De Kansspelautoriteit heeft boetes uitgedeeld aan de Maltese gokbedrijven Goldwin LTD en MKC Limited (6.794.000 euro en 900.000 euro) voor het aanbieden van online kansspelen zonder vergunning.

Nederlandse spelers konden zich via de websites westcasino.com en betworld247.com aanmelden en meedoen. Er werden geen maatregelen genomen om Nederlanders te weren, zoals bijvoorbeeld een IP-blokkade. De website betworld247.com trok tussen juni 2021 en mei 2022 ruim 375.000 unieke bezoekers uit Nederland. Bij westcasino.com waren dat er vorig jaar 843.132.

Ook werd de leeftijd van spelers niet voldoende gecontroleerd. Zo kon er zonder paspoortverificatie zelf een leeftijd ingevoerd worden. René Jansen, bestuursvoorzitter van de Kansspelautoriteit, zegt dat dit een strafverzwarende omstandigheid is en spreekt van een "ernstig verwijtbaar feit". MKC Limited kan nog bezwaar maken tegen de boete.

Sinds oktober 2021 is online gokken legaal in Nederland, maar alleen als de aanbieder een vergunning heeft. Sindsdien zijn er veel meer mensen gaan gokken, onder wie veel jongvolwassenen.

De Autoriteit Consument & Markt (ACM) gaat onderzoeken of er wel voldoende concurrentie op de Nederlandse spaarmarkt is. Dat de spaarrentes in Nederland lang achterbleven bij de razendsnel gestegen rente van de Europese Centrale Bank (ECB) vindt de waakhond aanleiding om te onderzoeken of er wel wat te kiezen valt voor spaarders.

Demissionair minister van Financiën Kaag had de ACM drie maanden geleden gevraagd om te bekijken of zo'n onderzoek nodig is. In de Tweede Kamer hadden partijen felle kritiek op de hoge kwartaalwinsten die banken maakten, terwijl spaarders er met een rente van 0,75 procent bekaaid vanaf kwamen.

De ACM benadrukt dat het gaat om een algemeen onderzoek naar het functioneren van de spaarmarkt in Nederland. Er zijn volgens de ACM naast de grote banken diverse concurrenten die veel hogere rentes aanbieden, veelal buitenlandse spaarbanken. Tegelijk ziet de waakhond dat consumenten slechts beperkt lijken over te stappen.

"Daarom heeft de ACM besloten een onderzoek te starten naar de werking van de Nederlandse spaarmarkt en factoren die ervoor zorgen dat consumenten beperkt overstappen en dat grootbanken geen hogere spaarrentes aanbieden."

De uitkomsten van het onderzoek kunnen volgens de ACM leiden tot "aanbevelingen voor de wetgever". Bijvoorbeeld als zou blijken dat de markt niet goed werkt. Het rapport wordt voor volgend jaar zomer verwacht.

Een aantal maanden zzp'en, dan weer even in loondienst of het allebei tegelijkertijd doen: arbeidsrelaties worden steeds meer "fluïde", stellen analisten van ABN Amro in een rapport. Vooral een baan als werknemer en een bijbaan als zzp'er is de laatste jaren in opkomst.

De krappe arbeidsmarkt leidt ertoe dat de positie van werknemers zeer goed is. "Werknemers hebben meer keuze en dus ook meer onderhandelingsmacht", zegt Mario Bersem, sectoreconoom bij ABN Amro. "Zij kunnen hun werk daardoor met meer autonomie en variatie invullen."

Een van de belangrijkste redenen om meerdere dingen te combineren is de afwisseling. Zoals voor Suzanne Oortman Gerlings, die na jarenlang in loondienst elf jaar geleden besloot voor zichzelf te beginnen. Naast haar werk als gemeenteraadslid geeft ze senioren, die vaak op hoge leeftijd zijn, financieel advies.

"Het is mooi werk, maar het zijn ook zware gesprekken omdat voor veel mensen het einde van hun leven nadert", zegt Oortman Gerlings. "Daarom ben ik op zoek gegaan naar iets wat meer vrolijkheid brengt." Die vrolijkheid vindt ze in de jonge generatie: ze loopt nu stage als docent Frans op een gymnasium, om uiteindelijk als zij-instromer aan de slag te kunnen in het onderwijs.

"De combinatie van senioren en jongeren vind ik heel leuk", zegt ze. "Als ik klaar ben, wil ik voor de helft zzp'en en de andere helft weer in loondienst werken. Het fijne is dat ik dan straks ook nog tien jaar pensioen opbouw."

De financiën spelen bij meer mensen een rol, bijvoorbeeld omdat de sprong naar het volledig ondernemen nog net te groot is. Zo werkt Eva van Hulten drie dagen per week in loondienst in de gehandicaptenzorg, waarbij ze zorgmedewerkers helpt technologieën te gebruiken.

"Ik vind werken met mensen leuk, maar het is uiteindelijk niet de baan die ik voor ogen heb. Ik doe het dus vooral om de rekeningen te betalen." Haar echte doel ligt bij de totaal andere werkzaamheden die ze als zzp'er doet: ze is vegan chef, organiseert retraites en is model. Hoewel de zaken goed gaan, is de stap naar volledig zzp'en nog iets te spannend.

"Ik vind het fijner om er geleidelijk naartoe te werken", zegt Van Hulten. "Maar dat punt heb ik veel sneller bereikt dan ik dacht, want ik denk dat ik volgend jaar genoeg inkomsten uit mijn bedrijf heb om die stap te maken."

Voor werkgevers vergt de "fluïde" arbeidsrelatie ook wat aanpassing. Zoals bij Rube van Tienen, die zelfstandig presentatietrainer en podiumkunstenaar is. Hij besloot een paar jaar geleden voor de afwisseling voor een paar dagen per week in loondienst te gaan bij Nextens, een bedrijf dat software ontwikkelt voor de belastingaangifte.

Van Tienen liet in het contract opnemen dat hij, naast zijn baan, mag blijven zzp'en. De constructie werkt volgens hem goed. "Dat is ook omdat ik van mijn werkgever alle vrijheid en het vertrouwen krijg", zegt hij. "Het is bijvoorbeeld geen probleem als ik tijdens werk even een telefoontje aanneem voor mijn eigen bedrijf of als ik werkdagen omwissel als ik een mooie klus heb."

Ook in de zorg, waar vaak veel kleine contracten zijn, is het zzp'en naast het werk steeds normaler geworden. Bij De Nederlandse Zorg Bemiddelaar, een bedrijf dat zzp'ers koppelt aan vooral ouderenzorgorganisaties, is naar schatting een kwart van alle zzp'ers tegelijkertijd ook nog ergens in loondienst.

"Wij zien dat de zzp'ers wel beide banen in de zorgbranche doen en niet daarbuiten. Ze maken die combinatie vooral om meer greep te hebben op hun inkomen en hun rooster", zegt Laura van Loon van De Nederlandse Zorg Bemiddelaar. "Daarnaast zie je zorgmedewerkers met een kantoorbaan voor de variatie ook in de zorg zelf zzp'en. Zo kunnen ze ook hun BIG-registratie behouden."

Overigens is het fluïde werken niet voor iedereen alleen maar voor de eigen ontwikkeling en variatie: ruim 13 procent van de ondervraagden in de Nationale Arbeidsmarktenquête zegt zonder het extra werk niet te kunnen rondkomen.

Na Ford heeft ook autofabrikant Stellantis een akkoord gesloten met de Amerikaanse vakbond UAW. Stellantis bouwt in de VS onder meer auto's van het merk Jeep. Met de derde grote autofabrikant General Motors is nog geen deal bereikt. Daar worden de al weken durende stakingsacties uitgebreid.

UAW en Stellantis zijn na 44 dagen staking onder andere een loonsverhoging van 25 procent overeen gekomen. Dat is minder dan de 40 procent die de vakbond aanvankelijk eiste. De leden van de bond moeten nog over het akkoord stemmen. Net als bij Ford, waarmee donderdag een akkoord werd bereikt, loopt de deal van Stellantis met UAW tot april 2028.

De 14.000 werknemers van Stellantis die het werk hadden neergelegd, kregen te horen dat ze weer aan het werk konden gaan. Daarmee komt een einde aan een staking van zes weken bij de fabrikant.

Bij General Motors voeren werknemers nu de druk op door het werk neer te leggen in een bijkomende assemblagefabriek in de staat Tennessee. "We zijn teleurgesteld in de onnodige en onverantwoordelijke weigering van GM om tot een eerlijk akkoord te komen", schrijft UAW-president Shawn Fain in een verklaring. Het bedrijf zegt dat het te goeder trouw heeft onderhandeld met de vakbond en dat het alsnog zo snel mogelijk een akkoord wil bereiken.

De angst van veel stemacteurs begint uit te komen: kunstmatige intelligentie (AI) neemt een deel van hun werk over. Bedrijven veranderen contracten, acteurs krijgen e-mailtjes met de mededeling dat hun diensten binnenkort niet meer nodig zijn en een enkeling is al vervangen door een robotstem.

Digitale nieuwskiosk Blendle is één van de bedrijven waar de ingehuurde stemacteurs afgelopen weken in onzekerheid zaten. Begin deze maand liet het aan de acteurs weten dat het van plan is per 1 januari te stoppen met het inzetten van mensenstemmen, blijkt uit een interne e-mail die in handen is van de NOS.

Het Franse moederbedrijf Cafeyn spreekt van een misverstand. "We experimenteren met een tekst-naar-spraakmodel. Als de resultaten goed zijn stoppen we met menselijke stemmen", erkent een woordvoerder. "Maar niets is nog in steen gebeiteld. Er is niets besloten voor 1 januari of een andere datum."

Ook audioboekbedrijf Storytel experimenteert met AI-stemmen die boeken voorlezen. "Het gaat dagelijks in onze app-groepen over dit soort onderwerpen", zegt stemacteur Machteld van der Gaag. "Verbieden kan niet. We moeten nu vooral kijken hoe we kunnen zorgen dat onze voorwaarden zo goed mogelijk blijven."

Uit bezorgdheid over kunstmatige intelligentie richtte een clubje stemacteurs dit jaar het voiceovers-verbond Nedvo op. Dat telt inmiddels zo'n 120 leden.

Om hun werk te beschermen trekken ze ook op met de Kunstenbond, de vakbond voor cultuurwerkers en kunstenaars. "AI speelt nu bij meerdere creatieve beroepen, maar stemacteurs staan wel echt vol in de wind", zegt Caspar de Kiefte van de Kunstenbond. "Uit de eerste resultaten van een enquête onder leden blijkt dat 96 procent van de stemacteurs vreest dat AI tot verlies van werkgelegenheid leidt."

De Kiefte wil graag in gesprek met bedrijven als Blendle die overwegen om mensen te vervangen door AI. "We willen ze ook aanspreken op hun verantwoordelijkheid. Het gaat hier om zzp'ers, die zijn in een klap een deel van hun inkomsten kwijt, zonder transitievergoeding of omscholingsgeld."

Stemacteur Jeroen Kramer ondervond al hoe het is om ingeruild te worden voor een AI-stem. Voor een Amerikaanse uitgever sprak hij twaalf delen van boekenserie De Tovenaarsring in. "Bij het dertiende boek werd ik vervangen door een Vlaamse robotstem", zegt Kramer. "Niet om aan te horen."

Luisteraars dachten er ook zo over. Het regent 1-sterrenrecensies bij het dertiende deel. "Ik heb de uitgever toen gebeld waarom ze dit hebben gedaan. Het was vooral een geldkwestie."

"Voor langere projecten, zoals audioboeken, zijn Nederlandse AI-stemmen nog niet goed genoeg", zegt Van der Gaag, die zelf haar stem liet klonen om te zien hoe ver de techniek is. "Er zitten nog allemaal rare klemtonen in en het is nog te vlak."

Maar in het Engels zijn er wel heel goede AI-stemmen, zegt Van der Gaag. Storytel gebruikt voor eigen producties al AI-stemmen in het Engels. Zo leest AI-stem Henry het Engelse Hans en Grietje voor en AI-stem Daniël sciencefictionroman Black Star. Voor het einde van het jaar moeten daar AI-stemmen in het Deens en Zweeds bij komen, en daarna in andere talen.

Een paragraaf in nieuwe contracten voor Nederlandse voorlezers van Storytel lijkt erop te wijzen dat het bedrijf hun stemmen wil gebruiken om ook Nederlandse kunststemmen te creëren.

Er staat in dat het bedrijf het recht heeft om "reproducties en extracties" te maken van de opnames van de stemacteurs. Stemacteurs die de NOS sprak zijn hier kritisch over. "Ik ben echt bezorgd", zegt een van hen, die anoniem wil blijven. "Maar als ik niet onderteken, krijg ik de klus niet. En die paragraaf krijg ik er niet uit."

Maar de Kunstenbond denkt daar anders over. "Wij willen met Storytel in gesprek gaan om te kijken of zo'n bepaling er voor alle Nederlandse stemmen uit kan."

"Wij gaan geen stemmen van vertellers klonen zonder een afzonderlijke dialoog en toestemming", zegt een Storytel-woordvoerder in een reactie per e-mail. Volgens de woordvoerder is de paragraaf nodig voor andere technologie, "zoals het verbeteren van de zoekfunctie en aanbevelingen en het switchen tussen een vertelstem en lezen."

Ook zegt Storytel dat AI-stemmen niet in de plaats komen van de menselijke verteller. "Het is een aanvulling. Gebruikers kunnen kiezen tussen de verteller en aanvullende synthetische stemmen, afhankelijk van hun voorkeur."

Een jaar geleden stapte Elon Musk het hoofdkantoor van Twitter binnen met een wastafel, met de woorden: 'Let that sink in' (sink is Engels voor wastafel). De miljardair trapte zo op onorthodoxe wijze een allesbehalve normaal eerste jaar af als Twitter-eigenaar.

Inmiddels heeft het sociale platform een nieuwe naam (X), zijn er volop zorgen over desinformatie en is er nog slechts een plukje van het originele personeelbestand over. Hoe ziet het bedrijf eruit na één jaar onder Musk?

Musk kreeg Twitter in handen na een maandenlange overnamesoap. De miljardair, bekend als topman van automerk Tesla en ruimtevaartbedrijf SpaceX, betaalde zo'n 44 miljard dollar voor het platform. Zo'n beetje het eerste wat hij daarna deed was Twitter van de beurs halen.

Hij had al aangekondigd dat Twitter in ieder geval in de eerste jaren onder hem als privaat bedrijf door het leven zou gaan. Op die manier kon hij de nodige hervormingen doorvoeren, zonder de verplichting om bijvoorbeeld elke paar maanden kwartaalcijfers te overleggen.

Lang wachtte hij niet met de ommezwaai. Zo voerde hij meerdere grote ontslagrondes door. Van de oorspronkelijke 7500 medewerkers zijn er nu nog maar zo'n 1500 over.

Ook introduceerde hij in die eerste weken één van zijn grootste hervormingen: het einde van het zogenoemde blauwe vinkje als 'echtheidskeurmerk' voor bijvoorbeeld bekende politici, bedrijven of sporters. In plaats daarvan werd het voor iedere gebruiker mogelijk om tegen betaling (8 dollar per maand) een blauw vinkje te krijgen.

Volgens Musk hielp dat in de strijd tegen spam en nepaccounts. Accounts die geld betalen voor een vinkje, zouden minder geneigd zijn tot het versturen van spam. Ook zou Twitter zo minder afhankelijk worden van adverteerders.

Maar de introductie van het systeem leidde direct tot misbruik en chaos. Betalende gebruikers deden zich voor als beroemdheden en bleken volop desinformatie of haatberichten te verspreiden. Het leverde Twitter flinke imagoschade op.

Hetzelfde gold voor tal van andere besluiten in die eerste maanden. Zo besloot het sociale medium het oude nepnieuwsbeleid niet meer te handhaven. Volgens Musk waren er op het 'oude' Twitter te veel regels en was er daardoor te weinig vrijheid van meningsuiting. Onder de nieuwe koers mochten accounts die eerder waren geschorst vanwege nepnieuws of discriminatie terugkeren.

Nieuwsuur stond in januari uitgebreid stil bij de koers van Musk:

Ondertussen werden eind vorig jaar wel accounts van meerdere prominente techjournalisten opgeschort, nadat ze hadden geschreven over het reisgedrag van Musk. Het leidde tot flink wat beroering. Ook een plots ingesteld verbod op verwijzingen naar andere sociale media leidde tot verbazing. Een paar dagen later werd dat besluit teruggedraaid.

Het is typerend voor de grilligheid in de eerste twaalf maanden van Twitter onder Musk. Beleidskeuzes, zoals het opschorten van de schorsing van het account van oud-president Trump, liet Musk afhangen van niet-representatieve online peilingen onder Twittergebruikers.

Na een storm van kritiek liet Musk in december in een soortgelijke peiling over zijn eigen lot als ceo stemmen; een ruime meerderheid vond dat hij moest vertrekken. Het duurde bijna een half jaar, tot mei, voordat het platform daadwerkelijk een nieuwe leider had: Linda Yaccarino, eerder werkzaam als advertentiedirecteur bij NBCUniversal.

Musk is sindsdien 'chief technology officer', maar in de praktijk gewoon de baas. Zo was het Musk die in juli plotsklaps meldde dat de naam Twitter zou verdwijnen, inclusief het beroemde blauwe vogeltje. Sindsdien gaat Twitter door het leven als X.

De nieuwe naam heeft de huidige teneur rond het platform - namelijk als een plek waar desinformatie hoogtij viert - niet veranderd. Sterker: deze maand zei de Europese Commissie te onderzoeken of X wel genoeg doet tegen de verspreiding van haatberichten, desinformatie en terroristische content.

Complottheorieënonderzoeker Mike Rothschild omschreef tegenover persbureau Bloomberg de oorlog tussen Hamas en Israël als eerste echte test voor Elon Musks versie van Twitter. En die versie heeft volgens hem "spectaculair" gefaald.

Na de aanslag van Hamas op 7 oktober liep het platform vol met gemanipuleerde foto's en video's uit andere oorlogen of zelfs videogames, vaak geplaatst door accounts met blauwe vinkjes.

"Het is nu nagenoeg onmogelijk om na te gaan of iets een feit, gerucht of een complottheorie is", zegt Rothschild. "De veranderingen die Musk heeft doorgevoerd bij X hebben het platform niet alleen nutteloos gemaakt in een crisis. Het heeft het zelfs verergerd."

Meerdere onderzoeken van universiteiten en internetwaakhonden toonden al aan dat sinds de overname van Musk het aantal haattweets op het platform flink is toegenomen. Gelijktijdig lopen de advertentie-inkomsten terug. Persbureau Reuters meldde begin deze maand een afname van zeker 55 procent sinds de overname.

Nieuwssite Axios schreef dat ook de app minder vaak wordt gedownload en dat het aantal actieve dagelijkse gebruikers afneemt. Cijfers vanuit X zelf over bijvoorbeeld gebruikers of inkomsten zijn er niet, nu het bedrijf niet meer verplicht is die te delen sinds het van de beurs af is.

Ceo Yaccarino onderstreepte eind vorige maand nog dat negentig van de honderd belangrijkste adverteerders in de afgelopen twaalf weken waren teruggekeerd. Ze verwacht dat X in het eerste kwartaal van 2024 winst gaat maken.

Het platform zelf onderschreef die optimistische boodschap gisteren in een blogpost, terugblikkend op het eerste jaar. De toekomst van X is rooskleurig, was de kernboodschap, op basis van 23 punten waar het bedrijf nu volop mee bezig is.

Critici van X hebben ongetwijfeld een andere mening. Het enige waar Musk en zij het hoogstwaarschijnlijk wel over eens zijn? In zo'n beetje niets lijkt X nog op het bedrijf waar hij een jaar geleden met een wasbak naar binnen liep.

De failliete elektronicaketen BCC heeft een jaar lang de pensioenpremies van de ongeveer duizend personeelsleden niet betaald. Dat bevestigt CNV-bestuurder Leon van der Elsen na berichtgeving van RTL Z. Volgens het Pensioenfonds Detailhandel hoeven de medewerkers zich geen zorgen te maken, meldde het fonds vanmiddag desgevraagd.

"Er zit een flink gat in niet-betaalde premies", zegt Van der Elsen. "Dat gat wordt geschat op een jaar. Het gaat inderdaad zowel over het werkgeversdeel als het werknemersdeel. Dat laatste deel is wel ingehouden op het salaris, maar niet doorbetaald aan het pensioenfonds."

Hoe kan het trouwens dat een bedrijf een jaar lang geen pensioenpremies afdraagt? Dat zou toch alarmbellen moeten doen afgaan bij het pensioenfonds. Een woordvoerder van Pensioenfonds Detailhandel zegt dat dat inderdaad is gebeurd.

"In overleg met BCC heeft het Pensioenfonds Detailhandel een betalingsregeling getroffen. En die regeling is de keten ook - tot het moment van faillissement - nagekomen. De deelnemers hoeven zich geen zorgen te maken over hun pensioenopbouw. Dit heeft geen gevolgen voor de medewerkers."

Bestuursvoorzitter Michiel Witteveen van het moederbedrijf van BCC, Mirage Retail Group, bestrijdt dat BCC moedwillig geen pensioenpremies heeft betaald. "Dat is pertinent niet waar. Er speelde bij het pensioenfonds een enorm probleem met de administratie. Het was een chaos daar. Wij konden daardoor niet eens premie betalen. Toen die problemen waren opgelost, zijn we weer gaan betalen. Dat is toch een heel ander verhaal?"

Eerder vandaag werd ook bekend dat acht filialen van BCC worden overgenomen door Media Markt. Het gaat om de winkels van BCC in Amsterdam, Barendrecht, Beek, Beverwijk, Delft, Hilversum, Nijmegen en Zoeterwoude. Het is nog onduidelijk of personeel van de genoemde filialen de overstap maakt naar Media Markt.

BCC, met in totaal 58 filialen, ging in september failliet. Het bedrijf leed forse verliezen en had last van een ingezakte markt voor consumentenelektronica. Tegelijkertijd stegen de kosten.

Vakbond FNV is positief over de versobering van de expatregeling, waar de Tweede Kamer vannacht voor stemde. De bond is al langer tegen het belastingvoordeel voor buitenlandse werknemers, omdat die zou leiden tot oneerlijke concurrentie tussen werknemers uit Nederland en het buitenland.

"Het is maar helemaal de vraag of er nu minder expats naar Nederland komen. Wat vooral ophoudt is dat werkgevers een deel van de belastingvoordelen voor buitenlandse werknemers kunnen 'afromen' om zo hun loonkosten te drukken", zegt FNV-bestuurder Petra Bolster.

Want door het belastingvoordeel is een werkgever voor hetzelfde nettoloon minder brutoloon kwijt aan een expat dan aan een binnenlandse werknemer. "In die zin is wat er nu ligt met een stapsgewijze afbouw van de voordelen eerlijker en beter," aldus Bolster. De bond vindt het wel goed dat er een overgangsregeling komt voor huidige expats, "zodat zij niet direct last hebben van de versobering".

Werkgeversorganisatie VNO-NCW is bezorgd: "De regeling is belangrijk om Nederland aantrekkelijk te houden voor schaars internationaal talent. Juist voor hightechbedrijven en onderzoeksinstellingen is dit belangrijk in de wereldwijde 'war for talent'. Ook omdat we weinig instroom hebben in technische richtingen in eigen land. Veel landen hebben dit soort regelingen inmiddels met succes van ons gekopieerd en worden steeds aantrekkelijker." Ook minister Adriaansens van Economische Zaken sprak vandaag haar zorgen uit.

Bij IT-bedrijf Datasnipper maakt ongeveer de helft van het personeel gebruik van de regeling. "Dit gaat wel impact hebben op hoe aantrekkelijk we zijn", zegt oprichter Kai Bakker. "Toptalent verwacht een topsalaris, dus wij zullen meer moeten gaan betalen. We hebben de ruimte voor zulke investeringen, maar sommige bedrijven zullen dat niet hebben."

Buiten bij Booking.com in Amsterdam spreken we Rahul Chandnani, die daar sinds 2019 werkt. Voor hem was de expatregeling geen reden om naar Nederland te komen. "Ik wist er niet eens van voordat ik hiernaartoe verhuisde. Het was gewoon een bonus, kers op de taart."

De 30-procentsregeling geldt nu nog vijf jaar en loopt voor hem over een aantal maanden af. "Ik ga hem wel missen als mijn periode afloopt, het scheelt zo'n 1000 euro per maand. Maar ik vind mijn weg wel, zo is het leven. Ik denk dat een versobering voor sommigen wel zal meespelen in de beslissing om hierheen te komen, maar voor anderen ook niet."

Just Eat Takeaway heeft zo'n 120 onvervulde vacatures in Nederland en denkt dat een versoberde regeling daar niet bij gaat helpen. "Vooral bij data- en techvacatures zijn we bij gebrek aan aanbod in Nederland genoodzaakt om over de grens te kijken. Dit remt wat ons betreft dan ook de innovatiekracht van Nederland."

Ook bij Marktplaats werken mensen die onder de regeling vallen en het bedrijf is teleurgesteld over de versobering. "We vrezen dat juist een open en innovatief Nederland zichzelf hierdoor internationaal op achterstand zet. Nederland, ook Marktplaats, heeft juist internationaal talent nodig, omdat dat zorgt voor de diversiteit die nodig is om als Nederlands bedrijf te kunnen concurreren, waardoor bedrijven aantrekkelijk blijven voor internationaal talent."

Ook universiteiten en hogescholen zijn tegen een versobering. Alleen al aan universiteiten werken bijna 10.000 mensen die de regeling gebruiken. "Ons land staat voor grote maatschappelijke uitdagingen en daarvoor is voldoende internationaal talent onontbeerlijk", zeiden onderwijsinstellingen al eerder in een gezamenlijke verklaring.

Air France-KLM boekte afgelopen zomer het beste kwartaal ooit. Er was meer vraag naar tickets, waardoor de vliegtuigen voller zaten en de maatschappij meer kon vragen voor de kaartjes.

In de periode van juli tot en met september werd 1,3 miljard euro verdiend. De winst steeg met bijna een derde, vergeleken met dezelfde periode vorig jaar. De hogere kosten voor brandstof en salarissen werden zo meer dan goedgemaakt.

Air France-KLM zit bijna weer op het niveau van voor de coronacrisis. Het aantal stoelen dat te koop wordt aangeboden bedraagt nu 94 procent van de capaciteit in 2019. Volgend jaar is naar verwachting alle invloed van de coronacrisis weggepoetst.

KLM heeft meer moeite om te herstellen van de coronatijd dan de Franse zustermaatschappij. KLM voerde de capaciteit afgelopen jaar op met 5 procent, Air France met 7 procent. De Nederlandse tak boekte een winst van 539 miljoen euro, tegenover 806 miljoen euro voor Air France.

Van Under The Bridge van Red Hot Chili Peppers, Heart of Gold van Neil Young, Call Me van Blondie tot Whenever, Wherever van Shakira. De rechten van deze wereldberoemde popsongs zouden binnen een halfjaar zomaar naar de hoogste bieder kunnen gaan.

De eigenaar van al deze liedjes, het beursgenoteerde muziekbeleggingsfonds Hipgnosis Songs, ligt namelijk stevig overhoop met zijn eigen aandeelhouders. Die willen alle ruim 65.000 liedjes uit de collectie van het fonds desnoods binnen een halfjaar verkopen om genoeg van hun investering terug te zien.

Hipgnosis werd enkele jaren geleden opgericht door voormalig Chic-bassist Nile Rodgers en Merck Mercuriadis, ooit manager van artiesten en bands als Elton John, Guns N' Roses, Iron Maiden en Beyoncé. Het duo begon in razend tempo met het opkopen van portefeuilles muziekrechten van artiesten. Zo verkocht Neil Young twee jaar geleden al zijn liedjes voor 150 miljoen dollar aan het fonds. Voor de nummers van Justin Bieber werd iets meer dan 200 miljoen dollar neergelegd.

Inmiddels bezit het beursgenoteerde Hipgnosis 146 muziekcollecties van bands en artiesten met daarin 65.413 liedjes, waaronder 163 nummers die ooit een Grammy Award wonnen. In de boeken staat de waarde van de hele collectie op 2,32 miljard dollar.

Beleggers in het fonds raakten de afgelopen maanden echter gefrustreerd. De verwachte hogere inkomsten uit bijvoorbeeld muziekstreamingplatforms zoals Spotify, die royalty's moeten afdragen aan muziekrechthebbenden, vallen tegen. En daarmee groeit de winstuitkering niet op de manier waarop was gehoopt.

Door de grote bedragen die zijn neergelegd voor alle liedjes heeft Hipgnosis ook niet al te veel geld meer in kas. En door de gestegen rente wordt herfinancieren duur. Deze maand werd zelfs een dividenduitkering geschrapt. De koers van Hipgnosis halveerde het afgelopen jaar.

Het bestuur kondigde daarom aan om 29 van de 146 muziekportefeuilles te verkopen aan investeerder Blackstone. Maar daar staken aandeelhouders vandaag op een speciale vergadering een stokje voor. Uit woede over een vermeende lage verkoopprijs, werd het voorstel massaal van tafel gestemd.

Daarentegen stemde bijna 85 procent van de aandeelhouders voor een ander voorstel, die het fonds verplicht om binnen zes maanden concrete voorstellen te presenteren om Hipgnosis te herstructureren, herorganiseren of gewoon op te doeken.

Dat laatste zou betekenen dat het fonds alle beleggingen aan de hoogste bieder moet verkopen, waarna de opbrengst onder alle aandeelhouders verdeeld kan worden. En dat kan feitelijk betekenen dat alle liedjes uit het fonds in de etalage komen te staan.

In een verklaring schrijft Hipgnosis-bestuurslid Sylvia Coleman dat de boodschap begrepen is. Er zal een "duidelijke focus komen om een verbeterde aandeelhouderswaarde te creëren". Op de beurs van Londen krabbelde het aandeel van het muziekbeleggingsfonds na de aandeelhoudersvergadering op, met een plus van 2,3 procent.

62 jaar oud, maar niet versleten. Van de stripheld Asterix verschijnt vandaag het veertigste album, getiteld De Witte Iris. Dat de serie rond de onoverwinnelijke Galliërs al jaren niet meer van de hand is van een van de originele makers doet lezers kennelijk niets. Van het nieuwe album worden vandaag vijf miljoen exemplaren uitgegeven. Daarvan zijn er 185.000 in het Nederlands.

Hoeveel strips er precies in Nederland over de toonbank gaan wordt niet meer bijgehouden, blijkt uit een rondgang. De Belgische Standaard Uitgeverij brengt op de Nederlandse markt nagenoeg alle grote stripreeksen uit, van Suske en Wiske, Lucky Luke, Kuifje, De Blauwbloezen, Robbedoes, Thorgal tot De Smurfen.

Gevraagd naar de top-10 van best verkopende stripseries bij de uitgeverij, staan op die lijst acht series die al meer dan een halve eeuw oud zijn. Daarvan worden er zeven door nieuwe auteurs gemaakt.

Fabrice Caro, die met De Witte Iris debuteert als schrijver van Asterix, zegt in gesprek met de NOS dat het "echt onmogelijk" is voor jonge auteurs om ooit nog zulke succesvolle stripseries op te zetten. "Toen Asterix werd bedacht bestonden er nog niet zo veel stripseries. Er was daarom veel meer ruimte voor."

Omdat er nu jaarlijks veel meer strips uitkomen dan in de jaren 60 en 70, is het volgens Caro schier onmogelijk geworden om dezelfde verkoopaantallen te behalen als in de gouden periode van wat ook wel de negende kunst genoemd wordt.

Asterix en Obelix-fans vertellen waarom ze het nieuwste album graag willen hebben:

Daarbij speelt mee dat strips minder populair zijn bij jongeren, die meer gamen of liever Japanse mangastrips lezen dan de klassieke Franse en Frans-Belgische strips.

Didier Conrad, die sinds 2012 de avonturen van Asterix tekent, reageert enigszins verontwaardigd op die opmerking. Hij wijst naar zijn verkoopaantallen en doet manga af als een "massaproduct" dat niet te vergelijken is met een serie als Asterix. "Dat is handwerk."

Dat Asterix onverminderd populair blijft komt volgens hem door de herkenbaarheid. "Iedereen vindt er het zijne in. Het blijft ook actueel, met actuele elementen", verwijst hij naar een knipoog naar de hogesnelheidstrein TGV in De Witte Iris, of Obelix die in Parijs op slapstick-achtige wijze een step uitprobeert.

De 64-jarige Conrad debuteerde begin jaren 80 met de strip De Onnoembaren. Van de verkoopaantallen die hij nu met Asterix haalt kon hij in die tijd alleen maar dromen. "Dat geldt nog steeds voor 85 procent van de series die nu verschijnen", zegt Conrad over de "enorme kloof" tussen de klassieke stripseries en de rest. "En dan komt ook nog eens niets in de buurt van Asterix."

Waar Caro het schrijven van zijn eerste Asterix-verhaal nog een redelijk ontspannen klus vond, daar voelt hij met het verschijnen de druk toenemen. "Nu mensen het album openslaan wordt het een spannende tijd. Wat ze ervan vinden. Daar ben ik nu héél zenuwachtig over."

Ook Conrad merkt dat het overnemen van een serie als Asterix zelfs na zes albums nooit eenvoudig wordt. "Het blijft nog steeds een uitdaging. Het kost elk boek een pagina of vier om erin te komen."

Het wordt veel moeilijker om zonneparken en -weiden aan te leggen op landbouw- en natuurgronden. De demissionaire ministers De Jonge en Jetten schrijven aan de Tweede Kamer dat ze daarover afspraken hebben gemaakt met onder meer provincies, gemeenten en waterschappen.

Alleen in uitzonderingsgevallen mag het nog, bijvoorbeeld als het gaat om landbouwgronden die op termijn een andere bestemming krijgen, of als de aanleg bijdraagt aan vermindering van 'netcongestie'.

Zonnepanelen moeten bij voorkeur op daken en gevels worden geplaatst, maar ook op bijvoorbeeld kassen, industrieterreinen, stortplaatsen en boven parkeerplaatsen. Daarna komen ongebruikte terreinen in bebouwde gebieden en dáár weer na onbenut terrein in landelijk gebied.

De afspraken zijn gemaakt omdat er aan de ene kant steeds meer vraag is naar duurzaam opgewekte elektriciteit, maar aan de andere kant de ruimte schaars is. "Ten aanzien van zonnepanelen was de markt in het verleden leidend en ontbrak sturend ruimtelijk beleid door de overheden. (..) Nu zetten Rijk en medeoverheden samen de volgende stap", schrijven de ministers.

De provincies zullen de afspraken juridisch bindend vastleggen in hun verordeningen. Het nieuwe systeem moet op 1 januari ingaan. Lopende initiatieven die nu al in een vergevorderd stadium zijn mogen in principe nog doorgaan.

Holland Solar, de branchevereniging voor bedrijven in de zonne-energie, is kritisch. De gemaakte keuzes zijn schadelijk voor de sector, maar ook voor de energietransitie, voor boeren en industriële bedrijven die willen verduurzamen en voor de kans om natuurontwikkeling te bevorderen, vindt de belangenclub.

De Europese Centrale Bank (ECB) laat de recordrente van 4 procent voorlopig voor wat hij is. Het is voor het eerst in lange tijd dat de rente niet wordt verhoogd om de stijgende prijzen in de eurozone tegen te gaan. De ECB trapt op de rem omdat de inflatie in september "aanzienlijk" is afgenomen.

De centrale bank had al laten doorschemeren dat de rente niet verder omhoog zou gaan. Een renteverlaging lag niet op tafel. De ECB verwacht nog altijd dat de inflatie te lang te hoog blijft en het doel is om die naar ongeveer 2 procent terug te brengen. In september stond de inflatie in de eurozone op 4,3 procent.

Nadat de ECB juli vorig jaar de rente van -0,5 naar nul procent bracht, schoot diezelfde rente per ECB-vergadering flink omhoog. September dit jaar werd een recordstand van 4 procent bereikt. Door de hoge rente wordt het voor bedrijven en consumenten lastiger om geld te lenen. Dat moet de economie afkoelen en daarmee de stijgende prijzen dempen.

De ECB zegt dat de hoge rente inmiddels al "krachtig doorwerkt" in de voorwaarden om geld te lenen in de eurozone. "Dit tempert de vraag meer en meer en helpt zo de inflatie naar beneden te krijgen."

In een toelichting herhaalde president Christine Lagarde dat de ECB de rente zo lang als nodig hoog blijft houden. "We moeten terug naar een structurele inflatie van 2 procent, op een geleidelijke manier", zei ze opnieuw. Volgens haar blijkt uit alle cijfers dat dit doel op de middellange termijn gehaald zal worden. "Maar ondertussen blijft de inflatie te lang te hoog, net als de prijsdruk."

Door de flink gestegen ECB-rente loopt de spaarrente langzaam omhoog, maar tegelijk merken consumenten dat een nieuwe hypotheek krijgen lastiger wordt. Aan een verlaging denkt de ECB nog niet, benadrukte Lagarde. "Dat is erg prematuur. Ons doel is prijsstabiliteit. En daar zijn we nog niet. Dat we vandaag stoppen met verhogen betekent niet dat we niet nog een keer zullen verhogen."

Als het aan het kabinet ligt, komen de oude tijden van Nederland als grote scheepsbouwnatie weer terug. Samen met de sector wordt er de komende twee jaar 60 miljoen euro geïnvesteerd in innovatieve scheepsbouw. Voor de bouw van bijvoorbeeld marinevaartuigen en baggerschepen zijn we veel te afhankelijk geworden van het buitenland, vinden kabinet en sector.

In Rotterdam heeft de speciale kabinetsgezant voor de maritieme maakindustrie, oud-minister Van Bijsterveldt, een plan gepresenteerd met daarin 25 maatregelen om de scheepsbouw te versterken. Het heeft als titel No guts, no Hollands Glorie! Om het tij te keren, is afgesproken direct te beginnen met actief industriebeleid.

Het bouwen van Nederlandse schepen moet groener en goedkoper worden, staat in het plan. Als de Rijksoverheid een nieuw schip laat bouwen, zouden Nederlandse bouwers een streepje voor moeten krijgen. En scheepswerven die op een aantrekkelijke plek liggen, moeten beter beschermd worden tegen plannen om daar woningen te bouwen.

Reders zeggen dat het bouwen van een schip in Nederland inmiddels 20 tot 40 procent duurder is dan in Azië. Met name China heeft de laatste jaren met veel overheidssteun een groot deel van het marktaandeel van de Europese scheepsbouw overgenomen. In de jaren 80 was het marktaandeel van Europa nog 45 procent, nu is dat nog maar 4 procent.

Een kritieke ondergrens is daarmee in zicht, stelt Van Bijsterveldt. We hebben onvoldoende concurrerende bouwcapaciteit om zelf onze marineschepen en specialistische werkschepen te produceren, maar die zijn wel cruciaal voor onze veiligheid en voor het houden van droge voeten.

Om de concurrentiekracht terug te brengen moet er vooral ingezet worden op verduurzaming. Met digitalisering en het gebruik van robots moet het 10 tot 15 procent goedkoper worden om een Nederlands schip van stapel te laten lopen. Ook komt er een 'koploperproject' om te verkennen of het mogelijk is om schepen te bouwen die, aangedreven door kernenergie, langer op zee kunnen blijven.

Demissionair minister Adriaansens van Economische Zaken noemt de investeringen in de scheepsbouw "noodzakelijk om Nederland leefbaar, welvarend, veilig en concurrerend te houden". Haar collega Harbers van Infrastructuur en Waterstaat zegt dat het belangrijk is dat ons land zelf de schepen bouwt die nodig zijn voor onze veiligheid. "Denk aan sleephopperzuigers: zij spuiten zand op om Nederland te beschermen tegen overstromingen."

Meta heeft een recordkwartaal achter de rug. De winst, die uitkwam op 11,58 miljard dollar (omgerekend bijna 11 miljard euro), is meer dan verdubbeld in vergelijking met vorig jaar. Niet eerder waren de omzet en winst zo hoog.

Het is een signaal dat het verdienmodel van het bedrijf, waarbij de verkoop van advertenties centraal staat, nog altijd heel robuust is. Nadat 2021 door de coronapandemie het beste jaar ooit opleverde voor het bedrijf, was er vorig jaar sprake van een dip. Ook de techsector had toen last van de oplopende inflatie en de onzekere economische situatie.

Het was voor Meta aanleiding om vorig jaar de grootste reorganisatie in jaren door te voeren. Sinds november vorig jaar zijn er meer dan 21.000 medewerkers ontslagen. Op het hoogtepunt werkten er 86.000 mensen bij Meta.

Bij de presentatie van de huidige recordcijfers waarschuwde het concern voor wat komen gaat: de onrustige economische situatie maakt de omzetverwachting voor 2024 "onzeker". Het leidde ertoe dat de koers van het Meta-aandeel na het sluiten van de gewone handel, de zogeheten nabeurs, de min indook.

Wat daarbij niet helpt is dat het bedrijf ook aankondigde het komende jaren miljarden te investeren in verschillende projecten. Het gaat dan onder meer om netwerkinfrastructuur, zoals datacenters, en het bedrijf blijft veel geld steken in Reality Labs, de afdeling die werkt aan de metaverse. Deze tak is zwaar verlieslijdend: omgerekend 10,3 miljard euro alleen dit jaar al.

Meta-baas Mark Zuckerberg stipte ook nog even aan hoe het gaat bij Threads, de app die het bedrijf eerder dit jaar lanceerde als alternatief voor X, voorheen Twitter. Na de overname door Elon Musk is er veel interesse in alternatieven voor het platform.

Volgens Zuckerberg heeft Threads net iets minder dan 100 miljoen maandelijks actieve gebruikers. Daarmee is de app nog altijd vele malen kleiner dan Instagram of Facebook, maar Zuckerberg gelooft dat ook Threads over een paar jaar een miljard gebruikers kan hebben.

De andere advertentiereus, Googles moederbedrijf Alphabet, kwam gisteren met cijfers. Ook daar stegen de omzet en winst fors, al was de groei niet zo sterk als bij Meta.

De tijd dat 55-plussers er alleen op uit trekken voor een punt appeltaart en een kop koffie lijkt voorbij. Volgens ABN Amro zijn 55-plussers reislustiger dan ooit en neemt hun belang voor de reisbranche de komende jaren met miljoenen euro's toe.

De reden: hun vermogen groeit, er zitten steeds meer tweeverdieners bij en ze zijn door de vergrijzing met steeds meer. Verdere reizen en luxere accommodaties zijn daardoor in trek. Het leidt ook tot nieuwe reistrends: zo zijn fietsvakanties en culinaire reizen populairder, schrijft ABN Amro.

De bank verwacht dat Nederlanders dit jaar voor het eerst meer dan 1 miljard euro uitgeven aan fietsvakanties. Meer dan de helft hiervan komt uit de portemonnee van 55-plussers. "Als de kinderen het huis uit zijn houden deze leeftijdsgroepen gewoon meer geld over, vooral als zij ook tweeverdieners zijn", zegt onderzoeker Stef Driessen van ABN Amro.

De actieve vakanties of culinaire reizen leveren de hele toeristische sector flink geld op: volgens de bank stijgen de vakantiebestedingen van 55-plussers van ruim 7 miljard euro in 2022 naar zo'n 10 miljard euro in 2027.

"De 55- tot 65-jarigen gaan vaak wat verder weg", vertelt Driessen. "Zij besteden ook wat meer in het buitenland en houden de vakanties iets korter. 65-plussers besteden vooral geld in het binnenland aan langere vakanties, zestien nachten of meer."

De toeristische sector in Nederland kan hierop inspelen, zegt Driessen. "De fietsvakanties zijn enorm in trek, maar je kan nog lang niet bij elk hotel je fiets in de stalling parkeren. En zo leuk is het niet om je fiets in de hotelkamer neer te zetten."

Wijnhotel Dormio Valkenburg is hier al wel flink mee bezig. Elke kamer is ingericht door een bekende wijnproducent. "Wij richten ons voornamelijk op mensen tussen de 45 en 65 jaar. Zij komen steeds vaker met de e-bike en gaan op pad in de natuur."

Bij het uitchecken vraagt het personeel of ze weer huiswaarts keren en steeds vaker krijgen ze het antwoord dat ze naar een nieuwe bestemming gaan. "Mensen genieten volop en dat is fijn om te horen", aldus hotelmanager Sylvia Dinjens.

Een van de trends die ABN Amro ziet is de populariteit van de zogenoemde multigeneratiereizen. Bij dit type vakantie nemen opa en oma hun kinderen en kleinkinderen mee op reis, bijvoorbeeld met zijn allen in een bungalow. "Dit verschilt van reizen naar Afrika tot familieweekenden in plaats van familiedagen", vertelt Driessen.

Op recreatiepark De Leistert in het Limburgse Roggel herkennen ze dat. "Wij zien juist dat opa's en oma's met hun (klein)kinderen op vakantie gaan. Dat was er al en is versterkt door corona denk ik", zegt Angelique Joosten. "Dit geeft toch wel meer kleur aan je leven."

De trends bieden nieuwe kansen voor de toerismesector, zegt ABN Amro. Ouderen reizen bijvoorbeeld vaker niet dan wel in het hoogseizoen en met name 65-plussers nemen de tijd als ze op pad gaan.

De vakantiebestedingen van senioren gaan nog verder oplopen, denkt Driessen. De hoge prijzen staan dit niet in de weg. "Gelukkig nemen ook de lonen toe. En het belang dat aan vakantie en vrije tijd wordt gehecht neemt eigenlijk alsmaar toe. Ik denk eerder dat we zullen bezuinigen op andere zaken en dat zien we ook, bijvoorbeeld bij kledingverkoop."

Bij de divisie van Shell voor duurzame energie verdwijnen volgend jaar ongeveer 200 banen. Dat bevestigt een woordvoerder van de energiegigant na berichtgeving van persbureau Reuters. Daarnaast worden nog eens 130 banen tegen het licht gehouden.

Shell noemt het nu te vroeg om te kunnen vertellen of er ook banen in Nederland verdwijnen Bij de zogenoemde Low Carbon Solutions-divisie werken momenteel 1300 mensen. Shell benadrukt dat bij andere onderdelen van het bedrijf meer personeel zich bezighoudt met het ontwikkelen van alternatieve energie.

Bij de banenreductie zal daarom volgens Shell worden gekeken of de positie bij een andere tak kan worden geïntegreerd. Na de recordwinsten door de explosief gestegen energieprijzen, kampt Shell nu met de gevolgen van de zakkende olie- en gasprijzen.

Om de winst op niveau te houden wil Shell daarom niet te snel afstappen van fossiele brandstof. Het bedrijf zegt dat het een in 2019 gesteld doel voor 2030, om de olieproductie jaarlijks met 1 tot 2 procent te verminderen, vorig jaar al heeft gehaald. Dat bestuursvoorzitter Wael Sawan deze zomer zei dat de productie niet verder wordt teruggebracht stelde milieuclubs teleur.

Shell zegt tegen de NOS de komende twee jaren 10 tot 15 miljard dollar te investeren in nieuwe energieprojecten. Er wordt alleen geïnvesteerd in technieken die "de hoogste kans hebben om waarde te creëren en CO2-uitstoot te verminderen".

Het is vandaag de 50ste verjaardag van de kerncentrale Borssele. Waar in de jaren 70 en 80 volop verzet was, is het denken een halve eeuw later gekanteld. Veruit de meeste partijen die meedoen aan de verkiezingen van komende maand willen meer kernenergie en zien dat ook echt als verkiezingsthema. Dat is een radicale ommekeer.

De Kerncentrale Borssele, in de Zeeuwse gemeente Borsele, werd op 25 oktober 1973 in gebruik genomen en stond lange tijd bij veel mensen in een kwaad daglicht. Mensen vonden (de straling van) kernenergie gevaarlijk en vreesden ongelukken. Vooral in de jaren 80 werd er hard actie gevoerd, ook bij Borssele en de tweede kerncentrale in Dodewaard, die Nederland toen nog had.

Er zijn meerdere pogingen gedaan om Borssele dicht te krijgen. Maar allemaal tevergeefs. Een jaar na de kernramp in Tsjernobyl (1986) in de toenmalige Sovjet-Unie liep een meerdaagse blokkade van de kerncentrale Borssele uit de hand. Agenten van de Mobiele Eenheid leverden een veldslag met de harde kern van de anti-kernenergiebeweging. Er vielen 60 gewonden. De actie staat te boek als het laatste grote protest tegen kernenergie in Nederland.

De weerstand tegen kernenergie bleef wel bestaan. Ingegeven door de ramp bij het Japanse Fukushima (2011) besloot de politiek dat de kerncentrale bij Borssele uiterlijk in 2013 dicht moest. Een eerdere poging tot sluiting was in 1997 gestrand bij de Raad van State. En ook dit keer kwam er niets van terecht. De deadline werd eerst naar 2034 verplaatst en is inmiddels helemaal van de politieke agenda verdwenen.

Want het denken over kernenergie is langzamerhand steeds positiever geworden. Vooral door het besef dat fossiele brandstoffen (steenkool, olie en aardgas) sterk bijdragen aan de opwarming van de aarde en dat er moet worden gekeken naar meer duurzame vormen van energievoorziening.

Het huidige demissionaire kabinet besloot dat de kerncentrale langer opengehouden moet worden en dat gekeken moet worden naar de bouw van twee nieuwe kerncentrales, die ook in de gemeente Borsele moeten komen.

Het is aan het komende kabinet om daar de knoop over door te hakken, maar alles wijst erop dat Den Haag in de toekomst meer kernenergie wil. Uit de verkiezingsprogramma's blijkt dat inmiddels bijna alle partijen daar positief tegenover staan en dat is een radicale verandering. In de 2017 pleitte alleen de SGP expliciet voor kernenergie, maar bijna alle partijen hebben dus een ontwikkeling doorgemaakt.

Dat geldt ook voor D66, de partij van minister Jetten voor Klimaat en Energie. Die wees kernenergie in het verkiezingsprogramma van 2017 nog af, maar staat er inmiddels helemaal voor open.

Jetten zegt daar wel steeds bij dat kernenergie een bescheiden onderdeel moet zijn van de energiemix. "Wind op zee en zon, dat worden onze belangrijkste energiebronnen. Maar voor momenten dat het niet waait of de zon niet schijnt, heb je ook CO2-vrije energie nodig en dan kan kernenergie een goede oplossing zijn."

Hij erkent dat er binnen D66 altijd veel discussie over is geweest, ook bij het vaststellen van het verkiezingsprogramma. "Maar dan zie je toch dat een groot deel van de D66'ers zegt: we moeten extra tempo maken met het verduurzamen van Nederland en dan moet je duurzame alternatieven niet uitsluiten."

Het aantal uitgesproken tegenstanders in de Tweede Kamer is inmiddels op de vingers van één hand te tellen: GroenLinks-PvdA, SP, Partij voor de Dieren en Bij1. En dan nog gooien ze de deur vaak niet helemaal dicht. Zo schrijft de SP in het verkiezingsprogramma dat kernenergie "nu niet" als alternatieve energiebron kan worden ingezet, omdat er nog geen milieuveilige oplossing is gevonden voor de opslag van kernafval, dat duizenden jaren radioactief blijft.

In het College Tour-verkiezingsdebat van afgelopen zondag stond GroenLinks-PvdA-lijsttrekker Timmermans alleen in zijn afwijzing. En die draaide, zo verdedigde hij met vuur, niet meer zoals vroeger om potentiële gevaren. In tegendeel. "Ik heb niets tegen kernenergie", zei Timmermans.

Zijn bezwaren zitten hem in de kosten en de beperkte ruimte in Nederland. Hij vindt het niet verstandig om in nieuwe kerncentrales te investeren. "Het gaat om vele miljarden, er is geen bedrijf dat erin wil stappen, het moet allemaal met publiek geld gebeuren en tegen de tijd dat die dingen er staan, is de technologie zo ver dat we inmiddels bijna kernfusie hebben."

Ook bij de tegenstanders is het denken duidelijk verschoven. "Het is hartstikke goed als ze het in andere landen doen, waar wel de ruimte is", aldus Timmermans in de uitzending. "Maar wij hebben het in Nederland niet nodig."

Het kabinet wil dat het RIVM onderzoek gaat doen naar chemiebedrijf Chemours in Dordrecht. Demissionair staatssecretaris Heijnen schrijft aan de Tweede Kamer dat het instituut eerst in kaart zal brengen hoe een onderzoek naar de effecten van het bedrijf op de gezondheid er precies zal uitzien en welke vragen moeten worden beantwoord.

Het RIVM heeft eerder staalproducent Tata Steel in de IJmond onder de loep genomen, maar volgens het instituut is de aard van de vragen rond Chemours anders.

Er is bij de omwonenden veel onrust over de leefomgeving van Chemours en ook Tweede Kamerleden drongen aan op een gezondheidsonderzoek. Vorige week meldde het Openbaar Ministerie dat het een strafrechtelijk onderzoek is begonnen tegen het bedrijf. Aanleiding is onder meer de aangifte namens zo'n 3600 mensen. Zij beschuldigen het bedrijf ervan vanaf 1967 opzettelijk het schadelijke pfas in lucht, bodem en oppervlaktewater te hebben gebracht.

Vorige maand bepaalde de rechtbank in Rotterdam dat de fabriek deels aansprakelijk is voor milieuschade die gemeenten in de omgeving hebben geleden door vervuiling met pfas.

Heijnen wil dat het RIVM specifiek kijkt naar de vragen en zorgen van omwonenden en van gemeenten en de provincie Zuid-Holland. In het onderzoek naar Tata Steel concludeerde het RIVM in september dat mensen die in de buurt wonen door de uitstoot meer risico lopen om ziek te worden dan anderen.

Chipmachinemaker ASML wil projectontwikkelaar en woningcorporaties financieel steunen om bouwprojecten van de grond te krijgen. Dat bevestigt het bedrijf in Veldhoven naar aanleiding van berichtgeving door het Financieel Dagblad.

Het gaat om projecten met woningen met een huur tot 1100 euro per maand, of koophuizen met een maximale prijs van 375.000 euro. Daarvoor stelt het bedrijf "een aantal miljoen" beschikbaar.

"Er zijn projecten die goedgekeurd zijn en waar iedereen klaarstaat om te bouwen, maar waar het om een of andere reden toch niet gebeurt", zegt een woordvoerder van ASML. "Daar helpen we. We gaan dus niet hele bouwprojecten zelf doen."

ASML kocht in mei nog dertien woningen in één straat in Veldhoven. Het bedrijf deed dat met het oog op toekomstige uitbreiding; de woningen zouden dan gesloopt worden.

De chipmachinefabrikant zegt met nieuwe steun aan corporaties te willen helpen om de woningnood in de regio Eindhoven aan te pakken. Die is mede groot doordat het aantal werknemers van ASML razendsnel groeit.

Maar de huizen die ASML helpt bouwen zijn niet specifiek bedoeld voor medewerkers van het bedrijf, zo benadrukt het bedrijf: "Wij bouwen niet voor hen, maar voor een doelgroep die het moeilijk heeft. Wij bepalen dus niet wie er in gaat wonen."

Wel kan een ASML-medewerker die aan de voorwaarden voldoet, bijvoorbeeld omdat die lang op de wachtlijst staat, uiteindelijk in zo'n huis terechtkomen.

Het bedrijf is naar eigen zeggen met ontwikkelaars van drie lopende bouwprojecten in gesprek, in totaal gaat het om ruim vijfhonderd woningen. Daarover wordt ook advies gevraagd aan de gemeente. Welke projecten het zijn, kan de chipmachinemaker nog niet zeggen.

ASML zegt geen winst te willen maken op de projecten. "We nemen het verlies en als er winst is, gaat die terug naar de projecten", zegt de woordvoerder. "Als een projectontwikkelaar zich bij ons meldt om even de winst op te krikken, doen we dat dus zeker niet."