We gooien steeds minder huishoudelijk afval weg. Gemeenten hebben afgelopen jaar ruim 8 miljard kilo afval ingezameld, ongeveer 460 kilo per inwoner. Dat is het laagste niveau in bijna 30 jaar, meldt het CBS op basis van nieuwe cijfers. Er werd vooral minder puin, houtafval en groente-, fruit- en tuinafval (gft) opgehaald.

Er werd bijna 10 procent minder gft-afval ingenomen. Volgens het statistiekbureau komt dat doordat 2022 een jaar was met veel droogte en weinig regen. Daardoor valt er minder blad van planten.

Bij het puin komt de daling volgens het CBS doordat er minder verbouwingen waren. In de coronajaren, 2020 en 2021, gingen veel mensen aan de slag met hun huis. Vooral in het eerste jaar met lockdowns werd er meer puin- en grondafval ingezameld.

Corona-achtige taferelen

Dat er minder afval wordt geproduceerd, ziet men ook bij het afvalscheidingsstation in Maarssen. Daar staan geen lange rijen meer zoals in de coronatijd, maar het is nog wel druk. "Op zaterdag lijkt het soms nog steeds op corona-achtige taferelen. Toen konden we niet iedereen helpen."

Ook het huishoudelijk restafval en pmd, de zwarte en de oranje inzamelbakken, zaten minder vol. In 2021 gooiden we nog bijna 200 kilogram aan dat afval weg. Afgelopen jaar was dat 15 kilo minder, namelijk 183 kilo.

Historisch weinig afval

In bijna 30 jaar tijd was de berg Nederlands huisvuil nog niet zo klein. Linda Nijenhuis van Milieu Centraal verklaart dit vooral door de ontwikkeling van de economie en landelijk beleid: "In de jaren 90, begin 2000 ging het goed met de economie, zijn mensen meer gaan consumeren en hadden ze daardoor ook meer huishoudelijk afval. Die stijgende lijn is in de jaren daarna afgenomen. Daarnaast heeft de Nederlandse overheid vanaf 2015 ingezet op minder restafval." Ze doelt onder meer op campagnes tegen voedselverspilling en het verplicht beprijzen van plastic zakjes.

Bij het afvalscheidingsstation in Maarssen merken ze nog niet veel van huishoudens die historisch weinig afval produceren. "Er zijn nu veel meer stromen die je kan scheiden. Voorheen was het huisvuil, dan gooiden we alles in een zwarte zak en weg. Nu heb je niet alleen huisvuil maar ook hout, plastic en groen. Er wordt zoveel uit gesorteerd, dan houd je ook minder huisvuil over."

Het besluit over verdere zoutwinning rondom het Twentse Haaksbergen is uitgesteld. De gemeenteraad gaat er nog niet over stemmen omdat er nog te veel onduidelijkheid is.

In een gebied boven de gemeente wil het bedrijf Nobian acht nieuwe boorputten openen om zout te winnen. Er is onrust onder inwoners voor overlast door de winning, maar vooral over wat er gaat gebeuren na de winning. Volgens bewoners en de inspectie heeft het zoutwinningsbedrijf nog geen goed plan voor het afsluiten van de boorputten.

Zoutwinning kan leiden tot bodemdaling en trillingen in de grond. "Daar zijn we als de dood voor. Dat die dingen niet goed worden afgesloten en dus een eigen leven gaan leiden, met alle gevolgen van dien", zegt Ludwig ten Broeke van bewonerscollectief Laat de Hoeve Niet Zakken. Ook het Staatstoezicht op de Mijnen (SodM) en onderzoeksbureau TNO adviseren dat er beter moet worden gekeken naar de sluiting. De plannen voor het afdichten van de nieuwe cavernes schieten nog tekort.

Daar is het bedrijf het niet mee eens, zegt Yvar van den Winkel, directeur mijnbouw bij Nobian. Hij zegt dat het bedrijf alle adviezen van het SodM gaat bekijken en overnemen. In totaal wil het bedrijf ruim 14 miljoen ton zout uit de grond halen.

Zorgvuldigheid gaat voor

Maar nu heeft de gemeenteraad dus besloten de stemming later te houden. Bij de raadsvergadering stonden D66, PvdA, Nieuw Haaksbergen en Team DAP achter het niet behandelen van de zoutwinning. Zij vinden dat niet alle stukken op tijd beschikbaar waren om een beslissing te nemen. Zorgvuldigheid gaat voor, zeggen zij.

Het CDA en VVD sloten zich niet aan bij het doorschuiven. CDA'er Esther Diepenmaat vindt dat er in ieder geval over gesproken had moeten worden. Volgens haar geeft het advies van verkenner Bernard Wientjes geen aanleiding om de inhoudelijke behandeling te schrappen.

Aan de oppervlakte is er weinig te zien van de zoutwinning. Het grootste deel van het proces speelt zich af onder de grond:

Wientjes is door het ministerie van Economische Zaken naar Haaksbergen gestuurd om te bemiddelen tussen de gemeenteraad en het ministerie. Begin deze week kwam er vanuit Wientjes een extra advies. Daarin vroeg hij al om uitstel vanuit de gemeenteraad, maar ook door het ministerie.

Uiterlijk 17 juli moet er een beslissing worden genomen vanuit Haaksbergen. Wientjes: "Mijn advies als verkenner is om - als de raad inderdaad kiest voor uitstel - de besluitvorming te verschuiven naar uiterlijk eind september 2023." Het ministerie heeft al aangegeven te willen kijken naar uitstel van de deadline.

Daarbij pleit Wientjes voor een "alternatief besluitproces" voor de gemeente om tot een beslissing te komen. Zo kan de raad verschillende betrokkenen uitnodigen voor meer uitleg, zoals Nobian zelf en een expert vanuit het SodM.

Diepenmaat heeft kritiek op de manier waarop het ministerie omgaat met Haaksbergen: "Pas als er een 'nee' dreigt, wordt alles uit de kast gehaald om dat naar een 'ja' te dwingen." Ook VVD-raadslid Bart Woortman is kritisch op de rol van Wientjes. Hij is volgens de partij op pad gestuurd om de zoutwinning mogelijk te maken, linksom of rechtsom. "Een andere uitkomst is niet wenselijk voor de minister. We voelen ons Galliërs."

Er wordt overigens al tientallen jaren zout gewonnen uit Twente. Maar het nieuw geplande gebied vinden omwonenden te groot. Bij de huidige zoutwinning in de buurt van Hengelo en Enschede zijn de lege holtes in de grond voor de helft kleiner. Bij Haaksbergen willen ze meer zout winnen uit hetzelfde aantal putten, waardoor de cavernes groter zullen worden.

Bij de raadsvergadering waren ook veel inwoners aanwezig. Nadat het punt werd geschrapt van de agenda en de stemming niet doorging, verlieten ze de zaal.

Terwijl de voetbalwereld steggelt over het staken van competities vanwege de uitbraak van het coronavirus, gebeurt er ver buiten de schijnwerpers iets bijzonders. Op een Amsterdams kantoor zet een notaris op 16 april 2020 zijn handtekening onder de oprichtingsakte van de stichting FIFA Clearing House. Daarmee is de eerste formele stap gezet om van Nederland de controlepost te maken van alle transfermiljarden uit de voetbalwereld.

Spoiler: zover komt het niet. Een reconstructie van hoe wereldvoetbalbond FIFA Nederland inruilde voor Frankrijk.

Het plan dat de voetbalwereld voorgoed moet veranderen ontstaat in 2018 in het vergadercircuit van de FIFA. Onder anderen oud-Ajax-bestuurder Edwin van der Sar en toenmalig FIFA-functionaris Marco van Basten zijn erbij als in Londen de eerste contouren worden geschetst van het FIFA Clearing House, een controlekamer die moet toezien op alle geldstromen in het voetbal.

Binnen hoge FIFA-kringen heeft het plan haast. Onder leiding van president Gianni Infantino wil men grote financiële hervormingen doorvoeren als reactie op de losgeslagen transfermarkt.

Zeker negentien bedrijven melden zich bij een openbare aanbesteding om de organisatie op te tuigen. Uiteindelijk komt het Nederlandse Intertrust NV als winnaar uit de bus.

Amsterdam moet de standplaats worden, het Amstelgebouw de uitvalsbasis. FIFA richt in 2020 een stichting op die alles gaat voorbereiden. Een jaar later komt daar een bv bij. Alle transfersommen van alle professionele voetbalclubs ter wereld gaan in de toekomst via Amsterdam, is het idee. De nieuwe speurneuzen van FIFA zullen daar voortaan het foute geld eruit pikken en ervoor zorgen dat elke club netjes betaald krijgt als een speler wordt verkocht. Dat kan tientallen banen opleveren in Nederland.

Tegelijkertijd trekken FIFA-mensen en Intertrust-werknemers langs Nederlandse bankkantoren. Het clearing house heeft een bankrekening nodig om de transfersommen een paar dagen vast te houden tijdens het onderzoek. De FIFA gooit het net breed uit: alle grote banken worden benaderd, zeggen bronnen uit de bankenwereld. Bij in ieder geval ING en de Nederlandse tak van Deutsche Bank vinden gesprekken plaats.

Maar de banken zijn niet erg happig, krijgen de betrokkenen te horen in maandelijkse conference calls. "Ik krijg nog kippevel als ik eraan denk", zegt een bankier. "Je moet dan ook geld overmaken naar clubs in bijvoorbeeld Afghanistan." Na de miljoenenboetes die Nederlandse banken kregen, zijn ze terughoudend geworden met geldstromen uit risicolanden. "Niemand had zin in zo'n nieuwe partij. Het is voor ons nog gevaarlijker dan porno."

Dat ligt in lijn met een dieper bancair wantrouwen jegens de voetballerij. In 2017 waarschuwde toezichthouder De Nederlandsche Bank al voor risico's in de voetbalwereld: van gerommel met transfersommen, belangenverstrengeling bij zaakwaarnemers tot corruptie bij bonden en criminele infiltratie bij voetbalclubs. Twee jaar later besloot Rabobank geen profclubs meer aan te nemen als klant.

Het gaat mis

Tot vroeg in het najaar van 2021 heeft de FIFA nog vertrouwen in een goede afloop in Amsterdam. Op 25 september schrijft de bond nog in een vacaturetekst dat men op zoek is naar een 'hands on' bestuurder als ceo voor het clearing house. Gewenste competenties: kennis van "Nederlandse financiële regelgeving" en "excellente geschreven en verbale vaardigheden in zowel Engels als Nederlands".

Jeroen Slop, oud-financieel directeur bij Ajax en tegenwoordig KNVB-commissaris, ziet de vacature en besluit te bellen met de recruiter. "Een prachtige functie. Ik heb verstand van voetbaltransfers, ken de voetbalwereld en weet dat het idee van een clearing house fantastisch werkt in Engeland."

Aan de andere kant van de lijn is men minder enthousiast. "Iemand uit het voetbal: daar hadden ze geen behoefte aan", vertelt Slop. "Ik hoefde ook niet te solliciteren wat hen betreft. Ze mikten op iemand uit de bancaire wereld met verstand van regelgeving."

Vreemd, oordeelt Slop nu. Hij kreeg de indruk dat het FIFA bij dit project meer te doen was om "de touwtjes in handen te houden" dan echt vooruitgang te boeken in het belang van clubs. "Het schoot zijn doel voorbij."

Een nieuwe thuishaven

Uiteindelijk vindt FIFA zijn gedroomde topman. Per 1 januari 2022 treedt Frans van Proosdij uit Oegstgeest in dienst bij het FIFA Clearing House. Met een carrière als toezichthouder bij DNB en bestuurslid van trustkantoor Citco is Van Proosdij geknipt voor de rol die FIFA beoogt.

Maar in Amsterdam, hoog in het Amstelgebouw, zal Van Proosdij niet werken. Tussen het plaatsen van de vacaturetekst en Van Proosdijs aanstelling neemt FIFA een rigoureus besluit. Een 'plan B' - zoals een directe betrokkene het noemt - wordt van stal wordt gehaald: de goede contacten tussen FIFA en Parijs.

Niet Nederland, maar Frankrijk moet de nieuwe thuishaven worden. Witwaszorgen bij de Nederlandse banken lijken de belangrijkste reden voor de ommezwaai. "Er ontstond dus een catch-22-situatie. FIFA wilde de transfermarkt opschonen, maar kon dat niet doen vanwege de hoge risico's die banken zagen", herinnert een betrokkene zich. "Dat werd een vicieuze cirkel. En toen kwam er plotseling een oplossing uit Frankrijk."

'Andere factoren'

FIFA wil niet ingaan op vragen over de plotselinge koerswijziging. De keuze viel op Frankrijk vanwege "het belang van Parijs als financiële kruispunt en het excellente financiële toezicht in Frankrijk", mailt de bond. Ook stelt FIFA dat er "vertragingen" zijn opgelopen door covid en "andere factoren".

In Frankrijk gaan de zaken dan al vlot. In november 2021 dient de FIFA de aanvraag voor de benodigde vergunningen in. Nog geen jaar later gaat het clearing house van start. In de tussentijd is alles opgetuigd, zijn vergunningen verleend en, belangrijker nog, is het gelukt een partnerbank te vinden.

Begin dit jaar melden clubs de eerste transfers aan bij FIFA Clearing House in Parijs. Vanuit een statig pand bij Place de la Concorde bepalen de speurders sindsdien of het geld wel zuiver is.

Rond dezelfde tijd snijdt FIFA de laatste banden met Amsterdam door. Op 10 januari worden zowel de Nederlandse bv als de stichting uitgeschreven. Parijs is definitief de controlekamer van de voetbalmiljarden geworden. Met alle witwasrisico's van dien.

De banengroei in Nederland valt bijna stil. Hoewel het aantal functies dit jaar nog toeneemt met 1,4 procent is de verwachting dat het cijfer in 2024 terugvalt naar 0,5 procent. Er zullen dan ook sectoren zijn waar een krimp gaat plaatsvinden, zoals in de bouw en de financiële dienstverlening, maar de arbeidsmarkt blijft krap.

Dat valt te lezen in de jaarlijkse arbeidsmarktprognose van uitkeringsinstantie UWV. Die wijdt de afvlakking aan de lagere economische groei en de chronische krapte op de arbeidsmarkt. Ook het aantal nieuwe vacatures krimpt daardoor dit jaar met 119.000, zo'n acht procent, en volgend jaar nog eens met drie procent.

Te weinig personeel

De afname van het aantal vacatures heeft volgens het UWV te maken met de lagere economische groei waardoor de banengroei in een lagere versnelling terechtkomt dan de afgelopen twee jaar. Behalve dat bedrijven minder produceren door de verslechterde economie, belemmeren ook de aanhoudende personeelstekorten de groei steeds meer, verwacht arbeidsmarktexpert Rob Witjes.

"In het verleden dicteerde vrijwel uitsluitend de economie de arbeidsmarkt", aldus Witjes. "Nu zien we dat vooral het arbeidsaanbod nadrukkelijker de grenzen van de economie gaat bepalen. Bedrijven kunnen door de ervaren krapte soms niet verder groeien." Volgens Witjes zullen zij andere manieren moeten bedenken om de productie te verhogen, zoals het inzetten op automatisering en het slimmer inrichten van processen en functies.

In 2022 telde Nederland nog bijna 1,6 miljoen nieuwe vacatures, het hoogste aantal ooit. "Daar is nu een einde aan gekomen."

Mismatch op banenmarkt

Doordat er minder vacatures bij komen, zou je kunnen denken dat er minder werk te doen is en bedrijven dus ook minder behoefte hebben aan nieuw personeel. Maar dat is niet het geval, want vacatures ontstaan ook doordat personeel van baan wisselt of bijvoorbeeld met pensioen gaat.

Dus ook al zijn er minder vacatures, de krapte op de arbeidsmarkt blijft, zegt het UWV. "De krapte is grotendeels structureel, doordat vraag en aanbod inhoudelijk onvoldoende op elkaar aansluiten."

Er is volgens de uitkeringsinstantie vooral sprake van een 'kwalitatieve mismatch'. Dat betekent dat de competenties van mensen die werk zoeken niet altijd aansluiten op de vraag van werkgevers. Omscholing naar meer kansrijke beroepen kan volgens het UWV helpen.

De omstreden ondernemer Gerard Sanderink mag niet terugkeren bij zijn bouwbedrijf Strukton en ingenieursbureau Oranjewoud. Ook worden zijn aandelen bij een aparte beheerder ondergebracht, heeft de Ondernemingskamer bepaald.

De rechter ziet "gegronde redenen" om te twijfelen aan "een juist beleid en een juiste gang van zaken" bij Strukton en Oranjewoud. Zo zouden de banken geen zaken meer willen doen met Strukton als Sanderink zou terugkeren.

Ook door de crisis bij beide bedrijven besloot de Ondernemingskamer dat Sanderink voor langere tijd buiten de deur mag worden gehouden.

Val compleet

Hiermee is de val van de ooit zo succesvolle Sanderink compleet. In november stuurde een rechter hem al weg als topman van zijn ict-bedrijf Centric. Ook toen werden zijn aandelen onder toezicht van een aparte beheerder gesteld.

Centric heeft grote publieke instellingen en overheidsdiensten als klant. Onder meer het beheer van het datacentrum en de automatisering van De Nederlandsche Bank worden momenteel door Centric gedaan.

Uitspattingen

Eind april maakte de raad van commissarissen van Strukton en Oranjewoud bekend dat zij Sanderink definitief weg willen hebben. Hij was een maand eerder al geschorst. De uitspattingen van Sanderink zouden "de reputatie van de ondernemingen beschadigen", stelden ze in een persbericht.

Sanderink kwam de afgelopen jaren meerdere keren in opspraak door juridische procedures tegen zijn ex Brigitte van Egten. Inmiddels is hij getrouwd met Rian van Rijbroek, die bekendstaat als nep-it-deskundige en die veel invloed op Sanderink zou hebben.

Een bedrijf dat "verbloemt en verdraait", waarbij het gezag van de overheid schade heeft opgelopen. Dat zijn de vernietigende conclusies waarmee de man die moest toezien op de staatssteun voor KLM, staatsagent Jeroen Kremers, gisteren kwam. Vandaag debatteert de Tweede Kamer erover.

Kremers' verhaal begint in april 2020, net na het uitbreken van de coronacrisis. Passagiers namen nog nauwelijks vluchten, terwijl de kosten van vliegtuigmaatschappijen doorliepen. KLM dreigde om te vallen en dus kwam het kabinet met een gigantisch steunpakket van 3,4 miljard euro.

Het kabinet stelde daaraan voorwaarden en Kremers moest controleren of eraan werd voldaan. Hij schreef de afgelopen jaren meerdere verslagen, waarin zijn toon steeds strenger werd. Tot woede van KLM en de vakbonden, die vonden dat hij "buiten zijn boekje ging". Een reconstructie.

April 2020: steun in ruil voor voorwaarden

KLM lijkt gered als het kabinet aankondigt dat het bedrijf steun krijgt. Wel zijn er voorwaarden: zo moeten de kosten met 15 procent omlaag en moeten werknemers salaris inleveren, waarbij "de sterkste schouders de zwaarste lasten dragen". Bonussen worden opgeschort en KLM moet bekijken hoe belastingontwijking door medewerkers kan worden voorkomen.

Tegelijkertijd moet KLM het aantal bestemmingen in stand houden en flink verduurzamen, onder meer door vaart te maken met het bijmengen van duurzamere brandstof. Een toezichthouder van de overheid moet kijken of KLM zich aan de voorwaarden houdt. Daarvoor mag hij aanwezig zijn bij alle vergaderingen van het bestuur en heeft hij "direct toegang tot informatie".

September 2020: staatsagent Kremers

Die staatsagent wordt Jeroen Kremers. Hij werkte eerder bij ABN Amro en het ministerie van Financiën. Minister Hoekstra benadrukt dat Kremers geen deel uitmaakt van de raad van bestuur of raad van commissarissen van KLM.

"De state agent kan zich daardoor, namens de Nederlandse Staat, volledig richten op het houden van toezicht op de gemaakte afspraken", schrijft Hoekstra in een Kamerbrief.

Mei 2021: KLM 'voortvarend' van start

In zijn eerste rapportage is Kremers positief. KLM is "op voortvarende wijze" aan de slag gegaan met de vermindering van de kosten, zelfs meer dan nodig was. Hoewel er heel wat discussie over was, is volgens Kremers ook voldaan aan de loonmindering van het personeel. "Er is sprake van een constructieve samenwerking hetgeen op prijs wordt gesteld."

Januari 2022: de toon verandert

Het enthousiasme over de doorgevoerde besparingen is een paar maanden later bij Kremers al verminderd. "Er is aan de zijde van het bestuur van KLM discussie over ontstaan", schrijft hij in zijn tweede rapportage. De onenigheid gaat over in hoeverre de bezuinigingen structureel moeten zijn en of er ook na 2022 kostenreducties moeten worden doorgevoerd.

Ook is er nog discussie over het KLM-personeel dat in het buitenland woont en in sommige gevallen minder belasting betaalt. Kremers zegt dat het om grote groep medewerkers gaat, die dankzij KLM gratis naar Schiphol kan vliegen om te werken. Hij vindt dat het bedrijf ook een maatschappelijke verantwoordelijkheid heeft, nu het in de lucht wordt gehouden met belastinggeld. KLM is het daar niet mee eens, het bedrijf zegt alle regels te volgen.

Juni 2022: 'bedrijf blijft in gebreke'

In zijn derde rapportage is Kremers somberder. De besparingen van KLM over 2022 waren dan wel "voortvarend", maar niet structureel. In 2023 moet nog honderden miljoenen extra worden bezuinigd, maar het bestuur geeft volgens hem geen sjoege. "KLM opereert zonder een goedgekeurd financieel meerjarenplan", concludeert hij.

Ook krijgt het personeel er 5 procent bij, tot verrassing van Kremers: "Hierover is de staatsagent niet tevoren geïnformeerd. Op de agenda van de raad van commissarissen van KLM heeft deze loonsverhoging niet gestaan."

KLM geeft aan dat het steeds moeilijker wordt om personeel te vinden op de krappe arbeidsmarkt. Op salarissen bezuinigen zou dat nog lastiger maken. "Door het afsluiten van nieuwe cao's werd verder onrust op Schiphol voorkomen", zegt het bedrijf.

Kremers wijst erop dat ook de piloten een flinke verhoging krijgen, terwijl er bepaald geen pilotentekort is. Dat geld had volgens hem bijvoorbeeld besteed kunnen worden aan een beter loon voor bagagemedewerkers, die enkele maanden daarvoor staakten op de luchthaven. Maar volgens KLM hebben piloten, net als het andere personeel, veel ingeleverd sinds de coronacrisis.

Januari 2023: meer afspraken geschonden

Vanwege de hoge inflatie hoeft KLM minder te bezuinigen dan was afgesproken., maar volgens Kremers wordt er 250 miljoen euro te weinig structureel bezuinigd.

Het topmanagement krijgt, tegen de afspraken in, toch een variabele beloning over 2019. Volgens KLM kon dit niet anders, door een uitspraak van de rechter over de transitievergoeding van oud-KLM-topman Pieter Elbers. Andere topmensen hadden daardoor volgens KLM ook recht op de bonus

Intussen maakt KLM weer winst, waardoor ook de winstdelingsregeling voor personeel ter sprake komt. In eerdere cao-onderhandelingen heeft het bedrijf beloofd die uit te betalen, in ruil voor een nullijn. Eind maart wordt duidelijk dat het personeel toch een winstuitkering krijgt, ook al is dat volgens Kremers niet volgens de afspraak.

April 2023: einde steun

KLM maakt een einde aan het steunpakket. Nu het bedrijf niet meer aan de voorwaarden hoeft te voldoen, is de weg vrij voor een winstuitkering.

Mei 2023: risico op nieuwe probleem

Kremers verstuurt zijn laatste rapportage naar het ministerie van Financiën, zijn rol als toezichthouder is voorbij. Zijn eindconclusie: aan heel wat voorwaarden is niet voldaan, waardoor de financiële positie van de luchtvaartmaatschappij nog altijd zwak is. Hij wijst erop dat minister Kaag van Financiën naar de rechter zou kunnen stappen.

KLM kijkt daar heel anders tegenaan. "De steun van de overheid is effectief geweest en KLM is met succes door de crisis gekomen", schrijft de financieel directeur in een brief. En het bedrijf komt met forse kritiek op Kremers. Hij zou persoonlijke meningen hebben verwerkt in zijn rapportages, waarmee "hij buiten zijn opdracht treedt" en "onbegrip toont voor de verhoudingen in de internationale luchtvaart". De conclusies over piloten werken volgens het bedrijf "polariserend".

Nu is het de vraag wat minister Kaag gaat doen. Zij zegt "teleurgesteld" te zijn over de ontwikkelingen bij KLM en daarover in gesprek te gaan. Ook zegt ze te kijken naar juridische vervolgstappen. De uitkomsten van de evaluatie worden dit najaar verwacht.

Bijna de helft van het personeel bij VDL Nedcar in Born is per 1 november dit jaar zijn baan kwijt. De autofabrikant heeft nu nog bijna 4000 mensen in dienst, daar blijven er zo'n 2100 van over. Er zijn nu nog twee ploegendiensten per dag, met dit massaontslag gaat dat eind dit jaar naar een.

Dat er ontslagen zouden vallen bij VDL is niet onverwacht, het gaat al langere tijd niet goed met de fabrikant. VDL maakt nu nog auto's voor BMW, maar dat contract loopt volgend jaar maart af. Een nieuwe afnemer is nog niet gevonden en daardoor zou een groot deel van de werknemers sowieso zijn baan verliezen.

Er worden duizend vaste medewerkers geraakt door de ontslagronde. Daarnaast wordt afscheid genomen van alle uitzendkrachten, dat zijn er ruim 800. VDL sluit niet uit dat er nog meer ontslagen vallen volgend jaar. Het bedrijf streeft nog wel "om nieuwe projecten binnen te halen".

Stakingen

De werknemers van de automaker legden in mei meerdere keren het werk neer, zowel uit eigen beweging als met steun van de vakbonden. Er heerst ontevredenheid over het sociale plan dat er ligt als er ontslagen vallen. Volgens FNV en CNV is de vergoeding die werknemers nu krijgen niet genoeg, en de bonden eisen een verdubbeling. Tot nu toe is er bij gesprekken tussen VDL en de vakbonden daar nog geen akkoord over gekomen.

VDL-directeur John van Soerland zegt dat door de "turbulente omstandigheden op de automarkt" het te kort is gebleken om al het personeel aan het werk te houden. "Wij balen daarvan en naar onze medewerkers die hun baan gaan verliezen spijt ons dat."

Het voorstel van de directie van VDL ligt nu bij de ondernemingsraad. Die moet daar een advies over uitbrengen.

De inflatie is voor de tweede maand op rij opnieuw iets opgelopen. In mei waren de prijzen 6,1 procent hoger dan een jaar geleden, meldt het Centraal Bureau voor de Statistiek. In maart was de inflatie nog 4,4 procent.

Eten en drinken is de belangrijkste categorie die duurder geworden is. Gemiddeld zijn de prijzen daarvan met 12,8 procent gestegen. De prijsstijgingen nemen wel iets af.

De prijsstijgingen van diensten, zoals horeca en pretparken, nemen nog altijd toe. Diensten zijn gemiddeld 6,1 procent duurder dan een jaar geleden.

De inflatie is wel aanzienlijk lager dan een half jaar geleden toen de inflatie nog ruim boven de 10 procent zat.

Hoger loon

De loonsverhogingen die werkgevers en werknemers afspreken lopen nog altijd op. Uit cijfers van het CBS bleek al dat eerder dit jaar de cao-lonen met 5,5 procent zijn gestegen.

Volgens werkgeversvereniging AWVN zijn de cao-akkoorden die in mei zijn afgesproken opnieuw iets opgelopen. Uit voorlopige cijfers blijkt dat de gemiddelde loonsverhoging die afgelopen maand is afgesproken 7,8 procent was. Dat is de hoogste stijging die de werkgeversorganisatie ooit heeft gemeten.

De werkgevers verwachten dat het hoogtepunt van de loonstijgingen is bereikt. Mede doordat de inflatie lager is dan een paar maanden geleden en de krimp van de economie denken de werkgevers dat er later dit jaar minder hoge loonstijgingen worden afgesproken.

Andere landen

In andere Europese landen loopt de inflatie terug. Uit cijfers van Eurostat blijkt dat de inflatie in de eurolanden daalde van 7 procent naar 6,1 procent. In Spanje zakte de inflatie naar 3,2 procent. Een maand eerder was die nog 4,1 procent.

In Duitsland is de inflatie gedaald van 7,2 naar 6,1 procent. In Frankrijk daalde de inflatie van 6,9 naar 6,0 procent.

KLM heeft zich opnieuw niet gehouden aan de voorwaarden van het corona-steunpakket. Dat schrijft de toezichthouder, ook wel staatsagent genoemd, in zijn laatste verslag aan het ministerie van Financiën.

De vliegtuigmaatschappij kreeg tijdens de coronacrisis het grootste steunpakket van alle Nederlandse bedrijven, bij elkaar zo'n 3,4 miljard euro. Daar stonden wel een aantal voorwaarden tegenover. Zo moest KLM structurele bezuinigingen doorvoeren. Staatsagent Jeroen Kremers moest er de afgelopen jaren op toezien dat het bedrijf zich aan die voorwaarden zou houden.

En dat is keer op keer niet gebeurd, zegt Kremers. Zo heeft de vliegtuigmaatschappij te weinig structurele kostenbesparingen doorgevoerd. Terwijl laagbetaald grond- en cabinepersoneel en de top van het bedrijf volgens de afspraak in 2022 een deel van hun salaris inleverden, bleef volgens hem de bijdrage van het hoger betaald personeel "ver achter bij de voorwaarden".

Misleidend jaarverslag

KLM-personeel kreeg daarnaast vorig jaar, tegen de afspraken in, een winstdeling. Ook bleef de vliegmaatschappij belastingontwijking door vliegend personeel faciliteren. Volgens de staatsagent "verbloemt en verdraait" KLM dat in het jaarverslag, dat hij als "misleidend" bestempelt.

Al met al zijn de conclusies van de staatsagent somber. "De vermogenspositie van KLM is dermate zwak dat de steunoperatie niet een bedrijf heeft opgeleverd waarvan vertrouwd mag worden dat het ook bij nieuwe tegenvallers op eigen benen kan staan", schrijft Kremers.

"In plaats daarvan heeft de steun bij KLM een te ruime kostenpositie in stand helpen houden. Het gezag van de overheid heeft schade opgelopen"

KLM: kritiek is onterecht

KLM laat in een reactie aan het ministerie weten de kritiek van de staatsagent onterecht te vinden. Volgens de luchtvaartmaatschappij zijn de besparingsdoelen wel gehaald en is er naar draagkracht salaris ingeleverd. Het bedrijf beëindigde de lening en staatsgarantie vorige maand.

Ook vakbonden vinden dat het rapport van de staatsagent een verkeerd beeld schetst. De verslagen bevatten volgens hen "onjuistheden en persoonlijke meningen, waarbij bovendien onwelgevallige feiten worden genegeerd".

Minister Kaag schrijft in een reactie aan de Kamer dat er nog een verdere beoordeling komt van in hoeverre KLM zich aan de voorwaarden heeft gehouden. Op basis daarvan beslist het kabinet of er vervolgstappen komen, zoals een gang naar de rechter. Kamerleden reageren zeer kritisch op de handelwijze van de KLM. Donderdagochtend is er een debat over staatsdeelnemingen en dan komt ook de KLM aan de orde.

Koninklijke Horeca Nederland (KHN) is niet blij met de komst van een website waarop mensen voor veel geld reserveringen voor populaire restaurants kunnen overkopen.

Sinds vorig weekend worden op de website Appointment Trader reserveringen aangeboden voor twee zeer populaire Amsterdamse restaurants. Het platform verdient hierop door een percentage van 20 tot 30 procent van de verkoopwaarde zelf te houden.

Het doet denken aan Ticketswap, het systeem waarbij gebruikers hun kaartjes voor concerten en voorstellingen kunnen doorverkopen. Ze betalen daarvoor 5 procent per transactie aan Ticketswap.

De dienst van Appointment Trader is minder sympathiek, vindt KHN. "Er worden schaarse reserveringen verhandeld, waarbij vooral tussenpersonen financieel profiteren." Reserveren bij de restaurants zelf is gewoon gratis. Wel vragen duurdere restaurants vaak van tevoren een aanbetaling, maar die wordt volledig van de rekening afgetrokken.

Vol binnen een minuut

Platforms voor overname van reserveringen staan in Nederland nog in de kinderschoenen, maar in de VS zijn ze normaler. Zo beschreef de Amerikaanse journalist Rachel Sugar vorige maand hoe zij via meerdere platforms reserveringen voor populaire tijden kon kopen voor het extreem populaire restaurant Carbone in New York.

Via de website van Carbone zijn tafels op de populaire tijden, tussen 18.00 uur en 22.00 uur, steevast binnen een minuut uitverkocht, maar op Appointment Trader en concurrent Cita Marketplace worden veel reserveringen aangeboden. Wie er morgen rond 19.00 uur wil eten, telt daar omgerekend ruim 600 euro voor neer. Dat is dus niet de maaltijd, maar alleen het recht om rond 19.00 uur in het restaurant plaats te nemen.

Op Appointment Trader in Nederland zijn de prijzen veel lager. Tot nu toe lijken er alleen reserveringen te zijn verkocht voor het Amsterdamse steakrestaurant Mr Porter en worden er nog alleen reserveringen aangeboden voor het Amsterdamse restaurant De Kas (ongeveer 110 euro voor een tafeltje op 10 juni om 19.00 uur).

Restaurant voor iedereen

Eigenaar van De Kas Jos Timmer vindt het net als KHN een verschrikkelijke ontwikkeling: "We doen er alles aan om een goede prijs-kwaliteitverhouding te hebben en om een restaurant te zijn waar iedereen terechtkan", zei hij gisteren in Het Parool. "Dit voelt alsof iemand je de regie van je eigen restaurant uit handen neemt, zonder dat je er iets aan kunt doen."

In de VS bestaat ook het platform ResX waarbij restaurantbezoekers hun reservering op het laatste moment van de hand kunnen doen als ze echt niet kunnen. Op dit platform mogen ze geen geld vragen voor de reserveringen. Wel moeten gebruikers om de populaire restaurants te kunnen zien maandelijks 10 dollar betalen.

De Nederlandse horecabranche en vooral de duurdere restaurants zien liever dat de reserveringen helemaal verlopen "zonder ongewenste inmenging van derden". Horeca-ondernemers steken volgens KHN "zeker in het topsegment veel tijd in het contact met gasten" en met deze dienst vervalt dat grotendeels.

Ongekende drukte

Wat niet lijkt te verdwijnen is de ongekende drukte bij restaurants sinds de coronacrisis en dat we steeds vroeger reserveren, ook in de eenvoudiger restaurants. Ook die restaurants zitten steeds vaker al ruim van tevoren vol.

Voor horeca-ondernemers die er niet op zitten te wachten dat hun reserveringen worden verhandeld, adviseert de KHN dat zij in hun voorwaarden duidelijk vermelden dat reserveringen persoonlijk en niet overdraagbaar zijn. "Maar uiteraard ligt de beslissing daarover bij de ondernemer zelf."

Het moet overal in het land mogelijk blijven om gratis contant geld op te nemen bij Geldmaat-automaten. Minister Kaag van Financiën wil de banken hiertoe verplichten en de beschikbaarheid van contant geld wettelijk regelen, liefst voor het eind van het jaar.

"De toegang tot contant geld is cruciaal", vindt Kaag. "Niet iedereen vindt de weg in het digitale betalingsverkeer. Voor hen moet contant geld beschikbaar, bereikbaar en betaalbaar blijven. Daarnaast is contant geld bij storingen in het elektronisch betalingsverkeer een belangrijke terugvaloptie."

Publiek geld

De cashloze samenleving rukt op. De digitalisering van het betalingsverkeer, met pinnen en mobiel betalen, verdringt het gebruik van contant geld.

Voor een grote groep mensen is contant betalen echter belangrijk, omdat ze bijvoorbeeld moeite hebben met elektronisch betalen, of om uiteenlopende andere redenen liever contant betalen. Volgens een onderzoek uit 2021 van McKinsey in opdracht van de Betaalvereniging is een op de dertien Nederlanders afhankelijk van contant geld

"Contant geld is de enige vorm van publiek geld. Het is een publiek anker in het betalingsverkeer en draagt bij aan het vertrouwen in het bredere financiële systeem", aldus Kaag.

De huidige vrijwillige afspraken met banken rond Geldmaat-automaten bieden te weinig zekerheid dat er in de toekomst over voldoende contant geld beschikt kan worden. De banken worden wettelijk verplicht om de huidige infrastructuur van geldautomaten in stand te houden.

Banken betalen

De afgelopen jaren hebben banken veel geldautomaten weggehaald of samengevoegd uit kostenoverwegingen. In 2015 telde Nederland ruim 8300 geldautomaten, in 2021 waren er nog maar 4900.

De kosten van het contant geld, de distributie en de basisinfrastructuur, zijn voor rekening van de banken. Volgens minister Kaag zijn dat in eerste instantie de drie grootbanken ABN Amro, ING en Rabobank, omdat zij gezamenlijk eigenaar zijn van Geldmaat en samen goed zijn voor 85 procent van de betaalrekeningen in Nederland. Andere banken maken gebruik van de Geldmaat-automaten tegen redelijke voorwaarden en tarieven.

Het is de bedoeling dat De Nederlandsche Bank (DNB) toezicht gaat houden op de naleving en waar nodig tot handhaving zal overgaan.

Het kabinet moet stoppen om met spoed geld uit te geven zonder dat de Tweede Kamer dat heeft goedgekeurd. Een brede meerderheid in de Kamer vindt dat er te vaak onnodig gebruikgemaakt wordt van de noodprocedure, bleek tijdens het jaarlijkse Verantwoordingsdebat. Daarin wordt teruggeblikt op het 'huishoudboekje' van vorig jaar.

De wet geeft het kabinet de mogelijkheid om in uitzonderlijke gevallen bij uitgaven die grote spoed vragen het parlement te omzeilen. Dan gaat het bijvoorbeeld om het redden van een bank die op omvallen staat of bij een dijkdoorbraak waar snel iets aan gedaan moet worden.

Maar uit onderzoeken van de Algemene Rekenkamer, die op 17 mei werden gepresenteerd, blijkt dat het kabinet vorig jaar die procedure opnieuw vaak gebruikte zonder dat dat echt nodig was. Kamerlid Eelco Heinen van de VVD noemde voorbeelden als de aanschaf van ventilatoren voor scholen en de kosten voor de herdenking van het slavernijverleden.

De begroting werd in 2022 maar liefst 51 keer tussentijds aangepast, voor een totaalbedrag van bijna 42 miljard euro. Ongeveer de helft daarvan werd uitgegeven voordat de Tweede Kamer daar toestemming voor had gegeven.

Prinsjesdag

Zo'n beetje de hele Tweede Kamer wil dat het kabinet terugkeert naar de gewone begrotingssystematiek, met effectieve controle door het parlement. Dat wil zeggen dat de begroting op Prinsjesdag wordt gepresenteerd en dat er op twee momenten, in het voorjaar en in het najaar, nog aanpassingen kunnen worden gedaan.

Incidentele uitgaven moeten zo veel mogelijk teruggedrongen worden en de spoedprocedure zonder parlementaire controle vooraf helemaal. Heinen heeft daarvoor een voorstel ingediend.

Hij vindt dat de route buiten het parlement om alleen nog gebruikt mag worden in situaties waar die voor bedoeld is. In de wet staat dat het moet gaan om een crisissituatie, waarbij uitstel "niet in het belang van het land is". Of daar sprake van is, is nu aan het oordeel van de minister. Een briefje om de Kamer te informeren, is voldoende.

Heinen wil dat de Kamer er toch een stokje voor kan steken als in die brief niet voldoende wordt onderbouwd dat er echt sprake is van spoed. Een minister moet bijvoorbeeld aangeven wat er misgaat als hij of zij moet wachten op het parlement.

Hij denkt dat het kabinet zijn lesje wel leert als de Kamer een paar keer op de rem trapt. Verschillende andere partijen in de Tweede Kamer reageerden positief op het plan van Heinen.

Kaag: dalende trend

Ook minister Sigrid Kaag (Financiën) is als beheerder van de schatkist blij met het voorstel. "Ik steun de intentie, het is de juiste richting", zei ze, al heeft ze nog wel suggesties om het voorstel te verbeteren. Daarover wil ze de komende tijd overleg voeren. Ze vindt dat "een ventiel nodig is voor als er echt sprake is van spoed".

Kaag wil naar eigen zeggen niets liever dan het terugdringen van het aantal tussentijdse aanpassingen van de begroting. "Rust, reinheid en regelmaat is ook bij financieel beheer belangrijk."

Volgens haar gaat het wel beter dan in het verleden. Dit jaar is het nog maar zeven keer gebeurd. Vijf keer was dat om steun aan Oekraïne mogelijk te maken. "Er is echt wel een dalende trend, we moeten dat vasthouden", zei de minister.

De kans op een lichte economische recessie de komende tijd is toegenomen, maar dat vormt geen bedreiging van de financiële stabiliteit. De financiële positie van het merendeel van de huishoudens, bedrijven en banken is goed op orde, zo stelt het Centraal Planbureau (CPB) in de jaarlijkse Risicorapportage Financiële Markten.

"Het gevaar van een bankencrisis in Nederland lijkt beperkt en ook de financiële risico's vanuit de woningmarkt zijn beheersbaar," zegt CPB-directeur Pieter Hasekamp.

Weerbaar

De Nederlandse economie en het financiële stelsel hebben de afgelopen jaren veel te verstouwen gekregen, van de Brexit en de coronacrisis tot de oorlog in Oekraïne en de energiecrisis, maar heeft dat alles goed weten op te vangen, mede door het steunbeleid van overheden en centrale banken.

"De noodzakelijke afbouw van deze steun, in een tijd waarin nog veel economische onzekerheid heerst, brengt weliswaar risico's met zich mee, maar de financiële sector is voldoende weerbaar", aldus Hasekamp.

De weerbaarheid is de afgelopen jaren zelfs vergroot waardoor de risico's van financiële instabiliteit als gevolg van hoge inflatie en rente en dalende huizenprijzen in toom gehouden worden.

Woningmarkt

Huishoudens en financiële instellingen zijn het afgelopen decennium weerbaarder geworden tegen schokken vanuit de woningmarkt. Op de woningmarkt is een omslag zichtbaar door de hoge hypotheekrente en de dalende huizenprijzen. Maar de huiseigenaren lopen daarbij maar beperkt risico's. "De financiële positie van huiseigenaren is gemiddeld genomen verbeterd", schrijft het CPB. "Woonlasten en schuldratio's zijn gedaald en financiële buffers zijn toegenomen."

Voor kwetsbare groepen huiseigenaren zoals starters, jongeren en huiseigenaren met weinig vermogen, geldt die verbetering ook, maar is deze minder sterk. "Deze groepen kunnen minder goed schokken opvangen door gestegen lasten, gestegen rente, een lager inkomen, of dalende woningprijzen."

Banken

Banken zijn ook beter bestand tegen schokken op de woningmarkt door strengere regelgeving, grotere buffers en betere spreiding van hypotheken bij niet-banken, zoals verzekeraars en pensioenfondsen.

In de Verenigde Staten zijn de afgelopen maanden diverse banken in financiële problemen gekomen als gevolg van de stijgende rente en het grote aandeel onverzekerde deposito's.

Volgens het CPB staan de Nederlandse banken er beter voor en zijn ze weerbaarder door strengere regulering, hogere buffers, beter afdekking van renterisco's en minder onverzekerde deposito's.

Banken gaan, voor een deel van hun klanten, hun controles op witwassen versoepelen. Ze beloven dat klanten bij wie het risico op witwassen waarschijnlijk laag is, minder vragen van hun bank krijgen.

Dat is opvallend, want de afgelopen jaren werden de controles verder aangescherpt, mede onder druk van de toezichthouder. Banken namen duizenden werknemers aan om verdachte transacties te monitoren en om klantonderzoek te doen.

Vorig jaar sprak toezichthouder De Nederlandsche Bank het voornemen uit om meer in te zetten op een 'risicogebaseerde aanpak' van het voorkomen en bestrijden van witwassen en terrorismefinanciering. Dat wil zeggen dat klanten met een hoog risico op witwassen meer controles van banken krijgen dan klanten met een laag risico.

Vakantie

De Nederlandse Vereniging van Banken heeft naar aanleiding van gesprekken met de toezichthouder documenten opgesteld waarop banken hun beleid gaan baseren. Concreet betekent het dat een groot deel van de klanten die naar risicolanden op vakantie gaan, zoals Marokko, Iran en de Filipijnen, niet meer vragen krijgen over transacties die ze in het land hebben gedaan.

Een andere verandering is dat bedrijven en stichtingen niet meer apart informatie hoeven aan te leveren aan de bank over wie de eigenaar van het bedrijf is, als die informatie ook al in het UBO-register staat.

Autohandelaren

De bankenvereniging wil de komende tijd onderzoeken of er nog meer versoepelingen kunnen worden doorgevoerd, bijvoorbeeld bij de controles van bedrijven die in risicosectoren actief zijn. Het gaat dan bijvoorbeeld om autohandelaren en ijzerhandelaren.

Voor sommigen is het nu onmogelijk om een bankrekening te openen. Ook daar wil de bankenvereniging iets aan gaan doen.

Of de banken door de versoepelingen ook minder personeel inzetten op hun controle-afdelingen, kan de vereniging niet zeggen.

Schuldhulpverleners zagen het afgelopen jaar meer mensen met hoge inkomens, schrijft de branchevereniging voor schuldhulpverlening (NVVK) in zijn jaarverslag. Dat komt volgens de vereniging door de hoge inflatie en stijgende energiekosten.

"We zien voor het eerst een forse stijging van deze groep, die verwachting is helaas uitgekomen", zegt Marco Florijn, voorzitter van de NVVK. "Dat komt mede doordat de compensatiemaatregelen van de overheid vaak waren gericht op mensen met wat lagere inkomens en niet op de mensen die modaal of dubbel modaal verdienen."

Meer ondernemers in problemen

Ook vroegen kleine ondernemers en zzp'ers vaker om hulp. Het gaat wel om een relatief kleine groep: vorig jaar waren het ruim 3400 mensen, het jaar daarvoor meer dan 2100. Toch noemt de NVVK de stijging zorgelijk.

"Ondernemers hebben vaak nog schulden uit de coronaperiode die de Belastingdienst binnenkort gaat invorderen", zegt Florijn. "Als de deurwaarders weer gaan lopen, zal er bij hen veel financiële stress ontstaan. Dat betekent een verdere stijging van het aantal melders bij ons."

Bij een melding kijkt een schuldhulpverlener samen met de ondernemers of het bedrijf kan worden doorgezet. Dat is door de coronasteun extra lastig geworden. "Het is daardoor best moeilijk te ontrafelen wat er nu precies aan de hand is in de onderneming", zegt Florijn. "Het is voor ondernemers echt belangrijk om snel hulp te zoeken."

Minder lang afwachten

Er zijn ook lichtpunten: de gemiddelde schuld daalde van ruim 42.000 euro naar 40.000 euro. Volgens de NVVK betekent dat dat mensen minder lang wachten met het vragen om hulp, waardoor hun betalingsachterstanden niet zo hard oplopen.

"Ook positief is dat het aantal betalingsregelingen is gestegen", zegt Florijn. "Daardoor hoeven mensen niet meteen de sanering in, maar kunnen we ze met een betalingsregeling helpen."

De nieuwe pensioenwet, de Wet toekomst pensioenen, is een feit. Over een paar jaar krijgen alle werkenden die via hun werkgever voor hun pensioen sparen of gespaard hebben een nieuwe regeling. Ook voor zzp'ers die voor een pensioen sparen, gaat er wat veranderen.

Na een lange discussie in de Eerste Kamer over de grondwettelijkheid van de nieuwe pensioenwet kwamen de senatoren gisteravond laat eindelijk aan stemmen toe: 46 leden stemden voor de wet, 27 stemden tegen.

Regeringspartijen VVD, CDA, D66 en CU en oppositiepartijen PvdA, GroenLinks en SGP stemden voor. Oppositiepartijen SP, PVV, PvdD, 50Plus, de Fracties Nanninga, Otten en Frentrop, FvD en OSF stemden tegen.

Minister Carola Schouten (Pensioenen) noemt het "een belangrijke stap" dat de wet na 15 jaar discussie nu is aangenomen. "Met deze wet zorgen we dat ons pensioen goed geregeld blijft", zegt ze. Dat geldt volgens haar zowel voor mensen die al met pensioen zijn als voor mensen die nog werken.

Protest

Gisterochtend werd voor de deur van de Eerste Kamer nog gedemonstreerd onder leiding van SP-leider Lilian Marijnissen.

Binnen brachten tegenstanders van de wet op het laatste moment een nieuw bezwaar in. Volgens drie hoogleraren had er over de wet met tweederdemeerderheid gestemd moeten worden. Zij wezen op een bepaling in de Grondwet die zegt dat dat moet als er over het inkomen van Kamerleden wordt gestemd.

De Fractie Otten diende om die reden nog een, vooraf al kansloze, motie van wantrouwen in tegen minister Schouten. Maar die bleef erbij dat de Grondwet niet op de pensioenwet van toepassing is.

Schouten kreeg bijval van een meerderheid van de senatoren. Die vinden dat in de nieuwe pensioenwet niets is geregeld over de hoogte van het pensioen van Kamerleden en oud-Kamerleden. Dat moet de komende maanden juist nog worden besproken, zeiden zij. En pas dan is de Grondwet van toepassing. De stemmingen konden daarom toch zoals gepland doorgaan.

De overgang naar het nieuwe stelsel wordt een behoorlijke klus:

Het nieuwe pensioensysteem is volgens de voorstanders gunstiger voor mensen met flexibele banen en kortere contracten. Ook is het de bedoeling dat het eerlijker uitpakt voor jongere generaties omdat zij niet hoeven mee te betalen aan de hogere uitkeringen van oudere generaties. Daar staat meer risico en geen harde garanties over de einduitkering tegenover.

Zzp'ers mogen in het nieuwe systeem meer belastingvrij sparen voor hun pensioen. En pensioenfondsen mogen experimenteren met deelname van deze zelfstandigen aan hun werknemerspensioenfonsen.

Het is de komende maanden aan de pensioenfondsen om al hun pensioendeelnemers op de hoogte stellen van de stappen die zij nu gaan nemen en hoe zij de oude pensioenrechten willen overhevelen naar het nieuwe systeem. Dat gaat nog jaren duren.

Minister Schouten kan zich voorstellen dat veel mensen zich zorgen maken over het nieuwe stelsel. Ze benadrukt dat burgers goed voorgelicht zullen worden over de veranderingen.

Chipbedrijf Nvidia zag zijn aandelen op de Amerikaanse beurs Nasdaq vandaag opnieuw flink in waarde stijgen. Het bedrijf heeft een reeks nieuwe producten en diensten bekendgemaakt rondom kunstmatige intelligentie (AI).

Vorige week schoot de koers van Nvidia-aandelen al omhoog. Donderdag steeg de waarde met 25 procent.

De chipfabrikant heeft inmiddels een beurswaarde van 1 biljoen dollar. Ook grote chipproducenten als AMD en Intel zagen hun aandelen stijgen.

Nvidia, naar eigen zeggen wereldleider op het gebied van AI, komt onder meer met een supercomputer, waarmee techbedrijven als Microsoft en Meta opvolgers van de bekende chatbot ChatGPT kunnen ontwikkelen.

Dramatische waarschuwing

Vandaag kwam er opnieuw een waarschuwing tegen de gevaren van kunstmatige intelligentie. In een verklaring wijzen vooraanstaande experts op het gebied van AI op de risico's.

De verklaring bestaat uit maar één zin, maar die klinkt dramatisch: "Het verminderen van het risico op vernietiging door AI zou een wereldwijde prioriteit moeten zijn naast andere risico's zoals pandemieën en een nucleaire oorlog."

De verklaring is ondertekend door honderden experts. Onder hen zijn topman Sam Altman van OpenAI, het bedrijf achter ChatGPT, en Geoffrey Hinton, die bekendstaat als de 'godfather' van AI.

Wapens en misinformatie

Door de snelle ontwikkeling van AI, vooral die van slimme chatbots als ChatGPT, is er steeds meer kritiek op kunstmatige intelligentie. Critici wijzen erop dat AI bijvoorbeeld misbruikt kan worden voor wapensystemen en misinformatie.

Dit jaar vroegen duizend onderzoekers en technologen, onder wie Elon Musk, al in een brief om een pauze van 6 maanden in de ontwikkeling van AI vanwege de "vergaande risico's voor de maatschappij en de mensheid".

Wereldwijd werken landen aan nieuwe regelgeving om de nieuwe technologie te beteugelen. Het is de bedoeling dat er in de EU nog dit jaar een speciale AI-wet is. Wereldwijd loopt de Europese Unie daarin voorop. Voorzitter Ursula von der Leyen van de Europese Commissie had vandaag een ontmoeting met Sam Altman van OpenAI, liet een woordvoerder weten, zonder verdere details te geven.

Staatssecretaris Gunay Uslu (Cultuur) gaat knarsetandend akkoord met de aanpassingen die de coalitiepartijen hebben gemaakt op haar wetsvoorstel om grote streamingsdiensten als Netflix en Disney te verplichten om te investeren in Nederlandse producties.

In de Tweede Kamer zei Uslu dat ze verwacht dat er door de aanpassingen minder geïnvesteerd zal worden in films, documentaires en series dan zij wilde, "maar de wet blijft wel overeind". Ze zal haar steun aan de wet dan ook niet intrekken.

De coalitiepartijen konden het aanvankelijk niet eens worden over de plannen van Uslu om de grote streamingsbedrijven te verplichten om een percentage van hun omzet te investeren in Nederlandse producties. Twee weken geleden sloten ze onderling een deal, waardoor de eisen aan de bedrijven flink worden afgezwakt.

Ook reality en comedy

Zo mogen ze de helft van het geld ook steken in amusement, realitysoaps en comedyseries. In de plannen van Uslu moest er vooral geïnvesteerd worden in genres die moeilijk kunnen concurreren met grote buitenlandse producties, zoals films, dramaseries en documentaires.

De staatssecretaris vindt dat de wijziging het doel van de wet raakt, en dat die wet er "minder effectief" door wordt. Oppositiepartijen als de PVV, GroenLinks en de SP wilden weten of Uslu dan haar wetsvoorstel gaat intrekken, maar dat doet ze niet. "Dan zou er helemaal geen extra impuls meer zijn voor de sector", zei ze.

Dat de coalitiepartijen op 50 procent investeringen in films en series zijn uitgekomen, vindt Uslu wel "de ondergrens."

Onafhankelijke producenten

Uslu wil met haar wetsvoorstel vooral kleine, onafhankelijke producenten ondersteunen. VVD, D66, CDA en ChristenUnie hebben echter afgesproken dat de investeringen maar voor 60 procent bij die onafhankelijke producenten terecht hoeven te komen.

In de Kamer zei de staatssecretaris dat ze een voorkeur heeft voor 80 procent, maar dat ze met 60 procent kan leven.

Volgende week wordt er over het wetsvoorstel, inclusief de wijzigingen, gestemd. Daarna moet ook de Eerste Kamer er nog mee instemmen.

Een wijk, een stad of zelfs heel Nederland zonder stroom. Dat zou het gevolg kunnen zijn van een grote cyberaanval op zonnepaneelsystemen, zo waarschuwde vandaag de Rijksinspectie Digitale Infrastructuur (RDI), een organisatie die toezicht houdt op veilige digitale communicatie.

Omvormers van zonnepanelen, waarmee opgewekte stroom wordt verwerkt, zijn door slechte beveiliging kwetsbaar voor hacks en storingen, concludeert het RDI. Geen enkele van de omvormers die werden onderzocht bleek te voldoen aan de veiligheidsnormen. Ze zijn eenvoudig te hacken, van afstand uit te schakelen of in te zetten voor DDoS-aanvallen.

Maar hoe realistisch is zo'n aanval? Een groep hackers met kwade bedoelingen zou grote schade kunnen toebrengen, zegt John Derksen van de RDI. "Als je daar een georganiseerde actie op loslaat, en alle omvormers in één keer uitzet en weer aanzet, dan krijg je pieken in je stroomnet. Dat kan het stroomnet omvertrekken. Dan kan heel Nederland zonder stroom komen."

Meekijken in zonnepanelen wereldwijd

Ethisch hacker Frank Breedijk herkent de kwetsbaarheid. Hij is lid van het Dutch Institute for Vulnerability Disclosure (DIVD), een organisatie die de digitale wereld veiliger wil maken. De vrijwilligers kregen eens toegang tot een online beheersysteem van zonnepanelen. Daarmee kon hij meekijken in miljoenen zonnepanelen wereldwijd en zo'n 40.000 in Nederland.

Ook de belangenbehartiger van de zonne-energiesector, Holland Solar, ziet het gevaar van een omvangrijke hack. "Als je tienduizenden huizen op hetzelfde moment platlegt, kan dat impact hebben op het energiesysteem", zegt directeur Wijnand van Hooff.

Het gevaar zit in de enorme dip in het elektriciteitsnetwerk die je dan krijgt, waardoor er bijvoorbeeld iets kan doorbranden in een trafohuisje. "Dan heb je een wijk zonder stroom, of bij een grote aanval zelfs een stad zonder stroom", zegt Van Hooff.

De kwetsbaarheid van zonnepaneelsystemen is zorgelijk, zegt Theo Scholten van Netbeheer Nederland, de branchevereniging waarbij alle energienetbeheerders zijn aangesloten. Scholten noemt het een "belangrijk signaal" van de RDI. "Er moet meer aandacht komen voor de beveiliging." Netbeheerders pleiten daar volgens hem al jaren voor.

'Geen paniek'

Maar Scholten zet er wel een kanttekening bij. Het gevaar is aanwezig. Toch is de kans op een landelijke storing volgens Netbeheer Nederland door een hack zeer klein.

Dat ziet ook ethisch hacker Breedijk. "Als je dit wilt doen als hacker, moet je serieus moeite doen." Per huishouden moet je een andere omvormer uitschakelen. Het zou dan moeten gaan om een georganiseerde aanval. "Maar als je het trucje eenmaal kent, is het makkelijker."

In augustus 2024 gaan strengere eisen gelden voor cyberveiligheid van zonnepanelen. Daar zijn Netbeheer Nederland en Holland Solar blij mee. Omdat een omvangrijke aanval onwaarschijnlijk is, is er geen reden tot paniek, zeggen ze. Wel raden ze aan om een sterk wachtwoord te kiezen om een mogelijke hack tegen te gaan.

Schiphol doet te weinig om medewerkers op de luchthaven te beschermen tegen de uitstoot van de straalmotoren. Werknemers staan soms dicht bij draaiende straalmotoren van vliegtuigen die aankomen of vertrekken en dat levert gezondheidsrisico's op. De plannen die de luchthaven heeft om de uitstoot te verminderen zijn onvoldoende.

Dat concludeert de Arbeidsinspectie na onderzoek. De inspectie zag met eigen ogen dat de uitlaat van de straalmotoren op de luchthaven soms direct gericht staat op de aanwezige werknemers. Die krijgen vervolgens de lucht van de motoren naar zich toe geblazen.

De inspectie zag dat vliegtuigen soms 15 minuten lang met draaiende straalmotoren stonden te wachten, terwijl er allerlei werknemers omheen liepen. Op de luchthaven zijn er op sommige plekken hekken geplaatst om de werknemers te beschermen, maar dat zijn open gaasconstructies waar de lucht doorheen kan.

Schiphol zegt in een reactie dat duidelijk is dat de arbeidsomstandigheden beter moeten. "De inspectie houdt ons een niet te negeren spiegel voor", zegt Ruud Sondag, de hoogste baas van de luchthaven. "Natuurlijk zijn er in de loop der jaren verbeteringen doorgevoerd, maar het moet sneller en beter."

Schiphol krijgt nu tijd om op de bevinden van de Arbeidsinspectie te reageren. Daarna volgt een definitief besluit.

Hartproblemen

Anderhalf jaar geleden meldde onderzoeksprogramma Zembla dat Schiphol en KLM in het verleden zijn gewaarschuwd dat personeel op de baan een grotere kans heeft op hartproblemen en longkanker. Schiphol beloofde toen al verbeteringen.

Volgens de Arbeidsinspectie zijn die plannen nog niet goed genoeg. De inspectie eist dat Schiphol voor het eind van het jaar ervoor zorgt dat vliegtuigmotoren tijdens het taxiën alleen draaien als het echt nodig is.

Voor 2028 moet Schiphol de afstand van de motoren tot de platformmedewerkers zo groot mogelijk hebben gemaakt.

Bagagepersoneel

In maart kreeg Schiphol ook al een kritisch rapport van de Arbeidsinspectie in de bus. Toen sprak de inspectie zich uit over de omstandigheden van bagagepersoneel.