De ANWB verzekert naast fatbikes ook bepaalde soorten elektrische Urban Arrow-bakfietsen niet meer. Het gaat daarbij alleen om modellen zonder gps-volgsysteem, bevestigt een woordvoerder na berichtgeving van tv-programma Radar. Ook andere verzekeraars deinzen bij dit soort fietsen terug vanwege de hoge risico's op diefstal.

"Alle elektrische bakfietsen zijn gewild bij fietsendieven, maar Urban Arrow loopt een substantieel hoger risico", zegt een woordvoerder van Unigarant, het verzekeringsbedrijf van ANWB dat 9000 klanten met een Urban Arrow heeft. "We verzekeren Urban Arrow-fietsen alleen nog als ze een tracker hebben. En zelfs dan rekenen we een toeslagpremie. Bestaande klanten kunnen nog wel hun verzekering verlengen als deze afloopt."

Ook fietsverzekeraar Kingpolis weert sommige elektrische bakfietsen. "Niet alle fietsmerken kunnen verzekerd worden via Kingpolis", schrijft de verzekeraar uit Lemmer op zijn website. Het gaat naast de Amsterdamse Urban Arrow-fietsen om fietsen van het Duitse merk Riese & Müller. "Uitzondering hierop is als de fiets is voorzien van track & trace." Eigenaars van VanMoof-fietsen hoeven ook niet aan te kloppen in Lemmer.

Eerder deze week stopte de ANWB al met het verzekeren van zogeheten fatbikes. Concurrent Univé laat vandaag weten die stap te volgen. "Gisteren hebben ook wij besloten geen fatbikes meer te verzekeren", zegt een woordvoerder van Univé.

Ook de verzekeringstak van HEMA verzekert geen fatbikes. "Dat deden we al niet. We vonden het diefstalrisico al tijdens de opkomst van deze fietsen te hoog."

Fatbikes werden populair nadat begin dit jaar de helmplicht voor snorfietsen werd ingevoerd. Die populariteit maakt de elektrische dikkebandenfiets ook geliefd bij dieven. De verzekeraars spreken van "extreem hoge diefstalcijfers".

In Silicon Valley wil iedereen ze hebben: de zeer geavanceerde grafische computerkaarten van Nvidia. Per stuk kunnen ze al snel 10.000 dollar of meer kosten. Het leverde de Amerikaanse chipgigant het afgelopen kwartaal records op, zo heeft het bedrijf bekendgemaakt. De winst was met 6,2 miljard dollar tien keer zo groot als in dezelfde periode een jaar eerder.

Al negen maanden is sprake van een explosie aan nieuwe toepassingen in artificial intelligence (AI), oftewel kunstmatige intelligentie. Het begon met platforms als ChatGPT, waarmee je in een paar seconden een werkstuk kan maken, en Midjourney, dat iets soortgelijks voor afbeeldingen doet. Inmiddels experimenteert het hele bedrijfsleven met generatieve AI: kunstmatige intelligentie die op basis van een opdracht zelf iets creëert.

Met als gevolg dat Nvidia de vraag naar de chip, de zogeheten graphics processing unit (GPU), niet kan bijbenen. "Bijna alle grote AI-systemen zijn getraind op Nvidia's chips. Op dit moment proberen zowel grote techbedrijven als start-ups om zo veel mogelijk chips in te slaan", zegt Chris Miller, auteur van het toonaangevende boek Chip War, dat gaat over de wereldwijde chipindustrie.

Nvidia werd dertig jaar geleden opgericht door drie technici. Waar het in Silicon Valley bijna traditie is om te beginnen in bijvoorbeeld iemands garage - denk aan Apple, Amazon en Google - werd Nvidia bedacht in Denny's, een typisch laagdrempelig Amerikaans restaurant. De oprichters brachten daar vele uren door, het was hun eerste 'hoofdkantoor'.

Al die jaren staat dezelfde topman, tevens een van de oprichters, aan het roer: Jensen Huang. Hij is in Taiwan geboren en kwam op jonge leeftijd naar de VS; hij heeft beide nationaliteiten. Huang draagt altijd dezelfde zwarte leren jas. Zo'n kenmerkend kledingstuk is overigens een typisch Silicon Valley-ding: Steve Jobs had de coltrui en Mark Zuckerberg draagt altijd hetzelfde donkergrijze T-shirt.

Bloomberg beschrijft de 60-jarige Huang als een man die naar buiten toe "ontwapenende humor" heeft, maar op kantoor een baas is die snel boos kan worden en dan veel vloekt. Mensen om hem heen zeggen daarnaast dat hij het "opmerkelijke vermogen" heeft om foute keuzes te wissen uit het geheugen van het bedrijf. Een voormalig hoge manager omschrijft hem als de "bijna perfecte AI".

Dat Nvidia in het centrum van de huidige AI-boom zit, is een tamelijk recente ontwikkeling. Het bedrijf is groot geworden met videokaarten die ervoor zorgen dat gamers hun zware grafische spellen konden spelen. Jarenlang was dat dan ook de belangrijkste inkomstenbron.

Vorig jaar veranderde dat opeens: Nvidia verkocht toen voor het eerst meer chips aan datacenters, bijvoorbeeld voor AI-toepassingen. Dat was meteen goed voor meer dan de helft van de omzet.

"Pas zo'n tien jaar geleden realiseerde het bedrijf zich dat er studenten computerwetenschappen waren die de chips gebruikten voor bijvoorbeeld het trainen van AI-systemen", vertelt Miller. "Toen begon Nvidia hier heel stevig in te investeren. Met als resultaat dat de hele gemeenschap die zich bezighoudt met AI is opgegroeid met chips en software van Nvidia."

Een schot in de roos, zou je kunnen zeggen. Maar het bedrijf is niet altijd zo succesvol geweest, benadrukte topman Huang onlangs in een toespraak voor afgestudeerde studenten in Taiwan. "Ik was ook succesvol, totdat ik Nvidia begon", zei hij. "Daar maakte ik grote mislukkingen mee, allemaal vernederend en beschamend."

Vanaf 8:50 min vertelt Huang aan de afgestudeerden drie lessen die hij bij Nvidia leerde:

Inmiddels hoort Nvidia, met een beurswaarde van meer dan 1000 miljard dollar, tot de allergrootste bedrijven. Het is zelfs twee keer zo veel waard als de Taiwanese chipfabrikant TSMC, die overigens een essentiële partner is voor Nvidia. Want Nvidia ontwikkelt chips, maar ze worden geproduceerd door TSMC.

Net als het Nederlandse ASML is Nvidia ook verwikkeld in de geopolitieke machtsstrijd tussen de VS en China. "Amerika heeft heel duidelijk gemaakt dat het niet wil dat de meest geavanceerde AI-chips aan China worden verkocht", zegt Chris Miller. In oktober vorig jaar zijn hiervoor nieuwe restricties aangekondigd, waardoor Nvidia zijn modernste chips niet meer aan China mag verkopen.

Als oplossing paste Nvidia korte tijd later een van zijn belangrijkste chips aan, waardoor deze alsnog verkocht mocht worden aan China. Deze omweg lijkt wel van tijdelijke aard, de VS zou ook de verkoop van deze aangepaste chip willen verbieden.

Ruim 1400 omwonenden van Tata Steel IJmuiden willen een schadevergoeding van de staalfabriek. Ze ervaren overlast en schade door stof, geluid, slechte luchtkwaliteit en geur. Als schuldige wijzen ze Tata Steel aan.

Dat blijkt uit een brief gericht aan Tata Steel van de stichting Frisse Wind, die de massaclaim namens de omwonenden neerlegt.

Tata Steel zegt de brief gedetailleerd te gaan bestuderen voor het inhoudelijk op de claim ingaat. Ook zegt het bedrijf dat er verschillende maatregelen zijn genomen om de uitstoot en overlast te verminderen.

Maar de omwonenden zijn niet overtuigd. Ze maken zich veel zorgen over de veiligheid van hun leefomgeving en de gevolgen voor hun gezondheid, staat in de brief. Bekend is dat de bevolking vaker last heeft van acute gezondheidsklachten als hoofdpijn en misselijkheid dan elders in Nederland. Ook komen hartklachten, diabetes en longkanker vaker voor.

Tata Steel is volgens het RIVM voor het grootste deel verantwoordelijk voor de neerslag van schadelijke stoffen in de omgeving. Maar er zijn ook andere bedrijven en bronnen van uitstoot zoals scheepvaart in de regio actief. Daarom is een een-op-eenverband met de gezondheidsrisico's nog niet wetenschappelijk aangetoond.

"De uitstoot van gevaarlijke stoffen door Tata staat wat ons betreft voldoende vast", zegt John Beer, letselschade-advocaat en bestuurder van Frisse Wind. "Het gaat erom dat voldoende komt vast te staan dat de uitstoot die onwenselijke gevolgen in de omgeving heeft. Ook dat is volgens ons zeer aannemelijk."

Het argument dat ook andere bronnen schadelijke stoffen uitstoten, gaat daarbij volgens Beer in ieder geval niet op. "Neem als voorbeeld een werkgever die zijn werknemers blootstelt aan asbest, maar ze roken ook. Zeg je dan 'eigen schuld' als ze kanker krijgen? Zo werkt het niet in de rechtspraak. Daar wordt genuanceerder naar gekeken."

Na een reeks onderzoeken die aantonen dat er onder andere te veel lood en kankerverwekkende stoffen in de omgeving neerslaan, kondigde Tata Steel in 2021 een investering van 300 miljoen euro aan om de problemen aan te pakken.

Zo werden vorig jaar verschillende maatregelen genomen om minder kankerverwekkende stoffen uit te stoten. Dit jaar verwacht het staalbedrijf de uitstoot van lood met 70 procent, de uitstoot van zware metalen met 55 procent en die van fijnstof met 35 procent te verminderen.

Maar op de grond om de staalfabriek heen is het nog wel wachten op resultaten. Metingen van neergedaald stof door het RIVM in 2022 lieten vergeleken met 2020 weinig verbetering zien. "We verwachten komend jaar verbetering", zei Tata Steel in een reactie op dat RIVM-onderzoek.

Eerder maakte NOS op 3 deze video over de staalgigant, die een grote werkgever én een grote vervuiler is in de regio IJmond:

Tata Steel herhaalt veel minder uit te stoten. "Wij vinden dat een verhaal waarvan we nog niet hebben gezien dat het werkelijk uitkomt. Integendeel", zegt Beer. "Als het overmorgen tot een verbetering leidt, dan juichen we dat enorm toe, maar ook dan is er de afgelopen tientallen jaren al veel schade veroorzaakt."

De staalfabriek heeft vier weken om te laten weten of het wil praten over een schadevergoeding. Zo niet, dan stapt Frisse Wind naar de rechter.

Hoe hoog een schadevergoeding zou moeten zijn, staat volgens Beer nog niet vast. "Ik denk dat we de rechter vragen aansprakelijkheid vast te stellen, en de partijen te bevelen om een vergoeding overeen te komen." Die vergoeding zou dan volgens Beer weer door de rechter goedgekeurd moeten worden.

Driekwart van de ondernemers in Nederland zegt te kampen met een tekort aan personeel. Voor bijna de helft is het tekort de belangrijkste belemmering voor het bedrijf. Bij ruim een derde van de ondernemers is daardoor de werkdruk onder het personeel toegenomen.

Dat blijkt uit de Conjunctuurenquête Nederland van het CBS, de Kamers van Koophandel, het Economische Instituut voor de Bouw, en de werkgeversorganisaties MKB-Nederland en VNO-NCW.

Het tekort aan arbeidskrachten is wel iets minder dan een jaar geleden, maar nog altijd heel hoog. De piek van de vraag naar personeel lag in juli 2022, toen er per 100 werklozen 142 openstaande vacatures waren, en dat zijn er nu 122. Er zijn dus nog altijd veel meer banen dan werkzoekenden. Vóór corona in 2019 lag het aantal vacatures op 68 per 100 werklozen. Al met al blijft de arbeidsmarkt buitengewoon krap.

Het tekort aan personeel laat zich vooral voelen bij ondernemers in de horeca, de zakelijke dienstverlening en in het transport.

Ruim een derde van de bedrijven zegt dat de werkdruk is toegenomen door het personeelstekort, met name in de detailhandel en de autohandel laat zich dat voelen.

Volgens 15 procent van de ondernemers zijn door het tekort aan arbeidskrachten de arbeidskosten gestegen, vooral in de horeca speelt dat. Een op de zes bedrijven geeft aan dat er een gebrek aan gekwalificeerde mensen is en 1 op de 10 ondernemers voelt zich gedwongen minder geschikt of gekwalificeerd personeel aan te nemen. Dit speelt met name in de industrie en bij technische bedrijven.

Verder valt het ondernemers in de horeca en de detailhandel op dat mogelijke arbeidskrachten meer voor werk buiten hun sector kiezen. Ook zegt 11 procent van de ondernemers dat potentiële arbeidskrachten hogere eisen stellen dan het bedrijf kan of wil bieden.

Het gasverbruik in Nederland is opnieuw gedaald. Het verbruik lag in de eerste helft van dit jaar 10 procent lager dan in diezelfde periode een jaar geleden. Met name de industrie, elektriciteitscentrales en huishoudens verbruikten minder aardgas, meldt het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). In totaal is er in zes maanden tijd 15,7 miljard kubieke meter aardgas gebruikt.

De daling is vooral het gevolg van het lagere gasverbruik van de chemische industrie, een industriële grootgebruiker van gas. Dat lag 18 procent lager ten opzichte van vorig jaar. De papierindustrie schroefde het verbruik met 34 procent terug. Daarnaast deden huishoudens zuiniger aan met gas en waren de temperaturen de eerste maanden van dit jaar relatief mild. Huishoudens gebruikten het afgelopen halfjaar 4 miljard kubieke meter gas.

Door de stijgende energieprijzen zijn alle gasverbruikers zich sinds vorig jaar anders gaan gedragen, licht onderzoeker Luuk Hovius van het CBS toe. "Industrieën die grootgebruiker zijn van aardgas, zoals chemische bedrijven en de papierindustrie, konden hun kosten door de stijgende gasprijzen niet meer dekken en zijn overgegaan op andere energiebronnen zoals elektriciteit."

Niet alleen bedrijven hebben minder gas verbruikt, ook huishoudens zijn opnieuw zuiniger omgesprongen met gas. Zij verbruikten 13 procent minder gas dan in de eerste helft van 2022. "Door hoge energieprijzen zijn mensen zich anders gaan gedragen", zegt Hovius. "Mensen zetten minder snel de kachel aan. Het kan ook zijn dat huishoudens nog te maken hebben met bepaalde contracten en daardoor een hoge gasprijs betalen."

Uit de nieuwe cijfers blijkt dat de afname van het gasverbruik doorzet na recordjaar 2022. Vorig jaar werd in Nederland al een kwart minder gas gebruikt dan het jaar daarvoor. Vooral huishoudens en grote industriële bedrijven schroefden hun gasverbruik toen terug, ingegeven door de gestegen gasprijzen. In 2022 werd in totaal 31 miljard kubieke meter gas verbruikt, de laagste hoeveelheid sinds 1972.

Ook de winning van aardgas, zowel op land als zee, neemt verder af. In het eerste halfjaar van 2023 werd op land 38 procent minder gas gewonnen dan een jaar eerder. De winning daalde van 4,3 miljard naar 2,7 miljard kubieke meter gas. Op zee ging het om een afname van 19 procent. Tegelijk waren de gasopslagen voor 78 procent gevuld.

Flitsbezorgdienst Getir gaat vijf magazijnen in Amsterdam sluiten en stopt volledig in zes andere Nederlandse steden. Dat bevestigt het bedrijf na berichtgeving door Het Parool.

Tegen de krant zegt de van oorsprong Turkse onderneming klaar te zijn met "de voortdurende discussie" met de gemeente Amsterdam over de bestemmingsplannen. Doordat omwonenden overlast ervaren van bezorgdiensten probeert de gemeente om magazijnen van flitsdiensten uit woonwijken te weren.

Vier van de vestigingen in Amsterdam die dichtgaan passen niet in het bestemmingsplan, zegt de gemeente tegen de krant. Onlangs werd een nieuw bestemmingsplan aangenomen door de gemeenteraad. Die stelt dat vanwege de overlast magazijnen alleen nog maar op industrieterreinen mogen zijn gevestigd.

Getir, sinds 2021 actief in Amsterdam, zegt dat er nog ongeveer vijftien magazijnen overblijven in de stad en verwacht dat Amsterdamse klanten ook na de sluitingen nog steeds goed kunnen worden voorzien van boodschappen. Het verdwijnen uit Breda, Delft, Eindhoven, Groningen, Leiden en Tilburg komt volgens het bedrijf vanwege de beperkte klandizie.

Vandaag werd ook bekend dat Getir zich in Duitsland terugtrekt uit 17 van de 23 steden waar de flitsbezorger nog actief was. Alleen in grote steden als Berlijn, Frankfurt en München blijft het bedrijf nog boodschappen bezorgen.

Daarmee zijn er minder steden over dan voor de overname van concurrent Gorilla in december vorig jaar, naar verluidt voor 1,2 miljard euro. Getir heeft in Duitsland nog zo'n 3000 medewerkers. Wereldwijd zijn het er ongeveer 20.000.

Om investeerders te kunnen terugbetalen heeft Getir in Europa de markt al flink verkleind. In juni kondigde het bedrijf zijn vertrek aan uit Frankrijk, Spanje en Portugal, in juli volgde Italië. Getir maakte toen bekend dat het zou blijven opereren in thuisland Turkije, Nederland, Groot-Brittannië, Duitsland en de VS.

Verschillende bezorgdiensten kwamen in 2021 tijdens de coronacrisis razendsnel op en beloofden boodschappen binnen tien minuten aan de voordeur te bezorgen. Geholpen met geld van investeerders die op zoek waren naar nieuwe markten doken de bedrijven op in verschillende landen. Na een snelle groei van het aantal bestellingen nam vorig jaar de populariteit af.

Aan beide kanten van het Panamakanaal ligt een file van schepen die wachten op toegang. Door droogte is de waterstand in het kanaal en het centrale Gatúnmeer laag, zó laag dat het tot grote vertragingen leidt in het scheepvaartverkeer.

Het Panamakanaal is een cruciale vaarroute tussen de Atlantische Oceaan en de Stille Oceaan. Het ligt boven de zeewaterspiegel, waardoor er veel water nodig is om schepen erdoor heen te laten gaan. Nu mogen er niet meer dan 32 schepen per dag doorheen, waar dit er normaal gemiddeld 36 zijn.

Van dit teruggeschroefde maximale aantal mogen slechts tien megaschepen de doorgang maken. Daarnaast kunnen die containerschepen, bulkcarriers en tankers ook minder vracht vervoeren, omdat de diepgang is beperkt. "De impact is echt groot", zegt Edwin Asveld van TransHeroes, een logistiek bedrijf dat containers boekt op vrachtschepen "Er liggen nu heel veel schepen te wachten. En dat zie je niet vaak."

Panama zit midden in een regenseizoen, maar tot nu toe is er minder van te merken. Die regen is nodig om het door de bergen getrokken Panamakanaal van voldoende zoet water te voorzien. Daarbij is het Gatúnmeer ook belangrijk voor de drinkwatervoorziening in het land.

"Het is niets anders dan een stuk ondergelopen bergland met een groot stuwmeer", legt voorzitter Cees de Keijzer van de World Ship Society Rotterdam uit. "Aan de ene kant ga je in drie trappen 26 meter omhoog. En aan de andere kant weer 26 meter omlaag. Daar heb je elke keer heel veel water voor nodig."

Bij de vernieuwing van het Panamakanaal bedacht een Nederlands ingenieursbureau een manier om zo min mogelijk zoet water te verspillen via de sluizen:

Per schip is honderden miljoenen liters water nodig om op en neer te gaan door de sluizen. "Nu is de periode waarin het Gatúnmeer gevuld moet worden", legt NOS-weerman Peter Kuipers Munneke de situatie uit. "Maar het is al maanden recorddroog in Panama. Door het weerfenomeen El Nino blijft de regen in Panama uit, en is het warm waardoor er meer water uit de stuwmeren verdampt."

Daarmee lijken de echte problemen voor het Panamakanaal nog te moeten komen, want de jaarlijkse droge periode in december moet nog beginnen. "De piek van El Nino moet over een paar maanden nog komen. Voor het Panamakanaal is dit probleem nog lang niet opgelost. Het kan nog maanden duren. Dat meer moet nu echt worden gevuld."

Hoewel de gevolgen tot nu toe beperkter zijn, doet de Panamadroogte denken aan de blokkade van het Suezkanaal in 2021. Door het vastlopen van de Ever Given lag een groot deel van het mondiale scheepvaartverkeer stil. Er kunnen nu weliswaar nog vaartuigen door het Panamakanaal, maar door de beperkingen wordt het goederentransport steeds meer geraakt.

File van gisteren voor het Panamakanaal via de website MarineTraffic, dat scheepvaartverkeer volgt:

"De Ever Given had wel grotere impact, maar ook dit heeft een opstopeffect", benadrukt Asveld van TransHeroes. "Alles wat er nu ligt komt te laat aan, waardoor alles verder verstopt en vertraagt. Je krijgt leveringsproblemen, omdat iedereen zit te wachten. Het duurt maanden voordat dit allemaal weer is hersteld."

Wel begint de huidige opstopping voor het kanaal de afgelopen dagen iets af te nemen, meldt persbureau Reuters. Dat komt enerzijds omdat beheerder Panama Canal Authority wat soepeler wordt met het doorlaten van schepen, maar anderzijds omdat vaartuigen besluiten om te varen of gewoon maar om te keren.

Omvaren is niet eenvoudig, weet De Keijzer, die in zijn jonge jaren zelf 27 keer door het Panamakanaal voer. "Via Chili ben je veel langer aan het varen. Afhankelijk van de omvang van de boot kost het wel een dag of 23. Er zijn containerschepen die hun vracht lossen aan de kant van de Stille Oceaan, om die dan per trein naar de Atlantische Oceaan te brengen en over te laden op een ander schip. Maar dat heeft natuurlijk zijn beperkingen en kost ook weer extra."

De financiële opsporingsdienst FIOD heeft drie verdachten opgepakt uit de gemeenten Tiel en Oosterhout wegens beleggingsfraude. Het gaat om een vrouw van 37 en twee mannen van 31 en 39. Er is beslag gelegd op woningen, bankrekeningen, paarden, auto's, luxegoederen, contant geld, goud en sieraden van de drie.

Ze worden alledrie verdacht van verduistering en witwassen, maakt de FIOD bekend. De vrouw wordt ook verdacht van het zonder vergunning aanbieden van beleggingsdiensten, oplichting en valsheid in geschrifte. Ze zou met mooie beloftes 56 miljoen euro in beheer hebben gekregen.

Verschillende consumenten hadden bij de Autoriteit Financiële Markten een melding gedaan over mogelijke fraude. De vrouw spiegelde bij de bedrijven Best Choice, Airfeet BV en Xerof BV beleggingen voor met een rendement van 10 tot 12 procent per maand.

"Zij houdt geïnteresseerden voor dat zij dit rendement kan behalen met de handel in koersverschillen tussen de dollar en goud", meldt de FIOD. "Op jaarbasis betekent dit dat de inleg van beleggers met 200 procent zou kunnen renderen." De vrouw was hiermee zo'n twee jaar bezig.

De opsporingsdienst meldt dat een "aanzienlijk deel" van de inleg van klanten niet is besteed aan de beloofde investeringen, maar aan woningen, luxe auto's, dure (sport)paarden en cryptovaluta. Hoogstwaarschijnlijk zijn er valse facturen gebruikt en hadden de verdachten een netwerk van vennootschappen, zegt de FIOD.

Consumenten worden gewaarschuwd om niet te beleggen bij de drie bedrijven. Gedupeerden van de beleggingsfraude kunnen zich melden bij de FIOD.

Gokbedrijven kregen bij de totstandkoming van reclameregels over gokken meer inspraak dan verslavingsdeskundigen, komt naar voren in stukken die de NOS heeft opgevraagd met een beroep op de Wet open overheid (WOO). Hoe ging dat precies in zijn werk? Een reconstructie van de lobby van de gokbranche.

Gokken is populair in Nederland. Sinds het opengaan van de online gokmarkt in 2021 zijn er veel meer mensen legaal gaan gokken dan het kabinet had verwacht. Uit de interne documenten van het ministerie van Justitie & Veiligheid blijkt dat gokbedrijven zich al jarenlang verzetten tegen strengere reclameregels.

Dat begint al ver voor het opengaan van de gokmarkt. De Nederlandse Loterij, het staatsbedrijf achter Toto, vraagt om meer ruimte voor het gebruik van bekende personen in de reclames.

In het oorspronkelijke wetsvoorstel staat dat het gebruik van rolmodellen zoals popidolen wordt beperkt, om jongeren te beschermen. Die belemmering is in de uiteindelijke wet geschrapt, ondanks waarschuwingen van de verslavingszorg. Het ministerie hamert bij de aanpassingen op het belang van 'kanalisatie', het overstappen van spelers van het illegale aanbod op het legale aanbod. De inzet van bekende Nederlanders die populair zijn onder jongvolwassenen wordt wel aan banden gelegd.

In reclames die Toto vanaf 1 oktober - bij het opengaan van de markt - uitzendt, prijzen bekende Nederlanders zoals illustionist Hans Klok, actrice Kim Feenstra en voetbalcoach Dick Advocaat gokken aan. De vele reclames leiden tot ergernis bij Kamerleden, die het ministerie oproepen om in te grijpen, zeker als blijkt dat relatief veel jongeren accounts op goksites hebben aangemaakt.

Afspraken over hoeveel reclame de gokbedrijven mogen maken, zijn er niet. Het ministerie rekent op regels van de sector zelf, maar die komen aanvankelijk niet tot stand. De Consumentenbond weigert mee te werken aan een reclamecode voor de sector. "De voorgestelde reclamecode is veel te slap", zegt de bond daarover.

Ook ambtenaren van het ministerie zijn niet enthousiast over de voorgestelde code. "De sector heeft een eigen verantwoordelijkheid. Zij gaan over zelfregulering waarbij ze 'matiging' zouden meenemen (en dat punt is niet waargemaakt)", schrijft een ambtenaar in een interne mailwisseling.

Dat betekent dat er weinig grenzen zijn aan het aantal reclames. Het doel van het ministerie om 80 procent van de illegale gokkers naar het legale aanbod te krijgen wordt al snel ruimschoots gehaald. Binnen een jaar is volgens toezichthouder de Kansspelautoriteit al 85 procent overgestapt naar legale aanbieders. Inmiddels is dat 92 procent.

Gokbedrijven vragen het ministerie om de doelstelling rond het aantal legale gokkers te verhogen, naar 95 procent. Volgens hen is dat nodig om kwetsbare groepen te beschermen. Het verhogen van de doelstelling betekent ook dat de bedrijven zichtbaar moeten blijven, en dus ruimte moeten krijgen voor reclame.

Onder druk van de Kamer besluit minister Weerwind begin 2022 om maatregelen te nemen en daarvoor overlegt hij verschillende keren met gok- en mediabedrijven. Die zijn fel tegen beperkingen en de minister belooft ze tegemoet te komen. "Ik begrijp de irritatie. Waar ik kan stretch ik me, maar ik zeg ook dat er een verbod moet komen", zegt hij in een overleg op 25 februari 2021 met mediapartijen. Aan gokbedrijven belooft hij dat ze inspraak krijgen bij het vaststellen van nieuwe regels.

Gokbedrijven komen op verzoek van het ministerie met voorstellen om de hoeveelheid reclames te beperken, maar de voorstellen gaan volgens ambtenaren niet ver genoeg. Bovendien komen verschillende gokbedrijven de beloftes niet na, omdat ze niet bij een branchevereniging zijn aangesloten.

Met verslavingsdeskundigen wordt minder vaak overlegd. In februari vorig jaar is er een overleg waarin verslavingsdeskundigen oproepen om de reclames snel aan banden te leggen. Ze waarschuwen voor snel toenemende problemen met gokverslaving. Een reclameverbod zou ook moeten gelden voor fysieke casino's van bijvoorbeeld Holland Casino. Volgens de experts worden de fysieke casino's in hun reclame-uitingen agressiever. "Eerder was het een gezellig avondje uit, nu is het 'Versla je vrienden' en 'Leef spannend'".

Staatsbedrijf Holland Casino verzet zich in een lange brief fel tegen die beperking en noemt de gevolgen van een verbod desastreus. "Wij gaan ervan uit dat we de ruimte krijgen om onze maatschappelijke opdracht uit te kunnen voeren binnen de geldende praktijk van de afgelopen decennia", schrijft Holland Casino. "Bij een terugloop van reclame en werving zal Holland Casino vanuit economisch perspectief genoodzaakt zijn om haar gehele bedrijfsmodel tegen het licht te houden."

En dat verzet heeft succes: ambtenaren schrijven aan de minister dat "het verbieden van deze reclame het businessmodel van landgebonden aanbieders in gevaar kan brengen". Sinds juli is reclame voor online gokken grotendeels verboden, maar voor fysieke casino's geldt de reclamebeperking niet.

Gokbedrijven kregen meer inspraak dan verslavingsdeskundigen bij de totstandkoming van regels over gokreclames. Onder meer staatsbedrijven Holland Casino en de Nederlandse Loterij wisten het ministerie van Justitie & Veiligheid, dat de regels opstelt, goed te vinden.

Uit stukken die de NOS heeft opgevraagd met een beroep op de Wet open overheid (Woo) blijkt dat vier gokbedrijven en drie brancheorganisaties voor gokbedrijven tot op het laatste moment mochten meepraten over nieuwe reclameregels. Ook is een kennisinstituut voor verslaving geraadpleegd.

De gokbedrijven brachten 41 punten in waar ze het niet mee eens waren. 17 punten werden door het ministerie overgenomen, waaronder het toestaan van het inzetten van BN'ers bij evenementen zoals openingen en symposia, reclame met lokaal bekende acteurs en het schrappen van de reclamebeperking voor mensen met een lage sociaaleconomische status.

"Er zijn richtlijnen die voorschrijven dat het inwinnen van geluiden tijdens de voorbereiding van wetgeving evenwichtig moet plaatsvinden. Dat lijkt hier onvoldoende gebeurd", zegt Wim Voermans, hoogleraar staats- en bestuursrecht aan de Universiteit Leiden.

Bij het maken van wetgeving moet er rekening worden gehouden met alle relevante partijen, zegt Caelesta Braun, hoogleraar openbaar bestuur en maatschappelijke democratie aan de Universiteit Leiden. "Op basis van jullie bevindingen lijkt er een onbalans te zitten in de mate waarin contact is geweest met de gokbranche en andere belanghebbenden, zoals verslavingsdeskundigen."

Het ministerie van Justitie en Veiligheid zegt in een reactie dat bescherming van de speler bij het opstellen van nieuwe regels altijd centraal staat. Daarbij worden verschillende betrokken partijen geraadpleegd, zoals kansspelaanbieders, verslavingsdeskundigen en instanties zoals de Kansspelautoriteit. De hoeveelheid input van een bepaalde partij staat niet noodzakelijk gelijk aan de invloed op de uiteindelijke besluitvorming, stelt het ministerie.

Volgens Braun is het een politieke keuze of je financiële belangen zwaarder laat wegen dan de negatieve neveneffecten van de gokindustrie. Maar die afweging moet in de besluitvorming dan wel heel concreet worden gemaakt: "Wat kost een beperking van de reclameregels de schatkist en wat zijn de maatschappelijke gevolgen waar verslavingsdeskundigen op wijzen." In de opgevraagde correspondentie is hier vrijwel niets over terug te vinden.

Bij het opengaan van de gokmarkt werd het inzetten van BN'ers in reclames toegestaan, ondanks zorgen van verslavingsdeskundigen. De angst was dat het optreden van BN'ers in reclames tot meer nieuwe spelers zou leiden, maar mede op verzoek van Toto mochten bekendheden toch in reclames figureren.

Toen bleek dat er erg veel reclames werden uitgezonden en er veel gegokt werd, moesten de regels onder druk van de Tweede Kamer worden aangepast. Om die aanpassing snel door te kunnen voeren werden de regels niet langs de gebruikelijke weg voorgelegd aan de Kamer.

Vlak voor de regels af waren, kregen gokbedrijven de mogelijkheid om suggesties te doen.

Kennisorganisatie voor verslaving en mentale gezondheid Trimbos-instituut kreeg ook kans op inspraak. Van de 5 ingebrachte punten werd er 1 overgenomen. Het kennisinstituut kreeg geen mogelijkheid om te reageren op de aanpassingen die de gokbedrijven lieten doen.

Tony van Rooij van Trimbos-instituut is kritisch over de mate waarin de gokindustrie invloed heeft op het maken van regels: "Keuzes zouden gemaakt moeten worden op basis van inschattingen wat betreft de effectiviteit van maatregelen om gokschade te voorkomen en aan te pakken, en niet op basis van tegenstrijdige, financiële belangen."

Hij benadrukt dat kennisinstituten en de zorg minder mogelijkheden hebben om advies te geven dan de gokbedrijven. "We hebben geen middelen en geen personeel om zoals lobbyisten de hele dag alles te volgen. We zijn geen multinational met gokken als corebusiness."

Hoogleraar Voermans toont zich bezorgd over de Nederlandse lobbycultuur en stelt dat wij vergeleken met de rest van Europa ver achterlopen. Hij wijst erop dat Nederland al twee keer op de vingers is getikt door anti-corruptiewaakhond Greco vanwege zijn lobbybeleid. Hij pleit voor strengere regels op dit gebied.

"Een lobbyregister dat verplicht tot registratie is enorm belangrijk voor transparantie en evenwicht in het wetgevingsproces. Het moet duidelijk zijn welke partijen zijn geraadpleegd en welke invloed zij hebben gehad."

Maar demissionair minister Bruins Slot van Binnenlandse Zaken heeft in mei aangegeven dat er geen verplicht lobbyregister komt.

De Nederlandsche Bank (DNB) is opnieuw teruggefloten door de rechtbank over een straf voor internetbank Bunq. De toezichthouder had in twee jaar twee boetes uitgedeeld, van in totaal 875.000 euro. Bunq had volgens DNB enkele jaren bij een tiental klanten niet goed in beeld wie zij waren en wat zij met hun geld deden. Daartoe zijn banken wel wettelijk verplicht.

Bunq maakte bezwaar tegen de boetes en stapte naar de rechter toen DNB het bezwaar afwees. Bij de rechter kreeg Bunq weliswaar geen gelijk, maar de boete is wel verlaagd naar bijna 130.000 euro, zo blijkt uit een vandaag gepubliceerd vonnis van de rechtbank Rotterdam.

Voor Bunq is het de tweede grote juridische zege in een dispuut over het strenge anti-witwasbeleid van DNB in korte tijd. De bank was eerder naar de rechter gestapt omdat DNB niet toestond dat klanten met kunstmatige intelligentie en data-analyses werden gescreend.

In een hoger beroep vond het College van Beroep voor het bedrijfsleven (CBb) dat DNB deze werkwijze helemaal niet mocht verbieden. DNB besloot hierna om banken op dit vlak meer ruimte geven voor innovatie.

In het vonnis over de zaak rond de onvolledige klantendossiers oordeelt de rechter enerzijds dat Bunq zich niet goed aan de wettelijke verplichting heeft gehouden om witwassen te voorkomen. Maar anderzijds vindt de rechtbank de hoogte van de boete niet in verhouding staan met de fouten die Bunq heeft begaan. Daarom stelt de rechter die nu op een 'passende' hoogte van in totaal 128.250 euro.

Oprichter en topman Ali Niknam laat aan de NOS weten blij te zijn met de uitspraak. "Het gaat om de periode van voor 2018 en wij waren niet perfect", erkent hij.

Wel hoopt hij dat de juridische strijdbijl met DNB nu begraven kan worden. "Ik heb liever dat we in een wereld komen waarin constructief overleg met DNB op continue basis mogelijk is. En dat we redelijkheid niet de hele tijd via de rechter moeten hoeven af te dwingen."

In een reactie benadrukt DNB dat het de boetes voor Bunq eerder zelf al had verlaagd en dat de rechtbank erkent dat er terecht boetes waren opgelegd. "De rechtbank heeft aanleiding gezien om de boetes om verschillende redenen nog verder te matigen. Onder andere omdat de rechtbank concludeert dat DNB in twee gevallen niet heeft bewezen dat er sprake was van een overtreding."

DNB zegt de uitspraak zorgvuldig te gaan bestuderen en "daar lessen uit trekken."

In een jaar zijn er 21.000 mensen extra gaan werken in de zorg. Er stopten 155.000 werknemers in de bedrijfstak zorg en welzijn, en kwamen er 176.000 bij. Een klein plusje in tijden van personeelstekort in de zorg, waar in totaal 1,4 miljoen mensen werken. Het aantal uitstromers nam de afgelopen tijd toe, blijkt uit nieuwste cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS).

Het betreft mensen die zijn gestopt bij de branche: werknemers die met pensioen gaan en personeel dat vertrekt om een andere reden. "Het gaat voor een groot deel om jongeren. Misschien zijn dat mensen die tijdens de coronacrisis bijvoorbeeld in de test- en vaccinatielocaties werkten en daarna iets anders zijn gaan doen", zegt Peter Hein van Mulligen, hoofdeconoom bij het CBS.

Het grootste deel van de mensen die stoppen vertrekt naar een andere bedrijfstak. Het is volgens Van Mulligen ook erg makkelijk om een andere baan te vinden door de krappe arbeidsmarkt. Een deel van de stoppers is zzp'er geworden. Zij blijven vaak wel in de zorg werken.

Iemand die juist de zorg in ging, is Bart uit Breda. Hij werkt al twintig jaar voor Defensie, en werd onder meer uitgezonden naar Afghanistan. Hij maakte de keuze om binnen Defensie over te stappen. "Ik was altijd zorgzaam binnen de teams, ik ben best wel een verbinder tussen mensen." Hij ging nadenken over zijn toekomst bij Defensie en ging stage lopen buiten de organisatie. "Dat was een complete omschakeling, dan zie je pas echt wat er achter de voordeur speelt. Voor mij was het duidelijk: hierin ga ik door."

Hij pakt nu intern de mentale zorg voor personeel op. "Dat gaat van problemen thuis tot voorlichting bij uitzending." Vooral de waardering is voor hem belangrijk: "Het luisterend oor zijn is voor mensen zoveel waard en het wordt ontzettend gewaardeerd. Het is fijn om er voor een ander te zijn."

Bart gaat tijdens uitzendingen ook mee om mensen te begeleiden. "Het belangrijkste is dat ik anderen weer op weg help."

Op de langere termijn ziet het CBS een groei van instromers. Van Mulligen: "Het aantal mensen dat in de zorg werkt groeit al jarenlang, ook afgelopen kwartaal. Dat heeft alles te maken met de grote vraag naar zorgpersoneel. Er is veel zorg nodig, ook thuiszorg en de kinderopvang."

Het CBS signaleert dat er veel werkdruk is bij zorgpersoneel, maar ondanks corona is de tevredenheid over het werk stabiel. "Mensen die in de zorg werken halen daar over het algemeen erg veel energie uit, vinden hun werk heel bevredigend maar ook wel zwaar."

De stijging lijkt een druppel op de gloeiende plaat. Het tekort onder zorgpersoneel lag vorig jaar al op 49.000 mensen. Dat zal de komende jaren stijgen naar 135.000.

Voor René uit Lelystad is het na 32 jaar in de zorg klaar. Hij wil stoppen met zijn werk in een verzorgingstehuis omdat hij de werkdruk niet meer aankan. "Lichamelijk is het achteruit gegaan. Ik ben aan mijn rechterknie geopereerd. De chirurg zei tegen mij, als je nog tien jaar zo doorgaat dan zijn ze helemaal versleten. En die slijtage is puur van het werk."

Ook de wisselende diensten, de hoge werkdruk en zijn salaris waren redenen om te stoppen. "Op een gegeven moment zit je aan je max en je komt niet verder. Vrienden van mijn oudste zoon werken voor een klantenservice, die verdienen bijna meer dan ik. Dat zijn knapen van 20 jaar oud. Ik ben 50."

In het verpleeghuis waar René werkt stond hij er recent nog alleen voor, voor de volledige bezetting zijn er nog drie collega's nodig. "Er is een grens, het houdt ergens op. Je gaat er toch een beetje aan onderdoor." Hij zoekt nog naar een andere baan. Ergens anders werken in de zorg sluit hij niet uit.

Diverse filialen van Albert Heijn hebben urenlang gekampt met een storing aan het klantensysteem, de Bonus. Daardoor ontstonden aanzienlijke rijen voor de kassa.

De problemen deden zich voor in zowel de app van Albert Heijn als de winkels zelf, bevestigde een woordvoerder. Aan de kassa werden daardoor de kortingen voor aanbiedingen niet automatisch verrekend. De storing was halverwege de middag verholpen, laat Albert Heijn weten.

In enkele winkels probeerden medewerkers tijdens de storing de Bonus-kortingen handmatig te verrekenen. Dat veroorzaakte lange wachttijden aan de kassa, vertelden ooggetuigen tegen de NOS.

Volgens Albert Heijn kampten enkele functionaliteiten in het systeem met een storing. Het ging onder meer om de koopzegels, zomerkraskaarten en uitjes, plus het activeren van Bonus Box-aanbiedingen. Hoe die kon ontstaan wordt nog nader onderzocht, maar volgens de woordvoerder was er geen sprake van een cyberaanval.

Het mag niet, maar het gebeurt wel: sommige makelaars eisen dat potentiële kopers hun huidige huis via hen verkopen. De NOS sprak makelaars die erover aan de bel trekken en een particulier die het overkwam. Hoe vaak het gebeurt is moeilijk te achterhalen. Wel komt het beeld naar voren dat het in verschillende regio's speelt.

Het gaat als volgt: je doet een bod op een huis en de verkopend makelaar zegt dan dat de verkoop aan jou alleen doorgaat als je via hem of haar het huis verkoopt waaruit je vertrekt. Dat levert die makelaar extra omzet op, want die heeft weer een nieuw huis om te verkopen. Een soort koppelverkoop dus.

Volgens de eigen regels van makelaarsorganisaties mag dit helemaal niet. Het betekent namelijk dat de makelaar mogelijk niet voor het beste bod voor de verkopende particulier gaat, maar voor een bod dat een nieuw huis oplevert om te verkopen. En bieders die voor het eerst kopen en geen koopwoning achterlaten, maken zo minder kans op een woning.

"In 2023 is het al zeven keer voorgekomen in mijn omgeving", zegt Alexandra van der Schot van Smash Makelaars in Den Haag. "Heel recent nog, een klant van mij koopt een woning en die verkopend makelaar beweert: 'we kunnen jou de woning alleen gunnen als we ook de verkoop van jouw woning mogen doen'. Als keiharde eis, terwijl die klant via mij wil verkopen. Als je voor zo'n makelaar niet interessant genoeg bent, kiezen ze gewoon voor iemand anders."

"In mijn regio is het aan de orde van de dag", zegt een makelaar die anoniem wil blijven. "Laatst werd nog een klant gechanteerd die mij als aankoopmakelaar had. De verkopend makelaar zei: 'de verkoop van je huis moet bij ons, anders heb ik er niks aan'. Maar mijn klant liet zich niet intimideren en blijft bij mij als verkoopmakelaar. Uiteindelijk zei die makelaar toen: we gaan toch voor jouw bod."

"Een vriend wilde een huis kopen en werd verplicht om zijn oude huis bij de verkopend makelaar in de verkoop te doen en niet bij mij", zegt makelaar André Klein uit Alblasserdam. "Zoiets mag echt niet. De makelaar mag geen verborgen agenda hebben, dit mag niet meewegen bij biedingen. De eigenaar moet bepalen wie koopt, niet de makelaar."

"Wij spreken een hoop klanten die het meemaakten", zegt makelaar Danny Baaten van De Huizenpraktijk uit Zundert. "In elke regio kun je wel iemand aanwijzen die dit spelletje speelt. Het komt denk ik ook doordat het tijdens corona een zware tijd was met bijna geen woningaanbod. Dan zijn sommige makelaars hiertoe geneigd, om toch aan te verkopen woningen te komen."

"In de buurt zit een kantoor dat heel vaak koppelverkoop hanteert", zegt Jeroen van Stralen van makelaarskantoor Van Stralen in Voorschoten. "Ze zeggen bijvoorbeeld dat ze dit eisen om zicht te houden op de financiële situatie van de koper. Maar dat is een excuus. Het is louche en dit past niet in de makelaardij."

Joep (niet zijn echte naam) en zijn vriendin maakten het onlangs mee toen ze op een huis in Zuid-Limburg boden. "Wij zijn hier niet in meegegaan. Dit mag gewoon niet en zo wordt het voor de eerlijke makelaar alleen maar moeilijker."

De makelaar met wie Joep te maken had gunde het huis aan de andere bieder, maar die verlaagde zijn bod. De makelaar kwam vervolgens terug bij Joep en zijn vriendin. Zij mochten in tweede instantie tóch kopen zonder dat de verkopend makelaar hun oude huis zou verkopen. "We hebben ons bod toen in navolging van de andere bieder wel verlaagd, met 4500 euro."

Joep wil andere huizenkopers waarschuwen. "Het is machtsmisbruik. Je kan makelaars erop aanspreken. In ons geval zijn ze teruggekrabbeld."

"Het is volstrekt duidelijk: dit is absoluut niet toegestaan en ook vastgelegd in onze erecode en afspraken met de overheid", zegt een woordvoerder van de NVM. "We kennen dit fenomeen", zegt Tristan Bons, adjunct-directeur van VBO. "Dit strookt niet met wat je moet doen als makelaar. Het is niet hoe je je opdrachtgever het best bedient.

In 2021 eiste toenmalig minister Ollongren van Binnenlandse Zaken meer transparantie van makelaars. VBO heeft toen "uitvoerig" met de minister over het fenomeen gesproken.

"Het zal nu ook nog spelen", aldus Bons. "Hoe heftiger het aanbod in woningen slinkt, hoe meer makelaars op zoek gaan naar nieuwe verkoopmogelijkheden."

De brancheorganisaties zeggen dat mensen met klachten over koppelverkoop terechtkunnen bij het klachtenloket Vastgoedprofessionals van de Geschillencommissie. Dat bestaat sinds september 2022. Uiteindelijk kunnen makelaars aangesloten bij NVM, VBO of Vastgoedpro een boete krijgen of geroyeerd worden vanwege overtreding van de regels.

Om oneerlijke praktijken tegen te gaan hebben deze makelaarsorganisaties dit jaar ook het zogeheten biedlogboek verplicht, onder druk van de overheid. Biedingen moeten in een logboek terechtkomen, dat verkopers en bieders achteraf kunnen inzien. Maar het is voor makelaars makkelijk om toch buiten zo'n logboek om te werken. Dat heeft ook pas gevolgen als een consument daarover klaagt bij de Geschillencommissie.

Heb jij een soortgelijke ervaring met een makelaar en wil je daarover vertellen? Mail dan naar Leen.Kraniotis@nos.nl

Naast vastgoedverhuurders vragen ook leveranciers en een uitzendbureau het faillissement aan van winkelketen Big Bazar. De discounter in huishoudelijke artikelen kampt met betalingsachterstanden. Retaildeskundigen verwachten niet dat het bedrijf het zal redden.

Winkelcentrabedrijf Wereldhave sloot vandaag aan in de rij van faillissementsaanvragers van Big Bazar. Wereldhave verhuurt zes winkelpanden aan de keten. Woordvoerder Rik Janssen geeft aan dat de problemen al een tijd spelen: "Er is sprake van significante huurachterstanden. We zijn niet overvallen door de berichtgeving. We zien geen heil meer in de samenwerking met Big Bazar."

Joost Konings, directeur van Invorderingsbedrijf Amsterdam, vertegenwoordigt meerdere partijen die faillissement hebben aangevraagd. Vandaag heeft nog een verhuurder van twee locaties zich bij hem gemeld. Inmiddels zou het gaan om bijna 2 miljoen euro aan betalingsachterstanden. Op 29 augustus behandelt de rechter de eerste faillissementsaanvraag van een verhuurder uit Goes.

Directeur-eigenaar van Big Bazar Jerke Kooistra maakte eerder bekend zeker twintig van zijn 120 winkels dit jaar te sluiten vanwege onenigheid over huur. Nog eens twintig winkels zouden volgens Kooistra open kunnen blijven als de verhuurders bereid zijn de huren te verlagen.

Retail- en merkendeskundige Paul Moers denkt niet dat dat nog zin heeft: "Je kunt wel zeggen: de huur is te hoog en ik sluit wel even wat winkels, maar daarmee red je het niet. Op leveranciers moet een bedrijf verschrikkelijk zuinig zijn. Als je die niet meer betaalt, dan is het einde echt in zicht."

Dat nu ook een uitzendbureau faillissement aanvraagt, omdat er blijkbaar betalingsachterstanden zijn bij personeel, is 'sterk indicatief' dat het niet meer goedkomt met Big Bazar, zegt Moers.

Ook retaildeskundige Rupert Parker Brady denkt dat de winkelketen het niet gaat redden: "Het gaat om een ondernemer die zijn huurpenningen niet betaalt. En dat ook leveranciers nu faillissement aanvragen is een teken aan de wand. Dat is het laatste wat je als bedrijf wil."

Brady denkt overigens niet dat dit type winkel geen toekomst meer heeft. "Koopjeswinkels zijn altijd populair geweest", zegt hij. "Maar je moet goed inkopen, wisselend aanbod hebben en nadenken over wat je toegevoegde waarde is ten opzichte van het internet. Je moet de juiste spullen aanbieden op het juiste moment. Dat lukt Big Bazar niet."

Ook Paul Moers constateert dat Big Bazar de concurrentie niet aan kan met andere goedkope aanbieders van allerlei huishoudelijke artikelen. "Een bedrijf als Action streeft naar perfectie in het aanbod, de logistiek en het management. De inkoop is steengoed en de producten zijn heel goedkoop door het grote schaalvoordeel."

"Als je uitdager wordt, moet je in ieder geval op één vlak beter zijn. Maar Big Bazar is een slechte kopie. Het is buitengewoon rommelig in de winkel en er zijn altijd lege schappen", constateert Moers.

Directeur-eigenaar Kooistra van Big Bazar wilde tegenover de NOS vooralsnog niet reageren op de laatste ontwikkelingen.

Van grote beurslieveling tot paria die in één dag liefst 19 miljard euro aan beurswaarde kwijtraakte. Betalingsverwerker Adyen kreeg donderdag een zelden vertoonde optater van beleggers. Maar niet omdat de Nederlandse betalingsverwerker voor onder meer eBay, Uber en Booking.com in de rode cijfers zit. Aandeelhouders namen de benen omdat de winst van 320 miljoen euro in het afgelopen halfjaar lager bleek dan zij hadden verwacht.

Beleggers verkochten gisteren zó massaal hun aandelen, dat de handel een paar keer werd stilgelegd. Vandaag zakte het aandeel verder tot het laagste punt in drie jaar. Aan het einde van de handelsdag stond de waarde van een aandeel Adyen met 872 euro bijna 3 procent lager.

De malaise is de eerste grote tegenvaller sinds de beursgang voor Adyen, Surinaams voor 'opnieuw beginnen'. Die beursgang verliep vijf jaar terug al opmerkelijk. Zo kwam geen van de oprichters langs voor de traditionele gongslag, taart en champagne. De reden: zij waren gewoon aan het werk.

"Wij zijn echt een Hollands bedrijf", zei topman en oprichter Pieter van der Does hierover in De Telegraaf. "Wij zijn meer van het model: je krijgt een laptop, mag je telefoonrekening declareren en vliegt economy class. Bouw iets moois op."

Maar al tijdens het bouwen was Adyen op de beurs een internationale rockster. Het aandeel, dat voor 240 euro werd gepresenteerd, was na één dag al het dubbele waard. Wie toen instapte kon cashen in september 2021, toen het aandeel een piek van bijna 2800 euro aantikte.

Tegelijk is het financiële technologiebedrijf met een bankvergunning voor veel consumenten een grote onbekende. En dat terwijl de naam Adyen best vaak op hun bankafschrift verschijnt, bijvoorbeeld na het afrekenen bij Facebook, Uber, Netflix, eBay of Spotify.

Om wat meer naamsbekendheid te krijgen verhuisde Adyen twee jaar terug naar de drie voormalige panden van Hudson's Bay aan het Rokin in hartje Amsterdam. Het heeft zelfs een eigen ingang in het metrostation van de Noord/Zuidlijn. "Onze medewerkers komen graag met de metro", zei tweede topman Ingo Uytdehaage bij de opening van de nieuwe kantoorruimte.

Zelf fietst Uytdehaage vaak op een oude mountainbike naar zijn werk. Van der Does rijdt een vijftien jaar oude Volvo, vertelde hij twee jaar geleden in NRC. "Het is in Nederland altijd een vervelend onderwerp, maar ik ben echt helemaal niet bezig met geld. Het bekende patroon van investeren en onroerend goed kopen, dat spreekt mij niet aan."

Investeren gebeurt in het eigen betalingssysteem van het in 2006 opgerichte Adyen. Dat onderscheidt zich van die van - vaak goedkopere - Amerikaanse concurrenten als PayPal en Stripe door zonder technische omwegen transacties in alle valuta en internationale betaalmanieren snel te kunnen controleren en goedkeuren.

Adyen ontvangt van bedrijven die klant zijn een vergoeding voor elke transactie. Het snelle betaalgemak via het Adyen-systeem moet leiden tot meer omzet bij klanten, waardoor Adyen met de verdiensten van die klanten meegroeit. Hoe meer zij verdienen, hoe meer Adyen verdient, is de gedachte.

Zo verwerkte Adyen in de eerste zes maanden van dit jaar voor 426 miljard euro aan betalingen; bijna een vierde meer dan een jaar eerder. Dat leverde een brutowinst van ruim 739 miljoen euro op. Nog altijd ruim 20 procent meer dan een jaar eerder. Netto bleef daar met 320 miljoen een stuk minder van over.

Dat komt omdat Adyen maar blijft investeren in het eigen systeem. Afgelopen halfjaar nam het bedrijf 551 nieuwe fulltimers aan. Overigens wordt niemand aangenomen zonder een gesprek van een halfuur met één van de bestuursleden.

Al dat personeel en de winst is nodig voor verdere groei. Maar vooral in Amerika valt die nu wat minder sterk uit dan beleggers en analisten hadden verwacht. Dat komt volgens Adyen omdat een aantal grote klanten op dit moment liever inzet op kostenbesparingen dan op groei.

Daarmee lijken bij Adyen qua winst de bomen de hemel te hebben bereikt. "Ik denk dat Adyen gewoon zijn eigen plan trekt en doorgaat met het veroveren van marktaandeel. Alleen de winstgroei zal een stuk minder zijn", zei beursanalist Corné van Zeijl van vermogensbeheerder Cardano gisteren op NPO Radio 1. "Beleggers zullen even aan deze nieuwe werkelijkheid moeten wennen."

Nog anderhalf jaar en dan mogen busjes die rijden op fossiele brandstof stapsgewijs niet meer laden en lossen in bepaalde milieuzones in sommige binnensteden. Gemeenten en ondernemers worstelen nog met de voorbereidingen, zeggen deskundigen.

In het Nederlandse Klimaatakkoord (2019) spraken overheden en bedrijven af om zones in stellen waarin vrachtwagens die na 1 januari 2025 nieuw worden aangeschaft geen CO2 meer mogen uitstoten. Tot 2030 bestaan er verschillende overgangsregelingen voor verschillende soorten vrachtverkeer.

De zones moeten leiden tot schonere en stillere binnensteden. Het beoogde effect is vermindering van CO2-uitstoot; de reductie van de plaatselijke uitstoot van bijvoorbeeld fijnstof is bijvangst (ook al blijkt uit onderzoek dat ook elektrische voertuigen fijnstof uitstoten, door de banden).

In 2025 moeten dertig tot veertig gemeenten meedoen. Op dit moment willen 29 gemeenten er werk van maken.

Onderzoeksbureau TNO berekende eerder dat slechts 8 procent van de leveradressen in Nederland in een zero-emissiezone zal gaan vallen. "Dat maakt mij sceptisch", zegt Walther Ploos van Amstel, lector logistiek aan de Hogeschool van Amsterdam: "Er zijn zelfs steden waar vooral het voetgangersgebied onder een zone gaat vallen."

Toch zijn er ook steden waar de zone verder gaat dan de binnenstad, zoals Rotterdam en Amsterdam, waar het hele gebied binnen de ring een zero-emissiezone wordt. Den Haag denkt aan uitbreiding bij de kuststrook. De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) zegt dat het aantal gemeenten dat een zone wil groeit en is enthousiast over de plannen.

Om bedrijven tegemoet te komen zijn er uitzonderingen en overgangsregelingen gemaakt richting 2030. Die lijst staat nog niet vast: onlangs werd met een motie van Tweede Kamerlid Van Haga nog afgesproken dat ondernemers een uitzondering kunnen krijgen "als ze door een zwaarwegende reden niet kunnen overstappen op emissieloos vervoer".

Ploos van Amstel kan zich daar enerzijds in vinden. "Het mkb heeft niet altijd de middelen om duur transport zomaar te elektrificeren." Maar hij maakt zich ook zorgen over de lijst met uitzonderingen, die hij erg breed vindt en die in zijn ogen het doel van minder uitstoot onder druk zet.

Een voorbeeld: er komt een ontheffing voor vrachtwagens die maximaal 12 dagen per jaar in een bepaalde gemeente komen. "Als een bedrijf twintig trucks heeft, kunnen die slim ingezet worden om verschillende steden te bedienen, en zo kan je als bedrijf ontkomen aan de wetgeving."

Marieke Martens, wetenschapsdirecteur mobiliteit bij TNO, denkt dat de zero-emissiezones in de binnensteden zullen bijdragen aan de leefbaarheid en luchtkwaliteit, maar vraagt zich af in hoeverre ze de CO2-uitstoot helpen verminderen.

"Het aandeel elektrische trucks is nog zo klein, en het is de vraag hoe bedrijven dan hun bevoorrading gaan doen. Het kan ook zijn dat het aantal overslagstations - waar spullen worden overgeplaatst naar een ander vervoersmiddel - aan de rand van steden toeneemt. En dat er dus in Nederland veel dieseltrucks blijven rondrijden en het voor de uiteindelijke uitstoot niet zoveel uitmaakt."

Dat de bevoorrading niet meer met brandstofbusjes mag, betekent niet dat ze er ineens niet meer zijn. "Er rijden in Nederland een miljoen bestelbusjes rond en 99 procent heeft een brandstofmotor. Die zijn niet ineens verdwenen. Hoe moet het met de bestelbusjes die mensen in steden voor hun deur parkeren na het werk?"

Hoogleraar Tom van Woensel (TU Eindhoven) vindt juist dat de discussie over de bestelbusjes - of diesel, of elektrisch - te beperkt gevoerd wordt. "Elektrische wagens veranderen niets aan de drukte op de weg en de files. Veel busjes rijden half of zelfs helemaal leeg. Waar het op neerkomt is dat eigenlijk het hele logistieke proces anders moet. Minder kilometers is ook minder uitstoot."

De gemeenten reageren wisselend op de regelgeving die op ze afkomt, weet Ploos van Amstel uit eigen onderzoek. "Er zijn een paar steden goed op weg, maar ik maak mij ook zorgen. De nadruk ligt in het beleid vaak op een één-op-één-uitwisseling van diesel naar elektrisch, terwijl het doel vraagt om een totaal andere stadslogistiek."

Zo moeten logistieke planningen en werkroosters worden aangepast en moet er nagedacht worden over het verschil in kosten tussen diesel en elektrisch rijden. Diesel heeft overal dezelfde prijs, maar elektriciteit niet, omdat die prijs afhangt van het energiecontract.

Waar Ploos van Amstel zich afvraagt of gemeenten dat wel inzien, ziet de VNG dat anders: "Er zijn uiteraard uitdagingen, maar gemeenten zijn er continu mee bezig en niet naïef of afwachtend. Ze zijn hierover in gesprek met zowel het mkb als andere logistieke bedrijven."

Een koper die meer dan 500.000 euro moest neertellen voor een stuk landbouwgrond hoeft dat bedrag niet te betalen. Dat heeft de rechter geoordeeld in een kortgedingprocedure die werd aangespannen door het bedrijf dat de grond verkocht, zo meldt RTL Nieuws.

De rechtbank greep de kortgedingprocedure ook aan om zich kritisch uit te spreken over grondhandel, een praktijk die steeds meer onder vuur ligt vanwege het hoge risico en gebrek aan transparantie. De rechter vindt dat consumenten nu te weinig worden beschermd.

Wat is grondhandel?

Bij grondhandel wordt een stuk landbouwgrond in kleinere percelen opgedeeld en per perceel verkocht aan particulieren als investering. Deze investeerders kopen de grond in de verwachting dat de waarde ervan in de toekomst zal stijgen, bijvoorbeeld door een bestemmingswijziging ten behoeve van woningbouw.

De prijs voor deze percelen varieert van enkele tienduizenden tot honderdduizenden euro's. In de praktijk blijkt dat de percelen vaak weinig tot geen rendement opleveren. Ondanks de verkoop van circa 17.000 percelen, is er volgens RTL Nieuws op deze gronden nog nergens een huis gebouwd.

Er is kritiek op grondhandel omdat verkopers vaak onvoldoende transparant zijn over de risico's en niet alle noodzakelijke informatie verstrekken. Veel kopers voelen zich misleid en zien hun geld niet meer terug.

De koper voelde zich misleid door de grondhandelaar en wilde afzien van de investering, maar de handelaar bleef druk uitoefenen om de koop door te laten gaan. Uiteindelijk slaagde de koper erin om de verkoopovereenkomst door een rechter te laten vernietigen.

In een poging om de verkoop alsnog door te laten gaan, spande het verkopende bedrijf een kort geding aan, maar de rechter stelde de grondhandelaar in het ongelijk.

In het vonnis vergelijkt de rechter de aanschaf van zo'n perceel met het kopen van een zeer duur lot uit de loterij, terwijl dat vaak niet zo aan kopers wordt gepresenteerd.

Omdat grondhandelaren geen actieve rol zouden hebben in het beheer van de grond, worden dit soort transacties niet gezien als een 'beleggingsproduct' dat valt onder de Wet op het financieel toezicht (Wft). Daardoor vindt grondhandel buiten het toezicht van de Autoriteit Financiële Markten (AFM) plaats.

De rechtbank zegt dat deze lezing moeilijk te accepteren is vanuit het oogpunt van consumentenbescherming. In een bodemprocedure zou uitgezocht moeten worden of er strengere regels moeten komen voor grondhandel.

Een vol stroomnet, hogere kosten en geen laadplekken. Het zijn de belangrijkste knelpunten die gemeenten en ondernemers zien nu de overgang naar een binnenstad zonder CO2-uitstoot van busjes steeds dichterbij komt, blijkt uit een rondgang van de NOS.

Wie over een paar jaar langs een busje loopt dat aan het laden en lossen is in de stad, zal dat mogelijk niet meer in de rook van een uitlaat doen. Dat is namelijk de ambitie van de zogeheten zero-emissiezones. In die zones in binnensteden mogen vanaf 2025 stapsgewijs geen busjes en vrachtwagens laden en lossen die CO2 uitstoten.

Dat is makkelijker gezegd dan gedaan, blijkt uit een aanbesteding van de gemeente Amsterdam voor nieuwe afvalvrachtwagens. De verantwoordelijke wethouders kregen een lading kritiek over zich heen toen in die aanbesteding niet om elektrische maar om dieseltrucks werd gevraagd, meldde Het Parool. Tegelijkertijd wordt het gebied binnen de ring van de hoofdstad over anderhalf jaar een zero-emissiezone en zouden die vrachtwagens daar straks niet meer mogen rijden.

De casus laat zien dat het voor gemeenten lastig is om zich te houden aan de eigen voornemens en toekomstige regels in dit dossier. De NOS heeft dertien andere gemeenten met milieuzones (over dieselauto's) benaderd over de voorbereiding op 2025 en 2030, het jaar waarin de overgangsperiode afloopt.

Eerder schreef de NOS al dat de elektrificatie van vrachtwagens erg moeizaam gaat. Een van de redenen is dat er nog nauwelijks publieke laadinfrastructuur voor trucks beschikbaar is. Die plekken hebben veel ruimte nodig en een (verzwaarde) aansluiting op het stroomnet. Voor bestelbusjes is dit anders, maar daar is het weer een probleem dat ondernemers die 's avonds thuis hun busje voor de deur parkeren, als particulier een aanvraag moeten doen voor een laadpaal.

Van de ondervraagde gemeenten zijn Utrecht, Leiden, Den Haag en Rotterdam aan het onderzoeken of zijn ze al bezig met het ontwikkelen van publieke laadplekken voor vrachtverkeer. Bij Breda, Maastricht, Rijswijk, Delft en Tilburg staat een dergelijke laadplek niet op de agenda.

Menige gemeente maakt zich zorgen over het volle stroomnet, alhoewel er ook gemeenten zijn (Rotterdam en Den Haag) die daar nauwelijks last van hebben. Tilburg zegt tijdig met hun netbeheerder Enexis een plek op het stroomnet te hebben kunnen regelen. Maastricht erkent dat netcongestie een zorg is, maar verwijst de vraag of dat ook tot problemen gaat leiden voor de stad door naar de netbeheerder.

Verschillende gemeenten vrezen voor de kosten, ook omdat een gemeente geen subsidie kan krijgen voor de aanschaf van de eigen wagens. Ook is er zorg over de relatief geringe kracht die elektrische truck levert: bij het optillen van afvalbakken en het persen in een wagen is veel stroom nodig.

De gemeente Rotterdam onderzoekt of de gemeentelijke elektrische vrachtwagens ook op andere manieren kunnen worden ingezet: "Dit betekent het aanpassen van werkroosters en bedrijfsprocessen."

Arnhem gaat in op de uitdaging voor bedrijven: "De invoering van de zero-emissiezone betekent een omslag voor veel ondernemers. Ze moeten bijvoorbeeld nieuwe voertuigen aanschaffen en hun bedrijfsvoering aanpassen. Dat vraagt om een goede voorbereiding. De gemeente gaat daarom met ondernemers én binnenstadsbewoners in overleg."

Dat is ook de hoop van MKB-Nederland. De branchevereniging voor het midden- en kleinbedrijf zegt dat bedrijven wel willen, maar dat ze ook de mogelijkheid moeten hebben om die stap te kunnen zetten. "Dat is niet voor elke ondernemer zomaar mogelijk", zegt een woordvoerder, "Hoe zit het met een parketlegger wiens bus zwaarbeladen is, wat veel effect heeft op de actieradius van een elektrische bus? En kan een visverkoper straks opladen bij de markt?"

De overheid moet volgens MKB-Nederland de randvoorwaarden als laadinfrastructuur en aansluitingen op orde hebben. "En dat is nu nog lang niet overal het geval. Vrijstellingen en ontheffingen zijn belangrijk om op een goede manier naar de zero-emissiezones toe te groeien."

Winkeliers hebben in het tweede kwartaal van dit jaar minder verkocht, maar wel meer omzet gemaakt. Dat is volledig het gevolg van prijsverhogingen, meldt het Centraal Bureau voor de Statistiek.

In het tweede kwartaal steeg de omzet met 6 procent ten opzichte van dezelfde periode vorig jaar. In dezelfde maanden verkochten detailhandelsbedrijven 4 procent minder goederen.

In de voedingsmiddelensector groeide de omzet zelfs met bijna 10 procent, terwijl het aantal verkochte producten met 3 procent daalde. Vooral voedingsspeciaalzaken verkochten minder (-6,5 procent) dan in dezelfde periode een jaar eerder.

In de non-foodsector daalde het volume van de verkopen nog iets meer (-4,6 procent) en nam de omzet 3 procent toe. Vooral doe-het-zelf-winkels, winkels in consumentenelektronica en witgoed en kledingzaken verkochten minder producten. Zij zagen een daling van ongeveer 8 procent.

In de detailhandel waren verder minder faillissementen dan in de voorgaande twee kwartalen. Afgelopen kwartaal gingen 59 detailhandelaren failliet, tegen 86 in het voorgaande kwartaal en 64 in het kwartaal daarvoor.

Het totale aantal faillissementen nam overigens wel toe: van 728 in het eerste kwartaal naar 797 in het tweede. Van alle faillissementen in het tweede kwartaal was 7 procent een bedrijf in de detailhandel. In het eerste drie maanden was dit nog 12 procent.

Woensdag werd bekend dat de Nederlandse economie in het tweede kwartaal met 0,3 procent is gekrompen ten opzichte van het kwartaal ervoor. Omdat in het eerste kwartaal ook een kleine krimp werd genoteerd, is er officieel sprake van een recessie.