Een nepfoto heeft vanmiddag korte tijd 500 miljard dollar doen verdampen op de Amerikaanse beurs. De foto is vermoedelijk gemaakt met kunstmatige intelligentie. Het beeld van donkere rookpluimen werd net na 16.00 uur op Twitter gedeeld met de tekst dat het om een explosie zou gaan bij het Pentagon, het gebouw van het Amerikaanse ministerie van Defensie.

De lokale brandweer ontkrachtte dit bericht al snel met een eigen bericht op Twitter. Maar in de tussentijd was de Amerikaanse S&P 500-index al naar beneden geschoten.

"Ik zag het gebeuren", zegt beursanalist Nico Inberg van De Aandeelhouder. "Tegen een collega zei ik nog: wat raar dat de beurs opeens wegzakt." Als beurshandelaar maakte Inberg eerder schokken op de beurs mee door geruchten over ingrijpend nieuws, zoals bij de aanslagen van 11 september. "Ook toen was de reactie bij de eerste beelden al snel: verkopen."

Maar een beursverlies door nepnieuws, zag Inberg nog niet eerder. "Dit soort misbruik is echt iets waar de maatschappij rekening mee moet gaan houden." Ook Corné van Zeijl, analist bij Actiam, kijkt er zo tegenaan. "Het gebruik van manipulatie door AI is zeker een item om meer op te letten."

De koers van de S&P 500 daalde in een paar minuten zo'n 30 punten. "Dat betekent een verlies van 500 miljard dollar aan marktwaarde", zegt Inberg. "Maar het schoot ook heel snel weer omhoog." Binnen enkele minuten was het namelijk helder dat het om nepnieuws ging.

"Particuliere beleggers zullen hier niet door zijn geraakt", zegt Inberg. "Maar er zijn ongetwijfeld handelaren die hier op hebben verloren of gewonnen."

Spaarders die niet tevreden zijn over de spaarrente bij hun bank, hebben al langer de mogelijkheid om over te stappen naar een andere bank. Dat zei Christine Lagarde, president van de Europese Centrale Bank (ECB), in een interview in tv-programma Buitenhof.

Lagarde reageerde daarmee op de constatering dat de spaarrentes bij de grote Nederlandse banken relatief langzaam stijgen, terwijl de ECB zijn rentetarieven sinds halverwege vorig jaar al met meerdere procentpunten heeft opgevoerd.

"Het is aan de klanten zelf, dus ook individueel, om de relatie met de bank te bepalen wat betreft rente op spaarrekening", zei Lagarde. Wie voor zijn of haar gevoel niet op een eerlijke manier gecompenseerd wordt, kan volgens haar overstappen naar de concurrentie.

Die concurrentie is er volgens haar, al stellen critici ook wel dat overstappen in Nederland nog niet zo gemakkelijk is, mede doordat je bankrekeningnummer gekoppeld is aan je bank. Ook wordt aangevoerd dat de drie grote banken in Nederland (ING, ABN Amro en Rabobank) een te grote machtspositie hebben.

Lagarde zei ook dat ze blij was met een recente oproep van minister Kaag (Financiën) aan de banken om hun spaarrentes meer te verhogen. In de ogen van Lagarde zou een dergelijke oproep wel meer bij de rol van Kaag passen, dan bij haar eigen rol als ECB-president.

De grote Nederlandse banken meldden forse winsten, onder meer dankzij de hogere rentes op leningen en relatief lage spaarrentes. Zo noteerde ING eerder deze maand een van de beste kwartalen van de laatste jaren, met een winst van 1,6 miljard in de eerste drie maanden van dit jaar.

Lagarde roemde tegelijk de stabiliteit van de banken in de eurozone. "We mogen er blij mee zijn dat de Europese banken de test van crises hebben doorstaan", zei ze. "Ze zijn niet zo winstgevend als grote Amerikaanse banken, maar ze zijn stabiel en dat is geruststellend."

De ECB-president ging in het Buitenhof-interview ook nog kort in op de situatie in de Verenigde Staten, waar een politieke patstelling is over het ophogen van het schuldenplafond.

Zonder akkoord over dit plafond tussen de Democraten en Republikeinen komt de VS rond 1 juni zonder geld te zitten. Een groot deel van de Amerikaanse overheid komt dan stil te liggen en het land kan dan niet aan zijn schuldbetalingen voldoen.

Volgens Lagarde zou een faillissement "een enorme catastrofe" zijn voor zowel de Amerikaanse economie als de wereldeconomie. Ze vreest bij het uitblijven van een deal voor "een uiterst onvoorspelbare situatie". Lagarde: "Maar ik vertrouw op het gezonde verstand van de leiders om tot een overeenkomst te komen. Anders zou dat zeer, zeer negatieve gevolgen hebben."

De Amerikaanse president Biden zei vandaag in Japan, waar hij aanwezig was voor de G7-top, dat de Republikeinen "hun extreme standpunten" moeten loslaten. De Republikeinse voorzitter van het Huis van Afgevaardigden Kevin McCarthy zei dat juist het Witte Huis de onderhandelingen bemoeilijkt door zijn starre opstelling.

Na de G7-top vloog Biden direct terug naar de VS voor topoverleg met McCarthy, waarmee hij een streep zette door een bezoek aan Papoea-Nieuw-Guinea en Australië.

Allerlei bouwprojecten worden momenteel afgeblazen omdat er te weinig kopers zijn voor (te) dure nieuwbouwhuizen. Projectontwikkelaars hebben last van hoge kosten van onder meer bouwmateriaal en arbeid, terwijl ondertussen bestaande huizen goedkoper en dus aantrekkelijker worden.

Die bouwkosten zijn moeilijk omlaag te krijgen en daardoor rijst de vraag of een andere kostenpost niet goedkoper kan: de grond. Want ook daardoor kan een nieuw koophuis goedkoper worden.

Uit cijfers van het Kadaster blijkt juist dat in het eerste kwartaal van dit jaar de prijs van bouwkavels het hoogste niveau ooit bereikte: 668 euro per vierkante meter. De bouwkavelprijs is de uiteindelijke prijs die een particulier betaalt voor de grond waar de nieuwbouwwoning op komt te staan.

Terwijl de bouwkavelprijs naar recordhoogte steeg, daalde het aantal verkochte bouwkavels juist naar het laagste niveau sinds 2013.

Voor een bouwproject verkoopt een gemeente vaak grond aan een projectontwikkelaar. Adviesbureau Stec Groep signaleerde eerder al dat veel gemeenten van plan zijn dit jaar hun grondprijzen te verhogen, ondanks de omslag op de woningmarkt.

"Een gemeenteraad gaat meestal niet akkoord met verliesgevende grondexploitatie", zegt Erik de Leve van Stec Groep. "Gemeenten hebben vaak ook geld uitgegeven om grond in bezit te krijgen en ze willen bepaalde rendementen maken. Maar tegelijkertijd willen ze dat er woningbouw gerealiseerd wordt. Het is dus een afweging hoe publieke middelen goed worden ingezet."

"Gemeenten verlagen de grondprijs niet graag; ze hebben geen zin om op grondwaardes af te boeken, vaak met het idee dat het wel weer zal bijtrekken", zegt woningmarkteconoom Peter Boelhouwer van de TU Delft.

Dat geldt volgens hem niet alleen voor gemeenten, maar ook voor andere grondeigenaren, zoals projectontwikkelaars die al grond hebben gekocht om erop te bouwen. "De huizenmarkt blijft krap, het is best aan te nemen dat huizenprijzen weer gaan stijgen. En als je denkt in de toekomst meer te kunnen verdienen, kun je wachten met bouwen."

Ontwikkelaars hebben wel vaak geld geleend om grond te kopen en als ze wachten met bouwen zijn ze dus wel geld kwijt aan rente. "Die rente dwingt wel om wat te gaan doen op die grond", aldus Boelhouwer.

Woningmarkteconoom Stefan Groot van de Rabobank verwacht dat op termijn de grondprijzen toch zullen dalen. "Maar het kost vaak tijd voordat grondeigenaren bereid zijn om hun verlies te nemen. Dat leidt nu tot vertraging in de woningbouwproductie."

Bouwbedrijf Van Wijnen, dat vooral betaalbare woningen bouwt, ziet dat sommige gemeenten met hun grondprijsberekeningen nu aan de hoge kant zitten. "Bij sommige gemeenten is het besef doorgedrongen", zegt ceo Peter Hutten. "Die gaan nu meer voor betaalbaarheid van woningen en willen wat concessies doen. En dan heb je de gemeenten die dat minder voelen."

"Willen we met elkaar de woningnood aanpakken, dan zal iedereen in de keten moeten kijken naar wat wél kan", zegt Hutten. "En dus moeten ook grondeigenaren kijken wat ze kunnen doen aan de prijs. Als die te veel vragen, zeggen wij: je zult iets aan de prijs moeten doen."

De gemeente Rotterdam krijgt verzoeken om minder te vragen voor grond. "Voor eventuele verlaging van de grondprijs kijken we nu of en in welke gevallen we mogelijkheden zien", zegt een woordvoerder van wethouder Chantal Zeegers van Bouwen en Wonen.

De gemeente werkt aan een 'doorbouwakkoord' met marktpartijen en corporaties om betaalbaar te kunnen blijven bouwen. Onderdeel daarvan is het bouwen van meer goedkopere en minder dure woningen.

De stad zegt geen winst te maken op grondverkoop. "We gebruiken dit voor de aanleg van buitenruimte rond nieuwbouw of het bouwrijp maken van grond. De hogere grondwaarde bij dure woningen compenseert de lagere grondwaarde bij betaalbare woningen."

De gemeente wil dat er over een paar jaar vooral nog goedkopere woningen bij komen in Rotterdam. "Dat betekent dat je met de grondprijzen niet meer voldoende geld kan verdienen om alle kosten te dekken om nieuwe woonwijken te bouwen."

Het Rijk en de provincie hebben speciale potjes om dan te helpen. "Maar we zullen zelf ook moeten zoeken hoe we de bouw van woningen doorzetten, als de kosten niet meer goedgemaakt worden met de grondwaarde die je ontvangt", aldus de gemeente.

Heb je tips of ervaringen met geschillen rond grondprijzen en grondwaardes, mail dan naar Leen.Kraniotis@nos.nl

In het jaar dat de inflatie opliep naar meer dan 10 procent is er flink meer gestolen in supermarkten. Financieel retailspecialist Marshoek heeft becijferd dat er in 2022 per winkel gemiddeld 66.300 euro aan producten onbetaald mee naar buiten werd genomen. Dat is zo'n 20.000 euro meer dan een jaar eerder, toen de inflatie nog onder de 3 procent bleef. Voor de hele supermarktbranche is dat een extra kostenpost van 70 miljoen euro.

Marshoek keek in de boeken van ruim 300 supermarkten. De extra diefstal kan volgens onderzoeker Richard Kievit niet los worden gezien van de hoge inflatie.

Vooral versproducten als aardappelen, groente en fruit, en ook brood worden veel gestolen. Een deel van de stijging van het totaalbedrag is te verklaren doordat de producten die gestolen worden een stuk duurder zijn dan een jaar eerder.

Het groeiende fenomeen van de zelfscan helpt ook niet. "Zelfscan lijkt diefstal in de hand te werken", staat in het onderzoek. Tot nu toe wogen de voordelen van de zelfscan op tegen de toenemende diefstal, "maar je ziet nu zo'n enorme stijging dat het wel begint te knellen", zegt Kievit.

Ondernemers worstelen er enorm mee. Henry Hubers van de Coop-supermarkt in Vinkel (bij Den Bosch) heeft twee weken geleden nog veertien camera's laten plaatsen. "Elk hoekje van de winkel is nu in beeld, en ook buiten nog. Of het helpt? We moeten het zien." Het was een investering van 6000 euro voor Hubers. "Het is toch eigenlijk triest dat het zou moeten."

Hubers wordt moedeloos van de stelende klanten, die soms zeer geslepen te werk gaan. "Voordat je het beseft, ben je weer tientallen euro's kwijt aan sigaretten bijvoorbeeld. En de politie heeft vaak helemaal niet de capaciteit om de daders op te pakken."

De diefstalschade komt voor Hubers boven op een hogere energierekening (50.000 euro extra vorig jaar), hogere lonen en een hogere huur. En volgend jaar komt er voor supermarkten nog een verbod op de verkoop van sigaretten. De prijzen van producten kan Hubers naar eigen zeggen niet verder omhoog doen. "Dan weet je zeker dat je je eigen graf graaft. Ik hoop maar dat dit jaar beter wordt, anders moeten we gewoon stoppen."

Wirner van Aanholt constateert ook veel diefstal in zijn Jumbo in Gorinchem. "We komen bijvoorbeeld tegen dat mensen voor 27 euro afrekenen en voor 150 euro in hun karretje hebben zitten." Hij heeft nu een nieuw systeem in zijn winkel dat via de camera's meldt als iemand verdacht gedrag vertoont.

Het raakt Van Aanholt enorm als mensen iets stelen, vertelt hij, aangezien het zijn eigen zaak is. "Maar mijn medewerkers hebben er ook last van, want die worden elke keer geconfronteerd met de negatieve kanten van de zelfscan en we willen graag heel positief zijn." De winkeleigenaar zegt dat klanten ook vaak boos worden als ze een steekproef krijgen. "Dat zijn wel de minder leuke kanten van het werk op dit moment."

Toch wil de winkeleigenaar niet zijn hele focus leggen op klanten die niet afrekenen. "Gelukkig gaat er heel veel wel goed."

Producten die naar je hoofd worden gegooid, uitgescholden worden en dreigementen. Zelfscanmedewerkers krijgen er geregeld mee te maken. NOS Stories sprak met tientallen jonge medewerkers over hun ervaringen en verspreidde een vragenlijst die zo'n duizend zelfscanmedewerkers hebben ingevuld.

Disney sluit zijn Star Wars-hotel in Florida. Nog maar anderhalf jaar na de opening gaat de stekker uit de peperdure sciencefictionervaring. Eind september worden de laatste intergalactische gasten ontvangen.

Als reden voor de sluiting noemt het entertainmentbedrijf alleen "zakelijke overwegingen", maar het was geen geheim dat het aantal gasten achterbleef bij de verwachtingen: een kamer boeken was geen probleem, wat opvallend is bij zo'n prestigeproject.

In het Galactic Starcruiser-hotel worden fans volledig ondergedompeld in het Star Wars-universum: het hotel is ingericht als een sterrenschip dat de gasten naar een andere planeet vervoert. Het personeel gedraagt zich als aliens en ook de gasten wordt gevraagd gepaste kostuums te dragen.

Tijdens het verblijf kunnen bezoekers meespelen in een verhaallijn en meedoen aan activiteiten als lichtzwaardtraining of het besturen van een ruimteschip en genieten van een buitenaards concert.

Het project, onderdeel van Disney World in Florida, kende vorig jaar lente een moeizame start. De hooggespannen verwachtingen werden niet waargemaakt in een eerste voorproefje dat Disney online zette. Het amateuristisch geacteerde spotje toonde weinig realistische sets en geen enkele beroemdheid als Yoda, Darth Vader of Luke Skywalker. De reacties waren zo negatief, dat Disney het reclamefilmpje schielijk terugtrok.

Kaartjes voor deze ruimtecruise waren bovendien prijzig: voor twee nachten betalen twee personen 4800 dollar, een gezin van vier is 6000 dollar kwijt, de reis naar Orlando niet inbegrepen. Bezoekers klaagden bovendien over het matige eten en de benauwende kamers, zonder ramen om de illusie vol te houden.

Hoewel er ook genoeg gasten waren die de volle vijf sterren gaven op beoordelingssites, verdwijnt de Galactic Starcruiser nu toch in een zwart gat. Wie een boeking later dan september heeft, wordt gebeld om een alternatief te bespreken.

"Deze exclusieve, op maat gemaakte ervaring gaf ons de mogelijkheid nieuwe dingen uit te proberen op een kleinere schaal van honderd kamers", geeft een Disney-woordvoerder een positieve draai aan het besluit. "Nu we ons klaarmaken voor onze laatste reis nemen we alles wat we geleerd hebben mee naar toekomstige projecten."

Wat er gaat gebeuren met het interieur van het sterrenhotel kon de woordvoerder nog niet zeggen.

De laatste Europese bank die internationale financiële transacties mogelijk maakte tussen Belarus en de rest van de wereld stopt daarmee. De divisie van de Oostenrijkse Raiffeisen Bank International heeft andere banken in Belarus laten weten zijn diensten via het zogenoemde Swift-systeem per 31 juli te staken, meldt het Duitse persbureau DPA op basis van bronnen uit Belarus.

Dat Raiffeisen via de Belarussische dochter Priorbank nog overboekingen mogelijk maakte, was een doorn in het oog van Europese en Amerikaanse toezichthouders.

Afsluiting van Swift, het internationale betalingssysteem, werd door de Europese Unie en de Verenigde Staten ruim een jaar geleden als een machtig wapen gezien om Rusland en Belarus economisch op de knieën te krijgen, vanwege de oorlog in Oekraïne. Volledige afsluiting zou betekenen dat betalingen en overschrijvingen nagenoeg onmogelijk zijn naar deze landen.

Via Nederlandse banken is het sindsdien onmogelijk om van en naar Rusland en Belarus geld over te maken.

Mede omdat de economie in beide landen nog altijd relatief overeind is gebleven, zou de druk op de Raiffeisen Bank inmiddels enorm zijn. De Oostenrijkse bank zou de laatste zogenoemde correspondentbank voor banken uit Belarus zijn voor het verzenden en het ontvangen van internationale overboekingen. Het wegvallen van dit laatste kanaal zou banken en bedrijven in het land flink treffen.

Raiffeisen Bank, die behalve in Belarus ook nog altijd actief is in Rusland, verklaarde eerder de divisie in beide landen stapsgewijs te willen afbouwen of verkopen, maar de bank noemt dit nu bijzonder complex. Een gegeven is dat de dochters niet alleen zeer winstgevend zijn, maar ook diep verbonden met de regimes in de twee landen.

Het vertrek van Raiffeisen maakt zakendoen tussen Europese landen en Belarus nog moeilijker. In principe is handel nog toegestaan - als de verhandelde producten niet op de sanctielijst staan. Maar met het vertrek van steeds meer Europese banken, werd het voor bedrijven wel steeds ingewikkelder om betaald te krijgen, of te betalen.

Europese bedrijven hebben nu vaak speciale adviseurs nodig om nog legale geldroutes te vinden. "Het vertrek van Raiffeisen Bank heeft zeker effect", zegt zo'n consultant op het gebied van internationale geldstromen. Vanwege de gevoeligheid van de handel met Belarus, wil hij alleen anoniem spreken. "Maar uiteindelijk komt er altijd wel een alternatief op tafel, is mijn ervaring."

Na twee sombere coronajaren, hebben Nederlandse muziekmakers vorig jaar weer een recordbedrag verdiend. Tekstschrijvers, componisten en uitgevers van liedjes kregen ruim 239 miljoen euro uitgekeerd van BumaStemra. Dat blijkt uit de jaarcijfers van de organisatie die de auteursrechten van ongeveer 38.000 Nederlandse muziekmakers beheert.

Het uitgekeerde bedrag is niet alleen veel meer dan in de coronajaren, maar ligt zelfs bijna 50 miljoen hoger dan in het laatste jaar voor de pandemie. In een toelichting spreekt directeur Bernard Kobes van BumaStemra van een recordjaar.

In coronatijd verdienden muzikanten lang vrijwel niets met optredens en het draaien van hun muziek in cafés en andere uitgaansgelegenheden. Buma Cultuur deed indertijd zelfs een oproep aan radiostations om zo veel mogelijk muziek van eigen bodem te draaien.

Na het einde van de lockdowns trokken muziekliefhebbers weer massaal naar de podia. Met licenties voor meer dan 45.000 optredens stegen de inkomsten van BumaStemra via livemuziek "spectaculair". Ook werd er meer muziek gemaakt. Vorig jaar sloten 2000, vooral jonge nieuwe muzikanten en liedjesschrijvers zich als lid aan bij BumaStemra. Van de nieuwe leden is 40 procent jonger dan 25 jaar.

Opmerkelijk is dat ook in de inkomsten uit online bleven doorgroeien. Dat komt volgens BumaStemra door verbeterde afspraken met platformen als Netflix, YouTube en Tiktok. Daarnaast werd voor het eerst een overeenkomst met Snapchat afgesloten. Mede hierdoor verdubbelde de exportwaarde van Nederlandse muziek vergeleken met de coronajaren.

Grote influencers moeten zich sinds vorig jaar zomer houden aan strengere reclameregels, maar in veel gevallen doen ze dat niet. Dat blijkt uit onderzoek van de NOS en een steekproef van het Commissariaat voor de Media (CvdM).

Het CvdM moet handhaven op naleving van deze regels, maar zegt dat er nog geen boetes zijn uitgedeeld.

Gratis reizen, dure beautyproducten of etentjes: veel influencers krijgen het om de haverklap. Bedrijven zetten regelmatig zogeheten content creators in om hun producten onder de aandacht te brengen. Bij deze manier van adverteren moet het wel altijd duidelijk zijn dat er sprake is van reclame.

Voor de grootste influencers gelden sinds juli aangescherpte regels: accounts met meer dan 500.000 volgers op een platform zoals YouTube, Instagram of TikTok, moeten zich inschrijven bij het CvdM. Verder moet bij een betaalde samenwerking zowel in de video als in de beschrijving daaronder expliciet worden vermeld dat er sprake is van reclame.

Influencer Dario wil ook dat de regels beter nageleefd worden en pleit daarom voor meer toezicht:

De adverteerders zijn zelf ook verantwoordelijk: als de regels niet worden gevolgd, wordt dat gezien als misleiding van de consument. De Autoriteit Consument & Markt kan dan een boete aan de sponsorende onderneming opleggen.

Regels voor het maken van reclame zijn niet nieuw. Zo is het al sinds 2002 verboden om reclame te maken voor tabaksproducten, en mogen tv-programma's geen sluikreclame bevatten. Maar nu het voor individuele personen een stuk makkelijker is geworden om een groot publiek te bereiken, waren nieuwe regels nodig.

"Het was een cowboy-wereld aan het worden", zegt Joey Scheufler, socialemedia-expert en lid van de Reclame Code Commissie, een organisatie die klachten behandelt over misleidende reclame. Hij is blij met de aangescherpte regels: "Influencer-marketing is een relatief nieuw fenomeen, maar het bereik via sociale media is gigantisch."

De regels zijn vooral aangescherpt om jongeren te beschermen. Het jonge publiek van veel influencers vindt het vaak lastig om de verleiding te weerstaan spullen te kopen die door hun online-idolen worden aangeprezen.

Maar de nieuwe reclameregels worden lang niet altijd nageleefd, blijkt nu. Het CvdM verrichte een steekproef onder influencers die zich bij de organisatie hebben ingeschreven. Van vijftig mensen werden meerdere video's geanalyseerd, en in ruim de helft werd niet voldaan aan de reclameregels: het was onvoldoende duidelijk dat er reclame gemaakt werd.

Ook ontbreekt vaak transparantie over zelfpromotie, zegt het CvdM: reclame voor eigen producten of bedrijven waarin video-uploaders zelf een aandeel hebben.

Uit aanvullend onderzoek van de NOS blijkt dat meer dan de helft van de Nederlandse YouTube-kanalen die onder de strengere regels vallen, zich nog niet heeft ingeschreven bij het CvdM, of dat niet duidelijk vermeldt.

Het CvdM zegt liever geen boetes uit te delen omdat het de voorkeur geeft aan een gesprek met overtreders. Er zijn ook brieven verstuurd aan influencers die zich nog niet hadden ingeschreven bij het CvdM. Daarin is verteld dat hun een dwangsom kan worden opgelegd als ze zich niet alsnog registreren. De aangeschreven video-uploaders zouden zich daarna alsnog geregistreerd hebben, maar op veel profielen is dit dus nog niet terug te zien.

Volgens Scheufler is de fase van waarschuwen inmiddels wel voorbij. "Het is goed dat die regels er zijn, maar dan moet er wel worden gehandhaafd. Je moet acties ondernemen die indruk maken, zoals het tijdelijk blokkeren van hun accounts of flinke boetes uitdelen."

Buiten Nederland gebeurt dat al. De Franse reality-ster Nabilla Benattia-Vergara kreeg onlangs een boete van 20.000 euro voor misleidende promotie van een cryptomunt. Een nieuwe wet moet het daar mogelijk maken om overtreders een boete te geven van maximaal 300.000 euro, en een celstraf van zes maanden.

De Deutsche Bank heeft een schikking getroffen in een rechtszaak die was aangespannen door een van de slachtoffers van zedendelinquent Jeffrey Epstein. De Duitse bank heeft ingestemd met een bedrag van 75 miljoen dollar. Het geld is voor meerdere slachtoffers bestemd.

Volgens de aanklagers heeft de bank de misbruikpraktijken van Epstein gefaciliteerd door hem financiële diensten te blijven leveren. Van 2013 tot en met 2018 was de miljardair, die in 2019 zelfmoord pleegde in zijn cel, klant bij de Deutsche Bank.

Daar gebruikte hij zijn rekening om schikkingen te betalen met advocatenkantoren, geld over te maken naar vrouwen in Oost-Europa en gedurende die tijd een bedrag van zo'n 800.000 dollar op te nemen. Banken hebben de plicht om bij verdachte transacties in te grijpen.

"Door de schikking kunnen tientallen overlevenden van Jeffrey Epstein eindelijk proberen hun vertrouwen in ons systeem te herstellen, wetende dat alle individuen en entiteiten die Epsteins seksueel misbruik en mensenhandel hebben gefaciliteerd, eindelijk ter verantwoording worden geroepen", aldus een van de advocaten.

Epstein stond sinds 2008 al te boek als zedendelinquent toen hij in Florida werd veroordeeld voor kindermisbruik. Door een deal met justitie kwam hij er met een lichte straf vanaf.

Desondanks besloot de Deutsche Bank de miljardair als klant te nemen. In 2020 kreeg de bank al een boete van 150 miljoen dollar van de Amerikaanse autoriteiten vanwege falend toezicht, onder meer op de financiële zaken van Epstein.

Een ander slachtoffer van Epstein heeft eenzelfde rechtszaak tegen de bank JPMorgen Chase aangespannen. Daar was Epstein van 1998 tot en met 2013 klant.

Onlangs werd Elon Musk gedagvaard door de Amerikaanse Maagdeneilanden. In het onderzoek voor de rechtszaak willen de autoriteiten alle onderlinge communicatie van JPMorgan en Musk rond Epstein inzien. Wat precies de relatie was tussen Musk en Epstein is onduidelijk.

Ook willen zij de correspondentie tussen de Tesla- en Twittertopman en Epstein lezen. Volgens de autoriteiten zou JPMorgan belangrijke waarschuwingssignalen hebben gemist over de misbruikpraktijken door Epstein. JPMorgan ontkent dat.

Sanjay Shah, een Britse bankier die in het verleden onder meer voor Rabobank en ING werkte, moet Denemarken 1,7 miljard dollar plus 5 procent rente terugbetalen. Hij kreeg de straf vandaag opgelegd door het hooggerechtshof in de Verenigde Arabische Emiraten voor het grootschalig opzetten van belastingfraude met dividend, zo meldt persbureau AP.

De 52-jarige Shah wordt gezien als brein achter het zogenoemde dividendstrippen om de Deense schatkist op te lichten. Hij zette van 2012 tot 2015 constructies op waarin buitenlandse bedrijven met aandelen in Deense bedrijven onterecht belasting over dividend (winstuitkeringen) terugkregen. Hiermee werd in totaal 1,7 miljard dollar verdiend.

Dit geld moet nu tot aan de laatste cent worden terugbetaald, samen met 5 procent rente. De naar de Emiraten gevluchte Shah werd daar vorig jaar gearresteerd en na een rechtszaak veroordeeld voor fraude. Een rechtbank besloot in april dat hij aan Denemarken mag worden uitgeleverd. Voor hij op het vliegtuig wordt gezet veroordeelde het hooggerechtshof hem al tot het terugbetalen van de 1,7 miljard, plus rente.

Meerdere Europese landen jagen al jaren op het brein en andere betrokkenen achter wat de grootste belastingzwendel uit de Europese geschiedenis wordt genoemd. In een interview met de Belgische zakenkrant De Tijd zei Shah twee jaar geleden geen enkele spijt te hebben. "Ik zou meteen weer in deze business stappen", stelde hij.

In Denemarken zal de veroordeling als een overwinning worden gezien. "De Deense schatkist is voor een duizelingwekkend bedrag opgelicht. Het zou niet mogelijk moeten zijn dat daders zich in het Midden-Oosten kunnen verstoppen", zei minister Mattias Tesfaye van Justitie vorig jaar toen Shah vorig jaar na jarenlang diplomatiek getouwtrek werd gearresteerd in de Emiraten. Tot ergernis van de Denen woonde Shah jaren ongestoord in een villa op de palmeilanden voor de kust van Dubai.

Shah zou de zwendel hebben bedacht nadat hij via Credit Suisse en ING in 2007 bij de zakenbank van Rabobank in Londen aan de slag ging. "Tijdens een babbel aan de bar of een partijtje golf werd erover gesproken, alsof je het geheime recept van Coca-Cola aan elkaar verklapte", vertelde hij in De Tijd over de ontdekking van het dividendstrippen. "De mensen deden dat gewoon, ze dachten niet dat het illegaal was. Een grootbank zou haar traders toch niets illegaals laten doen?"

Nadat Shah in 2008 zijn baan bij Rabobank verloor, richtte hij het bedrijf Solo Capital op om via Londen en Dubai het dividendstrippen aan te bieden. In 2016 vluchtte hij naar Dubai na een inval in zijn kantoor in Londen.

Een te hoge huur, servicekosten die oplopen of gebreken aan de woning. Voorbeelden van geschillen die aan de Huurcommissie zijn voorgelegd, dat gebeurde vorig jaar 12.000 keer. De commissie kreeg vooral veel klachten van huurders die huren bij een particuliere eigenaar, blijkt uit het jaarverslag.

De huurmarkt waarover de commissie zich buigt betreft 2,5 miljoen woningen. Daarvan is 82 procent in handen van woningcorporaties en 16 procent van particuliere verhuurders. Over die laatste kwamen vorig jaar de meeste klachten binnen, 53 procent.

Opvallend is dat particuliere verhuurders bij geschillen ook vaak in het ongelijk worden gesteld, namelijk in 89 procent van de gevallen tegenover slechts 16 procent van de woningcorporaties. Als het gaat om geschillen over huurverhogingen, wordt de verhuurder vaak wel in het gelijk gesteld.

Het is voor het eerst dat de Huurcommissie een uitsplitsing maakt van de behandelde geschillen per type verhuurder, woningcorporaties of private huurders. Het gaat dan vooral om klachten over de servicekosten, gebreken aan de woning of puntengeschillen, dus meningsverschillen over het puntensysteem dat de maximaal toegestane huur bepaalt.

Wet Goed Verhuurderschap

Om huurders beter te beschermen tegen mistanden is er een nieuwe wet aangenomen, de Wet goed verhuurderschap, die op 1 juli in werking treedt. Deze geeft gemeenten meer mogelijkheden om in te grijpen en extra eisen te stellen aan verhuurders.

Minister De Jonge is ook gekomen met een voorstel om het puntensysteem aan te passen. Daarmee moeten woningen betaalbaar worden voor mensen die niet in aanmerking komen voor een sociale huurwoning. Dat wetvoorstel is nog niet aangenomen.

De wet arbeidsongeschiktheid is "onuitvoerbaar" en op een bepaald aspect zelfs "onrechtmatig". Deze harde conclusie trekt de Algemene Rekenkamer in het jaarlijkse verantwoordingsonderzoek naar het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Volgens de instantie loopt de uitvoering van de Wet werk en inkomen naar arbeidsvermogen, de WIA, helemaal vast.

De Rekenkamer constateert dat inmiddels ruim 17.000 werknemers gemiddeld achttien weken op een beoordeling wachten of en in welke mate zij arbeidsongeschikt zijn. Daarnaast wachten 20.000 mensen gemiddeld een half jaar op een herbeoordeling.

Ook kampt uitkeringsinstantie UWV met een achterstand van ruim 18.000 beoordelingen bij mensen die zonder werkgever in de Ziektewet zitten.

Door het tekort aan keuringsartsen lopen de wachtenlijst de laatste drie jaar alleen maar verder op. Daar komt nog eens bij dat het kabinet en het parlement deze arbeidsongeschiktheidsverzekering ook voor zzp'ers verplicht willen stellen.

Daarmee is de situatie met de WIA hopeloos aan het worden. "Door deze ontwikkeling is de WIA-verzekering tegen inkomensverlies door arbeidsongeschiktheid niet meer uitvoerbaar", is de simpele conclusie van de Rekenkamer.

Om de problemen op te lossen, worden zelfs oplossingen bedacht die eigenlijk helemaal niet mogen. Zo is besloten dat mensen die wachten op een keuring een voorschot niet hoeven terug te betalen als blijkt dat ze (deels) toch aan het werk kunnen.

Het UWV keerde het afgelopen jaar 22.500 mensen een voorschot uit. "Dat is in het belang van de cliënten", erkent de Rekenkamer, "maar gaat tegen de wet in en is daarom onrechtmatig."

De Rekenkamer doet een dringende oproep aan verantwoordelijk minister Van Gennip om snel met maatregelen te komen die tot aantoonbare resultaten leiden.

In een reactie zegt Van Gennip dat de WIA nog wel uitvoerbaar is, maar ze erkent dat de wachttijd voor de keuringen veel te lang is en dat dat moet worden opgelost. Ze voegt eraan toe dat ze al diverse maatregelen voor de korte en middellange termijn heeft genomen. "Maar ik heb ook een onafhankelijke commissie ingesteld om te kijken wat voor soort WIA-stelsel we in Nederland willen." Van Gennip verwacht de aanbevelingen van die commissie begin volgend jaar.

De rijksoverheid is onvoldoende bestand tegen nieuwe crises. Dat constateert de Algemene Rekenkamer op Verantwoordingsdag, de dag waarop de ministeries hun uitgaven en ontvangsten over het afgelopen jaar toelichten. Waarnemend president Ewout Irrgang van de Rekenkamer lichtte de verslagen vanochtend toe in de Tweede Kamer.

Volgens de Rekenkamer is de rechtmatigheid van de uitgaven fors verbeterd, maar kampen tien van de twaalf ministeries met tekortkomingen in het financieel beheer. In zijn rapport spreekt Irrgang van een bijna paradoxale ontwikkeling: de rijksoverheid heeft de kas beter op orde, maar het kasbeheer niet.

De Rekenkamer vergelijkt dat met een dijkdoorbraak: "Het water mag weggepompt zijn en de meeste gaten gedicht, daarmee is de dijk zelf nog niet versterkt." De Rekenkamer onderstreept het belang van goed financieel beheer: "Het ijs is te dun. Als we weer in een crisis zoals de coronacrisis terechtkomen, is de kans groot dat we meteen weer door het ijs zakken met het zorgvuldig uitgeven van publiek geld", zei Irrgang in de Kamer.

De Rekenkamer noemt als meest in het oog springende voorbeeld van structurele zwakheden het financieel beheer van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. In 2020, het eerste coronajaar, kwamen flinke onrechtmatigheden aan het licht. De minister had de ambitie om de administratie in 2022 op orde te hebben, maar dat is niet gelukt.

Tot maart van dit jaar waren correcties nodig om een goed beeld over 2022 te krijgen en het ministerie kon daardoor het jaarverslag niet op tijd afronden. De Rekenkamer vindt de ontwikkelingen zorgwekkend en vraagt de minister van Financiën om VWS de helpende hand te bieden.

De Rekenkamer gebruikt al jaren een "tolerantiegrens" van 1 procent. Omdat er altijd iets fout kan gaan, mag van maximaal 1 procent van de ontvangsten, uitgaven en verplichtingen de rechtmatigheid in het geding zijn.

Volgens Irrgang heeft het Rijk zich vorig jaar beter aan de regels gehouden dan in 2020 en 2021. Wel kwam nog steeds 1,22 procent van de verplichtingen niet aantoonbaar rechtmatig tot stand, dus boven de tolerantiegrens. Bij de uitgaven was dat percentage 0,56, dus beneden de grens.

Volgens de Rekenkamer is er geen reden om de vlag uit te steken: de onderzoekers benadrukken dat het aantal onvolkomenheden in het financieel beheer is toegenomen. Dat hangt ook samen met de erfenis uit de coronacrisis.

Er zijn destijds veel voorschotten verstrekt om de crisis te bestrijden en werkgelegenheid te behouden. Of dat rechtmatig is gebeurd, kan pas achteraf worden gecontroleerd, maar nu blijkt dat ministers het niet altijd meer kunnen aantonen. Van bijna 6 procent, 5,6 miljard euro, van de afgerekende voorschotten staat de rechtmatigheid niet vast en de Rekenkamer noemt dat een ernstige bevinding.

Kaag zei in de Tweede Kamer dat 2022 een jaar was waarin "we ruw werden geconfronteerd met de kwetsbaarheid van het leven". Ze doelde daarmee op de inval van Rusland in Oekraïne. Volgens haar moet het financieel jaarverslag van het Rijk in dat licht worden bezien: niet alleen als een "technische foto", maar als "een reeks ontwikkelingen en ingrepen die hun werkelijke consequenties pas in de toekomst laten zien".

Financiën wijst erop dat in 2022 de oorlog, de hoge inflatie en de snel stijgende energieprijzen elkaar in hoog tempo opvolgden, dat het kabinet een "historisch pakket aan koopkrachtmaatregelen" heeft genomen en dat desondanks de overheidsfinanciën er eind 2022 beter voor stonden dan een jaar eerder. "Het economisch herstel was sterk en de Nederlandse economie groeide met 4,5 procent." Kaag wees er verder op dat ze vorig jaar een "Taskforce" in het leven heeft geroepen om de onvolkomenheden in het financieel beheer te verbeteren.

Jongvolwassenen, migranten en mensen met een lagere opleiding blijven achter als het gaat om welvaart. Dat blijkt uit het jaarlijkse onderzoek naar 'brede welvaart' van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS).

Het gaat dan niet alleen om inkomen en vermogen, maar ook om bijvoorbeeld gezondheid, welzijn, hun positie op de arbeidsmarkt, leefomgeving en vertrouwen in andere mensen en instituties. In totaal kijkt het CBS naar dertien factoren.

Bij acht van die factoren is de uitkomst ongunstig voor Nederlanders tussen de 25 en 35 jaar. Zij zijn minder dan gemiddeld tevreden met hun werk, de hoeveelheid vrije tijd, hun woning en het leven in het algemeen. Bovendien zijn ze vaker het slachtoffer van criminaliteit en hebben ze nauwelijks vermogen. Wel hebben ze meer vertrouwen in andere mensen en zijn ze bovengemiddeld gezond.

De jongeren scoren niet alleen slechter dan oudere generaties, ze scoren ook slechter dan voorheen. Er zijn inmiddels veel minder jongeren (18 tot 25 jaar) en jongvolwassenen (25 tot 35 jaar) die het op minstens zeven indicatoren goed doen dan in 2019.

Dat laatste geldt ook voor mensen van wie minstens een van de ouders buiten Europa geboren is. Net als bij lageropgeleiden gaat het ook al langer relatief slecht met hun brede welvaart.

Wie niet naar de onderlinge verschillen kijkt, ziet dat de brede welvaart in Nederland over het algemeen nog steeds hoog is, concludeert het CBS. Toch zien de statistici ook een paar punten waar ze minder positief over zijn.

Net als vorig jaar gaat de kwaliteit van de natuur in Nederland achteruit. De diversiteit aan dieren op het land en in het water neemt af, net als die van de vogels in de stad en op het boerenland. Verder gaat het ook minder goed met de kwaliteit van het oppervlaktewater.

Daarnaast ziet het CBS "haarscheuren in het sociaal kapitaal". Daarmee bedoelt het de kwaliteit van sociale verbanden in de maatschappij. Nederland zit op dat gebied nog steeds in de kopgroep van Europa, maar die positie staat wel onder druk. Nederlanders hebben steeds minder contact met familie, vrienden of buren, de animo voor vrijwilligerswerk neemt af en ook het vertrouwen in instituties als de Tweede Kamer daalt.

Toch is Nederland nog steeds de nummer 1 van Europa op het gebied van vrijwilligerswerk en nummer 2 op het gebied van vertrouwen in instituties en het vertrouwen in andere mensen.

Nederland scoort wel slecht op het gebied van stikstofoverschot (nummer laatste) en op het gebied van wonen. Vrijwel nergens in Europa zijn inwoners een groter deel van hun inkomen kwijt aan huur of hypotheek.

Bill Gates, Steve Jobs en Mark Zuckerberg hebben de afgelopen decennia stuk voor stuk hun stempel gedrukt op de technologische ontwikkelingen. Is Sam Altman de volgende in deze rij? Hij is bij het grote publiek nog relatief onbekend, maar wat zijn bedrijf OpenAI maakt, is dat allerminst: ChatGPT.

De geavanceerde tekstgenerator is symbool komen te staan voor de huidige hype rond AI (kunstmatige intelligentie). Het maakt Altman in een klap een van de machtigste personen in Silicon Valley. Zijn bedrijf concurreert nu met grote namen als Meta en Google en dat met dank aan Microsoft dat tot nu toe 13 miljard dollar stak in OpenAI en de technologie gebruikt in zoekmachine Bing.

Altman heeft ook de aandacht van de politiek getrokken. Gisteren sprak hij, samen met een vertegenwoordiger van IBM en een vooraanstaande professor, met Amerikaanse senatoren over hoe AI gereguleerd moet worden.

Vooraf was hij bezig geweest met een charme-offensief: hij had op maandag een diner met leden van het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden en privéontmoetingen met senatoren, schrijft The New York Times. De behandeling in de senaatszaal zelf stond in sterk contrast met hoe hoorzittingen de afgelopen jaren gingen; de houding van politici was veel constructiever.

De hoorzitting komt nog geen week nadat in de EU een belangrijke stap is gezet richting het reguleren van AI. In de VS is het debat over hoe de regelgeving eruit moet zien nog volop gaande, signaleert persbureau Reuters.

Altman verkeert al jaren in Silicon Valley-kringen. Hij begon aan Stanford, maar stopte met studeren om z'n eigen bedrijf op te richten. Dat was geen succes. Hij werd in 2014 president van Y Combinator, een bedrijf dat start-ups helpt om te groeien, onder meer via startkapitaal. Daardoor stond hij vooraan bij de nieuwste ontwikkelingen. Hij investeerde daarnaast zelf in grote namen als Airbnb en Reddit.

In 2015 was hij betrokken bij de oprichting van OpenAI, dat begon als een non-profit-onderzoekslab. Samen met onder anderen Elon Musk en LinkedIn-oprichter Reid Hoffman zegde hij 1 miljard dollar aan steun toe. Begin 2019 werd Altman ceo. Musk was toen, vanwege onvrede over de koers, niet meer betrokken.

Tegen de traditie van Silicon Valley in, is Altman geen aandeelhouder in OpenAI. Hij vreest dat winst een verkeerde motivatie kan zijn in de ontwikkeling van AI, schrijft The Wall Street Journal. Bovendien heeft hij naar eigen zeggen al meer geld verdiend dan hij ooit nodig heeft. Altman heeft drie huizen, eigen personeel en een familiekantoor dat al zijn investeringen en non-profits beheert.

De 38-jarige Amerikaan, geboren in St. Louis, schrikt niet terug voor verstrekkende vergelijkingen. In gesprek met een verslaggever van The New York Times vergeleek hij de ambities van zijn bedrijf met het project van de Amerikaanse overheid om tijdens de Tweede Wereldoorlog een atoombom te ontwikkelen. De verslaggever merkte daarbij op dat hij erover sprak alsof hij het had over het weer van morgen.

Altman ziet in AI grote kansen, maar ook gevaren. Zijn motivatie om OpenAI te financieren, kwam mede voort uit de zorg dat andere onderzoeklabs buiten het publieke oog om werken aan technologie die potentieel gevaarlijk kan zijn. Tegelijkertijd besloot OpenAI, uit concurrentieoverwegingen, om het achterliggende model van GPT-4 niet openbaar te maken.

In februari van dit jaar schreef Altman dat het de missie van het bedrijf is om AI-systemen te ontwikkelen die over het algemeen slimmer zijn dan mensen. "Als dit lukt, kan deze technologie ons helpen om de mensheid op te tillen door de overvloed te vergroten en de wereldeconomie een boost te geven." Om vervolgens te benadrukken dat dit ook gepaard zal gaan met "serieus risico van misbruik, drastische ongelukken en sociale disruptie".

Toch besloot Altman in z'n eentje om, zoals hij zelf zegt, de "controversiële eenzijdige beslissing" te nemen om ChatGPT in november vorig jaar onverwacht naar buiten te brengen. Dat was een keuze die hem op veel kritiek is komen te staan, maar katapulteerde hem ook naar het centrum van de aandacht en de macht.

Amerikaanse politici zien de noodzaak in van het maken van nieuwe wetgeving voor AI (kunstmatige intelligentie). Dat bleek vandaag in een hoorzitting voor een commissie van de Amerikaanse Senaat met onder meer topman Sam Altman van OpenAI, het bedrijf achter ChatGPT.

Voor de gelegenheid had senator Richard Blumenthal (Democraten), die de hoorzitting opende, ChatGPT gevraagd wat hij zou moeten zeggen en dit vervolgens door een stemgenerator - getraind op zijn stem - laten uitspreken. Daarmee was de toon gezet. Hij vergeleek de huidige motor onder ChatGPT, GPT-4, met de eerste telefoon. Om maar aan te geven: het is pas net begonnen.

Blumenthal zei zich vooral zorgen te maken over de mogelijkheid dat er door AI heel veel banen gaan verdwijnen. Senator Josh Hawley (Republikeinen) vergeleek de onderliggende taalmodellen waar applicaties als ChatGPT op gebaseerd zijn met de uitvinding van het internet. "Het zou een van de belangrijkste tech-innovaties in de geschiedenis van de mensheid kunnen zijn."

OpenAI-topman Sam Altman zei dat kunstmatige intelligentie in hetzelfde rijtje zou kunnen staan als de uitvinding van de drukpers. Hij benadrukte in zijn verklaring ook de grote voordelen die AI kan hebben. Altman vroeg daarnaast om regulering en stelde dat Amerikaans leiderschap cruciaal is.

Naast Altman had de commissie twee andere sprekers uitgenodigd. Christina Montgomery, bij techgigant IBM betrokken bij AI-ontwikkelingen en hoofd privacy, en professor Gary Marcus van de New York University, een veelgevraagd spreker over AI deze maanden.

Dat zorgde ook voor een dynamiek die er bij hoorzittingen met tech-ceo's vaak niet is: namelijk dat er een deskundige is die iets tegenover het verhaal van de ceo kan zetten. Zo zei Marcus dat OpenAI niet transparant is over welke data er zijn gebruikt om GPT4 te trainen.

Daarnaast wees hij de senatoren erop dat Altman een vraag over wat zijn grootste nachtmerrie was, nog niet had beantwoord. Daarop zei Altman dat zijn grootste angst is dat de technologie "aanzienlijke schade" kan toebrengen aan de wereld. "Als het verkeerd gaat met deze technologie, kan het heel erg verkeerd gaan."

In de hoorzitting werd verder gesproken over wat voor soort toezichthouder er nodig is. Marcus pleitte voor iemand op kabinetsniveau in de VS, vanwege het grote aantal risico's en de grote hoeveelheid informatie die er over dit onderwerp beschikbaar is. Altman denkt dat er een wereldwijde organisatie nodig is en noemde het Internationaal Atoomagentschap als voorbeeld.

De hoorzitting komt nog geen week nadat het Europees Parlement een belangrijke stap zette in het vastleggen van regels voor binnen de EU. Er wordt al twee jaar gewerkt aan de Wet op kunstmatige intelligentie, een wet die nu ontzettend relevant is. Senator Blumenthal verwees in de hoorzitting ook naar dit feit en benadrukte dat de VS niet kan achterblijven.

In de VS worden al jaren hoorzittingen gehouden met de ceo's van techbedrijven. Beroemd zijn de hoorzittingen met Facebook-oprichter Mark Zuckerberg uit 2018. Twee jaar later moesten maar liefst vier ceo's - van Amazon, Apple, Facebook en Google - via een videoscherm meedoen aan een uren durende hoorzitting. Vaak gaan zulke hoorzittingen gepaard met politiek theater en leveren ze lang niet altijd echt iets op.

De hoorzitting van vandaag was juist heel inhoudelijk en constructief. De aanwezige politici leken gewillig om te luisteren en na te denken over de suggesties die werden gedaan.

De vraag is of de toon van de hoorzitting van vandaag - met de nadruk op de noodzaak dat er echt iets moet gebeuren - een voorbode is voor wetgeving op korte termijn. Er leek draagvlak voor regels bij zowel de Democraten als de Republikeinen, al is dat niet per se een garantie voor succes. Er staan in ieder geval meer hoorzittingen over het onderwerp gepland.

Zorgmedewerkers in de geestelijke gezondheidszorg krijgen dit jaar en volgend jaar een extra loonsverhoging. Dat hebben de vakbonden afgesproken met werkgeversorganisatie De Nederlandse ggz. De loonsverhoging komt boven op de verhogingen die al eerder in de cao waren afgesproken.

"De torenhoge inflatie waarmee de ruim 100.000 ggz-medewerkers te maken hebben, maken een aanzienlijke loonsverhoging noodzakelijk", zegt Elise Merlijn, bestuurder FNV Zorg & Welzijn. Onlangs zijn werknemers ook zelf een petitie gestart waarin ze vroegen om meer loon. "Dat tekent de noodzaak. We zijn blij dat we er ondanks moeizaam overleg met de werkgevers uit zijn gekomen."

Dit jaar zouden de ggz-medewerkers een loonsverhoging van 2 procent krijgen. Door de nieuwe afspraken komt daar nu 5 procent bovenop. Dat leidt tot een verhoging van minimaal 210 euro bruto per maand. Ook voor volgend jaar staat er een extra verhoging op de planning.

Wie begin dit jaar 2000 euro bruto verdiende, gaat er voor eind volgend jaar 450 euro (22,5 procent) op vooruit. Grootverdieners met een salaris tot 8000 euro bruto gaan er in diezelfde periode 12,95 procent op vooruit, zo'n 1036 euro.

De cao voor de ggz is in 2021 gesloten, voor drie jaar. "Toen zag de wereld er nog heel anders uit", zegt Merlijn. Een loonsverhoging van 2 procent per jaar leek toen redelijk. Maar met de huidige prijsstijgingen leidde dat tot onrust onder het ggz-personeel.

Door een speciale clausule in de cao kon de vakbond onderhandelen over een hoger loon, zonder de cao open te breken. "Het loon kan tussentijds gewijzigd worden bij zwaarwegende omstandigheden", legt Merlijn uit. "Zoals de inflatie in dit geval."

Merlijn noemt het resultaat "supertof". Of de vakbondsleden en de leden van de werkgeversorganisatie er ook zo over denken, moet nog blijken. De verhoging gaat pas in als de leden akkoord gaan.

De omstreden miljonair en zakenman Gerard Sanderink moet van de rechter nog meer betalen aan zijn ex Brigitte van Egten. Eerder moest hij van de rechtbank in Den Haag al bijna 2 miljoen euro aan dwangsommen aan haar betalen. Nu het gerechtshof in Den Haag ook andere dwangsommen verbeurd heeft verklaard, komt het totale bedrag uit op meer dan 4,6 miljoen euro.

Van Egten is de voormalig directeur van het zonnepanelenbedrijf van Sanderink. Nadat Sanderink een relatie had gekregen met de eveneens omstreden Rian van Rijbroek, beschuldigde hij Van Egten van fraude. Van Egten klaagde hem aan vanwege smaad en eiste rectificaties. De rechtbank bepaalde dat Sanderink een rectificatie moest plaatsen op de websites van zijn bedrijven.

Sanderink ging door met het beschuldigen van Van Egten, ondanks rechterlijke uitspraken die hem dat hadden verboden. De rechtbank heeft hem daarom verschillende dwangsommen opgelegd.

De conflicten tussen Sanderink en zijn voormalige partner kregen veel aandacht vanwege de bedrijven waar Sanderink bestuurder was. Sanderink betrok namelijk zijn IT-bedrijf Centric, dat ook veel publieke instellingen en overheidsinstanties als klant heeft, bij de ruzies. Dat leidde daarom tot Kamervragen.

Het Openbaar Ministerie stapte naar de Ondernemingskamer vanwege de ontstane bestuurlijke crisis. De rechter stuurde Sanderink daarop weg als bestuursvoorzitter van Centric.

Sanderink werd in maart van dit jaar ook per direct geschorst als topman van bouwbedrijf Strukton en ingenieursbureau Oranjewoud.

Na het aanbieden van excuses trekt De Nederlandsche Bank (DNB) ook de portemonnee voor de rol die de centrale bank speelde in het slavernijverleden van Nederland. Er wordt 5 miljoen euro gestort in een speciaal fonds voor "lokale initiatieven die bijdragen aan een verbetering van de leefomstandigheden van nazaten".

DNB werkt hiervoor samen met het Prins Bernhard Cultuurfonds, dat de komende tien jaar de aanvragen beoordeelt. De eerste aanvragen zijn al ingediend en goedgekeurd. Het gaat om geld voor het nog te bouwen Nationaal Slavernijmuseum in Amsterdam, het Elisabeth Samson Huis in Suriname en het Tula Museum op Curaçao.

Vorig jaar bood DNB-president Klaas Knot tijdens de nationale herdenking van de afschaffing van de slavernij in Amsterdam excuses aan voor de rol van de bank in het slavernijverleden. In een verklaring zegt DNB dat er sinds de excuses "uitgebreid is gesproken met nazaten, organisaties en wetenschappers over hoe de centrale bank kan helpen met bewustwording en het verminderen van de doorwerking van het slavernijverleden".

Eerder bood ABN Amro al excuses aan voor de rol van de voorgangers van de bank. Verder dan het aanbieden van excuses wilde ABN Amro toen niet gaan. Wel beloofde topman Robert Swaak dat de bank zich zou inzetten tegen sociale ongelijkheid en voor diversiteit en inclusie in de samenleving.

Knot sprak vorig jaar in het Amsterdamse Oosterpark nazaten van slaafgemaakten toe:

Voormalig Audi-topman Rupert Stadler heeft in de rechtbank bekend dat hij fouten heeft gemaakt in dieselgate, het schandaal rond het gesjoemel met de emissiewaarden van dieselauto's. Stadler geeft toe dat hij nalatig is geweest en de verkoop van auto's met sjoemelsoftware heeft laten gebeuren.

De 60-jarige Stadler zat als baas van Audi ook in de directie van moederbedrijf Volkswagen, waar dieselgate begon. Hij is het eerste directielid dat voor de rechter een bekentenis aflegt. Stadler was aangeklaagd voor fraude. Hij wist volgens justitie van de fraude met de uitstootwaarden van dieselmotoren, maar greep niet in.

Door zijn bekentenis ontloopt de vroegere Audi-baas naar verwachting een verblijf in de cel. Hij kan nu rekenen op een voorwaardelijke gevangenisstraf.

In het najaar van 2015 werd bekend dat dieselauto's van de Volkswagen-groep software hadden die testsituaties herkende en dan de uitstootwaarden manipuleerde. Daardoor leken de wagens veel schoner dan ze waren.

De bewuste motoren zaten in modellen van Volkswagen, Audi, Skoda en Seat. Miljoenen auto's werden teruggeroepen. Volkswagen moest miljarden betalen aan schadevergoedingen, boetes en hersteloperaties.

In de rechtbank in München liet Stadler zijn advocaat vanochtend een verklaring van vier minuten voorlezen. Daarin zei hij dat hij niet wist dat er werd gefraudeerd, "maar het voor mogelijk hield en in die zin op de koop toe had genomen" dat auto's met sjoemelsoftware werden verkocht. Ook erkende Stadler nalatigheid en onzorgvuldigheid.

De rechtbank had Stadler eerder laten blijken dat hij kon rekenen op een voorwaardelijke straf als hij zijn aandeel in het dieselschandaal zou toegeven en ruim 1 miljoen euro zou betalen. Stadler werd al in 2018 aangeklaagd; tot nu toe had hij de aanklacht steeds tegensproken.

Behalve Stadler staan in München nog drie andere ex-Audi-medewerkers terecht: twee ingenieurs en het voormalige hoofd motorontwikkeling. Zij gaven eerder al toe dat ze de opdracht hadden gegeven tot het inbouwen van de sjoemelsoftware.