"Je moet het in gewonemensentaal schrijven. Zoiets als: 'Dit moet je betalen'. Of: 'Dit krijg je terug'." Op de Dappermarkt in Amsterdam weten marktbezoekers precies hoe ze aangesproken willen worden door de Belastingdienst. Maar de overheidsinstantie zelf worstelt ermee.

Zo blijkt een brief die jaarlijks wordt verstuurd aan mensen die vermoedelijk geld kunnen terugkrijgen veel te moeilijk. Nog niet eens de helft van de mensen die hem krijgen reageert erop. De reden: ontvangers begrijpen hem niet, zo schrijft de Belastingdienst in het laatste jaarverslag.

De taal bij de Belastingdienst gaat daarom op de schop. Met hulp van klantenpanels en een computerprogramma van de Universiteit van Utrecht worden alle bijna 5900 soorten standaardbrieven die de dienst jaarlijks verstuurt aan een taalscan onderworpen. Hiermee zijn inmiddels al 1100 van deze brieven aangepast, waaronder de zogenoemde 'geldteruggaafbrieven'.

Duidelijker taal in de brieven van de Belastingdienst is hoognodig, zegt directeur Geke van Velzen van de Stichting Lezen en Schrijven. En niet alleen voor de 2,5 miljoen laaggeletterden, benadrukt zij. "Mensen zijn niet dom, maar niet iedereen heeft een even grote woordenschat. Belastingen zijn al moeilijk. Dus veel mensen zijn gebaat bij eenvoudiger taalgebruik."

Dat erkent Esther de Leeuw, directeur klantinteractie & -services bij de Belastingdienst. "Het is ook echt lastige inhoud. Daarom kijken we hoe we moeilijke zaken makkelijk kunnen uitleggen. Ik herken het zelf ook. Mensen willen het liefst zelf dingen begrijpen en doen."

Toch blijkt ook de nieuwe geldteruggavebrief lang niet voor iedereen duidelijk. De aanhef bijvoorbeeld. Die is van 'Laat geen geld liggen!' veranderd in het ogenschijnlijk moeilijker 'Mogelijke teruggaaf inkomstenbelasting van uw (pleeg)kind'. "We hebben deze brief getest en een aantal mensen vond dit toch te onduidelijk of vroeg zich af of dit nu wel Belastingdienst-taal was", stelt De Leeuw. "Waar het ons om gaat is hoe mensen reageren en of ze actie ondernemen als ze de brief ontvangen. Dan werkt sommige taal dus misschien niet. We beginnen de brief nu met 'beste' in plaats van 'geachte'. Dat past toch meer bij deze tijd. En we hebben opgenomen waar mensen heen kunnen met vragen. Dat stond in de oude brief niet duidelijk."

Bart van de Ven helpt met onderzoeksbureau TrueTalk bedrijven en instellingen met eenvoudiger taalgebruik. Bij de Belastingdienst speelt volgens hem mee dat mensen vaak wat angstig zijn als ze een brief ontvangen. "Wij komen zelden iemand tegen die deze brieven begrijpt. En dan gaat het echt niet alleen om laaggeletterdheid", benadrukt hij. "Bijna iedereen in Nederland heeft formele of informele hulp met de belastingadministratie. En mensen zijn een beetje angstig. Dan lees je zulke brieven ook minder goed. Goed opschrijven helpt héél veel."

Als advies geeft Van de Ven mee om niet alleen direct duidelijk te maken waar de brief over gaat, maar ook wat mensen wel of niet moeten doen. "Zoals: 'Deze brief is voor uw administratie, u hoeft niets te doen'. Of: 'Deze brief is om belasting terug te krijgen en legt uit hoe dit moet'. Hele duidelijke taal. 'Laat geen geld liggen' uit de oude brief vind ik een goede opening. Zet erbij: 'Lees hier wat je kunt doen om dat geld terug te krijgen'. Dat is veel makkelijker."

Bij de Belastingdienst nemen ze de feedback ter harte, ook op alle nieuwe herschreven brieven. Het project om alle 5900 brieven tegen het licht te houden is eind volgend jaar klaar, maar daarmee eindigt het volgens De Leeuw niet: "De ontwikkeling in taal gaat door. Dus we houden continu oog voor begrijpelijkheid van taal."

De aandeelhouders van kerncentrale Dodewaard, vier grote energiebedrijven, hebben 1,5 miljard euro aan winstuitkeringen uit het moederbedrijf van de centrale onttrokken. Het kabinet moet nu meer dan 100 miljoen euro bijleggen voor de ontmanteling van de kerncentrale, omdat het bedrijf niet genoeg geld meer had. Dat schrijft zakenkrant FD op basis van een analyse van de jaarverslagen.

De kerncentrale in het Betuwedorp Dodewaard was actief tussen 1969 en 1997. Na de sluiting werd met de eigenaren van de centrale afgesproken dat ze de installatie pas in 2045 hoefden af te breken. Mede omdat de eigenaren dan genoeg tijd zouden hebben om voldoende geld te sparen voor de afbraak.

De overheid drong er al sinds begin deze eeuw op aan dat eigenaar Gemeenschappelijke Kernenergiecentrale Nederland (GKN) genoeg geld zou reserveren voor de sloop. In voorlichtingsfilmpjes uit die jaren zei GKN dat het ook de decennia die zouden volgen daarvoor wilde gebruiken.

Twee weken geleden bleek dat dit definitief niet gelukt is. Om geldproblemen tijdens de sloop te voorkomen, neemt de Rijksoverheid de centrale over. Daardoor krijgt het Rijk de 162 miljoen die nu nog in de kerncentrale zit. De sloop kost naar schatting 269 miljoen euro. De belastingbetaler moet dus ruim 100 miljoen bijleggen.

Terwijl dat geld er wel ooit was bij de eigenaar. Tussen 2002 en 2010 keerde Nederlandse Elektriciteit Administratiekantoor, het moederbedrijf van GKN zo'n 1,5 miljard euro uit aan haar aandeelhouders. Dat waren vier grote energiebedrijven: Vattenfall (toen nog Nuon), EPZ, Uniper en Engie. Een deel van dat geld kwam uiteindelijk bij gemeenten en provincies terecht. Die waren tot 2009 nog de eigenaren van bijvoorbeeld Nuon.

In 2011 stopte de kerncentrale-uitbater met winst uitkeren aan de energiebedrijven. In dat jaar werd een nieuwe Kernenergiewet van kracht, waarin stond dat eigenaren verplicht zijn om geld apart te zetten voor de sloop van een centrale.

Ondanks dat er nog geen wettelijke plicht was voor 2011, vindt Daniël Meijers van stichting Laka, een onderzoekscentrum op het gebied van kernenergie, het gek dat de eigenaren zoveel geld uitkeerden aan de aandeelhouders. "Zo'n ding ontmantelt zich niet vanzelf. Het is slechte bedrijfsvoering om daar niet voldoende geld voor te reserveren, dan ga je failliet tijdens de sloop. Je weet als bedrijf dat de kosten dan bij de belastingbetaler terechtkomen", zegt Meijers, die namens de stichting het dossier al jaren volgt. "Het is gênant als je dan weet dat er eerder wel geld aan de aandeelhouders is gegeven."

De energiebedrijven vinden zelf dat ze niet aansprakelijk zijn voor het geldtekort, liet een woordvoerder van het Nederlandse Elektriciteit Administratiekantoor weten aan het FD. Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat vond de overname van de kerncentrale - en daarmee de financiële strop - na lang onderzoek uiteindelijk de beste oplossing.

Bij het maken van nieuwe regels houden ministeries nog te weinig rekening met de gevolgen voor ondernemers. Dat zegt het Adviescollege toetsing regeldruk dat hierop toeziet in het nieuwe jaarverslag.

Volgens het college lukt het ministeries niet structureel om op een goede manier te berekenen wat de kosten zijn voor ondernemers bij nieuwe regels. In meer dan 70 procent van de gevallen zijn de berekeningen niet goed. Daarna past het ministerie de berekeningen na opmerkingen van het adviescollege in veel gevallen aan.

Het adviescollege pleit ervoor om in opleidingen van medewerkers van ministeries meer aandacht te besteden aan het berekenen van de regeldruk.

Het kabinet wil de regeldruk verminderen, maart dat lukt vooralsnog niet. In het afgelopen jaar is de regeldruk voor ondernemers opnieuw toegenomen. Ze zijn daardoor meer tijd en geld kwijt aan het bijhouden van bijvoorbeeld administratie.

De extra kosten voor afgelopen jaar worden geschat op 194 miljoen euro. Het is het vijfde jaar op rij dat de regeldruk is toegenomen, al is de stijging in kosten in 2022 wel lager dan in de afgelopen jaren.

Sinds de energiemarkt ruim anderhalf jaar geleden op hol sloeg, waren ze niet te krijgen: een contract bij een energieleverancier met een vaste prijs voor meerdere jaren. Maar vanaf begin juni zijn dergelijke contracten weer af te sluiten, bij een enkele leverancier kan het nu al.

Tegenover de meerjarige contracten staat dat het een stuk duurder wordt om een contract op te zeggen. De prijzen liggen naar verwachting wel onder het niveau van het huidige prijsplafond van 1,45 euro per kuub gas, al is het niet heel veel.

Nog altijd bepaald niet goedkoop dus. Het betekent wel dat wie bang is voor nieuwe extreme prijsstijgingen, de prijs voor langere tijd kan vastleggen. Leveranciers en prijsvergelijkers merken dat veel huishoudens zich afvragen wat te doen. "Het is een gekkenhuis", zegt Ben Woldring van Gaslicht.com.

Wat is dan verstandig? Dat hangt met name af van je situatie en hoeveel onzekerheid je kan verdragen, zeggen deskundigen. "Je ziet twee stromingen ontstaan", zegt energie-econoom Hans van Cleef van Publieke Zaken. "Je hebt mensen die alleen maar flexibeler willen, zodat ze maximaal kunnen profiteren van de lage prijzen als er veel wind en/of zon is. Voor hen zijn dynamische contracten met een stroomprijs per uur en een gasprijs per dag interessant."

De andere groep, legt Van Cleef uit, is na het afgelopen jaar flink nerveus geworden van de variabele contracten. De prijzen staan daar afhankelijk van de leverancier voor een maand of een kwartaal vast. Voor die grotere groep is een contract met vaste prijzen een uitkomst.

Zelf heeft Van Cleef recentelijk een jaarcontract afgesloten. "Tot nu toe zit alles dit jaar mee. Een zachte winter, volle opslagen en de Chinese economie die langzamer dan verwacht weer lng naar zich toetrekt", redeneert de econoom. "Als je naar de prijs kijkt, zijn de risico's met name naar boven toe."

Na een piek van meer dan 300 euro per megawattuur (Mwh) in augustus, daalde de gasprijs op de groothandelsmarkt voor het weekend tot onder de 25 euro per Mwh. Deel dat door honderd en je hebt ongeveer de kale prijs per kubieke meter voor een huishouden. 25 eurocent dus, zonder alle belastingen en marges plus risico-opslag voor leveranciers.

Goed om te weten is wel dat het bij 'de gasprijs' gaat om gas dat volgende maand geleverd wordt. Wie nu gas koopt op de groothandelsmarkt en dat in de winter of later geleverd wil krijgen, betaalt (zonder belastingen dus) nog altijd tegen de 50 eurocent per kuub.

Het laat zien dat er richting de winter toe nog flink wat nervositeit is op de gasmarkt.

Voor de escalatie op de energiemarkten kozen de meeste huishoudens voor een jaarcontract, zegt Woldring. "De grote vraag nu is: gaan mensen na 1 juni er anders over denken."

Hieronder zie je dat energiecontracten nog altijd grofweg de helft duurder zijn dan voor de energiecrisis.

"Ik verwacht dat er misschien iets meer driejarige contracten dan voorheen worden afgesloten", zegt Woldring. "Maar aan de andere kant zullen er ook een hoop mensen zijn die liever met een jaarcontract wat flexibeler blijven. Daar profiteer je na een jaar van als de prijzen toch verder dalen."

Met zo'n 300 miljoen verwerkte exemplaren in 'topjaar' 1995 beleefde de acceptgiro ooit gouden tijden. Ruim een kwart eeuw later is dat aantal afgenomen naar zo'n 3 miljoen. Per acceptgiro zijn de kosten te hoog voor betaaldienstverlener Currence en dus verdwijnt de gele betaalstrook volgende week, na 46 jaar trouwe dienst.

Voor wie hem niet kent: de gele papierstrook, met een deel dat je afscheurt voor eigen administratie, kwam in 1977 op de markt. Tot die tijd moest je naar de bank of het postkantoor om een girale betaling te doen, of via een betaalcheque in de winkel. Er waren ook papieren overschrijvingskaarten.

Dit is (of was) hem:

"Met de invoering van de acceptgiro kwam er een stuk gemak bij: de gegevens van de ontvanger waren al ingevuld. En het was een collectief betaalmiddel: je kon het ook gebruiken als je geen klant was van de postcheque en girodienst, die ook al acceptgiro's had", zegt Gijs Boudewijn, directeur van Betaalvereniging Nederland.

Overigens was het in eerste instantie geen gele papierstrook, maar een ponskaart. In de jaren 80 werd die vervangen door een blauw formulier dat optisch leesbaar was. Pas in 2002 werd de blauwe variant vervangen door een gele.

Van 'handjeklap' naar de acceptgiro, in onderstaand journaalbeeld uit 1976 zie je hoe het contante betalingsverkeer steeds meer moet wijken voor het girale geldverkeer, dus geld dat op een bankrekening staat:

Per 1 juni verdwijnt de acceptgiro definitief, maar veel bedrijven en instanties stopten er de afgelopen maanden of jaren al mee. Zo ook de Belastingdienst, die al in 2021 begon met het laten verdwijnen van de acceptgiro en klanten wees op andere betaalmogelijkheden. Ook goede doelen stopten twee maanden geleden.

Goede doelen zijn voor een groot deel afhankelijk van donaties. Van alle losse eenmalige giften wordt zo'n 30 procent gedoneerd via een acceptgiro, zegt Goede Doelen Nederland op basis van onderzoek onder leden. Inschatting van de opbrengst in 2020: een bedrag van minimaal 80 miljoen euro.

Volgens de brancheorganisatie is de behoefte aan een papieren betaalmethode de laatste jaren dan ook onverminderd groot. Daarom bedachten goede doelen een papieren alternatief, Mijn Eenmalige Gift. Ruim 150 goede doelen versturen deze nu.

Directeur Margreet Plug zegt dat het systeem bijna op dezelfde manier werkt als de oude acceptgiro. Enige verschil is dat een klant het ingevulde papiertje niet terugstuurt naar de bank, maar direct naar het goede doel.

Plug kan nog niet zeggen hoeveel mensen nu via dit alternatief doneren. "Wij hopen dat dit een geruisloze overgang zal worden. Misschien is er tijdelijk een terugval, maar wij hebben alle vertrouwen dat het weer op peil komt of zelfs groeit. Uiteindelijk willen mensen graag doneren."

Eerder was afgesproken dat de acceptgiro in 2019 zou verdwijnen, maar die afspraak werd in 2017 voor onbepaalde tijd uitgesteld. De Consumentenbond was toen een van de partijen die tegen de verdwijning waren.

Nu is dat anders. "Het is lang genoeg van tevoren aangekondigd en zijn er inmiddels alternatieven", zegt een woordvoerder van de Consumentenbond. "Al moeten bedrijven wel voldoende alternatieven aanbieden. Dus niet alleen een automatische incasso of alleen een digitale betaaloptie."

Klachten hierover zijn er volgens de woordvoerder nauwelijks. "Hooguit zijn mensen het er principieel niet mee eens. Wat ons betreft hebben bedrijven wel een zorgplicht om te kijken hoe het nu gaat voor klanten."

Ook op straat blijkt de teleurstelling over het verdwijnen van de acceptgiro mee te vallen:

Mevrouw Van den Broek-Blijd (82) maakt nog wel graag gebruik van de acceptgiro voor haar "hartendiefjes", zoals ze haar favoriete goede doelen noemt. "Een bankieren-app gebruik ik niet, ik ben op leeftijd en dat interesseert mij niet zo."

Zonder papieren alternatief zou de Amsterdamse nu niet weten wat ze moest doen. "Maar omdat dat er nu wel is, is er geen probleem. Ik heb de controle wanneer ik geld wil doneren, en zit niet vast aan automatische afschrijvingen. Mijn boekje met acceptgiro's kan ik nu alleen wel weggooien."

Volgens Van den Broek-Blijd is dit het einde van een tijdperk. "De meeste mensen doen aan internetbankieren. En dat papieren gedoe is niet meer rendabel. Zolang ik nog wel op plekken soms contant kan betalen, ook in winkels, is het voor mij allemaal goed."

De Algemene Nederlandse Bond voor Ouderen (ANBO) snapt wel dat er een eind komt aan de acceptgiro. De bond is er twee jaar geleden zelf al van afgestapt. "Veel bedrijven en organisaties stuurden tot voor kort nog een acceptgiro. In de praktijk namen mensen dan de gegevens van de kaart over in de internetbankierenomgeving", zegt een woordvoerder. "Dat zal dus niet veranderen. De tijd is er rijp voor."

Russische veteranenclubs en pro-oorlogsorganisaties importeren drones om de pro-Russische inlichtingendiensten in Oekraïne te steunen. Een deel van die drones is binnengekomen via een onderneming in Kazachstan die samenwerkte met een bedrijf uit Barendrecht. Dat blijkt uit een onderzoek van journalisten van het Duitse Der Spiegel, het Russische IStories en het internationale OCCRP.

Het Barendrechtse bedrijf heet DJI Europe BV, een dochterbedrijf van de Chinese dronebouwer DJI. Uit Kazachse overheidsdocumenten zou blijken dat het Kazachse bedrijf Aspan Arba een licentie heeft om voor 45 miljoen dollar 18.000 drones te importeren van het Nederlandse bedrijf.

In theorie kunnen al die DJI-drones in Kazachstan gebruikt worden. In dat geval is de import legaal. Maar de drones doorverkopen aan Rusland mag niet. En dat is precies wat Aspan Arba doet, volgens de onderzoeksjournalisten.

Uit Russische douane-informatie die de journalisten in handen kregen, blijkt dat het bedrijf vorig jaar 500 drones verkocht aan het Russische Nebesnaya Mekhanika. Het lijkt erop dat het Kazachse bedrijf zelfs speciaal voor de doorvoer in het leven is geroepen. Aspan Arba werd in april 2022 opgericht, twee maanden na de Russische inval in Oekraïne. De eigenaar van het bedrijf, Ilya Golberg, is ook de eigenaar van Nebesnaya Mekhanika, waar het de drones aan verkocht.

En dit Russische bedrijf van Golberg verkocht vervolgens drones aan verschillende Russische veteranenclubs en pro-oorlogsorganisaties. Een daarvan - "Volksfront: alles voor de overwinning" - haalt geld op om drones te kopen voor de inlichtingendiensten van de Russische separatisten in Donetsk en Loehansk.

Dit soort doorvoerhandel wordt scherp gevolgd door het Nederlandse Openbaar Ministerie. Inmiddels lopen er 62 onderzoeken vanwege overtredingen van de sancties die sinds vorig jaar zijn opgelegd aan Rusland en Belarus. Of de dronehandel van het Barendrechtse DJI Europe BV ook wordt onderzocht, is niet bekend. Het Openbaar Ministerie geeft geen informatie over lopende onderzoeken.

DJI Europe BV zelf was niet bereikbaar voor commentaar op vragen van de NOS. Tegen OCCRP liet een woordvoerder weten dat de "samenwerking" met Aspan Arba begon in mei 2022 en niet is hernieuwd in 2023. Wel zegt DJI dat het Chinese bedrijf vrijwillig alle verzendingen en activiteiten in Rusland en Oekraïne heeft stilgelegd in april 2022. "Onze protocollen verzekeren dat we de sancties niet overtreden."

Een eigen bakje meenemen naar de snackbar en statiegeld betalen voor je McDonald's-beker. Per 1 juli gaan er nieuwe regels in met grote gevolgen voor eten en drinken voor onderweg, afhaal en bezorging.

Het doel is om het gebruik van wegwerpverpakkingen tegen te gaan en hergebruik te stimuleren. Maar de vraag is of dat echt gaat gebeuren.

Elke dag gooien we in Nederland 19 miljoen plastic bekers en voedselverpakkingen weg. Onder druk van Europese wetgeving moet het gebruik van wegwerpplastics in Nederland terug worden gedrongen met 40 procent per 2026.

Vanaf 1 juli moet je daarom extra betalen voor plastic weggooiverpakkingen bij het afhalen of laten bezorgen van eten. Dat geldt niet alleen voor verpakkingen waarbij het duidelijk is dat ze van plastic zijn, zoals het witte frietbakje bij de snackbar. Ook in kartonnen drinkbekers en pizzadozen zit een plastic foamlaagje. Advies van de overheid is om 25 cent extra te rekenen voor een beker en 50 cent voor een maaltijdverpakking.

Daarnaast moeten ondernemingen een herbruikbaar alternatief aanbieden voor de plastic wegwerpverpakkingen. Een andere mogelijkheid is dat klanten een eigen beker of bakje meenemen. Niet alleen de horeca heeft hiermee te maken. Ook voor de plastic verpakking van de maaltijdsalade in de supermarkt of het benzinestation moet straks worden betaald.

De eigenaar van deze snackbar in Delft moet nog erg wennen aan het idee:

Vooral grote ketens zijn al een tijdje bezig om straks aan de regels te kunnen voldoen. Zo kiest McDonald's voor eigen statiegeldbekers, naast de wegwerpbekers waarvoor klanten de 'plastictoeslag' moeten betalen.

"Het is voor ons één van de grootste uitdagingen ooit in Nederland", zegt een woordvoerder van het fastfoodbedrijf. "We moeten twee stromen inrichten. Een voor de herbruikbare en één voor de wegwerpbekers. En de toeslag voor de wegwerpbeker moet apart op de kassabon komen te staan."

Daarbij is het statiegeldsysteem een ingewikkelde operatie. "De vraag is of klanten de statiegeldbeker aanschaffen en ook weer naar ons terugbrengen." Zo werden de herbruikbare bakjes en bekers die het bedrijf in Frankrijk introduceerde al snel verzamelobjecten.

Dan is het volgens de zegsvrouw nog maar de vraag of het milieu er beter van wordt. "Als bekers niet terugkomen, moeten we er veel meer van inkopen. En door het schoonmaken krijg je een enorme stijging van het water- en energieverbruik."

Voor grote bedrijven is hergebruik dus al lastig te organiseren, laat staan voor het afhaalrestaurant om de hoek. Veel kleinere ondernemers zijn nog niet op de hoogte van de nieuwe regels, constateert de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT).

De ondernemers die dat wel zijn, zijn vooral op zoek naar verpakkingen waar geen plastic inzit, ziet Frans van Rooij. Hij is directeur van de branchevereniging voor frituurzaken ProFri. Want dan hoeven ze er én geen extra geld voor in rekening te brengen én geen herbruikbaar alternatief aan te bieden. "Er wordt volop uitgeprobeerd welke bakjes zonder plastic stevig genoeg zijn."

Maar voor dranken en vette producten zijn er nog geen plasticvrije alternatieven, zegt de inspectie, die gaat handhaven. "Om dat voor elkaar te krijgen, moet er chemisch geknutseld worden waardoor er toch plastic inzit", zegt Gert van Rootselaar van de ILT. "Vrijwel alles wat wij nu aangeboden krijgen en controleren, bevat nog plastic."

Daarmee blijft een herbruikbaar alternatief bieden dus verplicht. Een andere optie is om klanten een eigen bakje of beker mee te laten nemen. Ook dat is niet eenvoudig. "Het kan niet zo zijn dat als de zaak vol staat, je dan met een tas vol bakjes aankomt", zegt Van Rooij. "Snackbars zullen 'bring your own' wel toestaan, maar ook uitleggen dat het ten koste gaat van de kwaliteit en snelheid."

De verwachting in de horeca is dat klanten voor gemak zullen kiezen en de plastictoeslag op de wegwerpverpakking op de koop toe nemen. "Ze vinden het geen probleem om 3,50 euro voor bezorging te betalen. Dan is het geld voor verpakkingen ook geen probleem", denkt de voorman van ProFri.

"Wegwerp zit diep in de genen", constateert ook Van Rootselaar van de inspectie. "Bedrijven willen doorgaan met verpakkingen voor eenmalig gebruik." Dat vindt hij een gemiste kans. "Doel van de wetgeving is hergebruik. Dat is de norm. Wij zien dat die norm niet wordt opgepakt."

Neuralink, een start-up mede opgericht door Elon Musk, mag experimenteren op mensen. Dat heeft de Amerikaanse medische toezichthouder FDA besloten.

Het bedrijf ontwikkelt onder meer hersenimplantaten waarmee verlamde mensen kunnen communiceren met computers. Hoewel deze technologie veel potentiële voordelen met zich meebrengt, waarschuwen experts ook voor verstrekkende risico's voor onze privacy.

Neuralink test al langer op dieren. Twee jaar geleden publiceerde het een video waarin een aap het computerspel Pong speelt. Opmerkelijk genoeg bediende de aap het pingpongbatje niet met een controller, maar met zijn hersenen. Met de goedkeuring van de FDA kan Musk de technologie die dit mogelijk maakt gaan testen op mensen.

De technologie die Neuralink gebruikt, staat bekend als een 'Brain-Computer Interface' (BCI). Daarbij wordt er een computerchip in iemands hersenen geplaatst. Via zo'n implantaat kan met een computer gecommuniceerd worden. Zo kan iemand berichten typen door aan de woorden te denken en is het mogelijk om zonder muis programma's te openen.

Vergelijkbare techniek is gebruikt in Zwitserland om een Nederlander met een gedeeltelijke dwarslaesie weer te laten lopen:

Neurowetenschapper Pim Haselager, professor aan de Radboud Universiteit, merkt op dat deze technologie op zichzelf niet nieuw is. "We kennen dit al twintig jaar, maar nu zien we dat commerciële partijen zich ermee gaan bezighouden. Het verlaat nu voor het eerst de academische en ziekenhuisomgeving."

Hoogleraar Nick Ramsey, neurowetenschapper verbonden aan het UMC Utrecht, is ook al geruime tijd bekend met BCI's. Hij legt uit dat het implantaat werkt door contactpunten met de hersenen. Hoe meer contactpunten er zijn, hoe meer informatie er naar de computer kan worden gestuurd. "Toen wij als een van de eersten bij het UMC Utrecht met deze technologie aan de slag gingen, werkten we met vier contactpunten. Het implantaat van Neuralink heeft er duizend."

Musk heeft ambitieuze plannen met Neuralink. Naast de mogelijkheid voor mensen om rechtstreeks met computers te communiceren via hun hersenen, werkt hij ook aan technologie om blinden weer zicht te geven en doven hun gehoor terug te geven door middel van hersenstimulatie. In dit geval bootst het implantaat signalen na die normaal gesproken het zicht en gehoor in de hersenen reguleren.

Deze toepassingen zijn momenteel nog niet praktisch haalbaar, maar de technologie ontwikkelt zich snel. Professor Ramsey vindt het goed nieuws voor de wetenschap dat Neuralink nu mag testen op mensen. Wel is het belangrijk dat de technologie toegankelijk wordt. "Het zou zorgwekkend zijn als alleen mensen met veel geld toegang hebben tot deze behandeling."

Haselager ziet veel positieve aspecten, maar maakt zich ook zorgen: "In het boek 1984 van George Orwell wordt een wereld geschetst waarin de enige privacy die je nog hebt zich in je eigen schedel bevindt. Die tijd is binnenkort ook voorbij."

Volgens Haselager staan er belangrijke zaken op het spel, zoals de vrijheid van denken en iemands persoonlijke identiteit. "Als je binnenkort misschien iemands seksuele geaardheid zou kunnen aflezen, kan dat bijvoorbeeld problematisch zijn voor homoseksuelen in landen zoals Iran."

Verder zou het in de toekomst mogelijk kunnen zijn om door middel van hersenstimulatie traumatische herinneringen te verzwakken. "Maar ook negatieve herinneringen maken deel uit van wie we zijn als persoon. Dus waar ligt de grens?"

Ook waarschuwt hij dat ondernemers zoals Musk deze systemen willen koppelen aan smartphones. Daardoor zouden de neurogegevens boven op de al bestaande persoonsgegevens komen die tech-bedrijven al in handen hebben.

Haselager pleit dan ook voor een discussie over 'neurorechten', regelgeving die de hersenactiviteit van mensen moet beschermen tegen het verkeerde gebruik van BCI-technologie. In Chili werkt men nu al aan een nieuwe grondwet waarin neurorechten worden gespecificeerd.

Toezichthouder Autoriteit Consument en Markt (ACM) heeft na een controle 163 telefoonnummers ingetrokken die bellers doorschakelden. Het gaat om 0906-nummers die bellers tegen betaling doorschakelen naar gratis 0800-nummers. Volgende week trekt de ACM nog 250 nummers in die onterecht gebruikmaken van de 0906-nummerreeks, omdat ze geen dienst aanbieden.

Sinds vorig jaar zijn de regels voor het gebruik van 0906-nummers op verzoek van de ACM aangescherpt. Deze nummers mogen alleen nog worden gebruikt voor diensten, en niet voor het doorschakelen naar gratis telefoonnummers.

De ACM ontving regelmatig klachten over betaalde doorschakelnummers. Voor veel consumenten was het niet duidelijk dat er een gratis alternatief bestond of dat er überhaupt betaald moest worden.

Bedrijven met 0906-nummers maakten slim gebruik van Google, zegt Annemarie Sipkes van de ACM. "Als je bijvoorbeeld op zoek was naar het nummer van de Belastingdienst, kwamen dit soort nummers helemaal bovenaan in je zoekresultaten. Vaak kies je het eerste nummer dat je tegenkomt."

Veel mensen werden dan verrast met een hoge telefoonrekening. Volgens Sipkes liepen de kosten van sommige gesprekken op tot 30 tot 40 euro. "Soms werd er gewoon een euro per minuut gerekend. Als je een tijdje in de wacht staat, ben je zo veel geld kwijt."

Inmiddels heeft de ACM alle 0906-nummers gecontroleerd, maar de autoriteit adviseert consumenten om alert te blijven bij het bellen van een betaald nummer. Controleer welke dienst wordt aangeboden, wat de kosten zijn en wie de aanbieder is. Verdachte informatiediensten kunnen worden gemeld bij ConsuWijzer, het consumentenloket van de ACM.

Transavia schrapt 210 vluchten in de maanden juli en augustus. De luchtvaartmaatschappij wil zo meer zekerheid hebben over het vliegschema deze zomer. Transavia kampt met vliegtuigtekorten waardoor het al eerder veel vluchten moest annuleren.

Volgens Transavia gaat het om nog geen 2 procent van het totale aantal vluchten. De luchtvaartmaatschappij zegt dat het een extra vliegtuig achter de hand wil hebben, om eventuele tegenvallers op te vangen. Passagiers die hierdoor gedupeerd zijn, wordt een alternatief geboden.

Transavia belooft dat alle overige vluchten die op de site worden aangeboden wel worden uitgevoerd.

Het merendeel van de zelfstandig ondernemers wil geen verplichte arbeidsongeschiktheidsverzekering. En als die er toch komt, willen bijna alle zzp'ers de mogelijkheid hebben om een vrijstelling aan te vragen. Dat zegt de Vereniging Zelfstandigen Nederland (VZN) na een raadpleging onder de achterban.

"Het is daarom van cruciaal belang voor het draagvlak dat de mogelijkheid een vrijstelling aan te vragen er echt komt", zegt voorzitter Cristel van de Ven van de VZN. "Wij zijn voorstander van een regeling, maar willen geen keurslijf."

Minister Van Gennip van Sociale Zaken en Werkgelegenheid kondigde begin april meerdere veranderingen op de arbeidsmarkt aan. Een daarvan is een verplichte arbeidsongeschiktheidsverzekering voor de 1,2 miljoen zzp'ers in ons land, die vanaf 2027 moet gaan gelden. Op dit moment heeft een op de vijf zelfstandigen zich verzekerd.

Van Gennip zei daarbij nog te onderzoeken of het voor zzp'ers ook een optie wordt om een vrijstelling te krijgen, "mits deze uitvoerbaar, betaalbaar, uitlegbaar is en tijdig kan worden ingevoerd". Deze zzp'ers zouden dan een eigen, soortgelijke private verzekering moeten afsluiten. Maar Van der Ven is er niet gerust op dat deze optie er echt komt.

"De minister kijkt in haar onderzoek nu heel klassiek naar hoe de verzekering eruit moet zien", zegt Van der Ven. "Maar door de jaren heen zijn er ook modernere manieren ontstaan waar mensen zich fijner bij voelen, zoals schenkkringen en broodfondsen. Zij kijken nu ook of ze een vangnet kunnen creëren voor langdurige arbeidsongeschiktheid."

Als een onverzekerde zzp'er arbeidsongeschikt wordt, is de bijstand nu nog het laatste vangnet. Hoeveel zzp'ers hier gebruik van maken is volgens Van de Ven niet duidelijk. De verplichte verzekering gaat ook gelden tot bijstandsniveau, is het idee.

Voor veel zzp'ers zijn de kosten een belangrijke reden om zich niet te willen verzekeren. Naar verwachting gaan die kosten zo'n 8 procent van het inkomen uitmaken, tot een maximum van iets meer dan 200 euro. Dat bedrag is fiscaal aftrekbaar.

De VZN pleit er al langer voor om de wachttijd voor verzekerden te verlengen naar twee jaar, waardoor de verzekering goedkoper wordt. In het plan van Van Gennip is dat nu één jaar.

De verwachting is dat het kabinet volgend jaar meer details over de verplichte verzekering bekendmaakt.

In België begint de politiek zich te roeren over de nog altijd magere rente die spaarders bij de bank krijgen. Regeringspartij Vooruit wil wettelijk geregeld krijgen dat de rente op reguliere spaarbankboekjes wordt gekoppeld aan de hoogte van de beleidsrente bij de Europese Centrale Bank (ECB). In het plan van de kleine coalitiepartij zou de spaarrente bij banken niet meer dan 2 procent mogen verschillen van de ECB-rente.

Fractieleidster Melissa Depraetere van Vooruit zegt in dagblad De Standaard dat zij morgen in het wekelijkse kabinetsoverleg een wetsvoorstel wil doordrukken om de ECB- en spaarrentes "aan elkaar vast te klikken", met een verschil van maximaal 2 procent. Dit zou in de huidige praktijk betekenen dat de spaarrente in België nu zou uitkomen op minimaal 1,25 procent.

Banken moeten het spaargeld dat zij niet in leningen kunnen uitzetten verplicht bewaren bij de ECB in Frankfurt. Hier was de rente tot aan eind 2019 negatief, omdat de ECB hiermee probeerde de economie in Europa aan te jagen. Maar door de hard oplopende inflatie staat de ECB-rente op 3,25 procent.

Net als in Nederland blijven de spaarrentes in België flink achter. Dat de Belgische banken ondertussen weer hoge winsten maken zit veel spaarders dwars, mede omdat de hypotheekrentes juist weer flink oplopen.

Depraetere denkt de momenteel sceptische coalitiegenoten Open VLD en CD&V te kunnen overtuigen, zoals dit de kleine partij eerder ook lukte met de hoge tarieven op energie. In het Belgische parlement zouden de partijen Groen en PS het wetsvoorstel steunen.

Onduidelijk is wat er bij het eventueel aannemen van de wet moet gebeuren met de wettelijke basis in België voor spaarrente. Die mag niet lager gaan dan 0,1 procent. Dit zorgde ervoor dat banken bij de jarenlange negatieve ECB-rente in België meer verlies leden op hun spaartegoeden dan banken in bijvoorbeeld Nederland.

Opmerkelijk is wel dat de Belgische centrale bank als toezichthouder onlangs in het jaarverslag kritisch was over de toen nog gemiddelde rente van 0,25 procent op spaarboekjes. "Op termijn zou de vergoeding voor spaargeld dicht bij de marktrente moeten liggen. Mocht dat niet zo zijn, dan wijst dat op te weinig concurrentie tussen de Belgische banken", verklaarde gouverneur Pierre Wunsch bij de Vlaamse omroep VRT.

Dat spoorde minister Vincent van Peteghem van Financiën aan om de banken vorige week in een brief te wijzen op de maatschappelijke onvrede over hun hoge winsten en lage spaarrentes. "Minister Van Peteghem mag zoveel brieven schrijven als hij wil, we weten allemaal dat banken daar niet van onder de indruk zijn. De minister moet zelf ingrijpen", zo wierp Depraetere tegen in Het Nieuwsblad.

Ook in Nederland is het gemopper over de lage spaarrente niet van de lucht, nadat grootbanken ING en ABN Amro onlangs hoge kwartaalwinsten bekend hadden gemaakt. Ook hier wilde de minister van Financiën de banken op het matje roepen. In de Tweede Kamer kondigde minister Sigrid Kaag dat ze van de banken wil horen wanneer de spaarrente omhoog gaat.

Christine Lagarde, president van de Europese Centrale Bank (ECB), benadrukte vervolgens in een interview in tv-programma Buitenhof dat spaarders gewoon moeten overstappen als zij bij hun huidige bank ontevreden zijn over hun spaarrente. In Nederland is hiervoor een speciale overstapservice ingesteld. Overigens kondigden ING en Rabobank deze week aan hun spaarrentes binnenkort op te krikken naar 1 procent.

Streamingsdiensten als Netflix, Disney en Amazon worden verplicht om een deel van hun omzet te investeren in Nederlandse producties. Maar als het aan de regeringspartijen ligt, worden de eisen die oorspronkelijk aan de bedrijven zouden worden gesteld wel afgezwakt.

Dat is de uitkomst van onderhandelingen tussen de coalitiepartijen, die het aanvankelijk niet eens konden worden over de plannen die staatssecretaris Gunay Uslu (Media) heeft ingediend.

Opmerkelijk is dat Uslu zelf niet betrokken lijkt te zijn bij het compromis dat de partijen hebben gesloten. Zij staat naar eigen zeggen nog steeds achter haar wetsvoorstel en wil dat de impuls die de Nederlandse audiovisuele sector krijgt zo groot mogelijk is.

De wetswijziging, die afgesproken is in het coalitieakkoord, is vooral bedoeld om onafhankelijke producenten van films, series en documentaires te ondersteunen. Zij kunnen moeilijk concurreren met grote internationale productiemaatschappijen. De streamingsdiensten zouden verplicht moeten worden om bij hen producties af te nemen.

Uslu vond, net als een deel van de Kamer, dat 80 procent van de investeringsverplichting bij die kleine producenten terecht moest komen. VVD, D66, CDA en ChristenUnie hebben nu afgesproken dat percentage te verlagen naar 60.

Ook de eisen aan het soort producties worden versoepeld. In het oorspronkelijke wetsvoorstel ging het om films, series en documentaires, maar onder druk van met name VVD en CDA hoeft dat maar de helft van de producties te zijn. De rest mag ook worden besteed aan genres als amusementsprogramma's, reality-soaps en comedyseries. Die zijn ook waardevol, vinden ze.

Tegelijkertijd gaat het percentage dat de streamingsdiensten moeten investeren wel iets omhoog: van 4,5 procent naar 5 procent van de omzet. Dat moet enkele miljoenen extra voor de sector opleveren.

Oppositiepartijen zijn niet te spreken over het compromis dat de coalitiepartijen hebben gesloten, bleek vandaag tijdens een nieuw debat in de Tweede Kamer. "Een vertoning", vindt PvdA'er Mohammed Mohandis. "Koehandel, een ruilspel achter de schermen", zegt Lisa Westerveld van GroenLinks.

Volgens Peter Kwint van de SP wil de coalitie vooral de streamingsdiensten "een beetje pleasen" en gaat dat ten koste van de Nederlandse audiovisuele sector. Hij vraagt zich af of Uslu met deze wijzigingen nog wel achter de wet staat. Ook veel organisaties uit de sector vinden dat de wet door alle wijzigingen nu zijn doel mist.

D66-Kamerlid Jorien Wuite erkent dat het hele proces naar het compromis "geen schoonheidsprijs verdient", maar ze is wel tevreden met het resultaat. Zonder de deal was de wet er helemaal niet gekomen. Ze denkt dat de investeringsplicht zo'n 20 miljoen euro per jaar gaat opleveren voor Nederlandse makers.

Martin Bosma van de PVV, zelf geen voorstander van de wet, vindt dat de coalitiepartijen de wet "tot het bot aan toe hebben gesloopt". "Ze hebben vakkundig de D66-staatssecretaris in haar hemd gezet", constateert hij.

Of Uslu dat zelf ook zo voelt, moet later blijken. Wegens tijdgebrek kwam zij niet meer aan het woord vandaag. Op een later tijdstip zal zij in de Kamer reageren op de wijzigingsvoorstellen. Eerder schreef ze aan de Kamer dat ze het met een aantal van de wijzigingen niet eens is, en dat "het primaire doel van de investeringsplicht hierdoor voor een belangrijk deel wordt ondermijnd".

Pas als de staatssecretaris in de Kamer heeft gereageerd, zal er over de wet worden gestemd. Wanneer dat gebeurt, is nu nog niet duidelijk.

Netflix is begonnen met het aanpakken van klanten die hun account met anderen delen. In een mail legt de Amerikaanse streamingdienst uit dat Nederlandse klanten 3,99 per maand extra moeten betalen als iemand via hun account meekijkt.

Het delen van een wachtwoord van een account is volgens de voorwaarden van de dienst niet toegestaan, maar werd door Netflix jarenlang gedoogd. Het bedrijf plaatste in het verleden zelfs een tweet waarin het delen van wachtwoorden werd aangemoedigd. Eerder dit jaar kondigde de streamingdienst al aan dat er verandering in het beleid aan zat te komen.

Met behulp van IP-adressen, id-nummers van apparaten en accountactiviteit stelt het bedrijf vast wat de voornaamste locatie is waar gekeken wordt. Als er structureel op andere locaties gekeken wordt, komt er een melding dat het apparaat geen deel uitmaakt van het Netflix-huishouden en wordt kijken geblokkeerd, tenzij er actie wordt ondernomen.

Naar schatting deelt ruim eenderde van de Nederlandse Netflix-gebruikers z'n account met anderen. Met dit nieuwe beleid hoopt Netflix dat een deel van deze kijkers maandelijks mee gaan betalen.

Ook in andere landen is het bedrijf gestart met het nieuwe beleid om delen tegen te gaan. Eerder werd er een proef gedaan in onder meer Canada en Latijns-Amerika. In sommige landen zag Netflix het aantal klanten eerst teruglopen na de aankondiging, maar vervolgens hield het bedrijf per saldo meer betalende klanten over. In die landen konden gebruikers zelf aangeven wat hun primaire locatie was, maar die functie is voor andere landen geschrapt.

Concurrerende streamingdiensten hebben het delen van accounts ook verboden in hun voorwaarden, maar die bedrijven hebben geen concrete plannen bekendgemaakt om dat te gaan handhaven.

Hoe krijg je een vervuilend bedrijf zo snel mogelijk de duurzame richting op? Op de aandeelhoudersvergadering van Shell in Londen kwamen vandaag twee uiterste manieren van actievoeren samen. Een honderdtal activisten verstoorden ruim een uur lang al schreeuwend en scheldend de vergadering, om op zeker moment zelfs het podium met de top van de oliegigant te bestormen. "Hier wordt een grens overschreden", concludeerde president-commissaris Andrew Mackenzie.

Tegenover het luide verbale protest stond Mark van Baal met Follow This. Hij verzamelt al enkele jaren stemmen van aandeelhouders om Shell sneller te laten verduurzamen. In 2016 lukte het hem een punt op de agenda van de aandeelhoudersvergadering te krijgen om het olie- en gasbedrijf aan te sporen sneller klimaatneutraal te worden. Hij kreeg toen slechts 3 procent van de stemmen, maar kreeg vorig jaar met 20 procent al een op de vijf aandeelhouders achter zich.

Een nieuwe stap om op de vergadering van vandaag op misschien een kwart van de steun van aandeelhouders uit te komen strandde. Want net als een jaar geleden stemde ook nu 20 procent voor. Teleurgesteld is Van Baal niet: "Een medewerker van Shell sprak van een gelijkspel toen de uitkomst opnieuw op 20 procent uitkwam. Maar een vijfde van de aandeelhouders die voor onze resolutie stemt, is nog steeds een tik op de vingers van het bestuur. Wij laten scherp zien dat Shell niet wil veranderen en 20 procent van hun aandeelhouders dat wel wil."

Tegenover Van Baals protest 'van binnenuit' stonden naar schatting honderd klimaatactivisten die via het kopen van een of meerdere aandelen de vergadering binnenkwamen om die te verstoren. Een uur lang gingen leuzen als "Shut down Shell" en "When I say Shell, you say hell!" door de zaal. Een voor een werden de actievoerders afgevoerd, soms zelfs gedragen door beveiligers.

De bijeenkomst werd chaotisch toen na ongeveer 50 minuten een groep van tien tot vijftien activisten het podium bestormde. Beveiligers slaagden er maar nipt in om dit te voorkomen.

Bekijk hier de beelden van de verstoring:

Directeur Gerben Everts van beleggingsvereniging VEB moet even nadenken op de vraag of hij zich op dat moment veilig voelde. "Uiteindelijk wel", zegt hij. "Er zaten wel wat mensen voor en naast mij waarvan je wist dat die straks tekeer zouden gaan. Maar de bewaking was goed voorbereid en was er steeds snel bij."

"Ik vond het behoorlijk heftig", vertelt Van Baal. Maar afkeuren doet hij de andere vorm van actievoeren niet. "Mensen zijn ontzettend boos. Ik hoop dat het bestuur dat meekrijgt. Wij wachten keurig op onze beurt om onze vraag te stellen. Dat kunnen anderen ook doen. Maar je komt nu wel op het punt dat je alles moet doen om opwarming van het klimaat te bestrijden."

Everts, die namens de VEB voor veel Nederlandse particuliere beleggers vóór de motie van Follow This stemde, ziet meer in het van binnenuit veranderen van Shell dan het harde activisme. "Het polariseert", vindt hij. "Je wordt als aandeelhouder als vijand beschouwd en neergezet als onderdeel van het kwaad. Terwijl wij en bijvoorbeeld pensioenfondsen Shell echt stimuleren meer te doen. Je kunt je verzetten tegen aandeelhouders die dit ook aan de orde willen stellen. Om Shell niet vandaag, maar wel de komende jaren een draai te laten maken."

De actiegroep Fossil Free Londen toonde zich op Twitter blij met de acties van aanhangers. "Zo lang Shell doorgaat met het veroorzaken van klimaatchaos, zullen wij er alles aan doen om Shell te stoppen", schreef het op Twitter.

Van Baal weet nog niet hoe hij moet oordelen over zijn nu tot stilstand gekomen activisme van binnenuit. "Wat nu? Over de volgende stap, daar ga ik nog eens goed over nadenken."

Het Amerikaanse chemieconcern 3M moet de schade vergoeden die door pfas is aangericht in de Zeeuwse Westerschelde. Dat vindt het kabinet. Minister Mark Harbers van Infrastructuur en Waterstaat heeft het bedrijf aansprakelijk gesteld, zo heeft de landsadvocaat in een brief aan 3M laten weten.

3M in het Belgische Zwijndrecht, bij Antwerpen, heeft jarenlang pfas in de Schelde geloosd. De rivier mondt uit in de Westerschelde in Zeeland. Vorig jaar stelde het RIVM dat diverse soorten vis, schaal- en schelpdieren uit de Westerschelde zulke hoge concentraties pfas bevatten dat het raadzaam is die zo min mogelijk te eten.

Harbers wijst erop dat pfas leidt tot zorgen bij omwonenden en financiële schade bij bijvoorbeeld vissers en Rijkswaterstaat. "Ik vind dat de vervuilers moeten betalen, niet de gebruikers en beheerders. Het aansprakelijk stellen van 3M past bij dat uitgangspunt."

De Zeeuwse gedeputeerde Dick van der Velde zegt in het radioprogramma Nieuws en Co dat hij blij is met de stap van de minister. Volgens de gedeputeerde hebben 28 partijen zich inmiddels bij de provincie gemeld met klachten over schade door pfas in de Westerschelde. De schadebedragen lopen tot in de miljoenen, zegt hij.

De gedeputeerde ziet de aankondiging van Harbers ook als een signaal. "Het toont ook betrokkenheid bij de Zeeuwen die zich al geruime tijd zorgen maken. Het geeft een signaal: grote broer helpt ons", zegt van der Velde.

Poly- en perfluoralkylstoffen (pfas) zijn schadelijk voor de gezondheid en het milieu. Ze worden gebruikt in bijvoorbeeld blusschuim en waterafstotende kleding. De stoffen kunnen zich ophopen in het lichaam en de werking van het immuunsysteem verminderen.

De minister liet vorig jaar weten dat Rijkswaterstaat de schade gaat inventariseren. Het gaat dan bijvoorbeeld om kosten voor monitoring en kosten voor het verwijderen van verontreinigd slib. De provincie Zeeland roept bedrijven, organisaties en bewoners al langer op om zich te melden als ze schade hebben geleden door pfas.

Vorig jaar oordeelde een onderzoekscommissie van het Vlaamse parlement dat 3M verantwoordelijk is voor de bodemvervuiling met pfas in Zwijndrecht. De commissie wil dat het concern alle kosten betaalt die zijn veroorzaakt door de vervuiling.

Flixbus wil treinen laten rijden tussen Rotterdam en Oberhausen. Dochteronderneming Flixtrain heeft daarvoor een aanvraag ingediend bij de Autoriteit Consument & Markt (ACM).

Het Duitse bedrijf meldde al eerder dat er plannen zijn om dagelijks twee treinen heen en weer tussen de steden te laten rijden. Daarbij wordt er gestopt in Den Haag, Amsterdam, Utrecht en Arnhem.

De ACM kan nog een onderzoek starten over de vraag of er genoeg plek is op het spoor. Maar dat doet de toezichthouder alleen als bijvoorbeeld de NS aan de bel trekt. Dat bedrijf is vanuit de overheid aangewezen als belangrijkste vervoerder op het Nederlandse spoor.

Budgetvervoerder Flixbus bestaat sinds 2013 en biedt busreizen aan tussen Europese steden. Flixtrain is 5 jaar later opgericht en is vooralsnog vooral in Duitsland actief. Ook rijden er treinen naar Zwitserland.

Het bedrijf probeert de kosten laag te houden door vooral gebruik te maken van oudere, gerenoveerde treinstellen.

Volgens Wijnand Veeneman, onderzoeker aan de TU Delft, heeft de aanvraag kans van slagen. "Het is een spannend experiment. Als het op het treinnet past en het andere verkeer niet dwarszit, dan kunnen ze toegang krijgen."

Sinds 2019 kunnen spoorwegondernemingen aanspraak maken op het recht op open toegang. Eerder diende start-up European Sleeper een aanvraag in. Dat bedrijf begon deze week met nachttreinen die vanuit België via Nederland naar Berlijn rijden.

De aandeelhoudersvergadering van Shell in Londen is vanmorgen na een klein uur stilgelegd. Zo'n tien tot vijftien klimaatactievoerders probeerden het podium met daarop het bestuur van de oliegigant te bestormen. De vergadering werd daarop korte tijd geschorst.

Beveiligers konden nipt voorkomen dat de activisten de Shell-directieleden daadwerkelijk konden bereiken. Een zichtbaar geschrokken president-commissaris Andrew Mackenzie schorste daarop de aandeelhoudersvergadering.

Bekijk hier de beelden:

Activisten filmden de actie van het podium vanuit de zaal:

Op dat moment was de bijeenkomst al enige tijd aan de gang, maar tot vergaderen was het nauwelijks gekomen. Actievoerders vielen Mackenzie voortdurend schreeuwend in de rede.

De klimaatactivisten werden een voor een uit de zaal verwijderd. Gerben Everts, die als directeur van beleggingsvereniging VEB aanwezig is, zegt dat na een uur vergaderen al zeker zestig activisten uit de zaal zijn gehaald.

Een aantal grote beleggers van Shell had vooraf aangekondigd zich te scharen achter een aandeelhoudersvoorstel van Follow This, dat het olie- en gasconcern oproept de CO2-uitstoot sneller terug te dringen. Onder andere pensioeninvesteerder PGGM, die voor zorgfonds PFZW belegt, schaart zich achter die aandeelhoudersresolutie. Ook branchegenoot MN gaf vooraf aan dit te doen.

De in de zaal aanwezige klimaatactivisten vinden dat niet voldoende. Zij riepen om het aftreden van het bestuur en zongen in liedjes om het sluiten van Shell.

De gemeente Amsterdam is voorlopig nog niet af van hoofdpijndossier afvalbedrijf AEB. De gemeente dacht met het Rotterdamse Afvalverwerking Rijnmond een koper voor de afvalverwerker te hebben gevonden, maar de toezichthouder blokkeert de deal.

Volgens de Autoriteit Consument & Markt zou er een te machtig bedrijf ontstaan als de deal zou doorgaan. De combinatie zou uiteindelijk leiden tot hogere tarieven voor inwoners voor de verwerking van hun afval.

Dat betekent dat de gemeente Amsterdam voorlopig de enige eigenaar blijft van het afvalbedrijf. Het Rotterdamse bedrijf zou 450 miljoen betalen voor de overname.

Zo'n 16 procent van al het afval in Nederland wordt door AEB verwerkt, waarmee het de grootste vuilverbrander is. De gemeente moest in 2019 tientallen miljoenen in het bedrijf steken om het overeind te houden. In 2021 besloot de gemeente op zoek te gaan naar een partij die het bedrijf wil overnemen.

De Amsterdamse wethouder Reinier van Dantzig vindt het "heel vervelend" voor de werknemers van AEB dat de toekomst van het afvalbedrijf opnieuw onzeker is. Hij zegt het niet eens te zijn met de beslissing van de toezichthouder. Hij komt binnen een paar weken met een nieuw besluit over de toekomst van AEB.

De Consumentenbond bereidt een massaclaim voor tegen Google. Volgens de bond schendt het Amerikaanse techbedrijf op grote schaal de privacy van gebruikers. Als het Amerikaanse techbedrijf daar niet mee stopt en ook geen schadevergoeding betaalt, stapt de consumentenorganisatie naar de rechter. Eerder deed de bond dat al met succes in een zaak tegen Facebook.

"Google is het meest dominante databedrijf ter wereld", zegt Gerard Spierenburg van de Consumentenbond. "Ze verzamelen enorme hoeveelheden gegevens via al hun diensten. Door locatiegegevens weet het bedrijf waar je woont, waar je werkt, waar je kinderen naar school gaan. En bijvoorbeeld of je een homobar bezoekt of naar een partijbijeenkomst bent geweest. Dat zijn allemaal heel gevoelige gegevens."

Volgens de Consumentenbond zet Google allerlei technieken in waardoor consumenten vaak onbewust - en dus mogelijk ongewild - toestemming geven voor de verzamelwoede van het bedrijf. En dat is in strijd met de wet, beargumenteert de bond.

Google heeft kort gereageerd op de aankondiging. "We nemen privacyklachten zeer serieus en hebben in september 2022 de stichting waaraan de Consumentenbond zich nu heeft verbonden om meer details gevraagd, maar nooit een reactie gehad."

De Consumentenbond eist samen met de Stichting Bescherming Privacybelangen dat Google de huidige diensten aanpast en daarnaast een schadevergoeding betaalt aan alle Nederlandse consumenten die sinds 1 maart 2012 Google hebben gebruikt. Als Google dit niet uit zichzelf wil doen, schakelt de bond de rechter in om het af te dwingen.

Door een wetswijziging in 2019 kan de rechter nu collectieve compensatie opleggen. De nieuwe wet biedt ook ruimte voor investeerders om een graantje mee te pikken van de massaclaim. Dat is ook in deze zaak het geval.

De zaak tegen Google wordt gefinancierd door het Amerikaanse advocatenkantoor Lieff Cabraser Heimann & Bernstein. Als de Consumentenbond de zaak wint, krijgen de Amerikanen 18 tot 25 procent van de opbrengst. "De rechter beslist hoeveel precies", zegt Spierenburg. Dat de investeerder geld wil verdienen aan de zaak ziet hij niet als iets slechts. "De financier stelt ons in gelegenheid om de zaak te voeren."