Chipfabrikant Nexperia, een van oorsprong Nederlands bedrijf dat sinds 2019 onderdeel is van een Chinees concern, heeft onder druk van de Britse overheid een chipfabriek in het Verenigd Koninkrijk verkocht. De nationale veiligheid zou in het geding zijn, waar Nexperia het overigens niet mee eens is.

De fabriek is primair gericht op de autosector. Nexperia is gespecialiseerd in de massaproductie van eenvoudige chips. Het gaat om een locatie in Wales, waar het bedrijf sinds 2021 volledig eigenaar van is. Nexperia heeft ook een fabriek in Manchester, maar die staat buiten deze zaak.

Vorig jaar rond deze tijd droeg het Britse ministerie van het Bedrijfsleven, Energie en Industriële Strategie Nexperia op om het belang van het bedrijf in de fabriek met ten minste 86 procent terug te dringen. In de praktijk is de fabriek nu volledig verkocht aan het Amerikaanse Vishay Intertechnology voor 177 miljoen dollar.

De Britse overheid heeft twee argumenten: er is angst dat kennis die Nexperia opdoet bij het productieproces gebruikt kan worden tegen het Verenigd Koninkrijk. Daarnaast is er de vrees dat bedrijven in dezelfde regio vanwege contact met die fabriek niet meer zouden kunnen meedingen naar projecten die "relevant zijn voor de nationale veiligheid".

Hoewel het niet hardop is gezegd heeft het er alle schijn van dat het Britse besluit voortkomt uit het feit dat Nexperia bij een Chinees concern hoort. De juridische procedure waarin het besluit wordt aangevochten, blijft wel doorlopen. Nexperia zegt tegen de NOS die om principiële redenen door te zetten.

Ook in Nederland ligt Nexperia onder een vergrootglas. Het bedrijf kocht vorig jaar de Delftse start-up Nowi. Per 1 juni is er een nieuwe wet van kracht die het mogelijk maakt overnames te onderzoeken met het oog op de nationale veiligheid. Het Bureau Toetsing Investeringen bekijkt al een aantal maanden of Nowi ook in aanmerking komt voor zo'n onderzoek.

De economie krimpt, het kabinet is demissionair en er zijn veel spanningen in de wereld. Maar gezien de cijfers merken de grote banken in Nederland hier allemaal niets van. Bij zowel ABN Amro als ING schoot in het derde kwartaal van dit jaar de winst door het dak.

Over de eerste negen maanden van dit jaar kwam ABN Amro uit op 2,2 miljard euro nettowinst, 42 procent meer ten opzichte van dezelfde periode vorig jaar. Volgens ABN-topman Robert Swaak komt dit vooral door hogere inkomsten door de hoge rente. Daarnaast worden er meer hypotheken en bedrijfsleningen verstrekt. Gekeken naar het afgelopen derde kwartaal noteert de bank een winst van 759 miljoen, 2 procent meer dan hetzelfde kwartaal een jaar geleden.

Vorige week maakte ING voor het tweede opeenvolgende kwartaal een verdubbeling van de winst bekend. In de eerste drie maanden van dit jaar verdrievoudigde de winst zelfs. ING kondigde daarbij aan dat het aandeelhouders extra gaat belonen. De bank gaat voor 2,5 miljard euro aan eigen aandelen inkopen en dat levert beleggers een hogere winstuitkering op.

De grote winsten zijn opvallend omdat de Nederlandse economie zich in een recessie bevindt. ABN Amro merkt wel dat de economie stagneert, maar ziet dat nog niet direct terug in zijn resultaten: "Concrete last van de afkoelende economie hebben we nog niet. Wat we wel zien is dat de faillissementen beginnen toe te nemen."

Zowel ABN als ING waarschuwt voor onvoorspelbare gevolgen van de oorlogen in Oekraïne en het Midden-Oosten. Swaak van ABN zegt: "Momenteel hebben we daar niet concreet last van. We hebben daar geen directe belangen, maar als het conflict zich gaat verbreden naar aanpalende landen dan heeft dat mogelijk wel consequenties voor de olieprijzen." Hoge olieprijzen kunnen een sterk afremmend effect hebben op de economie.

Jarenlang ontvingen spaarders amper rente op hun spaargeld. Inmiddels loopt de spaarrente een beetje op. Bij de drie grootste Nederlandse banken (ING, ABN Amro en Rabobank) ligt de spaarrente nu tussen de 1,5 en 2 procent. ABN Amro constateert dat de relatief lage spaarrente effect heeft op sommige spaarders: "We zien dat klanten hun geld verplaatsen naar producten waar ze een hogere vergoeding krijgen."

ING-Topman Van Rijswijk stipt aan dat de rente bij banken altijd achter verhogingen van centrale banken aanhobbelt. "Toen de rente bij de ECB in 2014 negatief werd, duurde het zes jaar voor de rente bij banken ook negatief werd. De spaarrente bij ING Nederland is vorig kwartaal verdubbeld. En als je kijkt naar alle markten waar ING met een consumentenbank actief is, dan betalen we gemiddeld genomen de hoogste spaarrente in Nederland."

Hoewel ook de Autoriteit Consument & Markt (ACM) ziet dat er voor spaarders best wat te kiezen is met rentes, kondigde de waakhond vorige week een onderzoek naar de Nederlandse spaarmarkt aan. De rentes bij de drie grote banken ABN Amro, ING en Rabobank ontlopen elkaar niet veel, waarbij spaarders ook maar mondjesmaat overstappen naar concurrerende spaarbanken.

ING denkt dat de concurrentie op de Nederlandse spaarmarkt voldoende is, maar vindt het een goede zaak de ACM dit onderzoekt. Ook Robert Swaak van ABN Amro ziet niet op tegen dit onderzoek: "Als deze vragen leven, moet dat onderzocht worden. Wij zullen onze volledige medewerking verlenen."

In België kwam de regering met een alternatief voor de lage spaarrente bij banken. Spaarders konden hun appeltjes voor de dorst voor een hogere rente investeren in schuldpapier van de staat. Ruim 634.000 Belgen staken in een week tijd bijna 22 miljard euro in deze zogenoemde staatsbons.

Van dit bedrag kwam 2,3 miljard euro van spaarders van ING België. Volgens Van Rijswijk bleef de schade op een totaal van 90 miljard euro aan spaargeld bij ING België relatief beperkt. "En een groot deel verhuisde van spaar- naar beleggingsrekeningen waar de spaarbons op gekocht werden."

Over het Belgische overheidsinitiatief om banken aan te moedigen de spaarrente te verhogen houdt ING zich wat op de vlakte. "Elke overheid moet zijn eigen beslissingen nemen. En de Belgische koos hiervoor. Dat er in een week tijd bijna 22 miljard euro aan spaargeld in spaarbons werd gestoken maakte het wel een succes."

Er zijn op veel vlakken duidelijke en soms zelfs forse verschillen in de financieel-economische keuzes van de partijen. Dat blijkt uit de doorrekening die het Centraal Planbureau heeft gemaakt van acht verkiezingsprogramma's.

Alle partijen die nu in de Tweede Kamer zitten konden meedoen, maar om uiteenlopende redenen hebben maar acht van dat aanbod gebruikgemaakt: VVD, D66, GroenLinks-PvdA, CDA, ChristenUnie, Volt, JA21, en SGP. Er zijn meer partijen dan anders die niet meedoen.

Een van de argumenten om de programma's niet te laten doorrekenen, is bijvoorbeeld kritiek op de economische modellen die het CPB gebruikt. CPB-directeur Hasekamp denkt dat de relatief geringe deelname ook iets zegt over de versplintering van het politieke landschap.

Hasekamp noemt als een van de dingen die opvallen dat er veel aandacht is voor bestaanszekerheid. Bij alle partijen stijgt de koopkracht in de komende kabinetsperiode. GroenLinks-PvdA, ChristenUnie en Volt kiezen er het meest voor om de inkomensverschillen te verkleinen.

Bij het CDA en de SGP verandert de inkomensverdeling ten opzichte van al eerder genomen maatregelen (het zogenoemde 'basispad') niet wezenlijk en bij JA21 gaan de laagste inkomens er relatief wat op achteruit ten opzichte van dat basispad.

Bij de meeste partijen daalt de armoede, hoewel ook daar de mate waarin verschilt. Het is voor het eerst dat het Planbureau de gevolgen van de maatregelen voor de armoede heeft uitgerekend. Volgens de CPB-berekening verhoogt de VVD het minimumloon met 5 procent en komt het in 2028 uit op 16,72 euro per uur. Linkse partijen komen vaak rond de 18 euro uit.

Volgens het CPB verhogen alle partijen die hun programma hebben laten doorrekenen de lasten. Maar de verschillen zijn groot als wordt ingezoomd op wie de lasten betaalt. Per saldo verlagen GroenLinks-PvdA en ChristenUnie de lasten voor gezinnen het meest. De VVD, D66, JA21 en de SGP verlagen die lasten ook. En bij bijna alle partijen nemen de lasten voor bedrijven toe. Alleen Volt en in iets mindere mate JA21 verlagen die.

Bij GroenLinks-PvdA nemen zowel de overheidsbestedingen als de consumptie van huishoudens toe, waardoor de economie licht groeit. Andere partijen met een positief effect op de economische groei zijn VVD, Volt en JA21.

Het CPB benadrukt dat de doorrekening van budgettaire en economische effecten maar één aspect is van de keuzes bij verkiezingen. De doorrekening is dan ook geen stemwijzer, onderstreept het CPB.

Behalve het CPB heeft ook het Planbureau voor de Leefomgeving programma's geanalyseerd. Het gaat daarbij om de programma's van VVD, D66, ChristenUnie, GroenLinks-PvdA en Volt.

Volgens het PBL is het niet waarschijnlijk dat de plannen voldoende zijn voor een klimaatneutraal Nederland in 2040. GroenLinks-PvdA, D66 en Volt willen al in 2040 klimaatneutraliteit bereiken. Zij combineren dit met forse extra lasten voor de industrie.

Op het eerste gezicht liggen de ambities van de deelnemende partijen op het gebied van leefomgeving dicht bij elkaar, vindt het PBL. Maar ze maken wel fundamenteel andere keuzes om de doelen te halen: "Dit heeft invloed op onze dagelijkse leefomgeving en leidt vooral op termijn tot een heel ander Nederland."

Het tempo waarin de partijen uitstoot van stikstof en broeikasgassen uit de landbouw terugdringen, verschilt. Bij D66, GroenLinks-PvdA, en Volt loopt de uitstoot meer terug dan bij ChristenUnie en VVD. De veehouderij zal bij die eerste drie partijen meer krimpen dan bij VVD en ChristenUnie.

Alle deelnemende partijen investeren in een goedkoper en beter openbaar vervoer. ChristenUnie, GroenLinks-PvdA en Volt hebben hier de grootste bedragen voor gereserveerd. De VVD investeert als enige partij in een extra uitbreiding van het autowegensnelwegennet.

Een Angolese presidentsdochter die 52 miljoen euro wegsluist via een Amsterdamse bv. Of de dochter van een Moldavische politicus van wie de studie in Maastricht betaald werd vanaf een bankrekening op de Britse Maagdeneilanden.

Politieke prominenten uit verschillende landen en hun familieleden zijn afgelopen jaren betrokken geweest bij verdachte transacties ter waarde van 14 miljard euro. Dat blijkt uit onderzoek van het Anti Money Laundering Centre (AMLC) naar zogeheten Politiek Prominente Personen (PEP, in het Engels). In het AMLC werken onder meer de politie, het Openbaar Ministerie, de financiële opsporingsdienst FIOD, banken en accountantskantoren samen.

Het gaat bijvoorbeeld om staatshoofden, parlementsleden, hoge rechters of topmensen van staatsbedrijven. Er is extra toezicht op de transacties van dit soort hooggeplaatste personen en hun familieleden omdat ze vatbaar zijn voor omkoping en corruptie.

Ruim honderd prominenten waren betrokken bij de 14 miljard euro die tussen 2011 en 2023 als verdacht werd aangemerkt. Een aantal van die prominenten heeft de Nederlandse nationaliteit. Maar de meesten zijn buitenlands, een deel van hen staat op een sanctielijst. Hun namen maken de onderzoekers niet openbaar.

De geldstromen kwamen boven water doordat bijvoorbeeld banken ze opvallend vonden. Na onderzoek kregen ze het stempel verdacht. De piek daarvan lag in 2022, toen de oorlog in Oekraïne begon. Het is dan ook niet verwonderlijk dat Rusland zowel in het lijstje met landen waar het meeste geld vandaan kwam als in het lijstje waar het meeste geld naartoe ging staat.

In die lijstjes staan - zoals te verwachten - ook veel landen die een reputatie hebben als doorstroomland of verhullingsparadijs, zoals Cyprus, Zwitserland, Luxemburg, de Verenigde Arabische Emiraten, Monaco, de Maagdeneilanden en Singapore.

Maar er komen ook minder voor de hand liggende landen uit het onderzoek naar voren. Zo staat Letland zowel bij de inkomende als uitgaande bedragen in de top 10, gaat er veel verdacht geld uit Nederland naar Portugal, Suriname en Groot-Brittannië en komt er veel binnen uit Ghana, Frankrijk en Angola.

Dat laatste land is geen verrassing voor de trouwe volgers van corruptienieuws. Een internationaal consortium van journalisten - waaronder Trouw en het FD - onthulde in 2020 dat Isabel dos Santos, de dochter van de oud-president, haar miljarden verdiend had met corruptie en kleptocratie. Het geld sluisde de "rijkste vrouw van Afrika" weg via Nederland.

Heeft u tips over politiek prominenten die betrokken zijn bij verdachte transacties? Neem contact op met gidi.pols@nos.nl

Als morgenochtend het Centraal Planbureau (CPB) met de traditionele doorrekening van de verkiezingsprogramma's komt, zitten daar niet de plannen bij van twee partijen die hoog staan in de peilingen. NSC van Pieter Omtzigt en BBB van Caroline van der Plas hebben hun voorstellen niet laten doorrekenen. Hetzelfde geldt voor de SP, PVV, Partij voor de Dieren, Denk en Forum voor Democratie.

Ze hebben kritiek op de manier waarop de rekenmeesters van het CPB hun werk doen. Die kritiek is er al veel langer, maar nog nooit was het aantal weigeraars zo groot. Daarmee geeft de doorrekening deze keer dus lang geen volledig beeld.

Steen des aanstoots voor de meeste weigeraars zijn de economische modellen die het CPB gebruikt om te voorspellen wat de gevolgen van plannen zullen zijn voor de schatkist en de economie. Volgens SP-leider Lilian Marijnissen zijn het "neoliberale modellen", waar de ideeën van haar partij automatisch slecht uitkomen.

Als voorbeeld noemt ze de verhoging van het minimumloon, iets wat de SP al langer bepleit. "We hebben daar jarenlang strijd over gehad met het CPB. We kwamen altijd slecht uit de doorrekening omdat dat desastreus zou zijn voor de werkgelegenheid. Nou, wij weten wel beter."

Inmiddels is het CPB daarover van mening veranderd, zegt Marijnissen. "En nu willen allerlei andere partijen ook een hoger minimumloon. Maar ondertussen zitten we wel met een enorme scheefgroei in lonen." In 2021 deed de SP, met tegenzin, nog wel mee, maar nu dus niet meer. Marijnissen: "Wij willen een ideeënstrijd voeren en geen boekhoudersdebat".

Tegelijkertijd hebben veel partijen inmiddels zo veel kennis over de CPB-modellen vergaard, dat ze heel goed weten met welke voorstellen ze goed uit de doorrekening komen. Belastingkortingen voor werkenden stimuleren mensen om te gaan werken, en dat heeft een positieve uitwerking op het CPB-oordeel. Partijen maken daar dan vervolgens weer goede sier mee.

Dat is ook de belangrijkste kritiek van NSC-lijsttrekker Pieter Omtzigt, een van de koplopers in de peilingen. Hij vindt dat het CPB werkt met een soort schijnwerkelijkheid die niets te maken heeft met de echte wereld, en die door partijen te makkelijk te manipuleren is.

Bovendien kon hij naar eigen zeggen zijn programma niet laten doorrekenen, omdat de deadline voor het inleveren van de plannen al verstreken was voordat de partij was opgericht. In het RTL-debat van afgelopen zondag kwam het hem op veel kritiek te staan. "Uw partijprogramma wordt zo een menukaart zonder prijzen", oordeelde VVD-lijsttrekker Dilan Yesilgöz.

Omtzigt zegde daarop toe dat hij binnenkort met een eigen overzicht komt van wat zijn plannen kosten en opleveren.

Dat zo veel partijen hun plannen niet laten doorrekenen, wil niet zeggen dat het ook helemaal niet gebeurt. Wim Suyker is op zijn zolderkamertje druk bezig om te kijken hoe de verschillende partijprogramma's uitpakken. Dat deed hij als econoom bij het CPB, en hij is ermee doorgegaan nu hij met pensioen is.

Zijn conclusie is dat veel programma's erg vaag zijn over de financiële en economische consequenties. "Het wemelt van onduidelijkheden. Ik zie hele lijsten van zaken waar iets aan gedaan moet worden. Maar hoe dan, en wanneer, dat staat er niet bij."

Suyker heeft ook de plannen van NSC en BBB doorgerekend. Beide laten het overheidstekort oplopen, is zijn conclusie. Omtzigt geeft zo'n 2 miljard euro meer uit dan er binnenkomt, bij Van der Plas is dat 7 miljard. En dat is een minimale schatting, want ook bij die partijen kwam hij veel vaagheid en onduidelijkheid tegen.

2023 dreigt qua opbrengst een mager wijnjaar te worden. Dat komt door de matige oogsten op het zuidelijk halfrond, waar de druiven in ons voorjaar worden geplukt, en in enkele grote wijnproducerende Europese landen.

De Internationale Organisatie voor Wijnbouw en Wijnbereiding OIV schat dat de wereldwijde productie tussen een kleine 242 miljoen hectoliter en ruim 246 miljoen hectoliter zal liggen. Het komt erop neer dat de oogst zo'n 7 procent kleiner is dan vorig jaar, en het laagst sinds 1961, toen de mondiale opbrengst 214 miljoen hectoliter bedroeg. Eén hectoliter is gelijk aan 133 standaardflessen wijn van 0,75 liter.

Op het zuidelijk halfrond, in landen als Australië, Argentinië, Chili, Zuid-Afrika en Brazilië - de 'Nieuwe Wereld' in wijnjargon- loopt de oogst de laatste jaren al gestaag terug. En in Europa hebben de klassieke producenten Italië, Spanje en Griekenland veel last van extreem weer door de klimaatverandering.

Bij zijn vooruitzichten waarschuwt de OIV wel dat de sterk wisselende opbrengsten van de laatste jaren een voorspelling moeilijk maken.

Italië, op dit moment nog 's werelds grootste producent, dreigt zijn koppositie te verliezen aan Frankrijk. De Italiaanse wijnboeren zien hun opbrengst naar verwachting dalen tot 44 miljoen hectoliter, een afname van 12 procent vergeleken bij vorig jaar. Het zou voor het eerst in negen jaar zijn dat Frankrijk weer het grootste wijnland ter wereld is.

Spanje, dat in het voorjaar en de zomer vaak te kampen heeft met periodes van extreme hitte en grote droogte, behoudt waarschijnlijk de derde plek. Maar ook daar loopt de oogst sterk terug: de opbrengst in het land van druivensoorten als tempranillo, monastrell en verdejo is 14 procent lager dan in 2022 en het laagst in twintig jaar tijd.

In kleinere Europese wijnlanden als Duitsland, Portugal en Roemenië lijkt de opbrengst juist beter te worden. Ook de nummer 4 op de lijst van grootste wijnlanden ter wereld, de VS, kan een grotere oogst tegemoetzien: de Amerikanen kunnen rekenen op ruim 25 miljoen hectoliter, een toename van 12 procent.

In Californië, waar het leeuwendeel van de Amerikaanse wijn vandaan komt, was het minder heet dan de afgelopen jaren en het heeft er ook regelmatig hard geregend, wat de productie ten goede lijkt te komen.

Wereldwijd neemt de consumptie van wijn af en wijnproducerende landen zitten met grote overschotten. De OIV hoopt dat de lagere opbrengst van dit jaar wat meer evenwicht brengt in deze situatie.

Grote Chinese vastgoedbedrijven hebben te weinig geld om rekeningen te betalen. Op meerdere plekken in het land kunnen appartementencomplexen niet worden afgebouwd. Consumenten houden hun hand op de knip, en ook op de Chinese aandelenmarkten is het hommeles. Toch verhoogt het Internationaal Monetair Fonds de groeiverwachting voor de Chinese economie. Het IMF gaat er nu van uit dat de economie dit jaar groeit met 5,4 procent.

"Met name in het derde kwartaal was de groei sterker dan verwacht", vertelt Gita Gopinath in de Staatsmanzaal in een van de luxehotels in het zakendistrict van Peking. De plaatsvervangend voorzitter van het IMF en haar team hebben net hun 'artikel 4-consultatie' erop zitten, waarin elk land jaarlijks op rapport komt. "De opwaartse bijstelling is daarnaast een gevolg van ondersteunend overheidsbeleid dat recentelijk werd aangekondigd."

Peking maakte onlangs bekend dat het 1000 miljard renminbi (128 miljard euro) uittrekt om lokale overheden uit de brand te helpen. Daarmee koopt het tijd voor de economische tegenwind in het land. Die hangt vooral samen met de problemen op de vastgoedmarkt. Lokale overheden in China zijn voor hun inkomsten vooral afhankelijk van de verkoop van grond. Nu de huizenprijzen dalen en er minder vraag is naar vastgoed is die financieringsbron goeddeels opgedroogd.

Vastgoedbedrijven zitten krap bij kas en hebben moeite bestaande projecten op tijd op te leveren. Aan de rand van Jiaxing, zo'n anderhalf uur rijden van Shanghai, bouwt de geplaagde vastgoedreus Country Garden aan de Star Mansion. De perken worden beplant, bouwvakkers leggen de laatste hand aan de bekabeling. "Bijna klaar om opgeleverd te worden", zegt een van de medewerkers op het terrein overtuigd.

Of hij en zijn collega's hun salaris krijgen, is nog onduidelijk. Op meerdere plekken in het land konden onderaannemers fluiten naar hun centen. "Ik ben nog maar net begonnen. Aan het einde van de maand weet ik meer, dat is wanneer dit project af moet zijn." Hier in Jiaxing mogen onderaannemers hopen op hun loon, kopers op hun appartement. Aan de overkant van de 'Baai van Hangzhou' is die hoop vervlogen. Hier zijn de bouwvakkers al verdwenen nog voordat het project is voltooid.

De Legendes van de Zuid-Chinese Zee, ook een vastgoedproject van Country Garden, bleek een mythe. "De bouw ligt stil", weet een van de buren. Ze is haar hond aan het uitlaten tussen het woekerende onkruid. Of het geld op was? "Dat weet ik niet precies. Maar de economie zit in een depressie", zegt ze. Op het terrein is nog één hijskraan te zien, bewegen doet die niet. Een verlaten bulldozer fungeert als steunpilaar voor de stalen wand die het complex moet beschermen tegen indringers.

De problemen op de vastgoedmarkt werken door in andere delen van de economie, ook in de grote steden. De tijd dat restaurantbezoekers in Peking in de rij moesten staan voor een tafeltje, is op veel plekken voorbij. Wie er wel op uitgaat, geeft minder uit, klagen ondernemers. Iets dat ook koffieketen Starbucks merkt. In het afgelopen kwartaal kwamen er door uitbreidingen weliswaar 8 procent meer mensen over de vloer, maar gemiddeld gaven ze 3 procent minder uit.

Dalende huizenprijzen nodigen toch al niet uit tot meer consumptie. De onzekerheid of reeds betaalde appartementen kunnen worden opgeleverd doet dat evenmin. Niet-levensvatbare projectontwikkelaars moeten weliswaar failliet kunnen gaan, vindt Gopinath. "Maar het voltooien van vastgoedprojecten kan het sentiment verhogen, waarbij ook een rol is weggelegd voor de centrale overheid." Want de consumptie moet omhoog, vindt het IMF.

"De groei moet minder komen uit investeringen, en meer uit consumentenbestedingen", zegt plaatsvervangend IMF-voorzitter Gopinath, die Peking aanspoort een sterker sociaal vangnet op te tuigen. "Zodat Chinese huishoudens minder spaargeld hoeven aan te houden." Voor grote zorguitgaven bijvoorbeeld, of de oudedagvoorziening. Partijbaas Xi Jinping liet eerder blijken daar geen voorstander van te zijn. In partijspreekbuis Qiushi schreef hij dat het zou leiden tot "luie mensen".

"Hij denkt dat mensen beter af zijn als ze worstelen", zegt Barry Naughton, als sinoloog en econoom verbonden aan de Universiteit van Californië in San Diego. "Als ze een zwaarder leven hebben waarin ze dingen moeten overwinnen." Een te grote bestedingsvrijheid leidt tot minder controle voor Xi en zijn communistische partij, is zijn lezing. "Daarom is hij ook minder enthousiast over mensen die rijk worden dan over het uitroeien van armoede."

Hoewel het bedrijf in omvang en omzet nog altijd veel kleiner is, wil OpenAI zich kunnen meten met grote techbedrijven. Tijdens een presentatie gisteren voor ontwikkelaars, die deed denken aan Apples aanpak, kwam het bedrijf met GPT's, een nieuw concept dat zich het beste laat uitleggen als een slimme assistent. Een met een specifieke taak.

Een jaar geleden kende vooral de industrie OpenAI. Nu heerste er aan het begin van de presentatie een uitgelaten sfeer. Dusdanig dat topman Sam Altman, licht ongemakkelijk en half grappend, na het zoveelste klapsalvo zei dat de bezoekers dit niet elke keer hoefden te doen.

Dergelijke presentaties, ook wel keynotes genoemd, zijn een traditie in Silicon Valley. Iets waar Apple, zeker onder wijlen topman Steve Jobs, bekend om stond (tegenwoordig kiest het bedrijf voor een videoversie). Verpakt als soort theatershow wordt de kijker - vaak een flinke groep journalisten - een gelikte reclamespot die zo 45 minuten tot een uur kan duren voorgeschoteld.

Terug naar OpenAI. De belangrijkste boodschap van Altman tijdens de 45 minuten durende presentatie was een op maat gemaakte versie van ChatGPT. OpenAI noemt ze GPT's, makkelijker gezegd: slimme assistenten. Een concept dat al jaren bestaat, denk bijvoorbeeld aan Apple's Siri en Amazons Alexa. En in september kondigde Meta aan chatbots met AI-persoonlijkheden naar z'n apps te brengen.

OpenAI kan dus niet achterblijven. Maar pakt 't wel net iets anders aan. Het plan, in het kort, is dat je een slimme assistent kunt maken voor allemaal specifieke toepassingen. Het bedrijf wil het bouwen ervan zo simpel mogelijk maken: je hoeft het alleen maar te vragen, het systeem doet de rest. Op het podium bouwde Altman een 'Startup Mentor'. GPT's zijn voor nu alleen voor betalende gebruikers beschikbaar.

Het bedrijf ziet legio voorbeelden voor zich: een 'schrijfcoach', een 'wasbuddy' voor tips hoe je vlekken uit kleding krijgt, of een 'techadviseur' voor problemen met apparatuur. Er wordt daarnaast gewerkt aan een downloadwinkel waar alle GPT's publiekelijk aangeboden kunnen worden. Het bedrijf belooft bovendien omzetdeling voor goedlopende 'apps'.

Daarbij valt op dat OpenAI, weliswaar subtiel, op deze manier de chatbot wat menselijker maakt. Een schrijfcoach klinkt als een mens van vlees en bloed. Met het risico dat gebruikers er te veel op gaan vertrouwen, terwijl dit soort chatbots nog altijd verre van foutloos zijn.

Waar Altman bovendien weinig over sprak, zijn de potentiële risico's en de kans dat de slimme assistent uit de bocht vliegt. En nog belangrijker: hoe OpenAI denkt dit te voorkomen. Hiermee is niet gezegd dat het bedrijf hier niet op is voorbereid, maar ongetwijfeld gaan gebruikers de grenzen opzoeken. De vraag is of OpenAI daar klaar voor is.

Van Altman is bekend dat hij met zijn bedrijf streeft naar AGI (artificial general intelligence), een AI die slimmer is dan de mens. Of dat ooit bereikt gaat worden, daarover verschillen de meningen nogal. Maar het helpt bij het creëren van de hype om het bedrijf heen, dat het bezig is met iets mystieks, iets bovenmenselijks. Dat helpt weer om de aandacht vast te houden, de concurrentie is immers groot.

Hij sloot de presentatie niet voor niks af met de voorspelling dat AI "de mensheid zal verheffen tot een schaal die we nog nooit eerder hebben gezien" en voorspelde dat we als mens "superkracht op aanvraag" zullen hebben.

Op de woningmarkt moet meer rekening gehouden worden met risico's door klimaatverandering. De Autoriteit Financiële Markten (AFM) waarschuwt voor toenemende schade bij huizen in de toekomst. Dit zou meegenomen moeten worden in de waarde en dus de prijzen van huizen, vindt de toezichthouder. Anders betalen mensen te veel voor een huis en kunnen ze in de toekomst te maken krijgen met hoge reparatiekosten.

Door de toenemende extreme weersomstandigheden bestaat er voor huizen een groter risico op overstromingsschade en funderingsproblemen. "We krijgen steeds meer te maken met extreem weer in Nederland", vertelt AFM-voorzitter Laura van Geest. "Dat betekent meer regen, een stijgende zeespiegel, maar ook periodes van droogte en dat bedreigt weer de fundering." Een miljoen woningen zullen volgens de AFM voor 2050 te maken krijgen met funderingsproblemen, die niet verzekerd worden.

"Een op de acht huiseigenaren gaat er waarschijnlijk mee te maken krijgen", zegt Van Geest. De gemiddelde reparatiekosten liggen rond de 54.000 euro. "Maar dit kan ook oplopen tot 100.000 euro." Dit terwijl 85 procent van de huiseigenaren met funderingsrisico's zich hier niet van bewust is. "Als je het niet weet, zit het ook niet in de prijs, en dat betekent eigenlijk dat je een kat in de zak hebt gekocht."

Overstromingsschade kan ook voor extra kosten zorgen, dit is maar ten dele verzekerd. 59 procent van het Nederlandse oppervlak is in dit opzicht kwetsbaar.

"Wij vinden het belangrijk dat mensen die een huis kopen zich bewust zijn van de risico's zodat deze meegenomen kunnen worden in de prijs", zegt Van Geest. Dit gebeurt nu niet omdat er zo weinig bewustzijn is. Ook zijn verkopers niet verplicht om informatie over funderings- en overstromingsrisico's beschikbaar te stellen. De data hierover wordt daarnaast niet altijd als betrouwbaar beschouwd.

En dus zou de mogelijke schade moeten worden meegenomen in de prijs van het huis, vindt de toezichthouder. Bij het koopproces moeten de risico's transparanter zijn en bij de taxatie- en financieringsfase moet rekening gehouden worden met toekomstig reparaties.

"Het liefst zouden we hebben dat er een soort klimaatlabel ontstaat zodat mensen als ze een huis kopen weten hoe het huis ervoor staat en welke risico's er zijn, dan kunnen ze dat meenemen in de prijs. Of dat gebeurt via zelfregulering of de overheid maakt ons niet uit. Als het maar gebeurt."

Er zit wel een nadeel hieraan, zegt de AFM. Kopers kunnen te maken krijgen met vermogensverlies en mensen die pas net een huis hebben gekocht, met een hypotheek die hoger is dan de waarde van het huis. Daardoor kan deze groep met een restschuld blijven zitten bij verkoop.

Ook is het volgens Van Geest belangrijk om niet te vergeten dat er nog reparatiekosten kunnen komen bij een aangepaste huizenprijs. "Als je bij een huis met funderingsrisico dat eerst drie ton waard was rekening houdt met reparatiekosten van gemiddeld 50.000 euro, dan is het huis 250.000 waard. Het is dan goedkoper. Het risico is dat je dan vervolgens vergeet dat je het misschien moet repareren. We vinden het dus belangrijk dat je niet alleen de goede prijs betaalt voor het huis, maar ook dat je weet dat je op enig moment misschien wel die reparatiekosten moet gaan betalen."

De Nederlandse Spoorwegen verhogen de prijzen voor kaartjes voor binnenlandse reizen volgend jaar niet. Dat maakt de vervoersorganisatie vandaag bekend. De prijzen kunnen hetzelfde blijven omdat het kabinet 120 miljoen euro toelegt op verzoek van een meerderheid van de Tweede Kamer.

Demissionair staatssecretaris Heijnen (Infrastructuur) maakte eerder bekend dat NS per januari de tarieven met 3,5 procent mocht verhogen, bovenop de reguliere prijsstijging. Reizigersbelangengroep Rover vreesde dat de kaartjes daarmee volgend jaar minimaal 6,5 procent duurder zouden worden voor de reizigers.

Een Kamermeerderheid vroeg het kabinet daarop om geld uit te trekken om prijsstijgingen in het openbaar vervoer tegen te gaan. Voor de NS is de 120 miljoen euro beschikbaar gemaakt uit de begroting van het ministerie van Infrastructuur en het Mobiliteitsfonds. Uit dit fonds worden onder meer investeringen in het spoor betaald.

Voor de internationale treinen verhoogt de NS de tarieven volgend jaar wel: die stijgen met bijna 8 procent. Ook de huur van een OV-fiets gaat reizigers iets meer kosten. Volgend jaar kost dat 4,55 euro per 24 uur. Dit jaar was dat nog 4,45 euro.

Of de prijzen voor kaartjes voor binnenlandse reizen in 2025 ook gelijk blijven, is nog de vraag. Dat kan volgens de NS alleen als de regering opnieuw geld beschikbaar stelt. "Zo niet, dan kunnen wij niet anders dan eind volgend jaar de uitgestelde verhoging voor 2024 alsnog door te voeren, bovenop de inflatie voor 2025", zegt NS-bestuurder Tjalling Smit.

"En daar zit niemand op te wachten. We zijn daarom in gesprek met Den Haag om dit te voorkomen en te zoeken naar een structurele oplossing."

De NS was ook van plan om in 2026 een spitsheffing in te voeren om overvolle treinen tegen te gaan. Op dat idee kwam onder meer kritiek van de Kamer en van reizigers die stelden alleen binnen de spits te kunnen reizen om naar hun werk te gaan.

Vorige week kondigde NS-topman Wouter Koolmees aan dat dat plan niet doorgaat. "We hebben geconstateerd dat daarvoor geen draagvlak is", zei hij in het radioprogramma Sven op 1.

De internationaal opererende kantoorverhuurder WeWork heeft uitstel van betaling aangevraagd. Het bedrijf, dat in 2010 werd opgericht in de Verenigde Staten, werd in 2019 nog geschat op een waarde van 47 miljard dollar.

Met een herstructurering hoopt WeWork een faillissement te voorkomen en een doorstart te maken. Het bedrijf zegt een overeenkomst te hebben gesloten met een groot deel van de schuldeisers om 3 miljard dollar aan bestaande leningen en obligaties om te zetten in eigen vermogen. Ook wil WeWork huurcontracten voortijdig beëindigen via een zogenoemde Chapter 11-procedure.

WeWork kampt al jaren met problemen, maar die zijn verergerd door stijgende kosten en het feit dat thuis werken populairder is sinds de coronacrisis. Minder mensen kiezen daardoor voor een werkplek bij WeWork.

Het bedrijf luidde in augustus al de noodklok over de eigen toekomst. Maar het gaat al sinds 2019 niet goed met WeWork. De waarde van het bedrijf kelderde van 47 miljard naar 8 miljard dollar. Ceo Adam Neumann werd afgezet en Softbank, de belangrijkste investeerder in het bedrijf, nam de controle over. Maar pogingen om veranderingen in het bedrijf door te voeren, hebben dus onvoldoende effect gehad.

WeWork beschikt volgens de laatste cijfers over 777 kantoorlocaties in 39 landen. In Amsterdam zijn vier plekken waar mensen een kantoorruimte, flexwerkruimte, vergaderruimte of bureau kunnen huren.

Werken in deeltijd is populair in Nederland. Bijna de helft van de beroepsbevolking (45 procent) doet het, en vrouwen meer dan mannen. Als redenen worden vaak genoemd de zorg voor de (klein)kinderen, mantelzorg, gezondheid, behoefte aan meer vrije tijd, of geen hoger inkomen nodig. Een deeltijdbaan levert minder inkomen op, maar heeft ook gevolgen voor de opbouw van het pensioen.

Er is echter een chronisch gebrek aan aandacht voor wat minder werken betekent voor het pensioen later. Zeven op de tien mensen die onlangs minder zijn gaan werken, hebben niet uitgezocht wat dat betekent voor hun pensioen, zo blijkt uit onderzoek van het platform Wijzer in Geldzaken, een initiatief van het ministerie van Financiën. Aan dit onderzoek, uitgevoerd door I&O Research, werkten ruim 1500 Nederlanders van 30 tot 67 jaar mee, die meer dan 12 uur per week werken.

Pensioendeskundige Lisa Brüggen van Netspar geeft een voorbeeld. "Als je als werknemer in de bouw op je 32ste besluit om één dag per week minder te gaan werken, bouw je ongeveer 27.000 euro minder pensioen op. Concreet betekent dit dat je ongeveer 120 euro netto per maand minder te besteden hebt na je pensionering. Dit kan net het verschil zijn tussen wel en niet goed kunnen rondkomen."

Christiaan Meijer van Wijzer in Geldzaken: "De focus ligt vaak op het 'nu' kunnen blijven rondkomen, in plaats van rondkomen na de pensionering."

Meijer waarschuwt voor een tegenvallend pensioen voor mensen die beslissen minder te gaan werken. Vooral vrouwen besluiten vaak minder te gaan werken gedurende hun loopbaan. Bijna twee derde van de werkende vrouwen werkt in deeltijd, bij mannen is dit 28 procent. Vrouwen bouwen daardoor veel minder pensioen op dan mannen en ook minder dan ze wellicht denken. Het maakt dat Nederland op Cyprus na de grootste pensioenkloof tussen mannen en vrouwen kent: ruim 40 procent verschil.

"Veel mensen realiseren zich onvoldoende dat keuzes die nu gemaakt worden, financiële gevolgen hebben voor later", zegt pensioendeskundige Lisa Brüggen. "We weten uit onderzoek dat een groot aantal vrouwen zegt financieel niet onafhankelijk te zijn en ook niet te weten hoe ze er buiten het maandelijkse huishoudboekje om financieel voorstaan, en al helemaal niet op de oude dag."

Partners praten onderling maar weinig over de details van hun pensioen, valt verder uit het onderzoek op te maken. Ze kennen meestal wel elkaars huidige inkomen, maar bijna de helft weet niet hoeveel pensioen de ander heeft opgebouwd.

Negen op de tien koppels zonder officieel partnerschap (huwelijk of geregistreerd partnerschap) hebben niets geregeld met betrekking tot de financiën en het pensioen. Men weet ook vaak niet wat het betekent voor het pensioen als de relatie strandt. 75 procent geeft aan dat 'ze er wel uit zullen komen' als ze uit elkaar gaan. Volgens Wijzer in Geldzaken is dat te optimistisch gedacht: veel pensioengeschillen gaan over de verdeling van het pensioen tussen scheidende partners.

Wijzer in Geldzaken benadrukt dat het nu het moment is dat je nog invloed hebt op je pensioenvermogen, om later na het bereiken van je pensioenleeftijd ook over voldoende inkomen te beschikken.

Elektronicaketen Mediamarkt mag acht winkels van de failliete concurrent BCC overnemen. Dat heeft de Autoriteit Consument & Markt (ACM) bepaald. Het gaat om locaties in Amsterdam, Barendrecht, Beek, Beverwijk, Delft, Hilversum, Nijmegen en Zoeterwoude.

Mediamarkt gaf al eerder aan de winkels over te willen nemen. Volgens toezichthouder ACM is er na de overname nog genoeg concurrentie over op de Nederlandse markt. Zonder de BCC-vestigingen heeft Mediamarkt 48 winkels in Nederland. De elektronicaketen wil winkels overnemen op plekken in het land waar nog geen of weinig winkels waren.

BCC ging in september failliet. Het bedrijf met zestig filialen zat al langer in zwaar financieel weer. De curatoren probeerden nog een doorstart voor het bedrijf voor elkaar te krijgen, maar dat lukte niet. Wel worden er volgens RTL Nieuws nog vijf winkels door branchegenoten EP en Mikro-Electro overgenomen. Daarmee komt het totaal dus op dertien winkels die een doorstart maken.

Het is nog niet bekend wat de overnames gaan betekenen voor het winkelpersoneel.

Het aantal woningen dat ontstaat door het ombouwen van kantoorpanden is opnieuw afgenomen. Vorig jaar ontstonden er volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek ruim 3000 woningen door kantoorpanden te transformeren, dat is 30 procent minder dan in 2021.

Kantoorpanden die aantrekkelijk zijn voor transformatie tot woningen zijn grotendeels al omgebouwd. "Het laaghangend fruit is wel geplukt", zegt hoogleraar woningbouw aan de TU Delft Peter Boelhouwer. Ook noemt hij de beperkte capaciteit bij ambtenaren om de benodigde procedures af te ronden. "En het gebruik van kantoorpanden voor de opvang van Oekraïners kan een rol spelen."

Van alle woningen die niet ontstaan zijn door nieuwbouw komt het grootste deel uit het ombouwen van kantoren. Het aantal woningen dat voortkwam uit andere type gebouwen, zoals ziekenhuizen en scholen, nam toe met 11 procent. In totaal ontstonden vorig jaar 9600 woningen uit het ombouwen van gebouwen. Daarmee dook dat aantal voor het eerst onder de 10.000.

Het aantal woningtransformaties verschilt sterk per regio. In 2022 nam in Flevoland het aantal het sterkst toe, van 75 naar 355. Ruim driekwart hiervan bevindt zich in Almere, waar enkele grote projecten zijn afgerond. Van de grote steden leverde Utrecht de minste woningtransformaties op.

Het is al jaren de vraag: gaat Lelystad Airport open voor commercieel vliegverkeer en kan het vluchten overnemen van Schiphol? De meningen in politiek Den Haag zijn de afgelopen jaren veranderd en de kans is klein dat het nog gebeurt. Waar eerst bijvoorbeeld de PvdA in 2014 als coalitiepartner nog openstond voor de uitbreiding, is dat in 2023 niet meer zo.

Dat geldt voor het grootste deel van de partijen. In bijna alle verkiezingsprogramma's staat dat de luchthaven niet open kan gaan voor passagiersvluchten. Volgens de gemeente en ondernemers in de buurt heeft dat economische gevolgen. Er is de afgelopen jaren ruim 200 miljoen euro gestoken in het klaarmaken van Lelystad Airport voor commerciële luchtvaart.

In Lelystad en omgeving wordt gehoopt dat de uitbreiding toch door kan gaan. Maar die kans lijkt klein als je naar de plannen van de partijen kijkt.

Ondanks de politieke realiteit heeft de gemeente Lelystad nog goede hoop. Verantwoordelijk VVD-wethouder Dennis Grimbergen: "Wij vinden het spijtig, maar blijven positief over de opening. Het trekt bedrijvigheid aan, het biedt werkgelegenheid. We willen groeien naar 120.000 inwoners. Dat betekent dat we 20.000 woningen moeten bouwen. En waar mensen wonen, willen mensen werken. Het is een economische stimulans voor de regio. Een groter Lelystad Airport kan de komende tien jaar 1000 tot 1500 nieuwe banen opleveren."

Daarnaast is hij van mening dat Schiphol Lelystad Airport nodig heeft, vooral nu die luchthaven moet krimpen. En daarvoor ligt het vliegveld al jaren klaar, zeggen gemeente en ondernemers in de buurt.

Daarom willen ook de ondernemers nog geen definitief afscheid nemen van de uitbreiding. Volgens Buck Jüch, voorzitter van de Bedrijfskring Lelystad, zullen bedrijven die een vestiging bij Lelystad Airport in de planning hadden dat afzeggen. "Aan de ene kant wordt er al vijf kabinetten gepraat over de opening. Aan de andere kant wordt het continu tegengehouden. Het is geen betrouwbare omgeving. Dat schrikt ondernemers af."

Voor omwonenden die vrezen voor overlast, is het niet doorgaan van de uitbreiding een overwinning. "In alle gesprekken met de minister hebben we gezegd: als het niet doorgaat dan gaat de vlag uit. Maar als het er toch komt, dan willen we betrokken zijn", zegt Anne Marie van Raalten van de Lelystadse Boer, een samenwerking van boeren in de omgeving van het vliegveld.

Als er passagiers komen, is er afgesproken dat de cateraar producten zoals aardappelen en uien afneemt van boeren in de regio. Dat de burgerluchtvaart in Lelystad er definitief niet lijkt te komen, is voor de boeren geen probleem. "We waren toch nog niet speciaal aan het telen voor ze."

De Samenwerkende Actiegroepen Tegen Laagvliegen (SATL) vindt de politieke kentering een goede zaak. "Hier zijn we blij mee, je ziet een grotere politieke weerstand nu, een duidelijk nee", zegt voorzitter Leon Adegeest. Helemaal zonder zorgen is de actiegroep nog niet: "Op de achtergrond gaan de voorbereidingen gewoon door."

PostNL verstuurde in het derde kwartaal meer pakjes dan een jaar eerder, maar dat was onvoldoende om de kostenstijgingen van het bedrijf op te vangen. Onder meer de hoge energierekeningen en stijgende salarissen drukten de resultaten.

Dat het aantal verzonden pakjes stijgt, komt vooral voor rekening van internationale klanten van PostNL. Maar die buitenlandse markt is minder lucratief voor het bedrijf dan de binnenlandse. In Nederland merkte PostNL dat de consumenten online minder besteedden; het binnenlandse volume aan pakketjes nam iets af vergeleken met een jaar eerder.

In het tweede kwartaal meldde PostNL nog een groeiende omzet en winst. Maar die stijgende lijn kon het bedrijf in het derde kwartaal niet doorzetten. PostNL leed in de periode van juli tot en met september een brutoverlies van 11 miljoen euro. Beleggers waren niet te spreken over de ontwikkelingen: de koers van het aandeel PostNL noteert vandaag meer dan 10 procent lager.

Al met al spreekt bestuursvoorzitter Herna Verhagen van een "lastig kwartaal" voor PostNL. Het aantal verzonden poststukken blijft dalen, van 390 miljoen in het derde kwartaal van 2022 naar 356 miljoen dit jaar.

Verder kampt PostNL met een hoog ziekteverzuim. Dat wordt onder meer veroorzaakt door de krappe arbeidsmarkt. Er staan veel vacatures open. Toch verwacht het bedrijf tijdens de decemberdrukte op volle capaciteit te kunnen draaien.

Tata Steel IJmuiden heeft de plannen voor de productie van 'groen' staal versoberd. Er zal minder nieuw staal worden gemaakt met behulp van kostbaar waterstof en het bedrijf wil meer oud ijzer gaan recyclen. De aangepaste toekomstvisie is vanmiddag gepresenteerd aan de minister van Economische Zaken en Klimaat Adriaansens.

Tata wil in 2030 5 miljoen ton minder CO2 uitstoten. Het staalbedrijf is nu de grootste uitstoter van Nederland met 11,6 miljoen ton CO2 per jaar. Op dit moment produceert Tata jaarlijks 7 miljoen ton staal. Dat gebeurt met behulp van twee hoogovens die staal maken van ijzererts en steenkool.

De helft van die productie zou voor 2030 overgaan van kolen op waterstof. Dat wordt dus iets minder.

De centrale ondernemingsraad heeft de adviesaanvraag over de recycle-oven nog niet beantwoord. Technici bij het bedrijf vrezen voor vermindering van de kwaliteit van het staal dat Tata nu produceert voor onder meer de auto- en conservenindustrie. Eerder al hebben de ondernemingsraad en de vakbond daarom laten weten niet enthousiast te zijn over de recycleplannen.

Toch zijn de vakbonden CNV en FNV blij met het vergroeningsplan van Tata Steel. Ze vinden het nu wel "tijd voor versnelling". De organisatie van omwonenden, Stichting Frisse Wind, kan zich juist niet vinden in de plannen. Die benadrukt dat de vervuilende fabrieken nog jaren in gebruik blijven. "Tot die tijd mogen we de kankerverwekkende dampen inademen."

Ook Greenpeace laat weten "teleurgesteld" te zijn dat Tata nog jaren wil vervuilen. De milieuorganisatie wil dat de overheid strenger optreedt tegen huidige vervuiling van de staalfabriek. Greenpeace noemt het inzetten op gerecycled staal wel "een aardig begin."

De aangepaste plannen lekten eerder deze zomer al gedeeltelijk uit, maar of ze doorgaan is onzeker. Tata spreekt over een miljardeninvestering, waarvoor flinke overheidssubsidie nodig is. "Net als bij onze Europese concurrenten kan deze transitie niet zonder financiële steun van de overheid plaatsvinden." Tata noemt zelf geen precies bedrag maar naar verwachting gaat het om een miljard euro of meer.

Minister Adriaansens werkt aan individuele afspraken met industriële bedrijven in Nederland over verduurzaming. De financiële steun voor Tata is nog niet gegarandeerd.

De minister heeft twee adviseurs gevraagd om naar alternatieven te kijken: "We hebben te maken met de productie van groen staal, dat is een ingewikkelde technologie", zegt Adriaansens. "Tata Steel is een grote uitstoter en er is nogal wat aan de hand in de leefomgeving van Tata, de IJmond. We weten allemaal van de gezondheidsrisico's die de productie met zich mee brengt."

De minister zegt ook dat ze het heel belangrijk vindt om een goede afweging maken. "We moeten goed kijken naar de alternatieven om vast te stellen of dit echt het beste plan is."

Het onderzoek moet begin volgend jaar gereed zijn.

Dan zal Tata naar verwachting ook op de agenda staan bij de onderhandelingen over een nieuw kabinet. Daarbij speelt ook de voortdurende discussie over de milieuoverlast van Tata een rol. Het bedrijf stelt nu voor meer grondstofopslag te overkappen om overlast voor de omgeving tegen te gaan.

Wanneer ook de tweede hoogoven en cokesgasfabriek gesloten worden is nog niet bekend. Ook na 2030 wordt er in de huidige plannen dus nog staal gemaakt met behulp van kolen.

De keuze van de minister voor de adviseurs is niet per se goed nieuws voor het staalbedrijf. Hans Weijers en Frans Blom maken deel uit van een onafhankelijke denktank die in een recent rapport denkwerk-nederland-in-beweging tot harde conclusies over de staalindustrie komt.

In het rapport staat onder meer: "Staalproductie (Tata Steel) is niet plaatsgebonden en komt met enorme externe kosten in de vorm van uitstoot en gezondheidsrisico's voor omwonenden. Deze activiteiten moeten dus worden afgeschaald en/of radicaal verduurzaamd."

Over de manier waarop is het rapport ook duidelijk: "De instrumenten om die beweging in gang te zetten zijn ferme normering en/of beprijzing, en het stopzetten van de huidige financiële ondersteuning door de overheid."

Geen geld dus maar strenge milieuregels die ook effectief worden gehandhaafd. De omgevingsdienst van de Provincie Noord-Holland lijkt hier al mee te zijn begonnen. Met grote regelmaat legt de dienst hoge boetes op aan Tata vanwege overtredingen van de milieuregels. Als het bedrijf niet snel zorgt voor verbetering, dreigt de provincie zelfs vergunningen in te trekken.

Het Openbaar Ministerie doet inmiddels strafrechtelijk onderzoek naar verschillende milieuovertredingen door het bedrijf.

Andere landen kiezen er al wel voor hun staalindustrie financieel te steunen. De Europese Commissie heeft Duitsland en Frankrijk toestemming gegeven voor financiële ondersteuning van de staalindustrie. Zowel het Duitse ThyssenKrupp als het in Frankrijk gevestigde ArcelorMittal krijgen honderden miljoenen overheidssteun voor de overstap van kolen op waterstof. Met de garanties die de overheden geven op de aankoop van waterstof kan de steun oplopen tot 2,9 miljard euro.

Geen dagen maar slechts enkele uren had de 12-koppige Amerikaanse jury nodig om het eens te worden over de beschuldigingen tegen crypto-ondernemer Sam Bankman-Fried. Unaniem vonden ze alle zeven beschuldigingen bewezen.

Het is een van de grotere fraudezaken in de geschiedenis van de Verenigde Staten, waarvoor de bewijzen in relatief korte tijd zijn verzameld. Eén jaar na de ondergang van zijn cryptobedrijf FTX hoorde Bankman-Fried, ook bekend als SBF, het oordeel van de jury.

Welke bewijzen heeft de Amerikaanse aanklager verzameld om de zaak zo snel rond te krijgen?

De zaak draait om het verplaatsen van tegoeden van klanten bij FTX naar een dochterbedrijf van Bankman-Fried: Alameda Research. Uit documenten blijkt dat Alameda als enige accounts mocht aanmaken bij FTX met een negatief tegoed. Oftewel, het werd Alameda mogelijk gemaakt geld van klanten van FTX weg te halen, zonder dat daar iets tegenover stond.

Volgens de Amerikaanse aanklager gebruikte Sam Bankman-Fried het geld om in een dure villa op de Bahama's te wonen, samen met zijn collega's. Daarnaast werden er honderden miljoenen uitgetrokken om te investeren in bedrijven, volgens betrokkenen vooral om steun te krijgen van celebrities, zoals Orlando Bloom en Katy Perry.

Een Instagram-post van Katy Perry werd als bewijsstuk ingediend.

Behalve uit documenten bestaat het bewijs voor een groot deel uit appjes tussen Sam Bankman-Fried en zijn oud-collega's. In een app-groep van de bewoners van het huis vragen collega's wie de kosten voor het gebruik van de villa gaat betalen. "Ik ga ervan uit dat uiteindelijk Alameda ervoor betaalt", schrijft Bankman-Fried.

Ook drie oud-collega's van Bankman-Fried getuigen tegen hem, in ruil voor strafvermindering. Volgens de advocaat van de voormalige cryptomiljardair zijn hun verklaringen daardoor niet betrouwbaar.

Een van hen is Caroline Ellison, Zij verklaarde Bankman-Fried verschillende keren te hebben gewaarschuwd voor potentiële problemen bij het bedrijf, terwijl hij volhoudt dat de val van zijn bedrijf als een complete verrassing kwam.

De openbaar aanklager liet ook een appconversatie zien van de dagen waarin FTX op omvallen stond, een jaar geleden. Terwijl Bankman-Fried eerder op de dag twitterde dat de positie van FTX goed is en dat er geen problemen zijn met de financiële positie zegt hij diezelfde dag tegen collega's dat er miljarden ontbreken. Ook schrijft hij dat het blokkeren van klanttegoeden tot de mogelijkheden behoort.

De aanklager zei tegen de jury dat Bankman-Fried alleen onschuldig kon zijn als hij geen idee had van wat er in zijn bedrijf gaande was.

Fraudeverdachten zwijgen doorgaans tijdens de rechtszaak, maar Bankman-Fried legde wel verklaringen af. Hij blijft daarin schuld ontkennen en zegt het slachtoffer te zijn van slechte financiële adviezen. Bij vragen van de aanklager kon hij zich details vaak niet meer herinneren.

Zijn advocaat zei na afloop van de jury-uitspraak dat hij zich blijft verzetten tegen een veroordeling. In maart maakt de rechter de straf bekend die Bankman-Fried krijgt opgelegd. Dan hangen hem nog vier andere beschuldigingen boven het hoofd, waaronder omkoping van een overheidsfunctionaris in China.

De aanklager zei na afloop van de uitspraak dat hij hoopt dat deze zaak "een waarschuwing is voor iedere fraudeur die zich onaantastbaar waant".

De grootste containerrederij ter wereld Maersk schrapt dit jaar 10.000 banen. Eerder dit jaar kondigde het bedrijf al aan dat 6500 banen verdwijnen. Dit loopt nu dus verder op, tot wel 9 procent van het aantal banen wereldwijd.

Maersk wil niet aan de NOS laten weten om hoeveel banen het in Nederland gaat. Uit jaarverslagen van de dochterbedrijven in Nederland is op te maken dat hier de afgelopen twee jaar naar schatting een kleine 1500 werknemers werkzaam waren.

De containerrederij wil met de ontslagronde kosten besparen en zorgen dat het bedrijf winst blijft maken. Het schrappen van de banen moet zo'n 600 miljoen dollar opleveren. Onder andere gedaalde vrachtprijzen en een toegenomen concurrentie leiden tot problemen bij het bedrijf.

Ook daalt de vraag naar containervervoer. Maersk dacht al eerder dat het wereldwijde containervolume sterker zou dalen dan gedacht in 2023. Consumenten kopen minder spullen door de hoge inflatie en fabrikanten willen liever eerst de voorraden opmaken die ze al hebben in plaats van nieuwe aangeleverd te krijgen. Hierdoor worden minder goederen van Azië naar Europa en de Verenigde Staten vervoerd.

Twee jaar geleden behaalde Maersk nog een recordwinst. Het bedrijf profiteerde toen van de verstoringen van de markt door de coronacrisis, het opleven van de wereldhandel en de ongekende prijsstijgingen in het containervervoer die daar het gevolg van waren.

De twee grootste Nederlandse goededoelenloterijen, de Postcode Loterij en de Vriendenloterij, geven de laatste jaren een kleiner deel van hun opbrengst aan goede doelen. Sinds 2020 gaat het om meer dan 100 miljoen euro die goede doelen zijn misgelopen.

Volgens de wet doen de loterijen niets verkeerd: in 2020 werd het percentage dat loterijen verplicht moeten afstaan aan goede doelen verlaagd van 50 naar 40 procent, mede op verzoek van de bedrijven zelf. Die wezen erop dat overheidsloterijen zoals de Staatsloterij een veel lager percentage moeten afstaan: minder dan 20 procent.

Eerder beloofden loterijen dat de opbrengst voor goede doelen minimaal op peil zou blijven. In een reactie wijzen ze er nu op dat de vaste donaties aan goede doelen onveranderd of hoger zijn, terwijl er minder jaarlijkse extraatjes worden uitgekeerd. Met andere woorden: de meerjarige plannen van de goede doelen kunnen gewoon doorgaan.

De loterijbedrijven zeiden eerder dat door de verlaging van de verplichte afdracht op termijn juist meer geld naar goede doelen zou gaan. Met meer geld in de pot, zo was de gedachte, willen meer mensen een lot kopen. En komt er onderaan de streep minstens evenveel geld binnen bij de goede doelen.

In de praktijk is dat nog niet te merken. De loterijen, met miljoenen deelnemers, hebben ieder jaar een hogere omzet, maar de afdracht is in 2020 en 2021 gedaald. Afgelopen jaar was er een lichte stijging, maar nog altijd gaat er minder geld naar goede doelen dan in 2019.

Jaarlijks geven de loterijen ruim 470 miljoen euro aan goede doelen.

Vergeleken met 2019 - voor de wetswijziging - gaven loterijen over de afgelopen drie jaar 140 miljoen euro minder aan goede doelen.

Als je het oude percentage van 50 procent toepast op de verkochte lootjes van de afgelopen jaren zijn goede doelen zelfs 232 miljoen misgelopen in drie jaar tijd.

Het zijn dus de eenmalige giften waarin is gesneden, zoals bijvoorbeeld het Droomfonds, dat de Postcode Loterij jaarlijks uitreikt. In 2019 kregen de gekozen goede doelen uit dat fonds nog bijna 17 miljoen euro. Vorig jaar was dat 12 miljoen.

Het Goede Doelen Platform, dat namens de goede doelen meepraat over kansspelbeleid, zegt dat de daling in giften was voorzien en rekent erop dat de komende jaren de afdracht stijgt.

Het percentage dat wordt afgestaan aan goede doelen werd al een keer eerder verlaagd. In 2004 ging het van 60 naar 50 procent, en in 2020 dus van 50 naar 40.

Volgens de loterijen is dat om te zorgen voor hoger prijzengeld, waardoor meer mensen geneigd zijn een lot te kopen. Het blijkt inderdaad psychologisch zo te werken dat mensen bij een hogere pot eerder geneigd zijn een lot te kopen, weet hoogleraar sport en recht Marjan Olfers, die onderzoek doet naar de kansspelsector. Maar dat is volgens haar niet de enige reden dat dit is doorgevoerd: "De goklobby is verschrikkelijk sterk, vooral die van de Postcode Loterij. Die kan schermen met het geld dat loterijen ophalen voor goede doelen, en niemand is natuurlijk tegen goede doelen."

Dat goede doelen afhankelijk zijn van loterijen maakt kritisch onderzoek lastig, zegt Olfers. Als overheid of onderzoeker heb je "nooit alleen te maken met de loterijen, maar ook met hun achterban: de goede doelen. En die achterban steunt natuurlijk de loterij, want die zijn afhankelijk van hun donaties."

De goededoelenloterijen zijn sinds de aanpassing van de wet meer geld kwijt aan kosten, jaarlijks bijna 30 miljoen meer. Volgens de loterijen zitten die extra kosten hem in "zichtbaarheid en innovatie vanwege de opening van de online gokmarkt".