Aandeelhoudersvergaderingen van grote bedrijven moeten veel strakker worden geleid, zodat activistische aandeelhouders niet te lang aan het woord zijn. Dat zegt Eumedion, de belangenbehartiger van grote aandeelhouders, in een rapport waar NRC vandaag over schrijft.

Volgens Eumedion liep het dit jaar bij een aantal vergaderingen uit de hand door de aanwezigheid van activistische aandeelhouders. "Denk daarbij aan Ahold Delhaize, Shell, Unilever, waar werd gezongen en geschreeuwd", zegt Rients Abma van Eumedion. Volgens hem komen bij vergaderingen zo geregeld zaken als bedrijfsvoering, belastingbeleid en beloningsbeleid "niet goed" aan bod.

De institutionele beleggers pleiten er nu voor dat de spreektijd per spreker en de beschikbare tijd per onderwerp wordt ingeperkt. Abma vindt niet dat aandeelhouders hiermee de mond wordt gesnoerd. "Er moet ruimte zijn voor alle aandeelhouders om aan het woord te komen", zegt hij. "Nu zien we dat vergadering soms urenlang over klimaat gaan. Op een gegeven moment moet daar een einde aan gemaakt kunnen worden."

Afgelopen voorjaar roerden activistische aandeelhouders zich geregeld bij de vergaderingen van grote bedrijven. Zij vragen de bedrijven herhaaldelijk om meer werk te maken van minder CO2-uitstoot, in lijn met het Parijs-akkoord uit 2015.

Bij Ahold werd de topman bij de entree opgevangen door demonstranten. Unilever werd gedwongen een reeks vragen van Milieudefensie te beantwoorden omtrent CO2-reductie. Bij de vergadering van ING kwam de politie in actie om demonstranten af te voeren. Bij Shell kwamen activisten het podium op waar de directie zat.

Winnie Oussoren van de jongerentak van Milieudefensie is steevast aanwezig als aandeelhouder bij deze grote bedrijven. Zij vindt het inperken van spreektijd belachelijk. "Ik ben aandeelhouder en heb net zoveel recht op spreektijd. Als ik vond dat de institutionele beleggers het klimaat al voldoende op de agenda's zetten, dan zat ik als 20-jarige echt niet voor mijn plezier bij een superlange, supersaaie aandeelhoudersvergadering", zegt ze. "Eumedion doet nu net alsof die discussie over klimaat nog gestart moet worden."

Activistisch aandeelhouder Follow This probeert het klimaatbeleid van oliebedrijven Shell en BP te beïnvloeden. Oprichter Mark van Baal kiest niet voor verstoring van de vergadering, maar snapt wel dat dit gebeurt.

Van Baal: "Als je als bedrijf niet voldoende maatregelen neemt om het klimaat te beschermen, is dit het gevolg. Voor activisten is het de enige kans. De rest van het jaar is de directie te veel afgeschermd van de maatschappij. Als het een keer per jaar een paar uur over klimaat gaat, is dat prima."

Van Baal ziet niet hoe de vergaderingen anders geleid kunnen worden. "Die voorzitters handelen al binnen hun mogelijkheden. Als er wordt geschreeuwd, wijzen ze op de mogelijkheid op vragen stellen. Daarna worden mensen verwijderd. Ik zou niet weten wat ze nog meer kunnen doen."

"Die mensen hebben een aandeel gekocht en mogen naar binnen. Ik heb nu het idee dat die bedrijven de aandeelhoudersvergadering als corvee zien. Ik raad die bestuursvoorzitters aan om op regelmatige basis een aantal uur met die mensen gaan praten."

De Vereniging van Effectenbezitters (VEB) schaart zich juist achter de oproep van Eumedion. VEB-voorzitter Gerben Everts: "Ik ben het hier volstrekt mee eens. Klimaat is een belangrijk thema, maar het kan niet zo zijn dat deze activisten alles overheersen. Nu is er gewoon vaak sprake van sabotage van sommige lieden."

De rol van de voorzitter, vaak de president-commissaris van het bedrijf, is van doorslaggevend belang, benadrukt Everts: "De voorzitter moet een rechte rug houden. Veel besturen hebben het echt een beetje laten gebeuren. Je kunt prima een half uur inruimen om de vragen over klimaat te verzamelen, maar daarna moet er ook ruimte zijn voor andere thema's."

De populaire game Call of Duty blijft te spelen op Playstation, ook na de overname van Activision Blizzard door Microsoft. Daarover hebben Microsoft en Sony, de fabrikant van Playstation, een overeenkomst ondertekend, maakt Xbox-ceo van Microsoft Phil Spencer op Twitter bekend.

Sinds duidelijk is dat Microsoft game-uitgever Activision Blizzard wil overnemen, vreesden Sony en Playstation-spelers dat de spellen alleen nog maar op Xbox zouden worden uitgebracht. Sony verzette zich dan ook fel tegen de mogelijke overname. Microsoft beloofde al meermaals dat dit niet zou gebeuren. Met de overeenkomst is er voorlopig officieel een einde aan die zorgen. Het is nog niet duidelijk hoe lang de overeenkomst duurt.

Nintendo sloot in december al een overeenkomst met Microsoft. Daarin werd vastgelegd dat de Call of Duty-spellen de komende tien jaar ook voor spelcomputers van Nintendo worden uitgegeven.

De miljardenovername werd deze week goedgekeurd door een federale Amerikaanse rechter. De Amerikaanse toezichthouder Federal Trade Commission (FTC) probeerde de deal tegen te houden, omdat de overname zou leiden tot oneerlijke concurrentie.

Activision Blizzard brengt naast Call of Duty ook de populaire games World of Warcraft, Overwatch en Candy Crush uit. De mogelijke overname werd begin 2022 bekendgemaakt en heeft een waarde van omgerekend ongeveer 60 miljard euro. Het zou de grootste overname ooit in de game-industrie zijn.

Documenten die vorige week door een Amerikaanse rechtbank per ongeluk zijn vrijgegeven geven een inkijkje in de waarde van Call of Duty voor Playstation. De informatie was met een zwarte stift slechts half doorgestreept, waardoor de tekst toch nog leesbaar was.

In de Verenigde Staten bracht het spel Playstation in 2021 800 miljoen dollar op, wereldwijd gaat het om 1,5 miljard dollar. Als de ingame-aankopen en abonnementen worden meegeteld, bracht Call of Duty Playstation 15,9 of 13,9 miljard op, afgaande op de moeilijk leesbare zwartgelakte getallen.

Gebouwen voorzichtig uit elkaar halen en de onderdelen vervolgens opnieuw gebruiken; ondernemers en deskundigen zien de vraag naar circulair slopen toenemen. Daardoor groeit het aanbod van tweedehands bouwmaterialen, al is het soms nog lastig om voor bijvoorbeeld glas of hardhout een nieuwe bestemming te vinden.

De groei van circulair slopen wordt bevestigd door Veras, de branchevereniging van sloopaannemers. Ook bij sloopbedrijf GP Groot uit Alkmaar zien ze veel interesse in deze werkwijze. Zo'n 40 procent van hun nieuwe opdrachtgevers vraagt om circulair slopen. "Slopen wordt het nieuwe oogsten", zegt projectleider Dick Sijm.

Wat er allemaal hergebruikt kan worden, zie je in deze video:

"Zo'n beetje elk bouwbedrijf is ermee bezig, anders mis je de boot", zegt ook Ad Straub, universitair hoofddocent publiek opdrachtgeverschap in de bouw aan de TU Delft. "Je moet er ook wel mee bezig zijn, gezien de vraag vanuit de markt en de regelgeving."

Nederland moet in 2030 halverwege zijn richting een circulaire bouweconomie. In 2050 moet de sector volledig circulair zijn. Dat betekent dat alle bouwmaterialen, zoals beton, hout en asfalt moeten worden hergebruikt.

"Onze rol verandert erg", signaleert Axel Hendriks, mede-eigenaar van sloper Adex Groep. "We zijn niet meer alleen een sloopbedrijf, maar worden steeds meer producent en leverancier van bouwmaterialen. Elke zichzelf respecterende sloper heeft er wel een pagina op zijn site over."

"Er is ook al wat discussie over de term 'sloopbedrijven'", vult Straub aan. "Misschien past 'demonteerbedrijven' inmiddels beter."

Ondanks de toenemende circulaire manier van slopen zijn er nog wel wat obstakels. Zo zijn vraag en aanbod van tweedehands bouwmaterialen nog niet goed op elkaar afgestemd. Wat vrij komt bij de sloop, is namelijk niet altijd wat de bouwsector op dat moment kan gebruiken.

Het grootste probleem ligt bij het tekort aan materialen, zegt Straub. Er wordt veel meer gebouwd dan er gesloopt wordt, waardoor een 100 procent circulaire sloop en bouw nog ver weg lijken.

Bovendien wordt nog onderzoek gedaan naar de veiligheid en de kwaliteit van materialen die (steeds) worden hergebruikt. Daarnaast is het de vraag of het voor de bouwsector wel winstgevend is om de bestaande materialen weer te gebruiken.

Bij sloopbedrijf Lagemaat in Heerde werken ze al aan een oplossing voor deze problemen. Hier ontwikkelen ze nieuwe gebouwen met het materiaal dat ze onttrekken aan "donorpanden". Door zelf ook een bouwbedrijf te worden zorgt Lagemaat ervoor dat meer materiaal kan worden hergebruikt. "Je moet het uit elkaar halen van gebouwen koppelen aan het bouwen," zegt Arend van de Beek, programmamanager circulariteit.

Voorheen werd maar een paar procent van het materiaal hergebruikt, vertelt Van de Beek, zoals tegeltjes of sloten. Nu wordt het ook met zwaardere materialen als beton, glas en hout gedaan.

"Het gaat zo als een tierelier. De bouw zegt vaak dat bijvoorbeeld platen die wij uit een gebouw halen niet passen in hun gebouw, maar wij nemen dit mee bij het ontwikkelen van het nieuwe gebouw." Er wordt zo niets weggegooid, behalve asbest. Een nieuw gebouw kan daardoor tot 97 procent uit bestaand materiaal gemaakt worden, zegt de sector.

Nederlandse acteurs volgen de staking van hun collega's in Hollywood met grote interesse, omdat ze vergelijkbare problemen hebben, zegt de Nederlandse belangenvereniging voor acteurs, ACT.

In Hollywood hebben acteurs hun werk neergelegd omdat ze het met de grote studio's niet eens konden worden over een verdeling van de inkomsten van streamingdiensten. Ook voelen ze zich bedreigd door de opkomst van kunstmatige intelligentie in de filmindustrie.

Als een serie of film op een streamingplatform succesvol wordt, verdienen hoofdrolspelers, regisseurs en scenarioschrijvers daar vaak niets extra's mee. Streamingplatforms zijn de afgelopen jaren steeds dominanter geworden in de entertainmentindustrie, maar de regels zijn nog niet goed aangepast aan dit relatief nieuwe fenomeen.

Maxime Vandommele, actrice en woordvoerder van ACT, stelt dat veel streamingdiensten misbruik maken van hun machtspositie. "Het kan voorkomen dat je jezelf opeens terugziet op een bepaalde streamingdienst, terwijl je daar niets van afwist."

Acteurs ontvangen bij producties van streamingdiensten vaak alleen een betaling voor de dagen waarop wordt gefilmd. Stichting Norma houdt bij tv-producties in de gaten dat ze betaald krijgen bij een herhaling, maar voor streamingsdiensten geldt dat niet.

Omdat er al weinig werk is voor acteurs, is het weigeren van deze voorwaarden volgens Vandommele geen realistische optie. "Als je weigert, casten ze een andere acteur die het wel accepteert."

Media-advocaat Sander Dikhoff benadrukt dat grote streamingdiensten uitdagingen voor acteurs met zich meebrengen. Volgens hem zijn het machtige partijen die niet schromen om hun positie te gebruiken: "Ze opereren vrij directief en leggen hun voorwaarden strak op."

Daarnaast zijn deals met streamers gewild vanwege hun grote bereik, financiële middelen en vermogen om snel te handelen. Volgens Dikhoff zijn acteurs daarom eerder bereid om concessies te doen.

Het is voor acteurs ook nog eens moeilijk om te onderhandelen over een stukje van de winst doordat streamingdiensten hun kijkcijfers niet openbaar maken. Dikhoff verwacht wel dat hier binnenkort verandering in komt door toenemende wettelijke transparantieverplichtingen.

Streamingdienst Netflix heeft tegenover de NOS nog niet gereageerd op vragen hierover.

Nederlandse acteurs maken zich ook zorgen over de opkomst van kunstmatige intelligentie en door de computer gegenereerde gezichten en stemmen. Ze willen garanties dat AI niet wordt gebruikt om acteurs te vervangen of digitale replica's van hun optredens te maken zonder hun toestemming.

Vandommele maakt zich zorgen over de mogelijke impact van AI op het acteervak: "Het unieke karakter dat elke acteur bezit, waarmee we ons onderscheiden tijdens audities, dreigt verloren te gaan. Als AI dat unieke karakter kan nabootsen, verliezen wij als acteurs onze controle. Dat is een angstaanjagend vooruitzicht."

Dikhoff onderstreept het belang van nauwkeurige contractuele afspraken over het gebruik van de beeltenis van acteurs. Hij licht toe dat vroeger een algemene clausule als "je mag me filmen en de bijdrage in de montage bewerken" voldoende was.

Tegenwoordig moeten contracten duidelijker omschrijven welke digitale bewerkingen toegestaan zijn. Het is aan de acteurs om dit te bepalen en vast te leggen.

Dat gaat bijvoorbeeld over het jonger maken van acteurs zoals in Indiana Jones, of het plaatsen van een gezicht op andere lichamen. Acteurs moeten volgens Dikhoff contractueel vastleggen of ze hier wel of geen toestemming voor geven.

Vandommele zegt dat er momenteel gesprekken worden gevoerd met de overheid over nieuwe wetgeving om de positie van acteurs te beschermen. Daarnaast wordt er met de streamingdiensten gepraat over hun verantwoordelijkheid.

Als er geen overeenstemming wordt bereikt, kan het zijn dat er ook in Nederland gestaakt gaat worden, maar daar is nu nog geen sprake van.

De wet die de huurstijgingen in de vrije sector maximeert moet verlengd worden tot 1 mei 2027. Demissionair minister De Jonge van Volkshuisvesting schrijft aan de Tweede Kamer dat hij op die manier wil voorkomen dat zo'n 500.000 huurders volgend jaar worden geconfronteerd met forse huurstijgingen.

De wet, een initiatief van PvdA-Kamerlid Nijboer, is sinds mei 2021 van kracht. De toegestane jaarlijkse huurverhoging is daardoor beperkt tot de de gemiddelde loonstijging, plus 1 procent.

Het gaat om een tijdelijke maatregel, die op 1 mei 2024 afloopt. Uit een evaluatie blijkt volgens De Jonge dat bescherming van huurders nog steeds nodig is. Veel verhuurders hebben in 2021 en 2022 toch de huur verhoogd tot boven de wettelijke grens. Dat aantal steeg zelfs.

Dat heeft overigens niet geleid tot meer procedures bij de huurcommissie. "Een verklaring kan zijn dat huurders weinig bekend lijken te zijn met de wet", schrijft de minister in de brief. Het kan ook dat huurders de verhouding met hun verhuurder goed willen houden en daarom de verhoging maar accepteren.

De Jonge wil de wet dus verlengen tot 2027. Tegen die tijd zou een nieuwe wet van kracht moeten zijn die de zogeheten 'middenhuur' reguleert. Veel huizen in de vrije sector vallen in die categorie.

Ondertussen gaat de minister kijken hoe hij ervoor kan zorgen dat de tijdelijke wet beter wordt nageleefd en hoe hij verhuurders beter kan dwingen om zich aan de maximale huurstijging te houden.

Door de val van het kabinet is het wel de vraag of de invoering van de nieuwe doorgaat. Het kan zijn dat de Tweede Kamer het voorstel in september controversieel verklaart en tot aan de verkiezingen niet meer behandelt.

Het Zweedse streamingplatform Viaplay staat er nog slechter voor dan begin vorige maand werd gemeld. De nieuw aangetreden topman Jorgen Madsen Lindemann maakte vandaag aan beleggers bekend dat Viaplay de voor dit jaar beloofde financiële doelen niet gaat halen. De kans bestaat zelfs dat het doek valt voor Viaplay in Nederland.

Lindemann kondigt aan over een week een flink aantal kostenbesparingen door te voeren. In dat kader worden alle internationale onderdelen van Viaplay momenteel tegen het licht gehouden.

Eind 2022 had Viaplay 1,2 miljoen abonnees in Nederland. Of dat voldoende is om de grote bedragen die waren neergelegd voor de uitzendrechten van de Formule 1 en de Premier League terug te verdienen is niet duidelijk.

Ruim een maand geleden maakte het bedrijf al bekend dat de gehoopte groei van het aantal abonnees in alle landen waar het actief is flink tegenvalt. De advertentie-inkomsten daalden zelfs. Topman Anders Jensen nam daarop ontslag.

Zijn opvolger Lindemann lijkt te zijn geschrokken van de situatie bij Viaplay. In een korte persverklaring stelt hij dat het er bij het bedrijf nog slechter voor staat dan een maand geleden werd gedacht. "De kosten van content stijgen, maar gaan niet gepaard met omzetgroei of kostenbesparingen."

Viaplay bemachtigde in 2021 de Nederlandse uitzendrechten van de Formule 1 voor een periode van drie jaar. Die periode loopt nog tot en met 2024. Daarvoor had Ziggo de Formule 1-rechten in handen.

Het beursgenoteerde Viaplay zegt pas volgende week meer details te kunnen verstrekken over de besparingen en wil tot die tijd geen nader commentaar geven.

Klanten van VanMoof die hun fiets laten repareren bij gecertificeerde fietsenmakers moeten daar zelf voor betalen, ook al hebben ze een onderhoudscontract of valt de fiets nog onder de garantie van twee jaar.

Nu de rechter VanMoof uitstel van betaling heeft verleend, zijn de fietsenmakers er niet zeker van dat het bedrijf hen terugbetaalt voor de uitgevoerde reparaties.

Een van de gecertificeerde fietsenmakers is KwikFit, dat nog geen drie weken geleden een samenwerking met VanMoof aankondigde. Mensen met een VanMoof-fiets konden voortaan ook bij een aantal KwikFit-filialen terecht voor onderhoud. In het Amsterdamse filiaal kon dat al een paar maanden.

"Wij kunnen mensen gewoon nog helpen met hun fietsen", zegt Arjan van der Meer van KwikFit. "We hebben nog onderdelen liggen, we sturen mensen niet weg. Alleen moeten ze het nu wel zelf betalen, want we weten niet hoe dit afloopt."

Ook KwikFit krijgt weinig informatie van VanMoof over hoe nu verder. "We weten niet veel. We bekijken het nu even van dag tot dag. Als er straks geen onderdeel meer aanwezig is, wordt het wel lastig."

Een onafhankelijke fietsenmaker in Amsterdam die niet bij naam genoemd wil worden, zegt een kort telefoontje van VanMoof te hebben gekregen. "De enige boodschap was dat we alles buiten de garantie om moeten repareren. Mensen moeten zelf betalen. Wij geven een overzicht van de kosten en zij kunnen dan hun geld terugvragen bij VanMoof."

Maar het is de vraag of VanMoof dat gaat terugbetalen nu het bedrijf uitstel van betaling is verleend. Dat is vaak de eerste stap richting een faillissement.

"Voor ons is het heel chaotisch en verwarrend", aldus de fietsenmaker. "Voor grote reparaties is het voor klanten problematisch. Een nieuwe batterij is bijvoorbeeld heel duur. Daarom hebben sommige mensen hun reparatie geannuleerd."

VanMoof heeft ook eigen reparatiewinkels. Hoe het daar verdergaat, is onbekend. Gisteren gingen er winkels dicht, omdat er boze klanten voor de deur stonden die verhaal kwamen halen.

Vandaag bleef in ieder geval de VanMoof-winkel in Amsterdam-West gesloten. Klanten die een afspraak hadden voor een reparatie stonden voor dichte deur.

De rechter heeft twee bewindvoerders aangesteld. Die moeten nu kijken hoe het verder moet met VanMoof. Een woordvoerder van de bewindvoerders zegt dat ze vandaag nog niet met mededelingen komen. "Ze zijn gisteren aangesteld. Ze hebben nog tijd nodig om overzicht te krijgen en van start te gaan."

Google heeft vandaag alsnog zijn concurrent voor ChatGPT gelanceerd in Europa, en dus ook in Nederland. Een maand geleden moest de techgigant de introductie van 'Bard' nog uitstellen vanwege kritische vragen van de Ierse privacywaakhond.

Bard is, net als ChatGPT van het bedrijf OpenAI, in feite een geavanceerde tekstgenerator waar een zogeheten taalmodel achter zit. Een gebruiker stelt een vraag en Bard 'voorspelt' wat het meest waarschijnlijke antwoord is.

De technologie is inmiddels zo goed, dat de teksten heel overtuigend overkomen. Tegelijkertijd hebben dit soort chatbots ook last van wat 'hallucineren' wordt genoemd; ze zeggen dingen die niet kloppen.

In gesprek met journalisten noemt Jack Krawczyk, die bij Google verantwoordelijk is voor de ontwikkeling van Bard, de stap van vandaag de "grootste uitrol tot nu toe". Bard krijgt ondersteuning voor veertig talen en kan antwoorden hardop uitspreken. De NOS heeft Google gevraagd de chatbot voor publicatie te mogen proberen, maar dat was niet mogelijk.

Ook kan de chatbot straks overweg met afbeeldingen. Daar gaf Krawczyk wel een opmerkelijk voorbeeld bij. Hij liet een fiets zien en suggereerde dat je Bard straks kan vragen om de "juiste woorden te vinden om mijn geliefden te danken voor het geven van een fiets". Waarmee hij lijkt te suggereren dat Bard beter is in het bedanken van naasten dan een mens.

Een woordvoerder van Google zegt dat er niet te veel achter deze keuze gezocht moet worden. In een ander voorbeeld ging het over hoe een loodgieter gebruikmaakte van Bard in communicatie naar klanten.

Googles chatbot komt later online in Europa dan het bedrijf had gewild. Vorige maand werd duidelijk dat de techgigant de lancering had uitgesteld na kritische vragen van de Ierse Data Protection Commission. Die houdt namens de hele EU toezicht op Google, omdat het bedrijf in Ierland zijn EU-hoofdkantoor heeft gevestigd.

Google blijft vaag over de gesprekken die sindsdien zijn gevoerd met de Ierse toezichthouder. Op de vraag of de privacywaakhond tevreden is met de antwoorden die de techgigant heeft gegeven, zegt Krawczyk dat er sprake is van een "gedeeld begrip" en dat de gesprekken niet "met de lancering stoppen".

Desgevraagd zegt de Ierse privacywaakhond nu dat Google een aantal veranderingen heeft doorgevoerd gericht op meer transparantie en controle voor gebruikers. Over drie maanden moet de techgigant rapporteren aan de waakhond over hoe het gaat.

Google staat al maanden onder druk vanwege de enorme populariteit van OpenAI's ChatGPT. Die chatbot werd eind vorig jaar gelanceerd en trok direct veel aandacht. Google had echter niet direct een alternatief klaarstaan, terwijl het bedrijf hier wel al jaren mee bezig is.

De zoekgigant is verwikkeld in een strijd met ChatGPT én met Microsoft, dat de technologie erachter heeft geïntegreerd in zoekmachine Bing. Het wordt gezien als de grootste dreiging tot nu toe voor Googles machtige positie op de zoekmarkt. Al zijn er tot nu toe weinig veranderingen te zien in de marktaandelen; Google staat nog altijd stevig bovenaan in cijfers van marktonderzoeker Statcounter.

Als Microsoft echt wil proberen marktaandeel van Google af te snoepen, zal het moeten onderhandelen met Apple en Samsung om als standaard zoekmachine te worden ingesteld op de telefoons van de fabrikanten. Dit soort overeenkomsten zijn vele miljarden dollars waard. Even leek het erop dat Samsung overwoog Google in te ruilen voor Bing, maar dat is uiteindelijk toch niet gebeurd.

Na maanden van stijgingen beginnen in de supermarkt de prijzen van diverse producten langzaam maar zeker te dalen. Komkommers, aardbeien, aubergines en meloenen zijn inmiddels zelfs al goedkoper dan een jaar geleden, blijkt uit een analyse die databureau Hiiper op verzoek van de NOS maakte van de supermarktprijzen en kassabonnen.

De prijsdalingen van dagelijkse boodschappen hebben volgens Joep Smeets van Hiiper niet alleen te maken met het seizoen, bijvoorbeeld door de mooie lente. "Er is echt wel wat aan de hand in de supermarkt. Het is niet zo dat ze allemaal over elkaar heen buitelen. Maar het prijswapen is wel getrokken. Er is nu ook meer ruimte voor, omdat de energieprijzen dalen."

Ook in de zuivel zakken de prijzen steeds meer. Zo was roomboter begin dit jaar nog een kwart duurder dan in maart 2022, maar ligt de prijs momenteel nog maar net iets boven die van juni 2022.

Melk was begin dit jaar 25 procent duurder, nu nog 17 procent. Mede door de dalende melkprijzen daalt ook de prijs van kaas.

Hieronder zie je dat de prijsstijgingen bij verschillende producten de afgelopen maanden afvlakken, of dat producten zelfs goedkoper zijn dan een jaar eerder:

Opmerkelijk is ook de daling van de prijs van eieren. Die ligt nog wel 19 procent boven die van juni vorig jaar, maar in het eerste kwartaal was het prijsverschil met een jaar eerder nog liefst 30 procent.

Verder letten consumenten door de hevige inflatie ook steeds bewuster op de prijs. A-merken leggen het steeds vaker af tegen huismerken. Hiiper kijkt behalve naar de actuele supermarktprijzen ook naar kassabonnetjes die consumenten delen. "We zien ook steeds meer klanten die naar discounters gaan. Mensen kiezen duidelijk voor betaalbaarheid in plaats van luxe en bedieningsafdelingen", stelt Smeets.

Vorige maand kwam de inflatie in Nederland uit op 5,7 procent, berichtte het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) dinsdag. Vergeleken met een jaar geleden kwamen de prijsstijgingen van voedingsmiddelen bij elkaar volgens het CBS uit op 13 procent.

Alles bij elkaar liggen ook volgens Hiiper de prijzen nog boven die van een jaar geleden. "De piek in prijsverhogingen ligt achter ons. In totaal liggen de prijzen nog wel 16 procent boven die van een jaar terug. En dat doet gewoon pijn in de portemonnee van de consument", zegt Smeets. Hiiper keek voor de NOS alleen naar de prijzen in de supermarkt, waarbij de kosten voor dagelijkse producten het zwaarst meewegen.

369.000 euro. Niet eerder was de gemiddelde WOZ-waarde van een woning zo hoog als dit jaar, 16,4 procent meer dan een jaar geleden. De WOZ-waarde steeg het sterkst in de gemeente Lelystad, en dat gold eigenlijk voor de hele provincie Flevoland. Van de vier grote steden is de WOZ-waarde in Amsterdam het sterkst gestegen, met 19,1 procent. Dat komt naar voren uit de nieuwste cijfers van het CBS.

Voor de bepaling van de WOZ-waarde voor 2023 gebruiken de gemeenten de vastgestelde marktwaarde van alle woningen per 1 januari 2022, aan de hand van onder andere de transactieprijzen van verkochte huizen, dus met een jaar vertraging. De huizenprijzen lagen in 2022 ongeveer 20 procent hoger dan in 2021. De daling van de huizenprijzen in 2022 en 2023 is niet meegenomen in de nieuwe WOZ-cijfers.

De WOZ-waarde wordt elk jaar opnieuw vastgesteld en door de overheid gebruikt om de hoogte van een aantal belastingen en heffingen te bepalen, zoals de onroerendezaakbelasting (OZB), inkomstenbelasting en waterschapsbelasting. Hoe hoger de WOZ-waarde, des te meer belasting moet er betaald worden. Over de jaarlijkse WOZ-waarde is er doorlopend discussie, veel mensen maken dan ook bezwaar tegen de hoogte.

De duurste gemeente is het Noord-Hollandse Bloemendaal, de woningen hebben daar met 932.000 euro gemiddeld de hoogste WOZ-waarde van heel Nederland. In het Groningse Pekela is de WOZ-waarde het laagst, gemiddeld 194.000 euro.

De rechtbank Amsterdam heeft elektrischefietsenmaker VanMoof uitstel van betaling verleend. Het bedrijf verkeert in financiële problemen en onderhandelingen over een nieuwe kapitaalinjectie zijn stukgelopen, meldt NRC. Het personeel zou morgenochtend worden ingelicht over de situatie.

Er zijn twee bewindvoerders aangesteld die samen met het management van het e-bikebedrijf gaan zoeken naar een oplossing. Als gevolg van de situatie zijn de winkels van het bedrijf wereldwijd gesloten. De fietsenmaker heeft buiten Nederland vestigingen in Berlijn, Parijs, Tokio, Londen en New York en werkt samen met gecertificeerde fietsenwinkels.

VanMoof zegt "hard te werken" om dienstverlening te continueren en belooft contact op te nemen met klanten over bestellingen of reparaties.

Vanmiddag was er onrust bij het Amsterdamse filiaal van het bedrijf. "Er kwamen steeds meer mensen verhaal halen bij de winkel", vertelt Nieuwsuur-verslaggever Jelmer Jansma die erbij was. "De winkel stond vol. Er waren een paar mensen echt heel boos. Ze wilden hun fiets terugkrijgen." De medewerkers hebben toen de winkel ontruimd en de politie is gekomen om te bemiddelen.

Het FD meldde gisteren dat het VanMoof niet meer lukte om de rente op leningen die zij hebben lopen bij particuliere investeerders te betalen. Een betrokken crowdfundingplatform zou het bedrijf inmiddels in gebreke hebben gesteld. Daarnaast zou het fietsenmerk al twee weken geleden de verkoop hebben stilgelegd, met als gevolg dat er ook geen inkomsten meer binnenkomen.

VanMoof verkeert al langer in problemen. Er zijn veel klachten over defecten aan de prijzige elektrische fietsen. Het bedrijf is in 2009 gestart door de broers Taco en Ties Carlier. Het werd in korte tijd zeer succesvol en populair in met name de Nederlandse grote steden, mede door het strakke ontwerp van de fietsen. Ze begonnen met normale fietsen, maar richten zich inmiddels al een aantal jaar volledig op elektrische fietsen.

De populariteit gaat ook gepaard met hevige groeipijnen. Vorig jaar deden de oprichters een stap opzij, voormalig Booking.com-ceo Gillian Tan kreeg de leiding. In mei meldde vakblad Nieuwsfiets dat zij inmiddels alweer was gestopt. Daar is niet een nieuwe directeur voor in de plaats gekomen, volgens informatie van de KvK is de dagelijkse leiding in handen van de twee oprichters.

Volgens de meest recente jaarrekening die is gedeponeerd, uit 2021, draaide het bedrijf toen 77 miljoen euro verlies bij een omzet van 82 miljoen euro. Volgens het bedrijf kwam dit door "significante investeringen in technologie, wereldwijde groei en aanwezigheid". Het bedrijf had in dat jaar 493 medewerkers waarvan 298 in Nederland, hoeveel dat er nu zijn is onduidelijk.

De Nederlandse overheid steekt samen met chipgrootmachten ASML, NXP en VDL Groep 100 miljoen euro in de Eindhovense chipfabriek Smart Photonics. De chipfabriek op de High Tech Campus maakt fotonische chips. Die dragen informatie over via lichtdeeltjes (fotonen), waardoor ze zuiniger en sneller zijn dan gewone computerchips.

Nederland loopt wetenschappelijk voorop op het gebied van fotonica. Met het geld moet het bedrijf verder groeien en de techsector versterken.

Smart Photonics is een bescheiden chipfabriek, waar 170 mensen werken. Het bedrijf werd in 2012 opgericht en kwam voort uit een samenwerking van de TU Eindhoven en Philips. In de afgelopen tien jaar zijn er verschillende investeringsrondes geweest. De drie bedrijven lenen overigens het geld aan Smart Photonics, het is geen investering in ruil voor een belang. Naast de overheid en de drie chipgiganten doen ook bestaande investeerders en financiers mee aan deze financieringsronde.

In 2020 stak de overheid al 20 miljoen euro in het bedrijf om te voorkomen dat het in Chinese handen terecht zou komen. Volgens demissionair minister Micky Adriaansens van Economische Zaken wil Nederland met deze nieuwe investering van 60 miljoen euro een rol spelen in de ontwikkeling van deze nieuwe sleuteltechnologie.

Dat drie grote spelers in de halfgeleiderindustrie nu ook rechtstreeks geld steken in het chipfabriekje is opmerkelijk. Directeur Johan Feenstra van Smart Photonics is blij met de financiële steun van de drie collega-bedrijven. "Met deze financieringsronde krijgen we sterke support van het Nederlandse ecosysteem, inclusief strategische spelers en financiële instellingen, in onze ambitie om de wereldwijd leidende maker en leverancier van fotonische chips te worden."

De European Chips Act moet de productie van chips voor Europa veilig stellen. Het Europees Parlement stemde deze week over miljardensteun voor chipfabrieken, staatssteun die normaal niet is toegestaan. Economie-verslaggever Nik Wouters legt uit waarom:

Het tekort aan woningen is in een jaar tijd fors gestegen. Er is in 2023 een tekort van 390.000 woningen. Vorig jaar ging het nog om 315.000 huizen. Pas rond 2028 wordt de krapte op de woningmarkt iets minder.

Dat blijkt uit een nieuwe prognose van ABF Research. Dat onderzoeksbureau berekent jaarlijks het woningtekort in opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken.

De onderzoekers hebben gekeken naar de groei van de bevolking en de te verwachte huizenbouw. In eerdere prognoses was de verwachting dat het tekort aan woningen al vanaf 2026 zou afnemen.

Het tekort aan woningen is sterk gestegen omdat het aantal huishoudens in Nederland sneller toeneemt dan gedacht. Dat komt volgens ABF grotendeels door de komst van Oekraïense vluchtelingen. Ook zijn er minder plekken in verpleeghuizen, waardoor ouderen langer in hun huis blijven wonen.

Tegelijkertijd worden er de komende tijd minder huizen gebouwd dan eerder verwacht. Onder meer vanwege de gestegen hypotheekrente, waardoor woningen vaker buiten bereik van kopers zijn, is er terughoudendheid bij projectontwikkelaars om te bouwen.

Het onderzoeksbureau gaat ervan uit dat het kabinetsdoel om 900.000 woningen te bouwen tot en met 2030 niet gehaald gaat worden. En om de doelstelling van demissionair minister De Jonge van Volkshuisvesting te halen om het woningtekort te verminderen, zijn er bovendien meer nieuwe huizen nodig dan eerder gepland: 981.000 woningen.

De Jonge zag de tegenvallende cijfers naar eigen zeggen al aankomen. "Dit komt niet onverwacht, maar onderstreept wel de noodzaak om te zorgen dat het aantal woningen dat erbij komt harder stijgt dan het aantal mensen dat erbij komt. We zullen het woningtekort in moeten lopen. En dus moeten we met meer tempo en meer regie, meer betaalbare huizen bouwen."

Na 2030 neemt het woningtekort naar verwachting wel af, tot 205.000 woningen in 2038. Het onderzoeksbureau wijst er echter op dat het lastig is de bevolkingsontwikkeling, en daarmee de vraag naar woningen, goed te voorspellen omdat onzeker is hoeveel migranten naar Nederland komen.

Op veel plekken hoef je nog geen toeslag te betalen voor plastic wegwerpverpakkingen bij het bezorgen en afhalen van eten en drinken. Sinds ruim een week gelden regels die dat verplicht stellen.

"Het wordt nog lang niet overal nageleefd, dat is jammer", zegt inspecteur Gert van Rootselaar van de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT). Zo bleek uit een rondgang van de NOS onder supermarkten dat klanten van supermarkt Plus nog geen plastictoeslag betalen. Ook bij veel lokale horecaondernemers, waaronder ijssalons en snackbars, is dit het geval. Toch kijkt hij niet ontevreden terug op deze eerste week. "Wat we wel zien is dat er ontzettend veel aandacht voor is en dat bedrijven nu eindelijk aan de slag gaan. Ze zijn duidelijk wakker geworden."

Een half miljoen bedrijven hebben te maken met de nieuwe regels. Sinds 1 juli moeten zij een toeslag rekenen aan hun klanten voor plastic wegwerpverpakkingen bij afhalen en bezorgen. Het doel is om zwerfafval tegen te gaan. Elke dag gooien we in Nederland 19 miljoen plastic bekers en voedselverpakkingen weg. Daarom moeten verkopers ook een herbruikbaar alternatief aanbieden of klanten een eigen beker of bakje mee laten nemen.

Volgens Van Rootselaar is de hoeveelheid vragen de laatste tijd "explosief gestegen". "Daarbij wordt natuurlijk ook flink gemopperd, maar we zien vooral heel veel vragen over de invulling: we doen nu dit, we willen dat gaan doen, kan en mag dat?"

Vooral de kleine horecaondernemers hebben moeite hebben met de nieuwe regels. Voor hen is vooral het aanbieden van herbruikbare bakjes een probleem. Op de andere optie, klanten eigen bakjes laten meenemen, is veel kritiek vanwege onder andere de voedselveiligheid. Want mogelijk zijn die bakjes niet schoon genoeg. "Dat zien wij in de praktijk dan ook weinig gebeuren," zegt Van Rootselaar.

Toch ziet hij ook bij lokale horeca creatieve oplossingen voorbij komen. "We zien met name initiatieven waar ondernemers alleen of samen met andere ondernemers toch gaan werken aan een soort herbruikbaar systeem."

Zo heeft de gemeente Leiden een herbruikbare koffiebeker geïntroduceerd die in verschillende cafés kan worden ingeleverd. In eerste instantie doen vijf horecagelegenheden mee.

In Wageningen nam de lokale Rotary Club het initiatief voor een gezamenlijk systeem voor herbruikbare bakjes. Het idee ontstond in coronatijd. "We schrokken allemaal van de hoeveelheid plastic als we bij elkaar kwamen en een afhaalmaaltijd bestelden", zegt Lous van Vloten. "We zijn ons in de materie gaan verdiepen en wilden een systeem opzetten waarbij bakjes opnieuw gebruikt worden."

In eerste instantie doen er drie bedrijven mee. Een vierde sluit in augustus aan. Twintig anderen willen op de hoogte blijven om eventueel later aan te sluiten. Er wordt gewerkt met herbruikbare bakjes die bij alle deelnemers worden gebruikt en ook ingeleverd kunnen worden volgens een 'bibliotheeksysteem'. Klanten hoeven geen statiegeld te betalen. Wel volgt er een boete als ze niet binnen twee weken zijn ingeleverd.

Derk Joosten van cafetaria Het Ambacht is één van de koplopers die vanaf begin vorige week meedoen in de Wageningse pilot. Hij zag het niet zitten als mensen hun eigen bakjes mee zouden nemen voor zijn snacks. "Wij maken verse frieten, die worden heel snel slap; dat moet in een bakje dat ventileert. Ik geef liever een goed bakje mee dat de kwaliteit van de producten garandeert. En het is een voordeel dat meerdere ondernemers meedoen waar mensen hun bakjes kunnen inleveren."

Goedkoop is het niet. Elk bakje dat hij meegeeft kost hem 20 tot 50 cent aan de leverancier. Daarbij komen nog kosten van het afwassen. Joosten gebruikt de toeslag van 5 cent op de wegwerpbakjes van suikerriet waar plastic in zit ter financiering. Hij hoopt dat het op termijn goedkoper wordt. "Hoe meer mensen dit gaan doen, hoe groter de schaalvoordelen en hoe goedkoper het zal worden."

Over de hogere kosten die de nieuwe regels met zich meebrengen wordt veel geklaagd bij de inspectie. "Tot nu toe werden alle kosten van zwerfafval afgewenteld op de maatschappij. Dus dat die kosten nu meer naar de ondernemers gaan: ik begrijp dat ze daarover klagen. Maar ik vind het ook jammer", zegt Van Rootselaar.

De inspectie spreekt in eerste instantie met koepelorganisaties en grote ondernemingen. "Als we zien dat het ergens niet goed gaat, dan gaan we in overleg. Als daar onvoldoende uit komt, dan gaan we over tot een last onder dwangsom."

Het Europees Parlement heeft ingestemd met een nieuwe wet die ervoor moet zorgen dat Europa een stevigere positie krijgt in de wereldwijde chipindustrie. De bedoeling is dat er de komende jaren miljarden euro's geïnvesteerd worden in onderzoek, innovatie en nieuwe fabrieken.

De European Chips Act, zoals de wet officieel heet, is vorig jaar door de Europese Commissie officieel voorgesteld. Het initiatief was mede het gevolg van het wereldwijde chiptekort dat ontstond tijdens de coronapandemie. Autofabrikanten stopten massaal hun bestellingen, onterecht bleek al snel, en moesten vervolgens achterin de rij aansluiten omdat de vraag naar laptops en andere consumentenelektronica enorm was toegenomen.

Het wetsvoorstel heeft twee belangrijke doelen. Het moet zorgen dat er geld vrijkomt voor investeringen in onderzoek, onderwijs en de ontwikkeling van nieuwe chips. Het andere is productielocaties voor chips hierheen halen.

Een belangrijk voorbeeld daarvan zijn de Intel-fabrieken die naar het Duitse Maagdenburg komen, waarmee tientallen miljarden euro's mee zijn gemoeid. Daarnaast moet de wetgeving de Europese Commissie de mogelijkheid geven in te grijpen bij bijvoorbeeld een nieuw chiptekort.

Nederlandse bedrijven in de chipsector zeggen tegen de NOS het initiatief te steunen. Zo spreekt chipmachinemaker ASML van "erkenning", chipfabrikant NXP noemt het een "hele goede ontwikkeling".

De raad van ministers van EU-lidstaten was al eerder akkoord gegaan met het wetsvoorstel. EU-ministers zullen dit later deze maand officieel maken, de stemming is dan een hamerstuk.

Supermarktbezorgers hebben in hun werk te veel te maken met ongezonde en onveilige omstandigheden. Boodschappenkratten zijn vaak zwaar en moeten vaak boven de schouders getild worden. Bij gekoelde producten is er in de bestelwagens risico op contact met het koelmiddel droogijs. En bij de bezorging aan huis ontstaan ook onveilige verkeerssituaties op straat, met name in de avonduren.

Dat constateert de Nederlandse Arbeidsinspectie na controles bij vijf grote supermarktbezorgers. De supermarktbedrijven hebben volgens de Arbeidsinspectie te weinig aandacht voor de onveiligheid en gevaren en hebben een waarschuwing gekregen. De Arbeidsinspectie zegt later dit jaar de bedrijven opnieuw te gaan controleren, en als er dan weer overtredingen vastgesteld worden kunnen de bedrijven een boete krijgen.

Het thuis laten bezorgen van de boodschappen uit de supermarkten is de laatste jaren sterk gegroeid. De meeste grotere supermarktenketens doen het, zoals AH, Jumbo, Plus, Coop, Hoogvliet en Spar, en ook online-supermarkt Picnic is actief. De Arbeidsinspectie zegt niet bij welke vijf supermarktbezorgers de controles zijn gehouden.

De bedrijven hebben te weinig oog voor de fysieke belasting van de bezorgers, luidt de conclusie. Zo zijn de boodschappenkratten vaak zwaar, tussen de 10 en 15 kilo met soms uitschieters boven de 20 kilo. De kratten moeten bovendien getild en gedraaid worden, vaak boven de schouders, wat de belasting verergert. De inrichting en belading van de bestelwagens moet van de Arbeidsinspectie aangepast worden.

Ook de verkeersveiligheid bij de bezorging is een punt van zorg. Smalle straten, het oversteken van de straat met de kratten en drukte op de weg leveren gevaarlijke situaties op, met name als het schemert of donker is.

Picnic laat weten dat het een van de ketens is die door de inspectie zijn bezocht. "De inspectie heeft geconstateerd dat er heel veel veilig en goed is georganiseerd bij Picnic", zegt ondernemer Michiel Muller. Volgens hem kreeg zijn bedrijf enkele aanbevelingen en zijn ze daar meteen mee aan de slag gegaan. Zoals het plaatsen van een reflectiestrip op schorten van bezorgers. "Die zit wel op jassen, maar niet op de schorten." "Er zijn geen bevindingen van de inspectie over problemen met droogijs of tillen. Onze software houdt rekening met maximale gewicht en belading", zegt Muller.

Hoogvliet meldt in een korte reactie dat de bezorgers niet in dienst zijn van de supermarkt en verwijst naar koeriersbedrijven die de bezorging doen.

Noordzee FM, RTL FM, Yorin FM en ID&T. Radionamen die niet alle luisteraars nog iets zullen zeggen. Bij de vorige veiling van FM-frequenties, in 2003, waren het nog de grote en in enkele gevallen ook verrassende winnaars. Nu bestaan de zenders niet meer.

Vrijdag was het feest bij Qmusic-eigenaar DPG en Financial News Radio. Zij mogen vanaf september op de FM uitzenden met twee nog niet bestaande radiostations. Maar doorbreken in radioland met een nieuw station blijkt nogal een opgave, zelfs met een FM-frequentie op zak.

Van de nieuwkomers bij de vorige FM-veiling eindigde het avontuur van bijvoorbeeld de Holland Media Groep (HMG) in een flinke teleurstelling. Het toenmalige moederbedrijf van RTL had indertijd al Yorin FM, een aan de tv-zender Yorin gelieerde popzender. Dat wilde HMG ook voor RTL4. En dus werd bijna 23 miljoen euro neergelegd voor een FM-frequentie voor RTL FM, waarop "klinkende namen van tv" vooral Nederlandstalige muziek gingen draaien.

In de praktijk sloeg nog geen 2 procent van de radioluisteraars aan op de formule. Toen de rechter drie jaar na de start oordeelde dat RTL FM de vergunning onterecht had gekregen, omdat slechts een derde van de tijd werd gevuld met Nederlandstalige muziek, moest de verlieslatende frequentie worden overgedragen aan concurrent 100%NL. En ook op de kabel stierf RTL FM een stille dood.

Zusterzender Yorin FM verging het niet veel beter. Na tevergeefs gesleutel aan de muziekformule, ging de zender in 2006 onder de vleugels van SBS verder als Caz!. Na een jaar werd de FM-frequentie verkocht aan Arrow Classic Rock. De eigenaar van dit station zond ook al in de ether uit met Arrow Jazz FM.

Maar tijdens de kredietcrisis van 2008 gingen deze twee zenders al ten onder. Talpa hengelde de frequentie van Arrow Classic Rock binnen voor Radio 10, dat sinds de veiling in 2003 tot de AM was veroordeeld. De plek van Arrow Jazz ging uiteindelijk naar Sublime FM, een zender die afgelopen vrijdag overigens zijn FM-frequentie weer verloor.

Ook John de Mol ondervond met Talpa dat het niet eenvoudig is om je zomaar in de radiomarkt te vechten. Hij had eerder uit "nostalgie" het zieltogende Radio Noordzee overgenomen. Als Noordzee FM dacht hij met de bij Radio 538 weggeplukte radiodirecteur Erik de Zwart en dj's als Gordon, Albert Verlinde en Robert Jensen de luistercijfers te kunnen opkrikken.

Dat viel tegen. Al na twee jaar besloot De Mol dan maar marktleider Radio 538 te kopen. Om dat mogelijk te maken, verkocht Talpa Noordzee FM voor 1 euro aan DPG. Op de frequentie kopieerde dat Belgische bedrijf de formule van zijn Vlaamse muziekzender Qmusic naar Nederland. Sinds twee jaar is Qmusic marktleider in Nederland.

Uiteindelijk verslikte ook ID&T zich als succesvol organisator van housefeesten in 2003 in de radio. De tot ID&T Radio omgedoopte kabelzender New Dance Radio moest via de FM "het uithangbord voor dance in Nederland worden".

Maar de 2,5 miljoen euro die was betaald voor de frequentie om er "eigentijdse bijzondere muziek" op uit te zenden bleek niet tot nauwelijks terug te verdienen. Al na een paar jaar, en naar verluidt vele miljoenen lichter, deed de eigenaar de tegenwoordig SLAM! geheten zender de deur uit. En ook dit station, in handen van het Belgische Mediahuis, raakte zijn FM-frequentie afgelopen vrijdag kwijt.

De Europese Unie moet zich de komende jaren zien staande te houden in dé geopolitieke machtsstrijd van dit moment: wie heeft de beste computerchips? Wie die heeft, heeft de digitale en militaire macht. Vandaag stemt het Europees Parlement over een wet die Europa's positie moet verstevigen met miljardeninvesteringen.

Want investeren, dat gebeurt wereldwijd. Het gaat om vele tientallen miljarden euro's. Niet alleen in de EU, maar ook in bijvoorbeeld de VS, China en Japan. Het besef van urgentie wordt breed gedeeld.

"Dit is superbelangrijk voor Europa", zegt Luc Van den Hove, ceo van het toonaangevende onderzoeksinstituut Imec in Leuven. "Er moet een sterk plan worden uitgebouwd, naast wat de VS en Azië doen, zodat Europa binnen de hele chipketen zijn positie versterkt."

De nieuwe wet kan rekenen op steun in Nederland, komt naar voren uit een rondgang langs Nederlandse bedrijven in de chipindustrie. "Het feit dat de wet er is, is een hele goede ontwikkeling," zegt Maurice Geraets, uitvoerend directeur bij chipfabrikant NXP. "We hebben een wereldbeeld opgebouwd waarin iedereen aardig voor elkaar is, maar die wereld is een illusie, dus het is verstandig dat Europa meer in deze cruciale industrie wil investeren."

Nog voordat de wet, de Chips Act, helemaal af is, gebeurt er al veel. Het meest in het oog springend is de bouw door chipmaker Intel van nieuwe fabrieken ter waarde van tientallen miljarden euro's in Duitsland, in ruil voor miljardensteun van de regering. In Frankrijk komt er ook een fabriek waar miljarden mee gemoeid zijn. Het is een van de zogeheten 'pijlers' van de wet.

De EU wil minder afhankelijk worden van andere delen van de wereld, waar nu verreweg de meeste chipproductie plaatsvindt. Sterker nog: de EU wil een grotere punt uit de wereldwijde chiptaart, 20 procent van de markt is het doel, meer dan een verdubbeling. Of dat haalbaar is, is maar zeer de vraag. Zeker omdat andere delen van de wereld ook flink investeren.

Verder wil de EU bij een nieuw chiptekort kunnen ingrijpen, door bijvoorbeeld fabrieken te vragen om bepaalde productie voorrang te geven.

Daarnaast focust de wet op innovatie, onderzoek, onderwijs en ruimte creëren om nieuwe types chips te testen. De EU rekent alles bij elkaar op 43 miljard euro aan overheidsinvesteringen, waarvan een derde vanuit de EU zelf komt. De rest moet worden opgebracht door de lidstaten.

In deze video leggen we uit dat Europa ook met de Chips Act afhankelijk blijft van andere delen van de wereld, met name van Taiwan:

NXP is niet van plan om extra fabrieken in Europa te bouwen. Het bedrijf wil inzetten op meer onderzoek. Geraets benadrukt wel dat van tevoren niet zeker is of een bedrijf ook geld krijgt op basis van de Chips Act.

Chipmachinemaker ASML, dat alleen schriftelijk wil reageren op vragen, noemt de nieuwe wet "erkenning" van de noodzaak om meer productiecapaciteit in Europa te bouwen. Hetzelfde geldt voor bijvoorbeeld testproductie en chipontwerp.

Ivo Raaijmakers, jarenlang de technische baas bij ASM en sinds vorig jaar adviseur van het bestuur, hoopt dat de wet vooral momentum creëert. "Het is het startpunt om in Europa weer geavanceerde fabrieken te krijgen en sterktes op te bouwen." ASM stond samen met Philips aan de wieg van ASML.

Overigens mag het van Hamed Sadeghian, ceo van Nearfield Instruments, wel wat sneller gaan met de wetgeving. Zijn bedrijf is nog jong: het is in 2016 ontstaan en richt zich op het controleren van het productieproces van geavanceerde chips.

Maakt dit alles Europa echt onafhankelijker? Het kan nog jaren duren voordat dat duidelijk wordt. Wat ASML betreft moet er uiteindelijk sprake zijn van "gezonde wederzijdse afhankelijkheid". En daar is het bedrijf zelf voor Europa het beste voorbeeld van.

Het aantal mensen dat in de eerste helft van dit jaar hun eerste woning heeft gekocht, is toegenomen, zo blijkt uit cijfers van makelaarsvereniging NVM. Ongeveer 28.000 starters hebben in de eerste zes maanden van 2023 een woning gekocht, ruim 1200 meer dan in dezelfde periode vorig jaar.

Naast de absolute stijging is er ook sprake van een relatieve toename: van de mensen die een woning kochten, ging het in 45 procent van de gevallen om starters, ten opzichte van 40 procent in 2021. Het hogere aantal starters ging ten koste van doorstromers en beleggers.

Lana Gerssen, vakgroepvoorzitter van de NVM, zegt dat de opkomst van de starters het gevolg is van hun betere financiële positie: "De belangrijkste redenen hiervoor zijn de ruimere leennormen, de sterke inkomensstijging en de gedaalde woningprijzen."

Volgens Gerssen betaalde een starter gemiddeld 369.000 euro voor een woning in de piek van de woningmarkt in 2022, terwijl er in het eerste kwartaal van dit jaar 329.000 euro door starters werd betaald. Dit betekent een daling van ruim 10 procent.

Volgens de NVM maakten drie op de vijf mensen die voor het eerst een woning kochten gebruik van de startersvrijstelling. Op basis van deze regeling hoeven mensen jonger dan 35 jaar die voor het eerst een woning kopen, geen overdrachtsbelasting te betalen op woningen onder de 440.000.

Voor alleenstaande starters met een modaal inkomen blijft het volgens de NVM lastig om een woning te bemachtigen. Zij zouden slechts 3 procent van het beschikbare woningaanbod kunnen aanschaffen. Stellen staan er een stuk beter voor. "Een gezamenlijk bruto jaarsalaris van 76.000 leidt tot een leencapaciteit van circa 358.000 euro. Hiermee is 37 procent van het aanbod volledig te financieren", zegt Gerssen.

Ondanks de positieve cijfers voor starters wijst Gerssen op de recente prijsstijgingen en het krappe woningaanbod. Als deze trends aanhouden, zal de situatie voor starters juist weer minder gunstig worden. Ze roept op om aandacht te houden voor het creëren van een ruimer woningaanbod.

Het aantal bedrijven dat op Schiphol verantwoordelijk is voor afhandeling van vluchten moet worden gehalveerd. Op dit moment zijn er zes bedrijven die zich bezighouden met het laden en lossen van bagage en het slepen van vliegtuigen, maar dat moeten er drie gaan worden.

Dit besluit neemt demissionair minister Harbers (infrastructuur) aan de hand van een onderzoek. Een vergelijking met vliegvelden in het buitenland laat zien dat drie afhandelingsbedrijven leidt tot een verbetering van de werkomstandigheden op en de kwaliteit en veiligheid van het vliegveld, schrijft NH Nieuws.

Schiphol stond jarenlang toe dat er nieuwe afhandelaars bijkwamen. Dit relatief grote aantal partijen leidde tot "ongezonde concurrentie", aldus voormalig Schipholtopman Dick Benschop.

De medewerkers van de de bedrijven werden hiervan de dupe, zo bleek uit onderzoek van de NOS en Nieuwsuur. Tegen beter weten in lieten de afhandelingsbedrijven jarenlang hun personeel fysiek zwaar werk uitvoeren. Ook de inspectie greep niet in.

Niet alleen het terugbrengen van het aantal afhandelaars moet zorgen voor betere werkomstandigheden. Ook moeten er bij het selectieproces bindende afspraken gemaakt worden met de bedrijven die werkzaam blijven op Schiphol.

Verwacht wordt dat er geen banen verloren zullen gaan na de vermindering van het aantal afhandelaren, schrijft Harbers. De werkgelegenheid wordt wel anders ingericht.

Welke afhandelingsbedrijven wegvallen en welke mogen blijven, wordt een keuze van Schiphol. De verwachting is dat de nieuwe situatie over twee jaar is doorgevoerd.

De onderzoeksredactie van de NOS en Nieuwsuur maakte eerder deze video over het onderzoek naar de arbeidsomstandigheden op Schiphol: