 euro uit.

"Op het moment dat de omzet van het bedrijf teleurstelt, zie je dat de klappen extra hard zijn." Adyen heeft vandaag 19 miljard euro aan beurswaarde verloren.

Het bedrijf maakt nog wel altijd winst. "De omzet is netjes gestegen, met 21 procent." Maar de omzet valt dus 4 procent lager uit dan analisten hadden verwacht.

Inflatie, toenemende rente en prijsconcurrentie drukken de omzet. Ook heeft het bedrijf veel nieuwe werknemers aangenomen, waardoor er hogere loonkosten zijn.

"Ze hebben een langetermijndoel voor ogen en zagen de mogelijkheid om allerlei goed gekwalificeerd personeel aan te trekken. Er zijn er 551 bijgekomen, alleen al in het eerste half jaar. Salarisstijging plus veel meer mensen betekent dat de kosten omhoog gaan", stelt Van Zeijl.

Adyen is in 2018 naar de beurs gegaan. Sindsdien heeft het bedrijf nog nooit zo'n groot koersverlies op één dag gehad.

Het aantal vergunde nieuwbouwwoningen is in het tweede kwartaal van 2022 teruggelopen naar iets meer dan 15.000, een daling van 5 procent ten opzichte van het kwartaal daarvoor. Het Centraal Bureau voor de Statistiek maakte dat vandaag bekend. Bouwbedrijf BAM, het grootste van Nederland, roept het kabinet op in actie te komen om de woningbouw vlot te trekken.

BAM-topman Ruud Joosten ziet dat in korte tijd de woningmarkt snel is veranderd: "De rente is omhooggegaan, er is hoge inflatie en de consument is onzeker over het kopen van een huis. Je ziet het aantal verkochte huizen echt dalen. Dat is jammer, want er is enorm veel vraag naar huizen."

Volgens Joosten zijn er verschillende verklaringen voor het teruglopen van de woningbouw. "De beperkingen door stikstofuitstoot helpen zeker niet, maar het belangrijkste is de stijging van de rente. Daarnaast zijn de bouwkosten hard gestegen."

BAM wil dat het kabinet meer doet om de woningbouw op peil te houden. "In Nederland zijn we traag met het verlenen van vergunningen, waardoor het heel lang duurt voordat we kunnen gaan bouwen", zegt Joosten. "Dit jaar worden er minder huizen gebouwd dan het jaar ervoor, terwijl we die huizen absoluut nodig hebben."

"Mijn oproep aan de overheid is dan ook om gezamenlijk te zoeken naar locaties voor de bouw van huizen. Het is moeilijk te verkroppen dat we niet in staat zijn om voldoende huizen te bouwen voor mensen die nieuw het land binnenkomen en voor jonge mensen die een eigen woning zoeken."

Voor de zomer maakte woonminister Hugo de Jonge bekend dat er geld werd vrijgemaakt om stilgevallen bouwprojecten vlot te trekken, de zogenoemde start-bouwimpuls via de gemeentes. Daarnaast is er geld beschikbaar voor de bouw van huizen voor flexwoningen voor onder andere statushouders.

Daarnaast riep de minister bouwbedrijven op om de woningbouwprojecten vooral wel door te zetten, ook al zou dat ten kosten gaan van de winst. Volgens De Jonge moeten bedrijven zich "schikken naar de nieuwe werkelijkheid".

Maar BAM-directeur Joosten voelt zich niet aangesproken: "Als je kijkt naar de rendementen die de bouwbedrijven nu maken, dan is dat absoluut geen vetpot. Wij doen dat met vrij lage marges, in ons geval 4 procent. Minder marge is absoluut geen optie. Dan is de kans groot dat investeerders naar het buitenland gaan."

Ondanks de stagnatie van de woningbouw heeft bouwbedrijf BAM zelf nog een nettoresultaat van ongeveer 60 miljoen euro behaald. Dat gaat over hun activiteiten in Nederland, het Verenigd Koninkrijk en Ierland. Het bouwbedrijf heeft nog altijd grote infrastructurele projecten en veel renovatieklussen.

Zonder nieuw beleid van het demissionaire kabinet neemt het aantal Nederlanders in armoede volgend jaar toe met bijna een procentpunt, richting de 1 miljoen mensen. Dat meldt het Centraal Planbureau (CPB) in een raming voor de komende anderhalf jaar. Het gaat om ongeveer een op de zeventien mensen.

Volgens het planbureau verkeert nu 4,8 procent van de bevolking in armoede. Zonder verder ingrijpen stijgt dat naar 5,7 procent in 2024. De stijging van de armoede komt volgens het CPB deels door de gestegen energieprijzen. Een gedeelte van de maatregelen om die prijsstijging in te dammen vervalt dit jaar.

De koopkracht daalt dit jaar nog, maar het CPB verwacht dat die volgend jaar stijgt met 1,9 procent. Dat komt door de krappe arbeidsmarkt en de stijging van de lonen. Gemeten over de periode 2022-2024 wordt een daling van de koopkracht verwacht met 1,6 procent, onder meer door de hoge inflatie.

Ook het aantal kinderen dat in armoede leeft zal stijgen, terwijl het kabinet juist van plan is om kinderarmoede te halveren.

Voor het zomerreces eiste een meerderheid in de Tweede Kamer dat het demissionaire kabinet met nieuwe maatregelen komt om de verwachte stijging van armoede in 2024 tegen te gaan. Die maatregelen komen er naar verwachting ook, maar het is de vraag wat een demissionair kabinet zoal kan doen. Daarbij is niet duidelijk hoeveel geld er beschikbaar is.

Ondanks de sombere vooruitblik noemt het CPB de Nederlandse economie "als geheel veerkrachtig". Volgend jaar verwacht het CPB 1,4 procent groei.

"We zien de economische groei terugvallen, dat was ook wel een beetje de verwachting", zegt CPB-directeur Hasekamp in een toelichting. "Er is heel veel aan de hand in de wereld, de inflatie is hoog, de rentes stijgen en we hebben een energieprijscrisis gehad. In die zin is Nederland de schokken best goed doorgekomen maar we zien nu een stagnerende economie."

Volgens de directeur van het CPB kan het demissionaire kabinet ervoor kiezen om bijvoorbeeld een deel van de energiemaatregelen door te trekken. "Ons advies is dan om dat gericht te doen. Ik snap dat het kabinet demissionair is, maar het is wel verstandig om de eigen begrotingsregels te respecteren." Zijn advies is dat het kabinet rekening moet houden met de beschikbare budgetten. "Kijk goed naar het armoedeprobleem, maar als je maatregelen neemt ook naar de dekking daarvan."

Over een paar weken, op Prinsjesdag, publiceert het Centraal Planbureau een update van de verwachtingen. Daarin nemen de onderzoekers mee wat de impact is van het extra beleid van het kabinet om huishoudens eventueel te compenseren.

Modeketen H&M onderzoekt twintig vermeende gevallen van uitbuiting en andere misstanden in kledingfabrieken in Myanmar. Het bedrijf doet dat naar aanleiding van een vandaag gepubliceerd onderzoeksrapport van een Britse mensenrechtenorganisatie.

Ook vakbonden en andere belangenorganisaties trekken aan de bel over de verslechterde arbeidsomstandigheden in kledingfabrieken in Myanmar sinds het leger in 2021 de macht greep in het land.

Door vakbonden en fabrieksarbeiders werden bij het Business & Human Rights Resource Centre tussen februari 2022 en februari 2023 in totaal 156 vermeende misstanden gemeld. Dat zijn er honderd meer dan een jaar eerder. De misstanden zouden hebben plaatsgevonden in 124 verschillende fabrieken.

Niet alleen in fabrieken waar H&M laat produceren ging het fout. Zo waren er ook 21 gevallen te linken aan kledingfabrieken waar Inditex, moederbedrijf van onder meer Zara en Massimo Dutti, kleding laat maken. Inditex heeft niet op de bevindingen gereageerd.

Het verlagen van salarissen en inhouden van loon komt in de fabrieken het vaakst voor. Ook is er sprake van onterecht ontslag, gedwongen en onbetaald overwerk en geweld tegen vrouwelijke medewerkers. "Alle merken die op dit moment zaken doen in Myanmar moeten weten dat misbruik aan de orde van de dag is", zegt woordvoerder Carson Wind van actiegroep Schone Kleren Campagne (SKC).

Textielarbeiders kunnen daar vrijwel niets meer tegen doen. Vakbonden worden tegengewerkt, soms met geweld. In het onderzoeksrapport wordt ook melding gemaakt van fabriekseigenaren die de junta inlichten over mondige werknemers en vermeende oppositieaanhangers op de werkvloer. Militairen komen naar fabrieken om medewerkers te intimideren.

"We maken ons ernstig zorgen over de ontwikkelingen in Myanmar. Het wordt een steeds grotere uitdaging om volgens onze standaarden en vereisten te opereren", laat H&M aan persbureau Reuters weten.

Sinds de staatsgreep op 1 februari 2021 is het zeer onrustig in Myanmar. De militaire machthebbers vechten er met burgermilities, etnische minderheden en wat er over is van de oppositie. Volgens de Verenigde Naties maakt het leger zich schuldig aan oorlogsmisdaden tegen de eigen bevolking. Demonstranten en critici van de junta zitten in de gevangenis. De economie van het land is grotendeels ingestort.

De textielindustrie is een van de belangrijkste inkomstenbronnen in Myanmar. Na de coup namen veel internationale modebedrijven die er produceren een afwachtende houding aan; het was onzeker wat de komst van het regime voor de sector zou betekenen.

Inmiddels besluiten merken steeds vaker hun productie elders onder te brengen na berichten over mensenrechtenschendingen en een toenemend aantal misstanden in kledingfabrieken.

Zo maakte Inditex eind vorig maand bekend dat het vertrekt uit Myanmar. In een verklaring liet het bedrijf weten dat het gehoor geeft aan een oproep van IndustriALL, een wereldwijde vakbondsfederatie, om niet langer te produceren in het land. Inditex zei "een verantwoorde exit" na te streven, maar liet niet weten hoe en op welke termijn.

Ook een andere Spaanse fastfashionspeler, Mango, liet vorige maand weten weg te gaan. Afgelopen jaar besloot Primark al geen Myanmarese kledingfabrieken meer in te huren.

Dat wil niet zeggen dat kledingarbeiders beter af zijn. Fastfashionbedrijven lagen de afgelopen jaren veelvuldig onder vuur vanwege slechte arbeidsomstandigheden in productielanden. Maar als deze grote modebedrijven vertrekken, moeten de fabrieken noodgedwongen orders aannemen van bedrijfjes die onder de radar naar de allerlaagste prijs zoeken en helemaal geen eisen stellen aan de behandeling van fabrieksarbeiders. Ook massaontslagen liggen op de loer.

"Het is van het grootste belang dat de merken die vertrekken kunnen garanderen dat zij de kledingarbeiders niet in een nog slechtere situatie achterlaten", zegt SKC-woordvoerder Wind.

Andere bedrijven, waaronder H&M, willen vooralsnog blijven. Het merk behoort tot een groep van achttien modebedrijven die meedoet aan een project van de Europese Unie om de arbeidsvoorwaarden in kledingfabrieken in Myanmar te verbeteren.

De EU is van mening dat de mode-industrie moet blijven produceren in het Zuidoost-Aziatische land. Alleen zo kunnen bedrijven een positieve invloed hebben op de situatie in de fabrieken, is het idee.

Lokale vakbonden hebben kritiek op het project. Het zou enkel bedoeld zijn om "goede sier te maken". Volgens de vakbonden is het op dit moment onmogelijk om arbeidsvoorwaarden en mensenrechten te waarborgen in Myanmar.

"Of bedrijven nu weggaan of blijven, het heeft allebei enorme nadelen", stelt SKC. "Als merken blijven, moeten ze op zijn minst strenge maatregelen nemen. Ze moeten onder meer het minimumloon verdubbelen, geen enkele band met het leger hebben en arbeiders zo veilig mogelijk houden. Maar we zien dat nu nog niet gebeuren."

Een biertje van 3,50 euro snel afrekenen op een groot festival als Lowlands met mobiel of pinpas? Dat zit er dit jaar nog niet in, net als bij de meeste andere grote festivals.

Het is al jaren een bekend tafereel: bezoekers moeten op het festivalterrein eerst met pin of cash plastic muntjes kopen, om daarmee hun consumpties af te rekenen. Bij kleine festivals is dat inmiddels anders, blijkt uit een rondgang van de NOS en NOS op 3 langs ruim zestig grotere en kleinere festivals.

Daar kan in veel meer gevallen gepind worden. Van de 28 onderzochte festivals met 25.000 bezoekers of meer kon er op zes contactloos worden betaald. Bij de onderzochte kleinere festivals kon dat bij 19 van de 34.

De grote festivals verwachten in de toekomst vrijwel allemaal over te gaan op pinnen. Een tijdspad willen zij in de meeste gevallen niet geven. Dat beeld is eigenlijk vrijwel hetzelfde als vijf jaar geleden, toen festivals ook zeiden "in de toekomst" over te gaan op contactloos betalen.

NOS op 3 bezocht onder meer festival Solar, waar met muntjes wordt betaald en een muntenfabrikant:

Hun hoofdargument daarbij is nog altijd de vrees dat het betaalsysteem dienst weigert, waardoor een enorme financiële strop dreigt. Zij wijzen bijvoorbeeld naar het Sterren Muziekfeest in Waalwijk. Daar haperde vorig jaar een digitale muntjesapp, waarna werd besloten de bezoekers gratis drankjes te geven.

"Dat zijn echt de horrorverhalen in de branche", zegt Mitchell van Dooijeweerd, die onder meer festival DGTL adviseert over verduurzaming. Hij hielp meerdere festivals bij de overgang van muntjes naar pin. "De verhalen van dingen die niet goed gaan, worden sneller gedeeld dan als het wel goed gaat."

Het is op de meeste plekken inmiddels technisch mogelijk om contactloos te betalen, beaamt Willem Westermann van de Vereniging van Evenementenmakers (VVEM). Daar hoort alleen wel een stabiele infrastructuur bij. Westermann: "Iedereen denkt dat het betrouwbaar is. Maar op het moment dat 20.000 mensen met een zendmast verbonden zijn, is dat niet zo. Dan moet je andere verbindingen erbij aanleggen."

Dat stelt ook de directeur van Loveland, Marnix Bal: "De kosten van de systemen zijn erg hoog en de kosten voor een evenement zijn al bijna onrealistisch aan het worden".

Festivals stellen ook dat muntjes handiger zouden zijn voor de consument. "Mensen halen graag rondjes met munten voor andere mensen", zegt Loveland-directeur Bal. Dat komt ook naar voren uit sommige antwoorden van festivalgangers die op een oproep op de Instagram-account van NOS reageerden.

Een ander deel wil juist van munten af en denkt dat ze bedoeld zijn om bezoekers minder zicht te bieden op wat ze precies uitgeven; bij de kassa's zijn geen bedragen in euro's te zien, maar enkel aantallen in muntjes.

Over verdiensten laten de meeste festivals zich niet uit. Festivaladviseur Van Dooijeweerd zegt dat veel festivals inderdaad denken dat muntjes meer opleveren. Dat is alleen nooit goed onderzocht, benadrukt hij. En er kan ook de andere kant op geredeneerd worden, zegt hij: als hun muntjes op zijn, moeten bezoekers weer met geld nieuwe muntjes halen en zijn zij zich er weer van bewust hoeveel zij uitgeven. Bij een pinpas is die drempel er niet.

In beeld: dit is de levenscyclus van een festivalmuntje:

Bezoekers vermoeden ook dat er veel winst wordt gemaakt op muntjes, omdat ze aan het einde van het festival geregeld niet worden ingeleverd. Tegelijk zijn mensen bij pinbetalingen eerder geneigd om tot het einde van het festival consumpties te kopen, zegt Jasper Coenen, organisator van onder meer festival Soenda.

Hij heeft ervaring met zowel pinbetalingen als muntjes op festivals. Coenen: "Als je tien minuten voor het eind geen munten meer hebt, ga je misschien niet zo snel meer bij een automaat nieuwe halen".

Duurzaamheid zal in ieder geval niet de grootste drijfveer van festivals zijn om over te gaan op contactloos betalen, denkt festivaladviseur Van Dooijeweerd. Hij onderstreept dat zowel muntjes als pinnen een kleine ecologische voetafdruk achterlaten. Uiteenlopend van het drukken en transport van de muntjes tot de pinsystemen, die in veel gevallen nog stroom krijgen van dieselgeneratoren.

Wanneer het dan echt zover is dat alle festivals overgegaan zijn op contactloze betalingen? Branchevereniging VVEM durft er geen jaartal op te plakken. "Het is niet per se nodig voor festivals om over te gaan", zegt woordvoerder Willem Westemann. "Of er komen andere dingen. Misschien krijgen wel wel een chip in onze vinger voor betalingen, ik noem maar iets geks."

Voor het eerst in drie jaar zit de Nederlandse economie weer in een recessie. Maar in het slop zit de economie nu ook weer niet. Consumenten geven langzaam iets minder geld uit, maar de banen blijven voor het oprapen. "Nee, dit is niet direct een klassieke recessie, met mensen die massaal hun baan kwijtraken", stelt hoofdeconoom Peter Hein van Mulligen van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS).

In de klassieke definitie gaat een recessie gepaard met economische rampspoed. In de jaren tachtig en eind jaren negentig ontstonden in recessies grote werkloosheid en overheidstekorten. Ook bij de kleine recessies uit 2008 en 2012 verloren veel mensen hun baan. Dat is nu totaal anders, ziet Van Mulligen. "Er zijn in Nederland nog altijd meer vacatures dan werklozen. Daar merk je niks van een recessie."

Aggie van Huisseling, econoom bij ABN Amro, merkt ook dat de huidige recessie anders is. "De alarmbellen hoeven niet meteen af te gaan", legt ze uit. "Wij komen uit een sterk herstel na de coronacrisis. Dat ging sneller dan in de landen om ons heen. We maken nu pas op de plaats, maar dat betekent niet dat de economie er slecht voor staat."

CBS-hoofdeconoom Van Mulligen benadrukt dat het aantal faillissementen laag is; consumenten geven nog altijd flink geld uit. "Een festival, een dagje weg of naar een vakantiepark. Dat stimuleert de binnenlandse besteding", stelt Van Huisseling.

Het historisch lage arbeidstekort is prima voor werknemers. Bedrijven hebben er juist steeds meer last van. In de laatste halfjaarcijfers van de grote bedrijven is dat zichtbaar. Bijvoorbeeld bij Ebusco, de Brabantse fabrikant van elektrische bussen. Naast materiaaltekorten, zijn er onvoldoende mensen in de fabriek. Omdat er niet genoeg bussen van de band rollen, krijgen klanten hun bussen te laat geleverd.

Bij KLM daalde de omzet, omdat het onderhoud van vliegtuigen vertraging oploopt door te weinig monteurs en onderdelen. Het verlieslijdende NS heeft nog altijd te weinig machinisten, conducteurs, schoonmakers en onderhoudspersoneel. Daardoor blijft het volgens het bedrijf "een uitdaging om de dienstverlening elke dag weer op niveau te houden."

ABN Amro heeft door de krappe arbeidsmarkt weer moeite om de witwasproblemen op te lossen. Eind dit jaar moet de bank zijn zaken op orde hebben, maar bij de halfjaarcijfers bleek dat er daarna toch nog werk openstaat.

"Excuus", staat op een bordje bij bakkerij Broekmans in Beeselover op zaterdag, zondag, maandag en dinsdag. De bakkerij is op die dagen gesloten. "Zaterdag is de belangrijkste verkoopdag, maar als we geen bezetting hebben kunnen we niet open", zegt bakker Bram Broekmans in de centrale bakkerij in Panningen.

Door de personeelskrapte zijn al vijf van de twintig winkels permanent gesloten. Mogelijk kunnen bij de overgebleven vijftien vestigingen de deuren na de zomer op zaterdag weer open, hoopt Broekmans. "Maar in de centrale bakkerij blijft het moeilijk om de mensen bij elkaar te krijgen. En dan moet je een keuze maken."

In Den Bosch keren liefhebbers van Bossche Bollen steeds vaker teleurgesteld naar huis. Banketbakkerij Jan de Groot komt zeker zes bakkers tekort. "En dat betekent minder Bossche Bollen", zegt De Groot. "Heel vaak staan mensen hier teleurgesteld voor de deur. Het kan niet anders. De jongens liepen hier allemaal op hun tandvlees."

Ook moet De Groot op maandag dicht. "Normaal hadden bakkers verspreid hun vrije dagen, maar dat is nu allemaal op maandag. Doordat we dan dicht zijn én minder productie draaien verliezen we 20 procent aan omzet."

Toch is een beetje krimp in een oververhitte economie eigenlijk niet erg, stellen de economen. "Het patroon is vergelijkbaar met vorige recessies. Maar het uitzonderlijk lage niveau van de werkloosheid en de arbeidsmarktkrapte zorgt nu voor een ander uitgangspunt", zegt ABN-econoom Van Huisseling. Zij noemt het afremmen van de groei "wel welkom" om de inflatie tegen te gaan.

ABN Amro rekent erop dat de lage werkloosheid de komende periode uiteindelijk wat gaat oplopen, ook omdat verwacht wordt dat er door het afbouwen van de steun tijdens corona en de energiestijging wat meer faillissementen aankomen. "Maar door de structurele krapte op de arbeidsmarkt door de vergrijzing blijven er nog genoeg mogelijkheden."

De Raad van State heeft groen licht gegeven voor megaproject Porthos, waarbij CO2 via pijpleidingen onder de Rotterdamse haven wordt opgeslagen in de Noordzee . De hoogste bestuursrechter erkent dat sprake is van belastende stikstofuitstoot, maar die is tijdelijk en beperkt en heeft geen grote gevolgen voor natuurgebieden.

Milieugroep Mobilisation for the Environmonnt (MOB) had bezwaar aangetekend tegen het CO2-opvangproject. Volgens MOB zou bij de aanleg te veel stikstof vrijkomen. Maar volgens de Raad van State is die hoeveelheid op de lange termijn verwaarloosbaar.

De uitspraak is belangrijk voor demissionaire kabinet, dat beoogt om de CO2-uitstoot flink terug te dringen. In 2030 moet de uitstoot 55 procent minder zijn dan in 1990.

Volgens Rob Jetten, demissionair minister voor Klimaat en Energie, is het "belangrijk nieuws voor de energietransitie en het klimaat". Ook demissionair minister Micky Adriaansens van Economische Zaken en Klimaat noemt het een hele goede ontwikkeling: "Een mooie dag voor de Rotterdamse en Nederlandse industrie. We hebben alle routes nodig om de industrie in hoog tempo te kunnen verduurzamen."

CCS, Carbon Capture and Storage, is een techniek waarbij CO2 in de industrie wordt afgevangen en ondergronds wordt opgeslagen. In het geval van Porthos zal dit vanuit de Rotterdamse Haven naar de lege gasvelden in de Noordzee gaan.

Porthos denk jaarlijks 2,5 megaton CO2 onder zee op te kunnen slaan. Dat is 1,5 procent van de jaarlijkse uitstoot in Nederland. De staat heeft 2 miljard euro vrijgemaakt voor het project. De bouw kan begin volgend jaar van start gaan.

Het is voor Nederland het eerste CSS-project. Ruim tien jaar geleden strandde eenzelfde plan van Shell om onder Barendrecht CO2 op te slaan. Dat leidde tot onrust onder de inwoners, waarna het kabinet het plan terugdraaide. Groot-Brittannië maakte onlangs ook bekend twee CSS-projecten te willen starten in Schotland en het noorden van Engeland. En ook Noorwegen doet al sinds de jaren 90 aan ondergrondse CO2-opslag.

Twee Noorse wetenschappers pleiten dat CSS niet zonder risico's is. Omdat ieder ondergronds gebied weer anders is, moet er constant worden gemonitord. Eventuele breuken of scheuren kunnen volgens hen tot veel materiële- en natuurschade leiden. Volgens Porthos is dat overdreven: "In Noorwegen werken ze met precies dezelfde techniek als wij hier willen gaan gebruiken, en daar gaat het al jaren goed."