De Duitse economie zit in een flinke dip en heeft dit jaar te maken met een krimp van 0,4 procent. Vooral het mkb is zwaar getroffen, maar ook de auto-industrie. Beide zijn de motor van de Duitse economie. De stemming onder ondernemers wordt er voorlopig niet beter op.

Ook al trekken de cijfers volgend jaar misschien iets bij, de regering onder bondskanselier Olaf Scholz (SPD) komt niet echt met een antwoord. En dat is nu net het probleem; door de weifelachtige houding van de politiek lijkt het vertrouwen van burgers en ondernemers te verdampen.

Volgens Marcel Fratzscher, president van het gerenommeerde Deutsche Institut für Wirtschaftsforschung (DIW) lijdt Duitsland vooral onder een collectief pessimisme, dat ervoor zorgt dat niemand meer een cent durft uit te geven. "Als we dat niet veranderen kunnen we makkelijk weer de spreekwoordelijke zieke man van Europa worden, zoals we dat ook waren in 2009."

Volgens Fratzscher liggen er voor de Duitse industrie en het mkb drie grote uitdagingen: "We moeten minder afhankelijk worden van China, van buitenlandse leveranciers en we moeten de energietransitie versnellen. Omdat Duitsland sinds het begin van de oorlog in Oekraïne niet meer beschikt over Russisch gas."

Duitsland leunde bij de, onder de vorige bondskanselier Merkel in gang gezette, energietransitie juist sterk op Russisch gas om de overgang naar hernieuwbare energiebronnen soepel te laten verlopen.

Bij het traditioneel sterke midden- en kleinbedrijf maken ze zich ook grote zorgen. Sommige bedrijfstakken, zoals de bouwsector, zagen de inkomsten de afgelopen maanden halveren. Bij de Firma Amroc in Maagdenburg produceren ze sinds de val van de Berlijnse Muur met veel succes gevelplaten uit houtsnippers. Voor bouwbedrijven in twintig landen in de hele wereld. Maar dit jaar stortte de markt helemaal in.

Het bedrijf heeft de afgelopen maanden ineens vijftig procent minder omzet. Volgens directeur Holger Arnold werkt het personeel nog maar twee tot drie weken per maand en verbetering is niet in zicht. "Als er niet snel maatregelen worden genomen die in ons geval de bouw weer vlottrekken, dan kunnen we ons bedrijf over een jaar sluiten."

Vorig jaar verkocht Arnold nog zo'n 7 tot 8 procent van zijn gevelplaten aan Nederland. "Maar als mijn bedrijf afhankelijk zou zijn van de export naar Nederland, zouden we nu al dicht zijn."

Niet alleen in de bouwsector vallen harde klappen, het hele midden- en kleinbedrijf klaagt over omzetdalingen van tientallen procenten. Volgens Hans-Jürgen Völz van de belangenorganisatie voor de Duitse middenstand blijkt uit een enquête dat meer dan de helft van de mkb-bedrijven overweegt uit Duitsland te verdwijnen. Vanwege het gebrek aan goede voorwaarden, teveel bureaucratie en te weinig vakkrachten.

Als dat vertrek van ondernemers daadwerkelijk doorzet, heeft niet alleen Duitsland een probleem maar zal de hele EU daarvan de gevolgen voelen, zegt Völz. "De regering moet nu snel deze ontwikkeling stoppen en signalen afgeven dat er wat gaat gebeuren op korte termijn."

Bijkomend probleem is dat de regering onder leiding van Scholz maar weinig oplossingen heeft voor de problemen. De drie regeringspartijen lijken vooral verlamd door interne onenigheid op veel terreinen.

Weliswaar kondigde Scholz een zogeheten 'Duitsland-Pakt' aan, maar de inhoud van die plannen is weinig concreet, zegt Hanco Jürgens van het Duitsland-Instituut. "Bondskanselier Scholz roept op tot eenheid en het gezamenlijk de schouders eronder zetten, maar zijn ministers blijven het onderling oneens."

Volgens Jürgens heeft de Duitse politiek andere dingen aan het hoofd dan het redden van de economie. Zoals de opkomst van de AFD. "De druk op de politiek is enorm toegenomen door de economische dip, door de oorlog in Oekraïne, het toegenomen aantal vluchtelingen en de energiecrisis. Maar de politiek is vooral nerveus geworden door de hoge peilingen van de AFD, die nu op 20 procent staat."

Piloten van KLM leggen maandag hun werk voor een uur stil, meldt vakbond VNV. Zij verwachten dat ongeveer vijftien vluchten hierdoor vertraging zullen oplopen.

De actie is een gevolg van moeizame cao-onderhandelingen tussen de vakbond en de luchtvaartmaatschappij. VNV eist een loonsverhoging van gemiddeld 6 procent per jaar, terwijl KLM 5 procent biedt. De piloten streven ook naar betere arbeidsomstandigheden, waaronder meer flexibiliteit in het rooster.

Voorzitter van de pilotenvakbond Camiel Verhagen betreurt de verwachte hinder voor reizigers. "Het overleg met KLM komt onvoldoende in beweging," zegt hij. Verhagen geeft aan dat hij openstaat voor gesprekken met KLM voordat de staking maandag begint.

Een woordvoerder van KLM laat weten dat de cockpitcrew die zich maandag tussen 11 en 12 uur op Schiphol moet melden, het werk zal onderbreken. Crew die dan al onderweg is, zal gewoon doorwerken.

KLM betreurt de actie en benadrukt dat de maatschappij zich in zal blijven zetten om tot een gebalanceerd cao-akkoord te komen. De luchtvaartmaatschappij zegt passagiers zo snel mogelijk te informeren over de gevolgen voor hun vlucht.

Inwoners van de IJmond snakten al jaren naar een rapport zoals dat vandaag door het RIVM werd gepubliceerd. Voor het eerst is er op grote schaal een direct verband aangetoond tussen de uitstoot van staalfabriek Tata Steel en de gezondheidsklachten van omwonenden.

Tientallen jaren was het de vraag hoe schadelijk de staalfabriek voor omwonenden was. De discussie daarover liep hoog op. Hieronder een aantal hoofdpunten op een rij.

De Koninklijke Hoogovens werden tussen 1920 en 1930 in de IJmond gebouwd. Dankzij deze fabriek kon Nederland zelf staal en ijzer produceren. Dat was van groot belang voor de industriële ontwikkeling en daarmee voor onze zelfstandigheid.

Maar de productie had ook een nadeel, bleek in de jaren zeventig. Onderzoekers zagen voor het eerst zeer hoge concentraties kankerverwekkende stoffen op meetpunten rond de fabriek.

Een rapport erover belandde uiteindelijk in een la. Het bestaan van het rapport kwam pas gisteren, bijna vijftig jaar later, via EenVandaag naar buiten.

Inwoners van Wijk aan Zee krijgen verschillende keren te maken met grafietregens. Omdat de Hoogovens een vergunning hebben om die uit te stoten, worden er geen stappen ondernomen. Daarop protesteren tientallen mensen bij het hoofdkantoor in Beverwijk. Het bedrijf belooft maatregelen te nemen.

Het onderzoeksprogramma Zembla maakt een uitzending over Corus, het bedrijf dat de hoogovens op dat moment in handen heeft. Corus zou te veel giftige stoffen uitstoten en in de directe omgeving zouden meer kankergevallen zijn dan op andere plekken in Nederland.

Het RIVM start een onderzoek, maar een directe link wordt nog niet gelegd.

In het gebied rond de hoogovens, inmiddels overgenomen door de Indiase staalproducent Tata Steel, dwarrelt steeds vaker zwarte stof neer op huizen, auto's en speeltoestellen. Tata Steel doet zelf onderzoek en zegt dat de grafietregens vooral bestaan uit koolstof, zwavel en metalen.

De GGD zegt dat er geen acuut gevaar is, maar adviseert inwoners wel hun handen vaker te wassen, groente te schillen en de ramen zoveel mogelijk dicht te houden. Dat leidt tot onbegrip bij omwonenden.

Het RIVM komt met een schokkend rapport: in de grafietregens zit zoveel lood, mangaan en vanadium, dat ze een risico vormen voor de gezondheid van vooral jonge kinderen.

Tata Steel belooft maatregelen te nemen om de uitstoot te verminderen. Doel is om de overlast zelfs helemaal verleden tijd te maken; het bedrijf wil overstappen op waterstof.

Een rapport van GGD Kennemerland veroorzaakt opnieuw veel onrust. De gezondheidsdienst constateert dat inwoners van de regio Haarlem en de IJmond vaker kanker krijgen dan andere Nederlanders. In Beverwijk hebben mensen 25 procent meer kans op longkanker.

Over de oorzaak blijft de GGD op de vlakte: het kan komen doordat Beverwijkers in het verleden veel rookten, maar ook is het "aannemelijk dat de luchtverontreiniging met fijnstof een rol speelt".

Het RIVM komt met een groter onderzoek, waaruit blijkt dat omwonenden vaker last hebben van hoofdpijn en misselijkheid dan elders in Nederland. Ook komen hartklachten, diabetes en longkanker vaker voor.

Het verband met de uitstoot van Tata ligt voor de hand. Toch moet er volgens het RIVM nog meer onderzoek gedaan worden om dat verband wetenschappelijk vast te stellen.

Het wantrouwen van omwonenden groeit als blijkt dat in het rapport van de GGD uit 2020 de naam van Tata Steel als mogelijke veroorzaker van het hoge aantallen kanker is geschrapt. Dat was terecht, concludeert een extern onderzoek later.

Maar bewoners vinden het niet terecht. Zij vinden dat de werkwijze van de instanties ertoe leidt dat Tata Steel nooit echt wordt aangesproken op de gezondheidsschade. Honderden omwonenden doen daarom aangifte. Ook het Openbaar Ministerie start een strafrechtelijk onderzoek.

Tata Steel zegt dat de uitstoot van kankerverwekkende stoffen sinds 2019 met de helft is teruggedrongen, maar in het stof dat neerdaalt, ziet het RIVM nog geen verbeteringen.

Ook blijkt dat het RIVM veel hogere concentraties metalen en kankerverwekkende stoffen meet, dan wat te verwachten is op basis van uitstootcijfers van Tata Steel zelf. "Wij vertrouwen Tata Steel al heel lang niet meer", zegt een van de drijvende krachten achter de rechtszaak van de omwonenden.

Tata Steel komt steeds verder in de problemen. Het RIVM concludeert dat er geen duidelijk meetbare effecten zijn van de maatregelen die Tata neemt. De omgevingsdiensten stelt de kooksfabrieken onder verscherpt toezicht.

Ook krijgt het bedrijf boetes vanwege het niet naleven van de milieuregels. De Onderzoeksraad voor Veiligheid concludeert intussen dat de overheid burgers veel beter moet beschermen tegen de schadelijke uitstoot van bedrijven.

En nu ligt er een nieuw rapport van het RIVM, dat voor het eerst onomstotelijk vaststelt dat er een directe link is tussen de hoogovens en de slechtere gezondheid van omwonenden.

Mensen die in de IJmond wonen, hebben meer kans om ziek te worden door de uitstoot van Tata Steel. Dat concludeert het RIVM in een omvangrijk rapport.

Het instituut zegt dat voor het eerst is gekeken naar de uitstoot van alle bedrijfsonderdelen die leiden tot gezondheidsklachten. Eerdere onderzoeken van onder andere het RIVM en de GGD gingen over een deel van het bedrijf of een deel van de uitstoot. Door ook kennis en technieken uit verschillende disciplines te combineren, ontstaat nu een nieuw beeld van de risico's om ziek te worden in de buurt van de staalfabriek.

Nog niet eerder werd op deze schaal een direct verband aangetoond. Vooral inwoners van Wijk aan Zee hebben met veel overlast te maken. Door de uitstoot van fijnstof en stikstofdioxide door de fabriek leven mensen die in Wijk aan Zee wonen gemiddeld 2,5 maand minder lang. "Tata Steel levert een aanzienlijke bijdrage van die stoffen aan luchtconcentraties in de omgeving, soms met wel tientallen procenten", zegt onderzoeker Leendert Gooijer van het RIVM.

Ook inwoners van Velsen-Noord, IJmuiden, Beverwijk en Heemskerk hebben kans op een verminderde gezondheid. Bij die laatste plaats is het risico het laagst, met een halve maand kortere levensverwachting.

Het RIVM keek naar de uitstoot die Tata Steel op dit moment produceert en legde dat op de toekomstige situatie waarbij mensen levenslang worden blootgesteld aan de stoffen.

Naast de kortere levensverwachting hebben inwoners van Wijk aan Zee ook tot 4 procent meer kans op longkanker. Kinderen in plaatsen rond Tata Steel hebben meer kans op astma en de uitstoot kan volgens het onderzoeksinstituut ook leiden tot neurologische schade met IQ-verlies tot gevolg.

De directie van het bedrijf zegt in een reactie "geraakt" te zijn door de bevindingen van het RIVM. Volgens Tata Steel zijn er al veel verbeteringen doorgevoerd: "We hebben een breed pakket ingezet om dingen aan te pakken en dat is zichtbaar in dit rapport", zegt Ruth van de Moesdijk, directeur van de afdeling HSSE (Health, Safety, Security and Environment). "De uitstoot van fijnstof is de afgelopen jaren verminderd. Het rapport laat zien dat onze uitstoot voldoet aan wettelijke grenswaarden."

Tata Steel wil ook de komende jaren doorgaan met staalproductie in de IJmond. Het bedrijf wil met alle betrokken partijen in gesprek "om samen de volgende stappen te zetten".

Verantwoordelijk staatssecretaris Vivianne Heijnen vindt de uitkomsten van het rapport niet acceptabel: "Dat er zoveel gezondheidsverlies is op basis van de activiteiten van de industrie betekent dat wij ook een zorgplicht voelen om te kijken hoe we het kunnen verbeteren."

Voor de Dorpsraad Wijk aan Zee bevestigt dit rapport de vermoedens die zij al lange tijd hadden. Zij vinden dat de politiek moet ingrijpen door een deel van de fabriek direct te sluiten.

Dat gaat de staatssecretaris niet meteen doen: "Ik snap dat mensen heel erg geschrokken zijn, maar ik hoop ook dat ze zien dat er wel stappen worden gezet."

Het kabinet gaat met een expertgroep kijken naar voorstellen op maat, om de gezondheid van omwonenden te verbeteren. Ook geeft Heijnen aan dat er nog wordt gekeken naar een rapport van de Onderzoeksraad voor Veiligheid. In reactie daarop zouden de regels voor Tata Steel strenger kunnen worden.

De huizenprijzen zijn in augustus opnieuw iets gestegen. Gemiddeld was een huis 0,6 procent duurder dan in juli, blijkt uit cijfers van het CBS en het Kadaster. Het was de derde maand op rij dat huizen iets duurder werden.

Daarvoor was er bijna een jaar lang een dalende trend, nadat de huizenprijzen in juli 2022 hadden gepiekt op het hoogste niveau ooit. Een belangrijke reden voor die daling was de stijgende rente, zegt het CBS. Huizenkopers kunnen minder lenen en dat drukte bijna een jaar lang de prijzen.

Nu er al drie maanden geen prijsdaling meer is, lijkt de markt te zijn gestabiliseerd, zegt CBS-hoofdeconoom Peter Hein van Mulligen tegen het ANP. "Bij één maand kan je nog zeggen dat er sprake is van een korte onderbreking, maar bij drie lijkt het er wel op dat de prijsdaling achter de rug is."

Doordat de prijzen lange tijd zijn gedaald ligt het prijsniveau, ondanks de recente stijgingen, nog altijd een stuk lager dan een jaar geleden. Huizen waren daardoor vorige maand nog altijd bijna 5 procent goedkoper dan in augustus 2022.

Er worden dit jaar minder woningen verkocht dan vorig jaar. In de eerste acht maanden van dit jaar waren het er 115.796, bijna 7 procent minder dan in dezelfde periode vorig jaar.

Het had er eigenlijk al lang moeten zijn: supersnel mobiel internet via 5G. Maar het is opnieuw vertraagd, bevestigde het ministerie van Economische Zaken vandaag. Oorzaak: aan de ene kant een belangenspel van allerlei bedrijven en aan de andere kant de Nederlandse Staat, die de veiling van de frequenties organiseert. Volgende maand dient er een rechtszaak die uitsluitsel moet geven.

5G is al beschikbaar in Nederland: de kans bestaat dat je het al ziet staan boven in je telefoonscherm. Het eerste 'deel' werd door de providers in juli 2020 aangezet nadat een veiling meer dan een miljard euro voor de schatkist had opgeleverd. De komende veiling levert Economische Zaken vermoedelijk opnieuw op z'n minst honderden miljoenen euro's op.

Het eerste deel leidde tot een kleinere snelheidsverbetering ten opzichte van 4G. Maar de grote stap moet nog komen, met 3,5 GHz. Dat heeft een technische reden: 5G werkt nu alleen op de 700 MHz-band, die een ver bereik heeft, maar een minder hoge snelheid. 3,5 GHz heeft minder bereik, maar wel een hogere snelheid. De gedachte was eerst dat dit 'tweede deel' vorig jaar beschikbaar zou komen, maar in mei van dat jaar werd al duidelijk dat dat niet haalbaar was.

5G op de 3,5 GHz-band betekent in de praktijk voor consumenten veel sneller internet op hun telefoon (tot 1000 Megabit, net zo snel als wat je nu vaak kunt krijgen via glasvezel), mits hun telefoon dit ondersteunt. Voor bedrijven betekent het dat ze hun eigen privénetwerk kunnen opzetten als ze meedoen aan de veiling. Een netwerk waarover ze veel meer controle hebben. In andere Europese landen is de uitrol van 3,5 GHz al veel verder.

De rechtszaak dient op 11 oktober. Er staan in totaal negen partijen tegenover de Staat. De zaak draait om het vaststellen van de kaders voor de frequentieveiling. Via de rechter hopen de afzonderlijke procespartijen invloed uit te oefenen op de voorwaarden.

Het gaat onder meer om Nederlandse providers met een eigen netwerk: VodafoneZiggo, Odido (voorheen T-Mobile) en KPN. Maar ook onder meer het Havenbedrijf Rotterdam en Schiphol zijn erbij, zij willen meer plek voor hun eigen 5G-netwerk.

Een andere procespartij is satellietbedrijf Inmarsat. Dat is gevestigd in Friese Burum en biedt vanuit daar al vijftig jaar satellietcommunicatie aan. Het is in bijzonder van belang voor de scheepvaart, het wordt ook wel '112 op zee' genoemd. Een landelijke uitrol van 5G op 3,5 GHz botst met de satellietcommunicatie die wordt verzorgd door dit bedrijf.

Het plan is dat Inmarsat verhuist naar Griekenland. Demissionair minister Adriaansens van Economische Zaken schreef vorige maand in een Kamerbrief dat de verhuizing in een "vergevorderd stadium" is. "De bouw van het satellietgrondstation is afgerond en op dit moment vinden in Griekenland de laatste configuratietesten plaats."

Bovendien heeft het bedrijf een vergunning gekregen van Griekenland om daadwerkelijk aan de slag te gaan. Deze loopt tot eind 2027 en kan daarna worden verlengd tot eind 2032. Adriaansens schrijft in de brief dat Inmarsat deze constructie niet "voldoende zekerheid" vindt geven om daadwerkelijk te verhuizen, het bedrijf wil dat het zeker is tot en met 2032.

Daar zit het probleem. De minister schrijft dat Griekenland niet een vergunning voor een dermate lange periode mag afgeven. Dat de Griekse autoriteiten "zeer blij zijn" met de komst van het satellietbedrijf en bovendien het belang onderkennen van wat het doet, neemt volgens Adriaansens niet weg dat een langere vergunning er niet in zit.

Inmarsat-directeur Gerard Luursema neemt daarmee geen genoegen. "We hebben te maken met internationale afspraken over het verzorgen van communicatie met zeelieden", zegt hij. "We moeten zeker weten dat we noodoproepen kunnen blijven faciliteren."

Ondertussen vindt de minister dat er genoeg aan is gedaan om de toekomst van Inmarsat zeker te stellen. Maar daar verzet het satellietbedrijf zich tegen, schrijft Adriaansens. Vorige maand besloot ze dat het recht van het bedrijf op de 3,5 GHz-band vervalt per 1 februari volgend jaar. Dat is een van de dingen waar het volgende maand over zal gaan.

Het ministerie van Economische Zaken kan nog niet zeggen wanneer er wel geveild gaat worden. Dat hangt af van het oordeel van de bestuursrechter. Zodra de veilingregeling officieel is gepubliceerd, heeft de Rijksinspectie Digitale Infrastructuur zo'n zes maanden nodig om de veiling op te zetten.

De Tweede Kamer wil de begroting van volgend jaar voor ongeveer vier miljard euro veranderen om zo de koopkracht van burgers te ondersteunen. Moties over het verhogen van het minimumloon, het verlagen van de benzineaccijns en het niet duurder worden van treinkaartjes zijn aangenomen.

Er waren ook moties die het niet haalden. Zo sneuvelde het voorstel van PVV-leider Wilders om koning Willem-Alexander te vragen af te zien van zijn loonsverhoging van 55.000 euro voor volgend jaar.

Wilders hoopte dat regeringspartij D66 zijn voorstel zou steunen. En dat deed D66, net als oppositiepartijen SP, Volt, DENK, Partij voor de Dieren, FVD, Groep Van Haga, JA21, BIJ1 en de zelfstandige Kamerleden Pieter Omtzigt en Nilufer Gündoğan. Dat zijn samen 71 van de 150 zetels; geen meerderheid dus.

Voorstel over kabinetsformatie

Een opvallende motie die het wel haalde kwam van de SGP. De Kamer steunt een voorstel om de Raad van State snel advies te vragen of het niet beter is om een "externe" partij in te zetten bij de kabinetsformatie. Er is haast bij, want de dag na de Tweede Kamerverkiezingen op 22 november, begint de formatie al.

De vorige kabinetsformatie duurde lang, in totaal 299 dagen (bijna tien maanden) en het proces verliep rommelig met de benoeming van verkenners en allerlei informateurs. De Tweede Kamer is daar ontevreden over en vraagt zich af of het in de toekomst niet anders aangepakt moet worden.

De SGP stelde gisteren in het Kamerdebat de vraag of koning Willem-Alexander niet toch een leidende rol moet spelen. De koning komt vandaag in de motie niet voor, maar dus wel een "externe" partij. Sinds 2012 wijst de Tweede Kamer zelf de informateurs en formateurs aan en niet meer het staatshoofd, zoals voorheen.

De stemmingen waren halverwege de avond al afgerond, waarmee de Algemene Beschouwingen uren eerder klaar waren dan gebruikelijk.

Koopkrachtmaatregelen

Een van de gevolgen van de stemmingen is dat het wettelijk minimumloon per 1 januari met 1,7 procent extra omhoog gaat. Nu ligt het minimum op 12,79 euro per uur. Met de verhoging gaat dat in de richting van 13,50 euro. Omdat uitkeringen en de AOW daaraan gekoppeld zijn, gaan ook die omhoog.

Daarnaast moet er meer geld naar het kindgebonden budget en de kinderopvang, zodat ouders minder hoeven bij te betalen. "Vandaag laat de Tweede Kamer zien dat we in staat zijn om ondanks alle verschillen de handen op elkaar kunnen krijgen en iets kunnen regelen voor alle mensen die al tijden moeite hebben om rond te komen", zegt fractievoorzitter Jesse Klaver van GroenLinks-PvdA.

Met de plannen is twee miljard euro gemoeid, dat betaald wordt door bedrijven die voor de winst hun eigen aandelen kopen en door banken zwaarder te belasten. Ook moet het toptarief in box 2 en 3 in de belasting omhoog.

Dit pakket, op initiatief van GroenLinks/PvdA, ChristenUnie en D66, wordt in ieder geval ondersteund door een groot deel van de oppositie. Dat zijn bij elkaar 76 zetels.

Ook was er een meerderheid voor het schrappen van de aanstaande verhoging van de brandstofaccijnzen. Dat voorkomt dat de prijzen aan de pomp met zo'n 20 cent per liter stijgen. Ook de energiebelasting, die mensen betalen over de rekening voor gas en elektriciteit, moet van de Kamer met 200 miljoen euro omlaag. De motie hierover van de VVD was mede ondertekend door de PVV, SP, ChristenUnie, BBB, SGP, JA21, Denk, Groep Van Haga, Den Haan en Omtzigt, bij elkaar 79 zetels.

Fractievoorzitter Sophie Hermans van de VVD noemt het "een aanvullende stap" op het pakket dat het demissionaire kabinet op Prinsjesdag presenteerde. Dat levert voor bepaalde groepen onvoldoende op. Hermans: "Mensen met een heel normaal salaris, politieagenten, verplegers, leraren of mkb'ers die hun vaste lasten zien stijgen."

Om dat pakket van 1,4 miljard euro te betalen, moeten de meeste ministers met de stofkam door hun begroting om geld te vinden. Volksgezondheid en Sociale Zaken zijn daarbij uitgezonderd. Ook eventuele meeropbrengsten uit de verkoop van aardgas moeten ervoor aangewend worden. En als het nodig is, mag er ook geld gebruikt worden uit het Nationaal Groeifonds, dat eigenlijk bedoeld is voor innovatieprojecten van bedrijven.

De Kamer wil verder dat het kabinet meer geld uittrekt voor het openbaar vervoer. Een zeer ruime Kamermeerderheid vraagt het kabinet 300 miljoen euro beschikbaar te stellen om een stijging van de kosten van kaartjes en "verdere verschraling van het regionale openbaar vervoer door het wegvallen van haltes en buslijnen" te voorkomen. Dat moet worden betaald met geld dat nog op de plank lag bij het ministerie van Financiën.

Ook moet de voorziene prijsstijging bij de NS niet doorgaan, wat de Kamer betreft. Daarvoor moet 120 miljoen euro beschikbaar komen uit de begroting van het ministerie van Infrastructuur en het 'Mobiliteitsfonds'. De motie over het openbaar vervoer, een initiatief van ChristenUnie en GroenLinks/PvdA, is ook ondertekend door VVD, D66, CDA, PVV, SP, Volt, SGP en BBB.

Medewerkers van BCC hebben vanmorgen gehoord dat de elektronicaketen failliet is verklaard, blijkt uit een interne e-mail in handen van de NOS. De winkelketen zelf en de curator waren niet direct beschikbaar voor commentaar.

Vorige week vroeg BCC al uitstel van betaling aan, wat vaak een opmaat is naar een faillissement. Nu de rechtbank een faillissement heeft toegekend, kunnen de curatoren die de zaak onder zich hebben kijken naar een doorstart.

De winkels moeten voorlopig wel open blijven, schrijven de curatoren aan het personeel. Zo zou de kans op een doorstart of verkoop groter zijn. Of klanten hun bestelde producten nog geleverd krijgen, is niet duidelijk. Ook is er nog niets bekend over wat er gaat gebeuren met de ongeveer duizend werknemers en de ruim vijftig fysieke winkels.

BCC zei te maken te hebben met "aanhoudende en toenemende zware marktomstandigheden". In het FD zei eigenaar Witteveen dat het verdienmodel van BCC niet meer klopt. "Huur, lonen en energie zijn allemaal duurder geworden. Om geld te verdienen moet je simpelweg hogere marges maken, maar grote leveranciers weigeren in die richting te bewegen."

"Het is niet dat we iemand op de maan moeten zetten." Als kersverse staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu is Stientje van Veldhoven er in 2018 heilig van overtuigd dat het verminderen van flesjes en blikjes in het zwerfafval echt niet zo ingewikkeld is. "Linksom of rechtsom, het gaat lukken", belooft ze in een interview in Trouw.

Vijf jaar later lijkt de operatie om de jaarlijkse 1 miljard plastic flesjes weg te krijgen langzaamaan op een onmogelijke maanlanding. Inzamelende ondernemers die niet voldoende uitbetaald krijgen blijken vandaag de zoveelste kink in de kabel.

Het lijkt mis te gaan vanaf het begin. Producenten krijgen zelf een groot deel van de regie in handen om de flesjes en blikjes niet langer op straat en in de berm te laten belanden. In eerste instantie mogen ze zelf een systeem bedenken om voor 2021 jaarlijks 70 tot 90 procent plasticflesjes uit het zwerfafval te weren.

"Als de industrie in gebreke blijft, kom ik met uitbreiding van het statiegeld. En we weten uit ervaring dat dit een effectief middel is", meent de staatssecretaris. "Zie het als een wedstrijd."

Maar die wedstrijd was toen al jaren aan de gang. In 2012 wist de verpakkingsindustrie het toenmalige kabinet ervan te overtuigen het statiegeld op PET-flessen af te schaffen. Dat voornemen werd in 2015 afgeblazen omdat de belofte om plastic flessen beter in te zamelen niet werd nagekomen. Ook Van Veldhoven ontdekt in 2019 dat het beter inzamelen van kleine flesjes en blikjes niet lukt. En dus voert ze statiegeld in.

De ChristenUnie pleitte toen al voor statiegeld op blik. Dat ziet de industrie nog minder zitten dan die op flesjes. Het statiegeldsysteem uitbreiden voor alleen al flesjes zou 154 miljoen euro kosten. "Dat is veel geld voor een vermindering van 3 procent zwerfafval. Er ligt nog zoveel meer op straat. Denk aan snoepwikkels, chipszakken en patatbakjes", moppert het Afvalfonds Verpakkingen.

Het voorstel wordt afgezwakt. Er komt statiegeld op flesjes, maar niet op blikjes. De industrie wil een jaar de tijd om de inzamelautomaten gereed te krijgen. Daardoor wordt het systeem pas vanaf 1 juli 2021 actief. Na een jaar is Statiegeld Nederland tevreden over het eerste resultaat. Maar met een reductie van 80 procent blijft het achter bij het doel van 90 procent en is de missie mislukt. En dus komt er ook statiegeld op blikjes.

NOS op 3 legde eerder dit jaar uit waarom er statiegeld op blikjes zit:

Ook dit gaat niet zonder slag of stoot. De verpakkingsindustrie zegt de deadline van 1 januari 2023 niet te kunnen halen. Er zijn technische problemen en onvoldoende machines om ingeleverde blikjes plat te persen. De Inspectie Leefomgeving en Milieu (ILT) dreigt met dwangsommen, maar het uitstel komt er toch. Het statiegeld op blikjes gaat vanaf 1 april in.

Al na vijf dagen is er het eerste incident. Heineken brengt nog steeds blikjes op de markt zonder statiegeld. Er volgt een dwangsom en een justitieel onderzoek.

In steden ontstaat een jacht op blikjes en flesjes. Vuilnisbakken worden opgebroken en zakken opengescheurd en leeggeschud. Door het statiegeld neemt het zwerfvuil niet af, maar juist toe.

Steden zitten met de handen in het haar door vuilnisbakslopers:

Ruim 120 automaten in supermarkten worden gehackt. De hack en andere defecten zijn niet het enige probleem. Supermarkten worden overspoeld met blikjes die ook nog eens vol frisdrankresten zitten. Daardoor gaan machines stuk.

"Eén vieze plakbende", mopperen supermarkten over de statiegeldblikjes:

Ondertussen stokt de inzameling van flesjes. In 2022 blijkt nog maar 58 procent ingeleverd. Er zouden te weinig inzamelpunten zijn. Volgens het Afvalfonds zijn de huidige 28.000 automaten echt wel veel: "Maar kennelijk staan ze nog niet overal op de goede plek."

De inmiddels demissionair staatssecretaris Heijnen is verbijsterd. "Ronduit teleurstellend" laat ze de industrie weten. Ze wil een evaluatie. Waakhond ILT wacht daar niet op. Het Afvalfonds krijgt per brief te horen dat het in overtreding is. Er worden cijfers gevorderd over onder meer inzamelaantallen per merk, het aantal flessen dat vrijwillig onder het statiegeldsysteem valt en de hoeveelheid inzamelautomaten en andere inzamelpunten er zijn.

Begin oktober moet er een verbeterplan komen, anders dreigen maatregelen.

Verschillende supermarktondernemers zeggen dat ze van Statiegeld Nederland te weinig geld hebben gekregen voor het innemen van flesjes en blikjes. Bij het meldpunt dat het Vakcentrum, de belangenvereniging voor retailondernemers, heeft geopend hebben 31 ondernemers een melding gedaan. Statiegeld Nederland zegt dat het inmiddels weer goed loopt en wil voor 1 oktober met een vorm van compensatie komen.

Volgens het Vakcentrum kan het bedrag per ondernemer verschillen. De inschatting is dat het in de meeste gevallen gaat om enkele honderden euro's, met enkele ondernemers die aangeven boven de 1000 euro uit te komen.

Het lijkt het volgende voorval dat erop wijst dat het Afvalfonds Verpakkingen (de beheerder van Statiegeld Nederland) niet helemaal voorbereid was op de invoering van het recyclen van blikjes. Nederlanders verbruiken er jaarlijks 2,5 miljard en ze kunnen sinds 1 april worden ingeleverd.

Inleverpunten krijgen het geld terug dat ze hebben moeten betalen aan het statiegeld van blikjes en flesjes. Producenten, bijvoorbeeld frisdrankfabrikanten, dragen via het Afvalfonds statiegeld af aan Statiegeld Nederland.

Het statiegeld wordt door hun afnemers, zoals supermarkten, in rekening gebracht bij consumenten. Als die de verpakking weer inleveren, krijgen ze het geld terug. Daaromheen zit een complex systeem van transport, administratie en recycling.

Vanwege drukte keerde Statiegeld Nederland in juni tijdelijk een vaste vergoeding uit in plaats van het precieze bedrag. Het mooie weer, veel evenementen en het invoeren van statiegeld op blik leidde tot topdrukte bij de telcentra, zegt een woordvoerder: "Om de verwerking goed te laten doorlopen, ook vanwege de hygiëne, zijn de zakken met blikjes, flesjes en flessen drie weken gesorteerd zonder deze eerst per supermarkt te tellen. Voor de jaarrapportage aan de overheid is het totaal wel geteld."

Die ingestelde vaste vergoeding is volgens Statiegeld Nederland gebaseerd op de gemiddelde waarde van de zakken, plus een extra bedrag. Zo zouden ondernemers er geen last van moeten hebben, maar verschillende ondernemers zeggen dus dat ze toch een te lage vergoeding hebben gekregen.

Eén van die ondernemers is Roger Moonen, die een Spar runt in Petten. Bij hem leveren toeristen in het hoogseizoen relatief veel blikjes in en daar houdt de vergoeding van Statiegeld Nederland te weinig rekening mee, zegt hij. "Ik ben er allerminst blij mee. De maatregel is goed voor het milieu, maar het hele plan is ondoordacht." Hij denkt per dag zo'n 100 euro mis te lopen.

Ook Henry Hubers, eigenaar van een Coop-supermarkt in Vinkel, denkt geld mis te lopen. "Ik kreeg een bericht van Statiegeld Nederland dat ik gemiddeld 77 euro per week had ingeleverd, als vaste vergoeding kreeg ik 90 euro. Maar ik heb de afgelopen twintig facturen gecheckt, en ik zat telkens boven de 100 euro."

Het gaat bij Hubers om negen zakken die hij in juni heeft ingeleverd. "Dat gaat om bijna 150 euro. Dat is niet het einde van de wereld natuurlijk, maar dit hele systeem is gebaseerd op vertrouwen. Als ik een zak inlever, telt Statiegeld Nederland het en krijg ik een bedrag. Dan moet dat vertrouwen wel goed zitten."

Ondernemers zijn bang dat ze niet het hele bedrag zullen terugzien. Nu de zakken niet per supermarkt zijn geteld, is onmogelijk te achterhalen wat er precies in heeft gezeten, zegt het Vakcentrum.

Statiegeld Nederland gaat uit van een gemiddelde en Coop-eigenaar Huberg is bang dat de stichting daarbij kijkt naar eerdere gemiddelden en dat blikjes er niet in zijn meegenomen. Statiegeld Nederland weerspreekt dat: "De vergoeding is zorgvuldig vastgesteld."

Het Vakcentrum zegt erop te vertrouwen dat Statiegeld Nederland het uiteindelijk goed zal regelen. "Maar het zal arbitrair blijven, dus niet elke ondernemer zal 100 procent tevreden zijn."

Twee weken geleden kreeg het Afvalfonds Verpakkingen eerst een tik op de vingers van demissionair staatssecretaris Heijnen en vervolgens van de Inspectie Leefomgeving en Transport. Het Afvalfonds moest vorig jaar minimaal 90 procent van de plastic flesjes innemen en recyclen, maar bleef steken op 68 procent. Over de blikjes zijn nog geen cijfers.

Tot morgen is het meldpunt bij het Vakcentrum geopend, daarna bepaalt Statiegeld Nederland of de vaste vergoeding volstond of dat er toch moet worden gecompenseerd. Inmiddels wordt de inhoud van de ingeleverde zakken weer zoals gebruikelijk per supermarkt geteld en vergoed, zegt Statiegeld Nederland.

Een toestand van iemand die weinig of onvoldoende geld heeft om van te leven: dat is armoede volgens het Van Dale Groot woordenboek van de Nederlandse taal. Toch is armoede relatief, in de wereld, Europa, Nederland en zelfs in gemeenten.

Desalniettemin is armoede één van de belangrijkste onderwerpen waarover wordt gesproken op Prinsjesdag en bij de Algemene Beschouwingen. Ter vergelijking: tien jaar terug was het geen onderwerp in de troonrede en in de Miljoenennota werd het woord slechts vijf keer genoemd. Nu komt het vijf keer voor in de troonrede en dertien keer in de Miljoenennota.

Ook in de Tweede Kamer zijn alle partijen bij de Algemene Beschouwingen eensgezind: armoede mag niet in Nederland. Ondertussen is de welvaart hier de afgelopen tien jaar alleen maar gestegen. Wat is dat dus: armoede in Nederland?

Volgens het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) heeft armoede geen vaste definitie. "Armoede in Nederland is niet te vergelijken met armoede in landen waar hongersnood en droogte heersen. Ook is armoede in het Nederland van nu heel wat anders dan armoede in het Nederland van net na de Tweede Wereldoorlog", benadrukt het onderzoeksinstituut.

In een onderzoek keek het SCP ver terug in de tijd, tot aan de 17e eeuw. Toen was Nederland het rijkste land ter wereld, maar leefden de meeste inwoners in pure armoede. De definitie van armoede verandert met de opbouw van de verzorgingsstaat na de Tweede Wereldoorlog. Er wordt een grens berekend voor "minimaal noodzakelijke goederen en voorzieningen, met de bijbehorende prijzen".

Nog altijd stijgt de welvaart in Nederland, maar er leven ook nog altijd mensen in armoede. Dat wordt berekend op basis van "financiële mogelijkheden om de minimaal noodzakelijke goederen en voorzieningen te bekostigen". Het gaat dan om koopkracht.

"Iemand is arm wanneer hij onvoldoende inkomen heeft voor bijvoorbeeld voeding of een goede woning. Hij is niet arm als hij wel voldoende inkomen heeft, maar dat aan iets anders uitgeeft", schrijft het SCP, dat heeft samengewerkt met het Centraal Planbureau en budgetinstituut Nibud.

Het SCP heeft op basis van de prijsontwikkelingen een zogeheten niet-veel-maar-toereikend-criterium vastgesteld. Daarmee wordt in kaart gebracht welk budget iemand moet hebben om de rekeningen te kunnen betalen en te kunnen meedoen in de samenleving.

Het gaat niet alleen om geld voor huur, energie, water en eten, maar ook voor verzekeringen, telefoon, tv en internet, vervoer, meubels, persoonlijke verzorging, was- en schoonmaakmiddelen, contributies en abonnementen, op bezoek gaan en bezoek kunnen ontvangen en uitjes. Voor dit jaar lag de grens op 1533 euro voor een alleenstaande en 2498 euro voor een stel met een kind.

Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) heeft een andere definitie van de armoedegrens. Die is nog afgeleid van het bijstandsniveau voor een alleenstaande in 1979, toen de koopkracht voor die groep het grootst was. In 2021 stond deze grens op 1130 euro per maand voor een eenpersoons huishouden en voor een stel op 1590 euro. In 2021 hadden ruim een miljoen Nederlanders minder dan dat te besteden, waarmee ze volgens deze definitie dus in armoede leefden.

Het aantal van een miljoen mensen geldt als kritisch punt. Armoede was in de Troonrede en de Miljoenennota tien jaar terug niet tot nauwelijks meer een onderwerp. Mede door de lage werkloosheid kwam het aantal Nederlanders in armoede in 2016 zelfs onder het miljoen uit.

In 2021 kwamen door de coronapandemie weer meer dan een miljoen Nederlanders onder de armoedegrens. En van die in armoede levende mensen heeft één op de vijf een baan, bleek uit de cijfers van het SCP, CBS en Nibud.

Alleen met een serie steunmaatregelen, zoals het energieplafond, kon het aantal mensen in armoede de afgelopen twee jaar onder een miljoen worden gehouden. In augustus waarschuwden de rekenmeesters van het CPB dat het aantal mensen in armoede weer boven de miljoen uitkomt, als het kabinet geen aanvullende maatregelen zou nemen.

In Nieuwsuur waarschuwde het CPB voor een dreigende toename van armoede:

Op basis van de kabinetsplannen denkt het CPB nu dat dit aantal in 2024 lager uitkomt dan gevreesd, en wel op 830.000. Daarmee blijft het percentage in armoede levende mensen in ieder geval gelijk: 4,8 procent van de bevolking. En dat is ook het doel, constateert het CPB in een eerste doorkijkje op de Miljoenennota. Doordat huishoudens met een hoger inkomen wat moeten inleveren, gaat de koopkracht voor de laagste inkomens er wat op vooruit. Vooral de armoede onder kinderen moet volgens de raming flink dalen.

Door de hoge huren, mogelijke nieuwe prijsstijgingen van energie en de nog altijd hoge prijzen in de supermarkt, staat bij veel middeninkomens het water ook aan de lippen. Veel middeninkomens kunnen die noodzakelijke uitgaven nog wel betalen, maar houden toch steeds minder over. Economen van de Rabobank vinden daarom naast armoedebestrijding ook de brede koopkrachtontwikkeling belangrijk.

Het kabinet zet 100 miljoen euro apart om te voorkomen dat bedrijven van "strategisch belang" via investeringen of overnames in handen komen van ongewenste eigenaren. Het plan is gisteren, op Prinsjesdag, gepubliceerd door het ministerie van Economische Zaken.

Bij 'ongewenste eigenaren' wordt er vrij snel gekeken naar China en ook Rusland. Met name China is druk bezig een technologische grootmacht te worden, iets wat met argusogen wordt gevolgd door het Westen. In een Kamerbrief van minister Adriaansens wordt het geld omschreven als "laatste redmiddel" bij risico's voor de nationale veiligheid als wetgeving of een investering van andere partijen geen soelaas bieden.

Het is een aanvulling op een nieuwe wet, waarmee kan worden ingegrepen als overnames de nationale veiligheid raken. "Maar als de wet niet toereikend genoeg is, kun je ook tijdelijk een bedrijfsbelang nemen", legt een woordvoerder uit.

Economische Zaken heeft afgelopen jaren al een paar keer ingegrepen. Bijvoorbeeld in 2020, toen het een lening van 20 miljoen euro gaf aan Smart Photonics. Dat is een bedrijf dat chips maakt die werken op basis van licht in aanvulling op elektriciteit, waardoor de chips sneller en zuiniger wordem. Er stond toen een Chinees bedrijf klaar om te investeren, maar dat zag het ministerie niet zitten.

Het Twentse Lionix is een ander voorbeeld. De meerderheidsaandeelhouder, die Zuid-Koreaans is, wilde aandelen verkopen. Een Chinese klant van Lionix had interesse, maar Economische Zaken greep in en kocht de aandelen.

In die twee gevallen moest het ministerie "heel veel schakelen" met het ministerie van Financiën om op korte termijn geld te krijgen voor een investering. "Nu hebben we het zo geregeld dat we voor de komende twee jaar wel middelen hebben om in te grijpen." Volgens de woordvoerder zijn er nu niet meer zorgen over potentiële overnames, maar is het bewustzijn van de risico's toegenomen. "We willen binnen Europa onze afhankelijkheid van landen buiten de EU verminderen."

Het fonds is, net als de nieuwe wet, 'landenneutraal'. Maar de voorbeelden van Smart Photonics en Lionix illustreren dat er een behoorlijke kans is dat via dit fonds overnames of investeringen door Chinese bedrijven tegengehouden zullen worden.

Het geld is niet alleen bedoeld voor techbedrijven, maar ook voor andere bedrijven die van strategische belang zijn. Naast technologie gaat het bijvoorbeeld om "essentiële leveranciers" van Defensie en van de inlichtingendiensten. De praktijk zal moeten uitwijzen waar het geld daadwerkelijk naartoe gaat.

Economische Zaken zal van investeringen het parlement op de hoogte stellen. Het geld - 50 miljoen euro dit jaar en 50 miljoen volgend jaar - wordt niet direct via het ministerie verstrekt. Het wordt gestald bij Invest-NL, een investeringsvehikel van de Nederlandse overheid.

Vanuit de industrie wordt wisselend gereageerd. Belangenorganisatie van de technologische industrie FME benadrukt dat "terughoudendheid en precisie" van groot belang zijn. "Dit moet geen vorm van verkapt protectionisme worden."

Werkgeversorganisatie VNO-NCW noemt het fonds een goede zaak. "Stel dat er in Nederland een bedrijf is met bepaalde technologieën die niet zo wenselijk zijn om naar het buitenland te gaan vanwege economische veiligheid, dan moet Nederland er wel voor kunnen zorgen dat een onderneming kan doorgroeien."

Photon Delta, brancheorganisatie van de fotonica-industrie, noemt het een "belangrijke eerste stap", maar benadrukt ook dat het geld niet voldoende zal zijn. "De waarde van de bedrijven die interesse trekken van ongewenste partijen ligt zeer waarschijnlijk een stuk hoger."

De woordvoerder van Economische Zaken spreekt van een "reëel" budget. "Je doet dit vaak samen, met bijvoorbeeld Invest-NL en institutionele beleggers. We zullen niet snel de enige financier zijn."

Het demissionair kabinet wil nieuwe regels invoeren om dividendstrippen, een vorm van belastingontwijking, tegen te gaan. Beleggers moeten voortaan zelf aantonen dat zij recht hebben op teruggave van dividendbelasting. Experts verwachten dat de nieuwe regels geen einde zullen maken aan de fraude.

De fraude heeft de Belastingdienst in de loop der jaren naar schatting 26 miljard euro gekost. Onlangs werd in Nederland een eerste verdachte opgepakt. Het OM doet ook onderzoek naar de betrokkenheid van ABN Amro.

Voor het dividendstrippen worden ingewikkelde constructies gebruikt. Zo gaat dat in zijn werk:

Met de huidige regels kan dividendstrippen niet goed worden aangepakt. De Belastingdienst moet bewijzen dat iemand die dividenden ontvangt eigenlijk geen recht heeft op vermindering of teruggaaf van dividendbelasting. Omdat er vaak buitenlandse partijen betrokken zijn en transacties op de beurs plaatsvinden, is dat in de praktijk lastig.

In het nieuwe voorstel wordt de bewijslast dus omgedraaid: als je aanspraak wilt maken op een belastingvermindering moet je zelf aantonen dat je daadwerkelijk gerechtigd bent tot de opbrengst van die aandelen. Dit wordt de "uiteindelijk gerechtigde" genoemd.

Hoe vaak dividendstrippen in Nederland voorkomt is moeilijk te zeggen. In een brief aan de Tweede Kamer schreef staatssecretaris Van Rij van Financiën vorig jaar dat het kabinet signalen heeft ontvangen dat pensioenfondsen nog steeds betrokken zijn bij deze vorm van belastingontduiking.

Een belangrijk signaal daarvoor is dat de handel in aandelen rond de dividenddatum, waarop bedrijven dividend uitkeren aan hun aandeelhouders, in Nederland nog altijd hoog is. Terwijl die pieken duidelijk zijn afgenomen in landen die de wet al eerder hebben aangescherpt, zoals Duitsland.

Hieronder zie je het verschil tussen de totale waarde van uitgeleende aandelen in Nederland en Duitsland. In Duitsland werden eerder maatregelen ingevoerd en namen de pieken af, terwijl die pieken in Nederland bleven bestaan:

Jan van de Streek, hoogleraar belastingrecht aan de Universiteit Leiden, uit zijn twijfels over de effectiviteit van de voorgestelde maatregelen. Hoewel hij de omkering van de bewijslast als een stap vooruit ziet, vreest hij dat het slechts "dweilen met de kraan open" zal zijn.

Van de Streek wijst erop dat de term "uiteindelijk gerechtigde" vaag is en ruimte biedt voor ontwijkende constructies. Bovendien twijfelt hij of de Belastingdienst voldoende capaciteit heeft om de door bedrijven ingenomen bewijsposities te onderzoeken, aangezien er niet wordt voorzien in extra capaciteit voor de vele boekenonderzoeken die het voorstel met zich meebrengt.

Van de Streek vraagt zich af waarom Nederland niet het voorbeeld Duitsland volgt. Daar heb je alleen recht op teruggave van de dividendbelasting als je de aandelen ten minste 45 dagen in bezit hebt.

Ook Judith de Boer, strafrechtadvocaat met kennis van dividendstrippen, is kritisch. Zij zegt dat de regels het iets makkelijker maken om gevallen van dividendstrippen op te sporen en achteraf te bewijzen, maar dat de kern van het probleem hier niet mee wordt aangepakt.

De Boer zegt dat de maatregelen niet leiden tot een wijziging van de heffingsgrondslag voor de dividendbelasting. "In plaats van dat de kern van het probleem wordt aangepakt, wordt vooral gekeken naar de bestrijding achteraf en worden de administratieve lasten opgevoerd. Een doekje voor het bloeden, in mijn optiek."

Vorige week zijn er ook Europese regels om misbruik en fraude rondom dividendbelasting tegen te gaan aangekondigd. Die hebben ook als doel om de procedures voor het verminderen van onterecht betaalde dividendbelasting te stroomlijnen.

Maanden aaneen rondvaren op zee in barre omstandigheden, zonder salaris en soms zelfs zonder eten en drinkwater. Het overkomt steeds meer zeelieden, zoals de bemanning van een schip uit de vloot van een Nederlands bedrijf. Dat blijkt uit een database van in de steek gelaten zeelieden van de Internationale Arbeidsorganisatie van de Verenigde Naties (ILO).

Zeelieden krijgen het predicaat 'verlaten' wanneer een scheepseigenaar minstens twee maanden fundamentele verplichtingen niet meer nakomt, zoals het uitbetalen van lonen. Afgelopen twintig jaar zaten zo'n 10.000 verlaten zeelieden vast aan boord van schepen, soms wel meer dan een jaar.

De zeevarenden kunnen vaak niet zomaar het schip af. Soms is er geen geld voor vliegtickets naar huis, of is de bemanning bang dat ze kunnen fluiten naar hun achterstallige loon als ze het schip verlaten en ze op een zwarte lijst belanden.

De International Transport Workers' Federation (ITF) is de belangrijkste reddingsboei voor verlaten zeelieden. Vrijwel alle schepen waarvan bij de VN bekend is dat de eigenaar de bemanning in de steek heeft gelaten, zijn daar in beeld. De internationale vakbondsfederatie registreerde alleen al dit jaar zo'n vijftig schepen met verlaten zeelieden.

Het aantal geregistreerde schepen met verlaten bemanning nam de afgelopen jaren toe:

"De Internationale Maritieme Organisatie maakt zich grote zorgen over de toename van verlaten schepen en hun bemanning", schreef Jan Engel de Boer dit voorjaar in een blog. Hij werkt als jurist bij de VN-organisatie en is leidinggevende bij het IMO Seafarer Crisis Action Team. Samen met andere internationale organisaties werkt hij aan strengere richtlijnen voor scheepseigenaren.

Maar landen waar veel schepen geregistreerd staan moeten dan wel meewerken. En dat is niet altijd vanzelfsprekend. Veel scheepseigenaren kiezen voor gemaksvlaggen - flags of convenience - van landen als Panama, Liberia of de Maagdeneilanden, die weinig urgentie lijken te voelen bij deze problematiek. "Ik krijg vaak geen reactie als ik de autoriteiten in die landen benader over een casus", zegt Sandra Bernal van de ITF. "Dat speelt in Palau, Liberia, Sierra Leone."

Een voorbeeld van zo'n schip dat onder de vlag van Sierra Leone vaart, is de Breadbox Harrier. Dat schip behoort tot de vloot van een Nederlands bedrijf: Breadbox Shipping uit Rotterdam.

De zeventienkoppige bemanning trok dit voorjaar aan de bel bij de vakbondfederatie ITF over de barre omstandigheden aan boord. De leefruimten op het vrachtschip zijn zwaar verouderd, salarissen worden niet betaald en voor de kust van Senegal dreigde het proviand op te raken.

Breadbox-directeur Joris Bakker zegt desgevraagd te balen van de situatie. "Wij hebben dit schip voor drie jaar gehuurd van een Turkse rederij. Ik hoor voor het eerst van deze problemen. Dit mag niet gebeuren", zegt hij.

Bakker heeft de reder gebeld en de Turkse eigenaar heeft toegegeven dat de leefomstandigheden inderdaad ondermaats waren. Die zijn inmiddels verbeterd. "Binnenkort gaat de Harrier naar een werf in Turkije om alles weer helemaal in orde te maken", zegt Bakker.

De betalingsproblemen zouden alleen spelen bij de twaalf Syrische bemanningsleden. "Het ging mis door bancaire problemen, doordat Syrië onder sancties valt." Van proviandtekort zou geen sprake zijn.

Vakbondsvrouw Bernal bevestigt dat de leefomstandigheden zijn verbeterd nadat zij aan de bel had getrokken. Het proviand is toen na twee dagen aangevuld, aldus Bernal. Ook de salarissen zijn uiteindelijk betaald, al speelden de betalingsproblemen volgens de vakbond ook bij de niet-Syrische bemanning.

"Dat verhaal over Syrië voelde als een smoesje", zegt Bernal. "Maar gelukkig reageerde de eigenaar wel op mijn mailtjes, werkte hij mee en is het uiteindelijk allemaal opgelost."

Aan boord van de Breadbox Harrier is de rust wedergekeerd. Het schip ligt op stoom naar de volgende bestemming: Kaapstad.

KLM schrapt per direct vluchten vanwege het opgelaaide geweld in enclave Nagorno-Karabach. Uit veiligheidsoverwegen vliegt de maatschappij voorlopig niet meer over Azerbeidzjan.

Vandaag zijn vijf vluchten vanaf Schiphol naar Azië geschrapt. Het gaat om toestellen die vanaf Amsterdam naar Taipei, Seoul, Hongkong, Peking of Tokio zouden vliegen. Zeker een van deze vluchten was al onderweg toen het besluit werd genomen.

Vanmiddag is KLM-vlucht KL863 naar Tokio omgedraaid boven de Zwarte Zee, zo is te zien op de website FlightRadar24. Het toestel is vervolgens teruggevlogen naar Schiphol, de plek van vertrek. Aan het begin van de avond is de Boeing geland.

Het is nog onduidelijk voor hoelang de maatregel zal gelden. "We brengen de totale impact in kaart en hopen onze klanten zo snel mogelijk te informeren over vervolgstappen", meldt de luchtvaartmaatschappij.

De MH17-ramp is een voorbeeld van wat in het uiterste geval kan gebeuren als passagiersvliegtuigen vliegen over conflictzones. De Boeing 777 van Malaysia Airlines vertrok in juli 2014 vanaf Schiphol en werd boven oorlogsgebied in Oost-Oekraïne neergehaald. Alle 298 inzittenden kwamen om het leven, onder wie 196 Nederlanders.

Na de ramp werd zware kritiek geuit op luchtvaartmaatschappijen die over Oost-Oekraïne waren blijven vliegen. Voorafgaand aan het drama had Kyiv Europese landen en luchtvaartorganisatie Eurocontrol gewaarschuwd dat de veiligheid in het luchtruim niet gewaarborgd was vanwege de Russische agressie, zo meldde RTL Nieuws in 2021. Desondanks bleef het luchtruim open.

Dankzij de kabinetsmaatregelen tegen armoede gaat de laagste inkomensgroep er volgend jaar toch nog in koopkracht op vooruit. Dat verwacht het Centraal Planbureau in de macro-economische verkenning voor Prinsjesdag. In augustus verwachtte het CPB nog dat de koopkracht van de laagste inkomens zonder nieuw beleid zou dalen en de armoede zou toenemen.

Om die lagere inkomensgroepen te steunen, verhoogt het kabinet onder meer de huurtoeslag en het kindgebonden budget. De koopkracht van de hogere inkomens gaat er vergeleken met de raming in augustus juist wat minder op vooruit, want de steun voor lagere inkomens wordt deels betaald door hogere inkomens wat meer belasting te laten betalen.

Door de maatregelen verwacht het CPB dat de koopkrachtstijging voor het gemiddelde huishouden net ietsje lager uitkomt dan in augustus geraamd: een plus van 1,8 procent in plaats van 1,9 procent.

Bekijk hier de koopkrachtverwachting voor verschillende inkomensgroepen. En swipe om die van nog meer soorten huishoudens te zien.

De energietoeslag van 1300 euro voor mensen met een lager inkomen verdwijnt volgend jaar. En daardoor dreigde de koopkracht van deze groep achteruit te gaan.

Maar het kabinet repareert dat nu dus met andere inkomensmaatregelen. Een van de belangrijkste daarvan is de huurtoeslag die omhoog gaat. De maximale huurtoeslag is volgend jaar 416 euro hoger dan dit jaar. En het kindgebonden budget wordt verhoogd: voor het eerste kind stijgt het maximale bedrag met 750 euro per jaar en voor het tweede kind met 883 euro.

Daardoor wordt een dreigende stijging van de armoede onder kinderen voorkomen. Het CPB verwacht nu een daling van het percentage kinderen in armoede van 6,2 procent dit jaar naar 5,1 procent volgend jaar. Zonder maatregelen zou dat 7 procent zijn.

De maatregelen worden deels betaald doordat het kabinet de tweede belastingschijf eerder laat ingaan. Vanaf een bruto inkomen van 75.625 euro ga je 49,5% belasting betalen. Dat zou oorspronkelijk pas bij 80.263 euro zijn.

Al met al gaan de meeste groepen er in koopkracht op vooruit. Toch zijn er volgens berekeningen van het ministerie van Sociale Zaken ook mensen van wie de koopkracht juist licht daalt volgend jaar. De koopkracht van alleenstaanden met alleen AOW daalt bijvoorbeeld met 0,3 procent.

En die van een alleenstaande op het sociaal minimum zonder kinderen daalt met 0,4 procent. Want zonder kinderen profiteer je natuurlijk niet van het hogere kindgebonden budget.

Budgetinstituut Nibud is bezorgd over het verdwijnen van de energietoeslag en noemt dat een aderlating voor de laagste inkomens. Volgens eigen berekeningen van het Nibud gaat een alleenstaande in de bijstand er 4,3 procent op achteruit, wat neerkomt op 72 euro per maand.

"Een alleenstaande in de bijstand kon dit jaar met alle tijdelijke maatregelen en zonder tegenslagen rondkomen", zegt directeur Arjan Vliegenthart. "Maar als je volgend jaar 72 euro minder kunt besteden, kom je elke maand tekort."

Het Nibud heeft voor ruim 100 voorbeeldgezinnen berekend hoeveel euro zij erbij of juist minder krijgen. Ook in deze verwachting gaan de meeste groepen erop vooruit.

Het CPB heeft ook geraamd hoe het verder met de economie gaat. De eerste helft van dit jaar kromp de economie, maar het CPB verwacht dat er over 2023 als geheel toch groei is en volgend jaar ook.

Door de koopkrachtmaatregelen blijft de armoede stabiel, eerder dreigde die nog toe te nemen in 2024. De werkloosheid stijgt volgend jaar wel licht, maar is in historisch perspectief nog altijd erg laag.

De olieprijs loopt snel op en dat heeft voor veel mensen en economieën wereldwijd gevolgen. Vanochtend kostte een vat ruwe olie voor het eerst in bijna een jaar tijd meer dan 95 dollar. Ook bij de tankstations stijgen de prijzen.

Vrijwel het hele jaar schommelde de olieprijs tussen de 75 en 85 dollar, maar de laatste weken loopt de prijs op. Er is veel vraag naar olie. Volgens het Internationale Energieagentschap was er nog nooit zoveel olie nodig als in 2023.

Het gaat om bijna 102 miljoen vaten per dag. Die hogere vraag komt onder meer doordat de Chinese economie aan het herstellen is van de coronacrisis. Die groei is weliswaar minder dan verwacht, maar leidt al met al wel tot meer vraag naar olie. Ook wordt er meer gevlogen. Daardoor hebben luchtvaartmaatschappijen meer brandstof nodig.

Aan de andere kant hebben grote olieproducerende landen juist gezegd voorlopig op de rem te trappen. Zeker tot het eind van het jaar willen Saoedi-Arabië en Rusland hun productiebeperkingen in stand houden.

Volgens Saoedi-Arabië is die beperking nodig omdat er veel onzekerheid is over de wereldeconomie en daarmee over de vraag naar olie de komende maanden. Daarbij wijst het land op de kwakkelende Europese economie en het risico dat de stijgende rentes in de VS en de EU leiden tot neergang van de economie.

De hogere olieprijs leidt tot nieuwe zorgen over de inflatie. Als olie duurder wordt, leidt dat tot hogere prijzen van allerlei spullen. Bijvoorbeeld omdat transport duurder wordt.

Dat is al terug te zien bij de benzinestations. De adviesprijs voor een liter benzine is volgens United Consumers 2,30 euro. Eind juli was benzine nog 10 cent goedkoper. De adviesprijs wordt lang niet overal gehanteerd. Bij tankstations die niet langs de snelweg liggen, is tanken doorgaans goedkoper.

De accijnzen bepalen voor het grootste deel de prijs van brandstoffen. Een meerderheid van de Tweede Kamer wil een geplande verhoging van de accijnzen per 1 januari met 21 cent tegenhouden, zo bleek gisteren.

Wetten die fraude met faillissementen moeten voorkomen, werken niet of nauwelijks. Dat concluderen onderzoeksbureau Regioplan en het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum.

Per jaar zijn er duizenden faillissementen, vooral van bedrijven en instellingen. Volgens schattingen komt bij een kwart tot een derde daarvan fraude voor.

Zo kan een bestuurder vlak voor het faillissement geld wegsluizen naar eigen rekeningen, of een bedrijfsauto ergens anders neerzetten. Schuldeisers, zoals leveranciers en personeel, kunnen daardoor minder geld opeisen.

Sinds 2017 is een curator, die door de rechtbank wordt aangesteld om het faillissement af te handelen, verplicht om onderzoek te doen naar dit soort fraude. Maar volgens de onderzoekers van Regioplan blijft dit onderzoek vaak beperkt, omdat de curator juist bij faillissementsfraude nauwelijks betaald krijgt.

Dat komt doordat ook curatoren betaald worden uit de boedel, oftewel de bezittingen die nog in een bedrijf zitten. Als die boedel zo goed als leeg is, krijgen ook de curatoren niet of slechts deels betaald.

Ander probleem is volgens de onderzoekers dat de FIOD en het Openbaar Ministerie de meldingen van curatoren nauwelijks oppikken. Daardoor zijn curatoren minder bereid om melding te doen bij verdachte transacties.

Curatoren hebben sinds 2016 ook nog een ander wapen in handen: zij kunnen voor frauderende ondernemers een bestuursverbod van maximaal vijf jaar vragen. Bij de invoering van de maatregel was de verwachting dat er tientallen van dit soort verboden per jaar zouden worden opgelegd.

Maar ook die maatregel werkt minder goed dan gedacht: tot nu toe telden de onderzoekers in totaal 46 van dit soort verboden. Ook hier speelt mee dat voor zo'n lange en ingewikkelde procedure een curator uit de boedel betaald krijgt.

Daar komt bij dat het verbod uiteindelijk makkelijk is te ontwijken. Zo kunnen frauderende ondernemers opnieuw een bedrijf starten in het buitenland, of op naam van iemand anders.

Geen enkel bedrijf wil op dit moment een nieuw windpark op zee aanleggen op de voorwaarden van de Britse overheid. Vattenfall heeft zelfs een lopend project voor de Britse kust afgebroken. Intussen lijden de windturbinefabrikanten miljardenverliezen. Het zijn drie recente ontwikkelingen waar één ding uit blijkt: het verdienmodel voor windparken op zee staat onder druk.

De kosten voor de windindustrie zijn volgens verschillende bedrijven met zeker 30 procent toegenomen. Materialen zijn veel duurder geworden, de rente op leningen is fors gestegen en de turbinefabrikanten hebben last van groeistuipen.

"Een heel gekke situatie" zegt Pieter van Oord, bestuursvoorzitter van het gelijknamige Nederlandse offshorebedrijf. "Wind op zee gaat een belangrijkste aanjager worden van de energietransitie in Noordwest-Europa. En de drie grote producenten van windturbines op zee; General Electric, Siemens Gamesa en Vestas maken allemaal grote verliezen."

Windmolens zijn nu al zo groot als de Eiffeltoren en het einde van de groei is nog niet in zicht. Door de vraag naar nog grotere windmolens krijgen fabrikanten niet de kans om de ontwikkelingskosten van de huidige turbines terug te verdienen. De brancheorganisatie van bedrijven die actief zijn in de windindustrie NWEA, probeert daarom in Nederland en de rest van Europa afspraken te maken om de groei wat af te remmen.

In de nabije toekomst moet driekwart van onze energie van windparken op de Noordzee komen. Nederland wil de komende zeven jaar naar 21 gigawatt, dat is vier keer zoveel als in de afgelopen 20 jaar is gebouwd. Europa wil dat de lidstaten haast maken vanwege aanscherping van de klimaatdoelen en om versneld onafhankelijk te worden van Russisch gas.

De situatie in het Verenigd Koninkrijk is volgens de directeur in Nederland van het Schotse SSE Renewables een signaal dat overheden zich niet rijk moeten rekenen bij de aanbesteding van windparken: "De sector heeft daar in Groot-Brittannië ook voor gewaarschuwd: pas op, de kosten zijn gestegen, dus als je die windparken op tijd wil realiseren dan zul je moeten accepteren dat je meer moet betalen," zegt directeur Jasper Vis.

Eind dit jaar komt de Nederlandse overheid met de definitieve aanbestedingsregels voor het grootste Nederlandse windpark op de Noordzee met de naam IJmuiden Ver, 62 kilometer uit de kust. Onder meer het Schotse SSE Renewables wil dit samen met pensioenfonds ABP gaan bouwen. Het ministerie van Economische Zaken en Klimaat zegt zich nog geen zorgen te maken over de aanleg van windparken in het Nederlandse deel van de Noordzee.

Ook Van Oord twijfelt niet over de toekomst van wind op zee. In Nederland stelt de overheid geen richtprijs voor elektriciteit vast zoals in het Verenigd Koninkrijk. Weliswaar stijgen ook hier de kosten, maar de energiebedrijven profiteren in het Nederlandse systeem ook meer van de gestegen elektriciteitsprijzen, zegt Pieter van Oord: "In het Nederlandse systeem betalen energiebedrijven de overheid voor het recht om een windpark te bouwen. Naast de kosten voor de bouw zijn ook de elektriciteitsprijzen gestegen, dus ik verwacht hier geen problemen."

Zijn bedrijf investeert een half miljard euro in de ontwikkeling van nieuwe schepen om elektriciteitskabels te leggen en de allergrootste toekomstige windmolens van 20 megawatt te kunnen installeren.

De grootste Nederlandse vakbond, FNV, eist een loonstijging van 5 tot 14 procent. Bij nieuwe cao-onderhandelingen wordt dit het uitgangspunt. Dat maakt de bond vandaag, een dag voor Prinsjesdag, bekend. Eerder noemde vakbond CNV een looneis tussen de 4 en 10 procent.

Volgens FNV is dat nodig om de opgelopen kosten voor werknemers voor boodschappen, energie en wonen te compenseren. Vicevoorzitter Zakaria Boufangacha van FNV: "Er moet in heel veel cao's nog een inflatieachterstand worden goedgemaakt. Hoewel de inflatie de afgelopen maanden is teruggelopen, is de schade er nog steeds."

De vakbondsman geeft wel aan dat de loonverhogingen in sommige sectoren harder nodig zijn dan in andere. "Daarom zal de uiteindelijke eis ook per sector of organisatie kunnen verschillen."

Een jaar geleden eiste FNV nog 12 tot ruim 14 procent extra loon. Dit was gebaseerd op de inflatie die vorig jaar in september een piek van 14,5 procent bereikte. Inmiddels loopt de inflatie terug. De energieprijzen zijn gedaald en bijvoorbeeld groente en fruit zijn niet meer zo hard in prijs gestegen.

Ook voorspelde het Centraal Planbureau onlangs dat voor een grote groep werkenden in de 2024 de koopkracht zich voorzichtig zal herstellen, mede door loonstijging in veel sectoren. Toch denkt Boufangacha dat dit onvoldoende is. "Het water staat veel mensen nog aan de lippen."

Overigens zijn de laatste inflatiecijfers niet een-op-een te vergelijken met het percentage van vorig jaar: het CBS gebruikt sinds juni een nieuwe rekenmethode waarin de prijs van nieuwe energiecontracten wordt gedempt door de bestaande.

De vakbond eist ook dat de stijging van loon voortaan gelijk moet oplopen met de inflatie, de zogenaamde automatische prijscompensatie. In België is dat zo geregeld. In Nederland geldt dit alleen voor de cao van havenarbeiders.