Zo'n 3000 huishoudens in de omgeving van luchthaven Schiphol krijgen compensatie voor geluidsoverlast in een periode in 2017 tot 2019. Dat zegt het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat in antwoord op vragen van de NOS.

In april dit jaar maakte het ministerie bekend mensen te gaan compenseren. Het gaat om adressen waar de geluidsnormen in die periode zijn overschreden.

De afgelopen jaren was de geluidsoverlast daar hoger dan officieel is toegestaan, maar er werd niet ingegrepen. Dat deed de Inspectie Leefomgeving en Transport niet, omdat er nieuwe regels aankwamen met hogere geluidsnormen.

Omwonenden stapten in 2020 naar de rechter. Een onafhankelijke commissie oordeelde uiteindelijk dat omwonenden recht hadden op compensatie.

In april ging het ministerie er nog van uit dat het om zo'n 4600 adressen zou gaan. 1600 adressen hebben uiteindelijk geen aanvraag gedaan, zegt het ministerie. Volgens Alfred Blokhuizen van Schiphol Watch komt dat doordat veel mensen de moeite niet willen nemen. "Voor die paar tientjes. Of je verzoek wordt afgewezen. Het is een soort moeheid richting de overheid. Wat heeft het voor zin? Kijk naar de toeslagenaffaire. Dat leidt tot moeheid en wantrouwen."

Blokhuizen noemt de compensatie een fooi. De meeste vergoedingen liggen volgens het ministerie tussen de 50 en 2200 euro. "Maar dat is niet het maximum, ik weet ook van mensen die meer krijgen dan 2200", zegt Jan Boomhouwer van Stichting Recht op Bescherming tegen Vliegtuighinder. Hij woont al 40 jaar in Aalsmeer.

Hij noemt de compensatie een kleine pleister op een grote wond. "Het maakt het niet beter voor ons als bewoners. De geluidsoverlast blijft onacceptabel zoals het nu is."

Er zijn volgens het ministerie veel aanvragen gekomen van mensen die wonen buiten het gebied dat in aanmerking komt. Zo'n 2200 verzoeken zijn afgewezen. Over zo'n 300 aanvragen moet het ministerie nog een besluit nemen. Eind oktober of begin november maakt het ministerie de compensatie over. In totaal gaat het om een bedrag van 5,5 miljoen euro.

Vanaf aankomend voorjaar gaat de Inspectie Leefomgeving en Transport wel weer handhaven op de bestaande geluidsnormen. Dat betekent dat er vanaf dat moment op Schiphol ruimte is voor maximaal 460.000 vluchten per jaar. Vanaf november volgend jaar gaat dat terug naar 452.500 vluchten per jaar.

Het huidige maximumaantal vluchten ligt op 500.000, al is dat door de coronacrisis en capaciteitsproblemen de afgelopen jaren niet gehaald. De verwachting is dat Schiphol in 2023 in totaal tussen de 430.000 en 445.000 vliegbewegingen uitkomt.

Boomhouwer is voorzichtig positief over de plannen van het demissionaire kabinet om het aantal vluchten op Schiphol te laten krimpen. "Krimp is altijd beter dan groei. Maar eerst maar eens kijken of we definitieve stappen zetten naar krimp of dat er later toch weer wat bij kan. De tijd zal het leren."

Het is alsof techbedrijven gas geven, om vervolgens weer op de rem te trappen. De afgelopen anderhalve week kondigde een reeks bedrijven die groot zijn in AI (kunstmatige intelligentie) allerlei nieuwe functies aan.

Allemaal willen ze gebruikers aan zich binden. Tegelijkertijd zijn ze bang voor pr-missers, zeker nu overheden wereldwijd scherp meekijken met wat ze ontwikkelen. Een misstap kan leiden tot (nog) strengere regels. Dus starten ze voorzichtig op met de nieuwe producten.

"We rollen deze nieuwe functies langzamer uit dan normaal", zei Meta-topman Mark Zuckerberg deze week. De boodschap kwam aan het einde van een presentatie, die verder bol stond van allerlei nieuwe functies op het gebied van AI.

Dezelfde terughoudendheid was hoorbaar bij Amazon, dat vorige week een nieuwe versie van Alexa aankondigde. Dat is al enkele jaren de slimme assistent van het bedrijf, die met de komst van generatieve AI toe is aan een flinke update. Die is onderweg, maar er komt eerst een preview en alléén in de VS.

De belofte is dat de spraakassistent van Amazon straks op basis van bijvoorbeeld de opmerking 'Alexa, ik heb het koud' de verwarming hoger zet. Of dat je vraagt om lampen in de kamer in te stellen in de themakleuren van bijvoorbeeld een voetbalclub. Het idee is dat Alexa weet in welke ruimte je bent en welke kleuren passen bij die club.

Bij een demonstratie benadrukte Amazon dat Alexa, "net als een mens", een gesprek opnieuw kan oppakken zonder dat je de slimme assistent opnieuw moet aanroepen. De techgigant ziet de update als een "supermens-assistent", schrijft technologieblog The Verge, en houdt er rekening mee dat ze er op een gegeven moment geld voor gaan vragen.

Bekijk hier de demonstratie van de update van Amazons Alexa:

Het is een delicate balans. Niemand wil achteraan hobbelen bij de nieuwste ontwikkelingen. Maar vaak zit een ongeluk in een klein hoekje.

Zo moest Microsoft snel handelen toen het misging met de chatbot in zoekmachine Bing. De chatbot, die zichzelf Sydney had genoemd, probeerde een journalist van The New York Times te overtuigen zijn vrouw voor haar te verlaten. De chatbot van Snapchat, MyAI, vond het een prima plan om in het echt af te spreken. Ook dit werd snel gecorrigeerd.

OpenAI durft tot nu toe het meest in het diepe te springen en daarmee de rest uit te dagen. Al houdt het bedrijf zich ook in. Deze week lanceerde het bedrijf nieuwe functionaliteiten voor ChatGPT. De app kan, in het Engels en vooralsnog alleen voor betalende gebruikers, praten en luisteren. Het is gebaseerd op technologie die een 'AI-stem' kan creëren op basis van een paar seconden echt materiaal.

Het bedrijf zegt zich ervan bewust te zijn dat dit makkelijk misbruikt kan worden. Bijvoorbeeld om de Amerikaanse president een land de oorlog te laten verklaren. Daarom, schrijft OpenAI, is het nu alleen mogelijk om gesprekken te voeren in de app. Spotify gebruikt het daarnaast om afleveringen van podcasts te vertalen in andere talen dan die van de maker, maar wederom op heel beperkte schaal.

Ook heeft OpenAI een eerder aangekondigde update beschikbaar gesteld, waardoor ChatGPT de inhoud van foto's kan herkennen. Dit werd in maart aangekondigd, maar kwam niet meteen beschikbaar vanwege zorgen over misbruik.

Het bedrijf durft het nu wél aan, maar zegt technische maatregelen te hebben genomen "die ChatGPT's capaciteit significant begrenzen" bij het herkennen van mensen, "omdat ChatGPT niet altijd accuraat is en deze systemen de privacy van mensen moeten respecteren".

Emiel Krahmer, hoogleraar en AI-onderzoeker aan de Tilburg University, vindt de ontwikkelingen "niet zo spannend vanuit technisch perspectief". Maar de technologie komt volgens hem wel dichter bij de gebruiker.

Jelle Zuidema, universitair hoofddocent explainable AI aan de Universiteit van Amsterdam, benadrukt dat de "grote, fundamentele problemen, rondom privacy, het waarheidsgehalte en haatdragende content niet zo even in een paar maanden zijn opgelost". In zijn ogen lijken de bedrijven "een slag te slaan" voordat er allerlei regels worden opgelegd.

In tientallen gemeenten is het de afgelopen jaren een stuk makkelijker geworden om samen met familieleden in een huis of op een kavel te gaan wonen. Inwoners kunnen bijvoorbeeld zogeheten 'premantelzorgwoningen' bouwen, blijkt uit een rondgang van de NOS.

Op dit moment kan je zonder vergunning al een mantelzorgwoning bouwen, zodat een vriend of familielid van dichtbij intensieve zorg kan verlenen. Veel gemeenten vragen daarvoor wel een medische verklaring, die aantoont dat de mantelzorg echt nodig is.

Zeker 42 gemeenten gaan een stap verder door ook de bouw van premantelzorgwoningen toe te staan. Die zijn bedoeld voor mensen die in de toekomst verwachten dat ze mantelzorg nodig hebben, bijvoorbeeld over tien jaar.

Voor de premantelzorgwoning is juist wel een vergunning nodig en geen medische verklaring. Gemeenten stellen voor die vergunning bepaalde eisen: zo moet iemand vaak de AOW-leeftijd hebben bereikt of in een gesprek met de gemeente aannemelijk kunnen maken dat er op termijn mantelzorg nodig is.

In veel gemeenten staat de premantelzorgwoning nog in de kinderschoenen: er zijn tot nu toe niet of nauwelijks vergunningen verleend. In de gemeente Peel en Maas is het relatief populair: daar zijn inmiddels dertig vergunningen uitgegeven.

"We zijn een plattelandsgemeente, met grote huizen en grote kavels, dus daarom is dit een makkelijke route", zegt wethouder Rob Wanten. "Het is altijd nog maar een druppel op een gloeiende plaat. Maar we hebben alle creativiteit nodig om überhaupt iets te doen aan die moeilijke woningmarkt."

Dankzij die vergunning van de gemeente Peel en Maas woont Joke Kremers nu in een chalet in de tuin van haar dochter:

Gemeenten staan niet alleen vaker de vergunningen voor premantelzorgwoningen toe, ook woning- of kavelsplitsing is op steeds meer plekken een optie. Uit onderzoek van Platform 31, een onafhankelijke kenniscentrum voor stedelijke ontwikkeling, blijkt dat zeker dertig gemeenten bezig zijn om ook daar soepeler mee om te gaan.

De gemeente Leudal staat bijvoorbeeld geen premantelzorgwoningen toe, maar wel weer woning- en kavelsplitsing. "Als iemand een aparte premantelzorgwoning wil, kan dat ook door de kavel te splitsen", zegt wethouder Robert Martens van Leudal, waar tot nu toe tien aanvragen voor een vergunning zijn binnengekomen.

De versoepelingen zijn een spannende stap voor gemeenten, omdat de bestemmingsplannen eigenlijk geen bouw van een tweede woning in de achtertuin toestaan. Ook een aanbouw maken om iemand zelfstandig in te laten wonen, mag op veel plekken niet.

Door iets af te wijken van de regels, slaan ze wel twee vliegen in een klap: ze geven ouderen de mogelijkheid om langer thuis te blijven wonen, zoals het ministerie van Volksgezondheid graag ziet. Daarnaast helpt het, al is het een klein beetje, tegen de woningnood.

Risico van de versoepeling is dat huizenbezitters via deze route proberen om hun huis en grond voor meer geld te verkopen. Daarom wil Peel en Maas, dat ook woning- en kavelsplitsing toestaat, goed zicht houden op wie de nieuwe inwoners van de gemeente worden.

"Bij de aanvraag moet je wel aannemelijk maken dat je een woning erop plaatst en wie erin gaat wonen", zegt Wanten. "Om speculatie voorkomen."

"Het beschermen van de woonomgeving, dus de ruimte en groen, vinden wij belangrijk. Dat draagt ook bij aan de charme van onze dorpen", zegt Martens van de gemeente Leudal.

Bij de premantelzorgwoningen is dat een mindere zorg: net als de mantelzorgwoningen moeten die weer worden weggehaald als de mantelzorg niet meer gegeven wordt. Daar heeft de familie Kremers al een plan voor.

"Als mijn moeder komt te overlijden, willen we kijken of we het chalet naar Spanje kunnen verplaatsen, om er een vakantiewoning van te maken", redeneert Nathalja Kremers hardop.

Na jaren vol vertragingen is het volgens het ministerie van Financiën gelukt om de afhandeling van de toeslagenaffaire te versnellen. Dat doet de Uitvoeringsorganisatie Herstel Toeslagen (UHT) door dossiers van ouders sneller te beoordelen en bezwaren "efficiënter" af te handelen.

Maar op het sneller afhandelen van die bezwaren is ook kritiek. Volgens de Bezwaarschriftencommissie (BAC) komt daardoor de rechtsbescherming van gedupeerde ouders in gevaar.

Op dit moment liggen er ruim 7100 bezwaarschriften bij het UHT en daar komen er per maand ongeveer 360 bij. Die bezwaren gaan langs de Bezwaarschriftencommissie (BAC). Dat is een onafhankelijke instantie die in 2021 is opgericht om te controleren of het UHT goede besluiten neemt.

Ouders die het niet eens zijn met een beslissing van het UHT kunnen tijdens een hoorzitting bij het BAC hun kant van het verhaal vertellen. De commissie geeft vervolgens advies. Tot nu toe gebeurde dat zo'n 670 keer.

Maar doordat ouders zo massaal bezwaar maken is ook voor de hoorzittingen bij het BAC een lange wachtrij ontstaan. Dat komt mede door het UHT zelf, dat bij hoorzittingen niet altijd de volledige dossiers kan aanleveren, waardoor de hoorzitting moet worden uitgesteld.

Staatssecretaris De Vries van Toeslagen kiest er nu voor om de wachtrij in te korten, door niet meer alle zaken voor de commissie te laten komen. Het gaat bijvoorbeeld om zaken waarbij volgens het UHT duidelijk is dat een bezwaarprocedure geen zin heeft.

Gevoelig ligt dat het UHT zelf gaat beslissen welke bezwaarzaken dat zijn. "Met dit voorstel dreigt de rechtsbescherming van de gedupeerde ouder het kind van de rekening te worden", schrijft voorzitter Eric Visser van het BAC in een brief aan De Vries.

"Dat lijkt mij, zeker gelet op de aard van het herstelproces en het herstel van het vertrouwen in de overheid, allerminst een wenselijk vooruitzicht."

Het UHT biedt daarnaast honderden ouders komende maanden een nieuwe manier aan om hun aanvullende schadevergoeding te berekenen. Ouders krijgen daarbij, op basis van hun verhaal, een bepaald bedrag aangeboden. Als zij daarmee akkoord gaan, wordt dat in een overeenkomst vastgelegd.

Deze nieuwe route moet een einde maken aan de lange wachtrij voor de Commissie Werkelijke Schade, die per ouder(koppel) een individuele berekening maakt van de geleden schade. Doordat ouders daarvoor allerlei bewijzen moeten aanleveren, levert dat bij veel gedupeerden frustratie op en is het een lang proces.

Nu bestaat die wachtrij nog uit zo'n 1350 ouders, terwijl de commissie dit jaar maar zo'n drie adviezen per week publiceerde. De staatssecretaris stelde deze maand een nieuwe voorzitter aan voor de Commissie Werkelijke Schade, die orde op zaken moet gaan stellen.

Doordat het UHT grote moeite heeft om alle dossiers tijdig af te handelen zijn er bij elkaar ruim 26.000 ingebrekestellingen verstuurd. Het UHT betaalde daardoor bijna 30 miljoen euro aan dwangsommen uit.

In totaal hebben zich nu 65.000 mensen aangemeld als mogelijk gedupeerde. Het ministerie verwacht dat het aantal eind 2023 op 68.000 uitkomt. Volgens het ministerie van Financiën staat het doel om voor eind 2026 alle bezwaren af te handelen ondanks alle versnellingen "onder druk".

De Franse ban op de iPhone 12 wordt opgeheven. Toezichthouder ANFR is tevreden met een update die Apple heeft gemaakt om de elektromagnetische straling die de mobiele telefoon uitzendt te verminderen. Twee weken geleden moesten alle iPhone 12's uit de winkels worden gehaald omdat de straling volgens de toezichthouder te hoog was.

Als Apple de software-update beschikbaar stelt aan gebruikers mag de telefoon in Frankrijk gewoon weer worden verkocht, meldt het Franse agentschap voor de regulering van radiofrequenties. Na een aantal tests concludeerde de ANFR dat de elektromagnetische straling na het installeren van de update onder de goedgekeurde waarde van vier watt blijft.

Uit onderzoek bleek dat de ledematen van gebruikers werden blootgesteld aan straling van 5,74 watt per kilogram.

Het onderzoek dat de Spaanse justitie is begonnen naar zangeres Shakira heeft ook een Nederlandse component: een van de brievenbusfirma's die ze zou hebben gebruikt om 6 miljoen euro aan belastingen te ontduiken, bevindt zich aan de Amsterdamse Zuidas, ontdekte Het Financieele Dagblad.

Shakira heeft het al enige tijd aan de stok met de Spaanse belastingdienst. Vorig jaar eiste het Spaanse Openbaar Ministerie acht jaar cel en een boete van 23,5 miljoen euro.

De in Spanje wonende Colombiaanse zangeres wordt ervan beschuldigd tussen 2012 en 2014 voor 14,5 miljoen euro aan inkomsten verborgen te hebben gehouden voor de belastingdienst. Shakira spreekt dit tegen, en zegt dat ze vooral op de Bahama's woonde en niet in Spanje.

Deze week kwam er een tweede aanklacht bij. Het OM uit Barcelona vond bewijs dat Shakira de Spaanse schatkist voor nog eens 6,6 miljoen euro zou hebben opgelicht.

Dit zou zijn gebeurd via een netwerk aan brievenbusfirma's, gevestigd op Malta, de Britse Maagdeneilanden, de Bahama's, Liechtenstein, Panama, Luxemburg en Nederland. Volgens het FD is het in Amsterdam gevestigde Geneurope Holding via Luxemburg terug te voeren naar Shakira.

Op 20 november moet bij de rechtbank van Barcelona het proces tegen Shakira van start gaan.

In de maand september is de inflatie verder teruggelopen. In een eerste voorlopige berekening komt het Centraal Bureau voor de Statistiek nog maar net op een positief inflatiecijfer uit, namelijk op 0,2 procent. Dat betekent dat het gemiddelde prijspeil voor september 2023 0,2 procent hoger ligt dan een jaar geleden, september 2022.

Sinds oktober 2022 daalt de inflatie, op het percentage van de maand mei na. Dat de inflatie nu terugloopt heeft vooral te maken met het feit dat brandstof ruim 38 procent goedkoper is dan een jaar geleden. Dan gaat het vooral om de prijs van gas. Dat heeft een sterke invloed op de afvlakking van de inflatie. De prijs van boodschappen ligt nog wel 10 procent hoger dan een jaar geleden.

Dat gemiddeld genomen de prijzen aanzienlijk minder hard stijgen dan een jaar geleden, lag in de lijn der verwachting: in september 2022 bereikte de inflatie een recordhoogte van 14,5 procent. Dat was toen voornamelijk het gevolg van een prijsstijging van energie.

De meest recente cijfers zijn niet een op een te vergelijken met het percentages van een jaar geleden. Sinds juni gebruikt het CBS gebruikt een nieuwe rekenmethode. Daarin wordt de prijs van nieuwe energiecontracten gedempt door de bestaande.

De nieuwe methode levert een realistischer beeld op van de gemiddelde kostenstijgingen voor elke Nederlander. Op 10 oktober publiceert het CBS het definitieve inflatiecijfer.

Juist nu het inflatiepercentage zo laag uitvalt, komen er vragen op over het wisselen van de rekenmethode. Volgens Hugo Erken, hoofdeconoom Nederland van Rabobank levert dit veel verwarring op. Als je met het de nieuwe methode de inflatie van september 2022 opnieuw zou berekenen, komt Erken uit op een inflatiecijfer 7,8 procent in plaats van 14,5.

Erken wijst erop dat er belangrijke beslissingen zijn gebaseerd zijn op te hoge inflatiepercentages. Hij noemt daarbij de invoering van het prijsplafond en de looneis van de vakbond. "Vorig jaar zagen we dat de politiek halsoverkop steunmaatregelen nam, omdat de koopkracht van huishoudens enorm zou worden uitgehold. In de praktijk viel dat nog wel mee."

Als je het prijspeil van september 2022 naar beneden zou bijstellen, zou het dit jaar juist hoger uitvallen dan nu berekend door het CBS, zegt Erken. Rabobank gaat uit van een inflatiecijfer van 7,5 procent voor september 2023. "Door het lage inflatiepercentage dat het CBS nu noemt, ontstaat onterecht het beeld dat we nu de inflatiecrisis hebben bezworen. De statistieken laten echter een ander beeld zien dan zich daadwerkelijk in de economie manifesteert."

Het lage inflatiecijfer correspondeert dus terecht niet met het wat de winkelde Nederlander ervaart. "Mensen hebben het relatief zwaar. In de praktijk hebben ze iedere maand een heel hoge rekening te betalen en dat voelen ze wel degelijk in hun portemonnee." De vertekening van het beeld zal nog aanhouden, zegt Erken. Hij verwacht dat na oktober juist de CBS-inflatiecijfers weer zullen oplopen omdat vanaf november 2022 juist energie weer goedkoper werd.

Het was niet zozeer de vraag óf, maar wanneer Meta z'n eigen chatbots met AI (kunstmatige intelligentie) zou aankondigen. Met het succes van OpenAI's ChatGPT en Googles Bard als reactie daarop, was het duidelijk dat de techgigant ook niet achter kon blijven. Het antwoord kwam gisteravond: Meta wil AI-chatbots als een rode draad door al z'n chat-apps laten lopen.

Het gaat dan om Messenger, wat ontstaan is binnen Facebook, de chatfunctie van Instagram en uiteraard WhatsApp. Die laatste app is de belangrijkste berichtendienst in Nederland en veel andere Europese landen.

Tijdens een presentatie vanaf het hoofdkantoor van Meta in Californië kondigde oprichter en topman Mark Zuckerberg aan dat er diverse vormen van chatbots naar de apps komen. In feite allemaal slimme assistenten in verschillende vormen. Om te beginnen 'Meta AI' die je vanuit alle drie de apps kunt aanroepen.

Gebruikers kunnen die bot aanroepen door @Meta AI te typen, net zoals je nu iemand kunt noemen door '@' voor de naam te zetten. De gedachte is dat die vervolgens in de chat, of dat nou een-op-een is of in een groep, je vragen kan beantwoorden. Ook kan je vragen om een afbeelding te genereren. Je kunt ook zelf een-op-een met 'Meta AI' chatten.

Daarnaast komt het bedrijf met 'AI-persoonlijkheden'. Het gaat om 28 persoonlijkheden, van een reis-expert tot een chefkok en een American Football-speler, waarvan de helft wordt 'gespeeld' door bekende personen. Denk aan TikTok-ster Charli D'Amelio (Coco, danseres), societyster Paris Hilton (Amber, detective) of voormalig NFL-speler Tom Brady (Bru, sportdebater). Zij doen dit dus niet onder hun eigen naam.

Met deze aankondigingen reageert Meta op de enorme opleving van chatbots door komst van OpenAI's ChatGPT afgelopen november. Chatbots bestaan al langer, maar die waren voorheen veel minder 'slim' en 'menselijk'. Dat is inmiddels flink verbeterd. Dusdanig dat ze menselijk kunnen overkomen, terwijl ze in feite niet meer zijn dan geavanceerde tekstgenerators die erg goed zijn in voorspellen wat de volgende woorden moeten zijn.

De AI's van Meta zullen niet feilloos zijn. Iets wat het bedrijf zelf ook zal benadrukken als gebruikers ermee aan de slag gaan. "Berichten zijn gegenereerd door AI. Sommigen zullen fout of ongepast zijn", staat als waarschuwing boven aan het chatvenster van Meta AI.

Zuckerberg kondigde ook een functionaliteit aan waarbij je razendsnel door AI afbeeldingen kunt laten genereren, dit is een voorbeeld dat hij liet zijn:

Zuckerberg kondigde integratie van de AI-assistent aan met de nieuwste versie van de slimme (zonne)bril die het bedrijf samen met RayBan heeft ontwikkeld. Het idee is dat je, met de bril op, Meta's AI-assistent vragen kunt stellen.

Meta heeft met al zijn apps een miljardenpubliek. Hoewel ChatGPT in korte tijd enorm populair is geworden, heeft het bij lange na niet de schaal die Meta wél heeft. Het betekent dat áls al deze functionaliteiten breed worden uitgerold, honderden miljoenen mensen wereldwijd ermee kunnen gaan experimenteren.

Maar, zover is het nog niet. Meta rolt al deze functies langzaam uit en begint in de VS. Want, zo zei Zuckerberg vanaf het podium, het bedrijf wil dit rustiger doen dan normaal gesproken.

De vrees voor fouten en misbruik is niet ver weg. Het is niet voor niks dat Meta een blog heeft geschreven om uit te leggen dat het deze stappen verantwoordelijk zet, een boodschap die met name ook gericht is aan alle politici wereldwijd die nieuwe regels willen opleggen aan AI-systemen. The Verge schrijft dat er bij Meta 6000 uur is besteed aan red teaming, waarbij wordt getest wanneer het systeem uit de bocht vliegt. Dit moet voorkomen dat dat in de praktijk gebeurt.

Want het laatste wat Meta kan gebruiken, is een pr-debacle met AI. Dat gebeurde vorig jaar al, twee weken voordat ChatGPT uitkwam. Dit keer moet het goed gaan.

Op de Amsterdamse beurs is van de grote verzekeraars NN en ASR in bijna twee dagen miljarden aan waarde in rook opgegaan. Hun aandelen kelderen na een oordeel van het gerechtshof Den Haag over aan miljoenen consumenten verkochte beleggingsverzekeringen, beter bekend als woekerpolissen. Hoewel de juridische strijd tussen claimclubs en de verzekeraars zich nog jaren verder kan voortslepen, vrezen aandeelhouders wel dat er een gepeperde rekening wacht. We zetten op een rij waar de zaak om draait.

In de jaren 90 bedachten verzekeraars het product 'beleggingsverzekering' voor consumenten die wilden sparen voor hun oude dag, een huis of iets anders. Het idee: het levert meer op dan een gewone spaarrekening. De verkochte financiële producten droegen wervende namen als 'Koersplan' en 'Vermogensplan' van Aegon, 'Flexibel Verzekerd Beleggen' van NN en 'Waerdye' van Fortis ASR.

Hoewel veel mensen het voor een spaarproduct hielden, was het feitelijk beleggen met een vaste looptijd, met verborgen hoge kosten. Hierbij lag niet alleen het risico van verliezen geheel bij de polishouder, er bleken veel en onverwacht hoge kosten aan een beleggingsverzekering verbonden. Dit viel lange tijd niet op toen de beurzen stegen. Maar toen die rond de eeuwwisseling inzakten, zagen polishouders tot hun schrik dat hun appeltje voor de dorst niet groeide maar kleiner werd. Zodoende kreeg een beleggingsverzekering de bijnaam woekerpolis.

Vanaf 1993 werden volgens de Consumentenbond in Nederland zeven miljoen woekerpolissen verkocht, met een totale waarde van 100 miljard. In een tijd waarin ook aflossingsvrije hypotheken heel populair waren omdat niemand rekening hield met dalende huizenprijzen, was ook de beleggingsverzekering onder spaarders razend populair. "Ook ik heb ooit een woekerpolis aangeschaft", zei Jeroen Dijsselbloem als minister van Financiën in 2016 eens op een congres aan de Amsterdamse Zuidas. "Er werd gezegd dat het een hartstikke mooi product was. Afgerekend met de fiscus bleef er niets van over." Klanten die ontdekten aan welk product ze vastzaten, konden het tot hun ergernis ook niet stopzetten. Dit leverde schrijnende verhalen op.

Veel polishouders stapten naar de rechter. In 2008 werd een tegemoetkomingsregeling afgesproken. Hierbij werden te hoge kosten gecompenseerd, maar tegenvallende beleggingsresultaten niet. De Autoriteit Financiële Markten (AFM) raadt gedupeerden nog altijd aan om gratis 'hersteladvies' in te winnen. Veel claimclubs lieten het er niet bij zitten en procedeerden door tegen de verzekeraars. Dat is inmiddels op een ware uitputtingsslag uitgedraaid. Dinsdag oordeelde het gerechtshof in Den Haag in zaken van Woekerpolis.nl tegen Nationale Nederlanden en Aegon dat de verzekeraars hun klanten hadden moeten waarschuwen voor alle risico's en kosten.

Dat valt nog te bezien. De claimclubs hopen met de uitspraak op zak snel over compensatie te kunnen gaan praten. Maar ondertussen kregen de aandelen van NN en ASR, dat onlangs Aegon Nederland overnam, enorme klappen op de beurs. De handel in het aandeel NN werd woensdag zelfs tijdelijk stilgelegd.

Analisten hadden berekeningen gemaakt van de kosten bij een algehele compensatie. Dit zou NN mogelijk zo'n 400 tot 500 miljoen euro gaan kosten. ASR heeft inmiddels laten weten in cassatie te gaan bij de Hoge Raad, net als NN. Dan kan de zaak nog twee jaar in beslag nemen, schetst een claimadvocaat. "Als je wilt kun je dit nog 25 jaar rekken, tot alle polishouders zijn overleden."

Dat blijft gissen. Toenmalig minister Dijsselbloem riep verzekeraars in 2016 al op om de kwestie op te lossen. "In de sector kan wel individueel gezegd worden: 'Ik heb niets fout gedaan'. Maar er is iets fout gegaan", benadrukte hij. "Dit zo snel mogelijk en ruimhartig achter ons laten is de enige weg om vertrouwen te herstellen."

Toezichthouder AFM laat in een reactie weten dat verzekeraars "doorlopend en op maat nazorg" moeten blijven bieden aan klanten met een beleggingsverzekering. De waakhond zegt verzekeraars hierover te volgen en waar nodig het gesprek met hen aan te gaan.

Vakantiebedrijf Vacansoleil is failliet. De campingaanbieder kampt met schulden en vroeg dinsdag al een uitstel van betaling aan na een mislukte overnamepoging. Ook de gestegen rente en stijgende kosten door inflatie spelen een rol.

Er zijn "ontzettend veel geïnteresseerden die op korte termijn de onderneming willen doorstarten", laat Vacansoleil weten. "Dat is hoopgevend nieuws."

Nu er faillissement is aangevraagd, kan een curator in gesprek met partijen die interesse hebben in een (gedeeltelijke) doorstart. Wat er met het bedrijf gaat gebeuren, is dus nog onzeker.

De campingaanbieder zegt jaarlijks de vakantie voor bijna een half miljoen Nederlanders te regelen in 22 landen. De vakantiegangers die al geboekt hadden via Vacansoleil zouden nog gewoon op vakantie moeten kunnen gaan. Deze reizen worden namelijk vergoed uit het garantiefonds SGR. Voor de 300 medewerkers zouden de salarissen via de uitkeringsinstantie worden geregeld.

Het bedrijf uit Eindhoven geeft aan in contact te staan met klanten die al een vakantie geboekt hebben. Voor de mensen die al zijn vertrokken, zijn er geen problemen volgens Vacansoleil. Wel zegt de aangestelde bewindvoerder dat het lastig is om alle vakantiegangers direct duidelijkheid te bieden. "Wij willen op korte termijn in beeld hebben welke mogelijkheden er zijn om helderheid te krijgen rond de vakanties die nu plaatsvinden en nog gaan plaatsvinden."

Tijdens de coronalockdowns kwam Vacansoleil, zoals veel operators en reisorganisaties, in problemen omdat alle vakanties moesten worden geannuleerd. Het bedrijf kwam die periode door dankzij NOW-steun. De woordvoerder van het bedrijf benadrukt dat vooral de schuldenlast het grote probleem is.

Niet alleen in de winkelstraat kopen we minder, ook bij de webwinkels houden we steeds meer de hand op de knip. Er werd in het eerste halfjaar van 2023 online 3 procent minder aan spullen besteed in vergelijking met dezelfde periode een jaar eerder. Dit blijkt uit onderzoek van marktonderzoeker GFK in opdracht van brancheorganisatie Thuiswinkel.org.

Dat we minder spullen kopen, komt vooral door de hoge prijzen. Vooral bij de categorieën woonartikelen, elektronica en kleding waren dalingen te zien. "Je ziet dat men bespaart door dingen niet te kopen of goedkoper te shoppen", zegt Marlene ten Ham, directeur van Thuiswinkel.org. "Als gevolg daarvan kijken consumenten meer over de grens naar een goedkoper alternatief."

De marktonderzoeker zag het aantal online aankopen in het buitenland iets stijgen, met name in China. Het bedrag waarvoor mensen iets kochten daalde er juist. "Omdat er dus goedkopere producten worden gezocht."

De terugloop van online aankopen was alleen te zien bij het kopen van spullen. Bestedingen aan online diensten blijven wel stijgen, met 10 procent. Hierbij gaat het bijvoorbeeld om kaartjes voor evenementen, vliegtickets of hotelovernachtingen. Het gehele aantal bestedingen steeg hierdoor juist iets tot 16,3 miljard euro, 2 procent meer dan in het eerste half jaar van 2022.

Veel faillissementen, zoals bij fysieke winkels als Big Bazar en BCC, zijn er nog niet bij de webwinkels. "Dit zien we nog niet zoals bij de stenen winkels, wel hebben we voor het eerst te maken met stabilisatie. Er komen niet veel nieuwe online shops bij." Tijdens de coronajaren namen de bestedingen bij webwinkels enorm toe. Het aantal bestedingen lag het eerste halfjaar van 2023 nog wel hoger dan voor corona in 2019.

Of de daling van bestedingen gaat doorzetten is nog de vraag. Het vierde kwartaal is een belangrijke periode voor webwinkels. "Dat zijn normaal de beste maanden voor e-commerce. Traditioneel worden producten tijdens de feestdagen voor aantrekkelijke prijzen online aangeboden en we houden ongelooflijk van koopjes." Ten Ham verwacht de komende maanden wel weer dezelfde cijfers als vorig jaar te zien.

Het stelsel van inkomensondersteuning is te onvoorspelbaar en ontoegankelijk. Dat is in een notendop een van de conclusies in het nieuwe rapport van de Commissie Sociaal Minimum. Mensen moeten weten waar ze op kunnen rekenen, met meer duidelijkheid en simpele regelingen. Het beleid is te weinig gebaseerd op een realistisch mensbeeld.

"De financiële zekerheid van een grote groep Nederlanders staat onder druk", schrijven de onderzoekers.

De Commissie Sociaal Minimum bestaat uit elf deskundigen op het gebied van sociaaleconomische, juridische en fiscale vraagstukken. Demissionair minister Schouten voor Armoedebeleid gaf de commissie op verzoek van de Tweede Kamer opdracht voor dit onderzoek. In juni kwam het eerste deel van het tweeluik uit en nu deel twee.

In dit rapport gaat de commissie meer in op beleid. Zo wordt geschetst dat de hervormingen van de verzorgingsstaat de afgelopen decennia vaak gepaard zijn gegaan met bezuinigingen, waardoor inkomenshulp steeds gerichter werd en voor een kleinere groep.

De beperktere hulp leidt volgens de commissie enerzijds tot prikkels om te gaan werken, maar tegelijk schuilt in die keuze de veronderstelling dat iedereen kán werken en in staat is verantwoordelijkheid te nemen. "In de praktijk is dat lang niet altijd het geval", schrijven de onderzoekers.

Schouten vindt het heel goed dat er opnieuw is gekeken naar het sociaal minimum en het stelsel van inkomensondersteuning. Ze zegt in een reactie dat bij het opstellen van de begroting dit jaar "nadrukkelijk is gekeken naar de adviezen van de commissie om zo een eerste stap te zetten." Dit tweede rapport moet de minister nog goed bestuderen, zegt ze. "De sociale zekerheid moet voorspelbaar en toegankelijker worden en meer uitgaan van vertrouwen in mensen."

Volgens de commissie is er een doolhof aan landelijke regelingen, lokale regelingen en private initiatieven. Huishoudens krijgen uit onwetendheid of uit angst om fouten te maken vaak niet de hulp waar ze recht op hebben . Of ze worden juist verrast door terugvorderingen omdat ze ergens geen recht op bleken te hebben.

Zoals is gebleken uit het toeslagenschandaal zijn die terugvorderingen ook niet altijd terecht. Duizenden mensen moesten jarenlang onterecht kinderopvangtoeslag (met boetes) terugbetalen omdat ze onterecht werden aangemerkt als fraudeur. Veel ouders belandden daardoor diep in de schulden. Later bleek dat zulke onterechte terugvorderingen ook speelden bij de huurtoeslag, zorgtoeslag en het kindgebondenbudget.

Dat doolhof waar de commissie over spreekt, wordt ook geïllustreerd door het nieuws van eerder dit jaar dat duizenden gezinnen onder het bestaansminimum leven doordat regelingen van de overheid tegen elkaar in werken.

De verantwoordelijkheid voor de bestaanszekerheid van mensen is steeds meer bij de gemeenten komen te liggen, ziet de commissie. Dat heeft tot gevolg dat de hulp per gemeente verschilt en het dus uitmaakt waar je woont, concludeerde ook de NOS al eerder. Dat verschil kan in de honderden euro's per maand lopen.

Het rapport maakt tevens een groot punt van de positie van kinderen, die nu te kwetsbaar is.

Veel problemen dus, maar hoe zit het met de oplossingen? Ook die zijn lastig, zeggen de onderzoekers, want het stelsel staat onder druk. Het is te complex, er liggen stapels opdrachten, er zijn verouderde systemen (bijvoorbeeld bij de Belastingdienst) en personeelstekorten (bijvoorbeeld bij uitvoeringsorganisaties). De werklast bij gemeenten is, mede door de corona- en energiecrisis, alleen maar toegenomen. Net als de geldtekorten overigens.

Het rapport kan worden gelezen als een soort samenvatting van conclusies die organisaties en ervaringsdeskundigen al langer trekken.

De armoedegrens moet omhoog, zeiden financiële noodhulpbureaus bijvoorbeeld in december. De planbureaus concludeerden eerder dat het huidige armoedebeleid juist tot méér arme mensen leidt. En zelfs het hoofd Inspectie belastingen, toeslagen en douane wil van het toeslagenstelsel af.

Tegelijkertijd lijkt armoede in Nederland minder een taboe te worden. Zo zijn er inmiddels honderden uitgiftepunten om menstruatiearmoede tegen te gaan, wordt er gratis ontbijt op scholen uitgedeeld en hebben energiecoaches het druk. Ook is de drempel voor de voedselbank verlaagd.

Maar op dit soort regelingen is ook geregeld kritiek. Zo uitte de Raad van State vorige week bij de nieuwste Miljoenennota de kritiek dat beleid te vaak is gericht op de korte termijn: "Gaan we nu 25 jaar lang armoedestijging bestrijden met korte koopkrachtmaatregelen?" Ook armoedeorganisaties vinden dat er veel "met pleisters wordt geplakt" en missen structurele oplossingen.

De vraag is wat het nieuwe kabinet gaat doen. Voor de aankomende verkiezingen wordt bestaanszekerheid in ieder geval een van de belangrijke thema's.

Vanaf komende zondag wordt er helemaal geen gas meer opgepompt uit het Groningenveld, vanwege het risico op aardbevingen. Alleen de gasvelden in de Noordzee leveren dan nog een substantiële hoeveelheid Nederlands gas. Het overgrote deel van het gas dat in Nederland wordt gebruikt, komt nu uit het buitenland.

Vanwege de oorlog in Oekraïne komt er ook geen pijpleidinggas meer uit Rusland. Nederland is daarom vooral afhankelijk van gas uit Noorwegen en vloeibaar gas (lng) uit de Verenigde Staten en het Midden-Oosten.

De totale hoeveelheid gas die Nederland importeert is groter dan de hoeveelheid die wordt gebruikt, omdat Nederland een doorvoerland is voor gas. Een deel van het gas gaat via Duitsland en België verder Europa in.

De capaciteit voor de import van vloeibaar gas uit andere werelddelen is flink uitgebreid. Zo is de Gate Terminal in Rotterdam vergroot en wordt ook de capaciteit van de nieuwe drijvende terminal in de Eemshaven verder opgeschroefd.

Vorig jaar waren er na het uitbreken van de oorlog in Oekraïne grote zorgen over de leveringszekerheid vanwege het wegvallen van Russisch gas. Deze winter staat Nederland er veel beter voor, vertelt Bart Jan Hoevers, directeur van Gasunie Transport Services: "De gasopslagen zijn bijna voor 100 procent gevuld en dat is aan het begin van de winter de beste positie die je je gegeven de omstandigheden kan wensen."

Het vullen van de gasopslagen ging niet helemaal zonder slag of stoot. De Nederlandse overheid heeft via Energie Beheer Nederland bedrijven overgehaald om ondanks de hoge gasprijzen toch gas op te slaan voor komende winter. Het kabinet trok daar deze zomer nog 210 miljoen euro extra voor uit, om zo de vullingsgraad boven de 80 procent te krijgen.

Het gas dat Nederland importeert is niet direct geschikt voor de Nederlandse gasfornuizen en cv-ketels. Het Groningenveld bevat laagcalorisch gas en het importgas is hoogcalorisch. Nederlandse huishoudens worden niet gedwongen om andere apparatuur aan te schaffen omdat de Nederlandse overheid de komende jaren helemaal van het gas af wil.

Daarom voegt de Gasunie stikstof toe aan het importgas. Hierdoor lijkt het qua samenstelling op Gronings gas en is het geschikt om te koken en huizen mee te verwarmen. De hoeveelheid gas die van stikstof moet worden voorzien is fors toegenomen. Daarom is er een nieuwe stikstoffabriek gebouwd, naast de menginstallatie in het Groningse Zuidbroek.

Ondanks problemen bij de bouw is het gelukt om de fabriek dit weekend deels operationeel te hebben, op het moment dat het Groningenveld wordt gesloten.

In principe is er genoeg gas om de winter door te komen, maar de wereldwijde gasmarkt blijft krap en is daarmee extreem gevoelig voor prijsschommelingen. Zo steeg de gasprijs in Nederland flink omdat onderhoudswerkzaamheden aan een gasinstallatie in Noorwegen langer duurden dan was voorzien.

Een dreigende staking in Australië leidde ook in Nederland onmiddellijk tot hogere gasprijzen. Die prijzen worden gevormd door vraag en aanbod op de wereldmarkt en niet door de Gasunie.

Maar de kans dat de gasprijzen nog verder stijgen, is groter dan de kans op een daling op korte termijn, denkt Hoevers van Gasunie. "Op dit moment kost het gas 2,5 tot 3 keer zo veel als we gewend waren. Op het moment dat er nieuwe tegenvallers komen, zou de prijs verder kunnen stijgen. De ruimte omlaag is relatief beperkt omdat de markt op dit moment zo krap is. Mijn verwachting is dus dat de prijs nog wel even hoog blijft."

Vanwege de goed gevulde gasvoorraden kan Nederland ook een koude winter aan. Toch kan het in theorie nog spannend worden als zo'n koude winter samenvalt met technische problemen bij de aanvoer van gas uit het buitenland.

In dat geval zou ook de discussie over het oppompen van gas uit het Groningenveld weer kunnen oplaaien. Mede onder druk van het buitenland heeft Nederland de gasputten nog niet helemaal dichtgegooid. Vanwege de krapte op de internationale gasmarkt staat het Groningenveld nog een jaar op stand-by. Er kan als het nodig is nog Gronings gas gewonnen worden.

Aan de ene kant heeft het Groningse aardgas Nederland veel geld opgeleverd, aan de andere kant drijft het mensen in Groningen tot wanhoop:

In de strijd tegen overtollige kilo's hebben veel mensen de afgelopen maanden hun hoop gevestigd op twee middelen van een Deense farmaceut, waaronder een voor diabetespatiënten. Hoewel de fabrikant zelf zegt dat de medicijnen daar niet voor bedoeld zijn, laten ze de kassa's bij het bedrijf flink rinkelen. Novo Nordisk is uitgegroeid tot de meest waardevolle farmaceut van Europa, met een marktwaarde van zo'n 400 miljard euro.

De populariteit van de middelen is aangewakkerd door onder anderen Tesla-baas Elon Musk en prominente TikTok-gebruikers. Die zeggen dat ze kilo's kwijtraakten door diabetesmedicijn Ozempic en Wegovy, dat daarvan is afgeleid maar is bedoeld voor mensen met ernstige zwaarlijvigheid.

Ozempic en Wegovy zijn in de VS, Groot-Brittannië, Noorwegen, Duitsland en Denemarken op de markt gebracht. Het diabetesmedicijn Ozempic wordt in Denemarken vergoed, het obesitasmedicijn Wegovy niet. Het gevolg was een run op Ozempic door mensen met zwaar overgewicht.

Dat leidde ertoe dat huisartsenposten een stop invoerden, omdat de vraag naar het diabetesmedicijn ten koste ging van de aandacht voor andere patiënten. Afgezien van de beperkte beschikbaarheid waarschuwen deskundigen dat afslankmedicatie niet zomaar gebruikt moet worden, zeker niet om die paar vakantiekilo's kwijt te raken.

Ondanks alle mitsen en maren leggen de medicijnen het Deense bedrijf dus geen windeieren en dat in het jaar dat de farmaceut honderd jaar bestaat. Een eeuw geleden reisde August Krogh, een Deense arts en wetenschapper, samen met zijn vrouw Marie naar de VS om daar lezingen te geven.

Marie Krogh, ook arts, had diabetes en het echtpaar maakte een tussenstop bij een onderzoeksinstituut in Canada, waar met insuline tegen diabetes werd geëxperimenteerd. Zo werd de basis gelegd voor Novo Nordisk, dat nu al honderd jaar lang insuline maakt in het Scandinavische land.

Decennialang was Novo Nordisk een gewoon bedrijf in Denemarken, totdat de farmaceut in 2018 Ozempic op de markt bracht, gevolgd door Wegovy. Dat medicijn lijkt op Ozempic, maar dan met een hogere dosis semaglutide. Dat is een nagemaakt verzadigingshormoon dat in de darmen wordt aangemaakt en er in verhoogde concentratie toe leidt dat de eetlust verdwijnt en je daardoor afvalt. Het blijkt effectief voor mensen met zwaar overgewicht.

De medicijnen zijn daardoor een goudmijn geworden voor de fabrikant. "In een klein land als Denemarken heeft Novo Nordisk extra veel impact", zegt econoom Martin Jes Iversen, vice-decaan van de Copenhagen Business School. Bijzonder bij Novo Nordisk is dat niet alleen de ontwikkeling van medicijnen en de hoofdkantoren in Denemarken gevestigd zijn, maar ook de gehele productie. "Dat is ongebruikelijk voor een grote multinational. Meestal wordt de productie naar het buitenland verhuisd."

Bovendien is er het Novofonds, de meest vermogende maatschappelijke stichting ter wereld. Het Novofonds is grootaandeelhouder van Novo Nordisk met een meerderheid aan stemmen in de aandeelhoudersvergadering.

Iversen: "Het feit dat het farmaceutisch bedrijf wordt aangestuurd door een stichting, betekent dat er stabiliteit heerst rondom het eigenaarschap en het bedrijf een langetermijnstrategie van 10 à 20 jaar kan ontwikkelen. Bovendien is via het fonds vastgelegd dat er geïnvesteerd moet worden in Deens wetenschappelijk onderzoek en ontwikkeling." Zo werd het 'verzadigingshormoon', dat de basis vormt voor het nieuwe obesitasmedicijn, ontdekt en nagemaakt op de Universiteit van Kopenhagen.

Dat hormoon helpt mensen bij afvallen, zeggen de onderzoekers, maar het zal bij sommige mensen ook veel levensplezier wegnemen:

De ontwikkeling van het nieuwe type medicijn wordt als een doorbraak beschouwd in de behandeling van obesitaspatiënten. De ontdekker van het hormoon, de Deense professor Jens Juul Holst van de Universiteit van Kopenhagen, is er blij mee. Maar hij plaatst ook een kanttekening: "We moeten ons toch gaan afvragen hoe het komt dat we allemaal zo dik worden."

De verwachting is dat concurrenten, zoals het Amerikaanse bedrijf Eli Lilly, binnen een paar jaar een goedkoper alternatief met een iets andere samenstelling op de markt brengen. Dat hoeft niet per definitie een terugval voor Novo Nordisk te betekenen: door het vermogende Novofonds zal de farmaceut vermoedelijk steeds een stap voor blijven in de ontwikkeling van nieuwe medicijnen.

Het recente succes van Novo Nordisk heeft grote, positieve gevolgen voor de Deense economie. De centrale bank voorspelde voor dit jaar een economische groei van 0,9 procent. Daarbij werd vermeld dat als de multinational er niet was geweest, er van een groei geen sprake zou zijn.

"Eigenlijk kun je ons een beetje vergelijken met aasgieren." Zo stelt de onbekende koopjesjager Jerke Kooistra zich twee jaar geleden in De Telegraaf voor als nieuwe eigenaar van Big Bazar. "Hij is heer en meester in dit soort handel", prijst Michiel Witteveen van de Mirage Retail Group in hetzelfde interview Kooistra aan.

Het goedkoop kopen en verkopen van massapartijen leerde Kooistra van zijn grootvader. Opa Kooistra uit Dokkum ging in de jaren dertig met een bakfiets langs de huizen met koopwaar voor een dubbeltje.

Het korte interview in De Telegraaf blijkt een zeldzaamheid van de mediaschuwe ondernemer uit Friesland. Zijn handen jeuken om Big Bazar uit te breiden en winstgevend te maken, vertelt hij. Maar na Blokker en Mirage, bijt ook deze eigenaar zich stuk in de keten. En hoe dieper Big Bazar in de problemen raakt, des te moeilijker Kooistra te bereiken is. Niet alleen voor schuldeisers en journalisten, ook op rechtbankzittingen over niet-betaalde huur komt de ondernemer niet opdagen.

Kooistra vecht voor zijn bedrijf, zo reageert hij als de NOS hem in juli voor de eerste en tegelijk laatste keer aan de lijn krijgt. "Een fout in de agendering", legt hij uit. "Als zij niet akkoord gaan met een lagere huur, willen wij niet meer samenwerken. Dat gaat gewoon niet in de huidige marktomstandigheden", zegt hij over de verhuurders met wie hij al maanden in de clinch ligt.

Maar terwijl niemand er meer in gelooft, weet Kooistra toch tot twee keer toe een faillissementsverzoek van tafel te krijgen voor een afkoelingsperiode. Vorige week tovert hij een reddingsplan uit de hoge hoed via een gewezen schuldeiser, die nu 2 miljoen euro in de keten zou willen steken. Als de rechtbank in Leeuwarden weinig geloof heeft in de plannen, werpt Kooistra maandag de handdoek in de ring. Een dag later verklaart de rechtbank in Amsterdam de keten failliet.

De koopjesketen had het vanaf dag één lastig. Het was het antwoord van de Blokker Holding op de op=op-winkels die steeds meer en sneller klanten weglokten bij de gevestigde huishoudwinkels. Bij Xenos, Kruidvat, Trekpleister en vooral Action waren zelfs A-merken 30 tot zelfs wel 40 procent goedkoper.

Daar lag de familie Blokker al snel wakker van. Midden jaren tachtig werd al tot actie overgegaan met de lancering van Giraffe. De concurrent van het indertijd populair wordende Kwantum kon alleen amper winst maken. Daarop bedacht Blokker in 2003 het Holland Handels Huis. Het idee: een goedkope winkel die er toch exclusief uitziet. De reacties waren negatief. Klanten die aan de Mariastraat in Apeldoorn de eerste omgebouwde Giraffe binnenwandelden, moesten er niets van hebben.

Op dezelfde plek probeerde Blokker in 2007 weer een nieuwe formule: Big Bazar. Schappen van anderhalve meter hoog waardoor klanten hun koopjes makkelijker konden vinden, in plaats van tot aan het plafond rijzende volgepropte stellages. "Dat was waar we bij Holland Handels Huis opmerkingen over kregen", legde verkoopleider Michel Willems de nieuwe formule uit in dagblad De Stentor.

De nieuwe formule lijkt net op tijd gevonden. Tijdens de financiële crisis van 2008 stappen consumenten massaal over naar discounters. Deed in 2012 nog 40 procent van de Nederlandse huishoudens weleens boodschappen bij de Action, in 2017 was dat 75 procent.

Maar waar het discountshoppen goed was voor Big Bazar, daar trof het koopjesjagen eigenaar Blokker zelf. Na een volledig mislukte poging om de keten te verhippen, door onder meer actrice Sarah Jessica Parker voor een tv-commercial in te huren, moest de Blokker het mes zetten in alle winkels.

Tot verbazing van winkelstraatspecialisten wordt Big Bazar in de etalage gezet. "Blokker heeft veel concurrentie van de Action en daar was Big Bazar nou juist het antwoord op", stelde hoogleraar Kitty Koelemeijer.

Van een verkoop komt het niet. De familie geeft in 2019 de strijd op en doet het gehele concern na 122 jaar over aan bestuursvoorzitter Witteveen. Hij krijgt zelfs geld mee. Dochter Big Bazar blijft ondanks Witteveen verder afglijden. In 2021 mag Kooistra een poging wagen. De allerlaatste, zo lijkt het.

Philips heeft vanaf 2010 duizenden klachten van long- en apneupatiënten achtergehouden voor de Amerikaanse toezichthouder (FDA). Dat meldt NRC na onderzoek in samenwerking met onder andere het Amerikaanse onderzoekscollectief ProPublica.

Met een dataonderzoek werden 100.000 meldingen over problemen met de apparaten van Philips geanalyseerd. Daaruit zou volgens de krant naar voren komen dat het bedrijf 3700 meldingen alleen intern registreerde en deze dus tegen de regels in niet binnen dertig dagen meldde bij de FDA. De krant concludeert dat de eerste melding over schadelijke schuimdeeltjes dateert uit 2010.

In een reactie aan NRC stelt een woordvoerder van Philips dat het bedrijf "uit grote voorzichtigheid" oude klachten die "mogelijk verband hielden met het verslechterde schuim" alsnog naar de FDA heeft gestuurd. Van deze klachten had Philips "eerder vastgesteld dat die niet gerapporteerd hoefden te worden". Philips was voor de NOS niet bereikbaar voor commentaar.

In de zomer van 2021 startte Philips een terugroepactie voor ruim 15 miljoen beademingsapparaten vanwege de gezondheidsrisico's. Patiënten konden schadelijke schuimdeeltjes en gassen inademen bij gebruik.

Datzelfde najaar concludeerde de FDA al in een vernietigend rapport dat Philips vanaf 2015 weinig tot niets gedaan had met sterke waarschuwingssignalen over het gevaar van de apparaten.

Het rapport van de Amerikaanse toezichthouder verwees daarin naar een e-mailcorrespondentie tussen Philips en de fabrikant van het schuim in oktober 2015. Daarin zou Philips hebben geschreven dat er problemen waren en de fabrikant zou dat hebben bevestigd.

Eveneens uit onderzoek van NRC bleek dat Philips ook in Nederland heeft nagelaten een onderzoek in te stellen naar de dood van een Nederlandse patiënt die een apneu-apparaat van het bedrijf gebruikte.

De zoons van de 65-jarige man koppelen het gebruik van het apparaat aan de zeldzame longziekte idiopathische longfibrose, waaraan hun vader overleed. In februari 2023 stuurden zij een brief naar de Philips-directie.

Het bedrijf had de melding moeten doorsturen naar de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd, dat deed het niet en daarmee overtrad het de Europese wetgeving voor medische hulpmiddelen.

De Amerikaanse toezichthouder Federal Trade Commission (FTC) en zeventien Amerikaanse staten klagen Amazon aan vanwege misbruik van de monopoliepositie. Het is een van de grootste zaken ooit tegen het bedrijf.

De FTC beschuldigt Amazon ervan verkopers op het platform te straffen als zij hun waar voor lagere prijzen op andere platforms aanbieden. Hun producten zouden dan op Amazon een minder prominente plek krijgen.

Ook wordt het bedrijf er onder meer van beticht dat het winkeliers die via Amazon verkopen min of meer dwingt om gebruik te maken van de bezorgdiensten van het bedrijf. Tevens zou het bedrijf eigen producten op de website een hogere plek geven dan producten van concurrenten.

Daarnaast moeten bedrijven die verkopen via het platform volgens de FTC veel te veel winst afstaan. Amazon ontving in 2020 35 procent van de winst van deze bedrijven.

De rechtszaak dient in de staat Washington, waar het hoofdkantoor van Amazon staat. Het bedrijf stelt dat het leidt tot hogere prijzen en tragere bezorgingen als de FTC de zaak wint.

Volgens de FTC gaat de rechtszaak in eerste instantie om aansprakelijkheid van het bedrijf, maar niet uitgesloten wordt dat Amazon, als de FTC wint, ertoe wordt gedwongen om het bedrijf op te splitsen zodat het een minder dominante positie in het online verkooplandschap in zal nemen.

Na aankondiging van de rechtszaak verloor het aandeel van Amazon 3,7 procent op de Amerikaanse beurs. De FTC nam het bedrijf al eerder op de korrel. Zo klaagde de toezichthouder Amazon in juni aan omdat het consumenten zou misleiden om zich in te schrijven voor de abonneeservice Prime en het vervolgens lastig maakt om de abonneeservice stop te zetten. Amazon ontkent ook in die zaak iets fout te hebben gedaan.

Het is niet voor het eerst dat de FTC op wil treden tegen de vermeende monopoliepositie van een techreus. In 2020 startte de toezichthouder een rechtszaak tegen Facebook voor een monopolie op de markt van sociale media. De FTC wilde dat het bedrijf twee dochterbedrijven afstootte: Whatsapp en Instagram, die zaak loopt nog.

Tegen Google dient in de VS eveneens een grote zaak vanwege misbruik van de monopoliepositie.

Het aantal werkende Oekraïense vluchtelingen in Nederland is vergeleken met vorig jaar toegenomen, meldt het Centraal Bureau voor de Statistiek. Vooral Oekraïense vrouwen zijn vaker gaan werken.

Eind 2022 had zo'n 44 procent van de Oekraïense vrouwen een baan. Zes maanden later was dat meer dan de helft. Ook bij mannen is een stijging te zien, al is die niet zo hoog als bij vrouwen. Inmiddels heeft 41 procent van de mannen een baan.

De helft van de Oekraïners is werkzaam in de zakelijke dienstverlening, waar uitzendbureaus onder vallen. Daarnaast zijn veel Oekraïners werkzaam in de bedrijfstak handel, vervoer en horeca. Wat opvalt is dat een groot deel van de vluchtelingen binnen een jaar van baan wisselde: zo'n 39 procent.

Oekraïners die na de Russische invasie in Nederland terechtkwamen, kunnen gelijk aan het werk. Zij hebben daarmee een uitzonderingspositie, want andere vluchtelingen van buiten de Europese Unie kunnen dat niet.

De zorgpremie is sinds de invoering van de nieuwe zorgverzekeringswet in 2006 nog nooit zo hard gestegen, zo maakte verzekeraar DSW bekend. En komende jaren zal die premie nog verder oplopen, is de verwachting.

Waar wordt al dat geld aan uitgegeven en maken zorgverzekeraars nu hoge winsten? Die vragen beantwoorden we hieronder.

Bij alle zorgverzekeraars is de afgelopen jaren de zorgpremie flink gestegen. In onderstaande grafiek is te zien dat de basispremie in 2006 nog 88 euro per maand was en we dit jaar 137,50 euro betalen. Een stijging van 55 procent dus.

Maar daar zit wel een belangrijke kanttekening bij, want het zorgverzekeringspakket is sinds 2006 flink uitgebreid. Je krijgt voor die hogere premie dus ook veel meer zorg vergoed.

De basisverzekering is niet de enige manier waarop je meebetaalt aan de zorgkosten, want werkgevers betalen ook een deel mee via de inkomensafhankelijke bijdrage. Die bijdrage gaat volgend jaar iets omlaag.

Daarnaast gaat er ook nog een deel van het overheidsbudget naar de zorg. Als laatste betaal je zelf ook nog extra voor de zorg, via het eigen risico van 385 euro.

Alle zorgverzekeraars moeten op de website publiceren waar ze hun geld aan uitgeven. VGZ spendeert bijvoorbeeld dit jaar 73 euro per jaarpremie aan bedrijfskosten, terwijl dat bij Zilveren Kruis 57 euro is.

Ook het bedrag dat ze opzijzetten voor wanbetalers verschilt: bij DSW is dit 3 euro per premie, terwijl het bij het Zilveren Kruis 8 euro is.

Het overgrote deel van de zorgpremie geven verzekeraars uit aan zorg. Hieronder zie je bijvoorbeeld waaraan DSW het geld ongeveer zegt uit te geven:

Het kabinet had de zorgtoeslag dit jaar tijdelijk verhoogd om de koopkracht van mensen met lagere inkomens te verbeteren. Die verhoging wordt nu weer teruggedraaid.

Hoeveel zorgtoeslag mensen volgend jaar precies krijgen, wordt pas later bekendgemaakt. De verwachting is dat eenpersoonshuishoudens maximaal 1523 euro in een jaar krijgen en gezinnen maximaal 2913 euro. Dat is nog altijd een stuk meer dan in 2022.

Dat kan, omdat verzekeraars vaak korting geven als je je eigen risico verhoogt. Het verplicht eigen risico is 385 euro, dit kan je zelf met maximaal 500 euro ophogen. Dat leidt vaak tot een korting van zo'n 10 tot 20 euro per maand.

Dat is natuurlijk wel alleen goedkoper als je volgend jaar geen of nauwelijks zorg gebruikt.

Ook kun je mogelijk bij sommige zorgverzekeraars nog een budgetpolis nemen, die vaak een paar euro's per maand goedkoper is. Dan kun je vaak maar bij een klein aantal ziekenhuizen en zorgverleners terecht voor niet-spoedeisende zorg, voor de rest moet je bijbetalen.

Zorgverzekeraars mogen sinds 2006 geen winst meer uitkeren aan bijvoorbeeld aandeelhouders. Als zij meer binnenkrijgen dan ze uitgeven, komt dat dus bij hun financiële reserves.

Er zijn regels die ervoor moeten zorgen dat zorgverzekeraars genoeg geld in kas houden, zodat ze financieel gezond blijven. Die reserves bij zorgverzekeraars zijn dan ook groot, maar zijn de afgelopen jaren wel gedaald.

Dat komt mede doordat zorgverzekeraars de afgelopen jaren de stijging van de zorgpremie dempten, door een deel uit eigen kas bij te leggen. In 2022 was dat 72 euro per verzekerde, bij elkaar ruim 1 miljard euro.

DSW maakt dit jaar bekend dat niet meer te kunnen doen, waardoor er voor het eerst een kostendekkende premie aan klanten doorberekend wordt.

Zo'n kwart miljoen scheepsbemanningsleden die wereldwijd werken op ruim 10.000 schepen krijgen de komende jaren ten minste 6 procent meer loon. Dat staat in een overeenkomst tussen de internationale vakbond van transportarbeiders ITF en maritieme werkgevers.

De afspraak werd gemaakt tijdens onderhandelingen in Berlijn tussen de internationale vakbond en een samenwerkingsverband van werkgeversorganisaties. De afspraken voor zeevarenden vormen volgens de partijen de grootste collectieve arbeidsovereenkomst (cao) ter wereld. Grote reders uit onder meer Japan, Zuid-Korea en Taiwan zijn erin vertegenwoordigd.

De cao werd twintig jaar geleden in het leven geroepen om de belangen van bemanningsleden te behartigen die varen op zogeheten uitgevlagde schepen. Dat zijn schepen die onder een andere vlag varen dan die van het land waar ze vandaan komen. Vaak kiezen rederijen voor zo'n flag of convenience (gemaksvlag) om belastingvoordeel te behalen of strenge arbeidsvoorwaarden te ontwijken.

Vanaf 1957 begonnen havenarbeiders in Rotterdam deze schepen te boycotten, om zo betere arbeidsvoorwaarden voor de scheepsbemanningen af te dwingen. Dat leidde ertoe dat grote internationale rederijen die met gemaksvlaggen varen, afspraken gingen maken met de internationale vakbond ITF.

De ITF heeft wereldwijd 135 inspecteurs die controleren of de afspraken worden nageleefd. "Helaas komt het nog weleens voor dat we misstanden aantreffen", zegt Niek Stam, bestuurder van FNV Havens die deelnam aan de onderhandelingen in Berlijn. "Meestal gaat het om achterstallige loonbetaling. Als wij de reder daarover aanschrijven, wordt het doorgaans snel rechtgetrokken. Maar soms komt er ook arbitrage aan te pas."

Naast de salarisverhoging staan er in de nieuwe overeenkomst ook afspraken over veiligheid aan boord, tegengaan van discriminatie en werken met moderne technologie, zoals het gebruik van alternatieve brandstof.